k.p.c., w każdej sprawie cywilnej udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia, zaś z mocy art.
interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Na podstawie art. 747 pkt 1 k.p.c. zabezpieczenie roszczeń pieniężnych następuje między innymi poprzez zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Z treści wyżej cytowanych przepisów wynika, że warunkiem udzielenia zabezpieczenia roszczenia jest konieczność jednoczesnego spełnienia określonych w nim przesłanek, to jest uprawdopodobnienia roszczenia oraz wykazania interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. Uprawdopodobnienie należy pojmować, jako środek zastępczy dowodu w ścisłym znaczeniu, niedający pewności, a wyłącznie prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie i stanowi odstępstwo od ogólnej reguły dowodzenia stwierdzonych faktów na korzyść tej strony, której ustawa zezwala w określonym wypadku na uprawdopodobnienie faktu, na który się powołuje zamiast udowadniania go. Uprawdopodobnienie jest słabszą formą od udowodnienia bo Sąd nie wymaga na tym etapie postępowania, niepodważalnych dowodów istnienia roszczenia. Jednak uprawdopodobnienie oznacza uzasadnienie zgłoszonych twierdzeń o istnieniu roszczenia, dające przekonanie o jego prawdopodobieństwie, a nawet pewność, będące wynikiem postępowania zmierzającego do poznania rzeczywistości, ale bez zachowania szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym. Roszczenie jest uprawdopodobnione, jeżeli prima face istnieje znaczna szansa jego istnienia. Wymóg uprawdopodobnienia roszczenia wiąże się z koniecznością uprawdopodobnienia faktów, z których jest ono wywodzone. Należy przy tym zaznaczyć, iż uprawdopodobnienie nie przesądza udowodnienia mogącego być podstawą do pozytywnego rozstrzygnięcia co do meritum sprawy. Istotą postępowania zabezpieczającego jest bowiem to, że sąd dokonuje jedynie pobieżnej (wstępnej) analizy dostarczonego przez wnioskodawcę materiału dowodowego (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 7 maja 2012 r., sygn. akt I Acz 782/12 dostęp: Legalis). W niniejszej sprawie – nie przesądzając na tym etapie zasadności zgłoszonego roszczenia – należy przyjąć, że uprawniona za pomocą przedłożonych dokumentów w postaci: umowy zobowiązującej sprzedaży akcji (...) S.A. z 30 maja 2017 r. wraz z aneksami (k. 56 – 100); umowy sprzedaży akcji (...) S.A. z 7 sierpnia 2017 t. (k. 102 – 105); wyciągu z postanowienia z 23 sierpnia 2019 r. o uzupełnieniu postanowienia o przedstawieniu zarzutów z 18 lutego 2019 r. w sprawie RP I Ds. 11.2018 (k. 124 – 130); postanowienia z 23 sierpnia 2019 r. o uzupełnieniu postanowienia o przedstawieniu zarzutów z 30 sierpnia 2019 r. w sprawie RP I Ds. 11.2018 (k. 127 – 130); opinii biegłego sądowego z zakresu obrotu papierami wartościowymi w sprawie RP I Ds. 11.2018 (k. 132 – 530), wyciągu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości, księgowości i wyceny przedsiębiorstw i zarządzenia przedsiębiorstwami z 31 lipca 2019 r. (k. 531 – 533) oraz wydruku komunikatu Komisji Nadzoru Finansowego z 5 lutego 2020 r. (k. 535 – 538) uprawdopodobniła co do zasady okoliczności, z których wywodziła istnienie roszczenia o zapłatę kwoty 134 640 000 zł z tytułu roszczenia o naprawienie szkody na podstawie czynu niedozwolonego, za którego popełnienie odpowiedzialność ponosili obowiązani. Należy bowiem wskazać, że zgodnie z art. 415 k.c. kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia, przy czym na podstawie art. 416 k.c. osoba prawna jest obowiązana do naprawienia szkody wyrządzonej z winy jej organu. Podkreślenia wymaga, że w art. 415 k.c. nie zostały wskazane wszystkie przesłanki, które muszą wystąpić, aby możliwe było ustalenie odpowiedzialności odszkodowawczej określonego podmiotu. Bezpośrednio z art. 415 k.c. wynika, że przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej jest zawinione zachowanie oraz wyrządzona w wyniku tego zachowania szkoda, natomiast z art. 361 k.c. wynika konieczność wykazania adekwatnego związku przyczynowego między zawinionym zachowaniem i naruszeniem dobra, z którego szkoda wynika. W przedmiotowej sprawie wysokość roszczenia odpowiadała szkodzie jaką obowiązani wyrządzili (...) S.A., doprowadzając do sprzedaży akcji (...) za cenę przewyższającą wartość tej spółki co najmniej o 134 640 000 zł. W ocenie Sądu uprawniona zdołała uprawdopodobnić, że w przedmiotowej sprawie zaistniały wszystkie przesłanki odpowiedzialności funduszy (...), czyli: bezprawne, zawinione zachowanie, szkoda, adekwatny związek przyczynowy pomiędzy czynem a szkodą, ponieważ zaprezentowała dokumenty z akt postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Regionalną w W.. W niniejszej sprawie szkodę uprawnionej stanowiła kwota będąca różnicą pomiędzy ceną uiszczoną przez (...) S.A. a wartością (...) S.A. na dzień sprzedaży, która to szkoda, jak wynikało z ustaleń biegłych sądowych i w konsekwencji Prokuratury Regionalnej w W. wynosiła co najmniej 134 640 000 zł. Wskazać przy tym należy, że Sąd Okręgowy nie powziął wątpliwości co do sposobu reprezentacji funduszy inwestycyjnych, ani też solidarnej odpowiedzialności obowiązanych za powstałą szkodę. Na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy o funduszach, fundusz inwestycyjny jest osobą prawną, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków pieniężnych zebranych w drodze proponowania nabycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych w określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe. Z kolei zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych towarzystwo (funduszy inwestycyjnych) tworzy fundusz inwestycyjny, zarządza nim i reprezentuje fundusz w stosunkach z osobami trzecimi. Oznacza to, że towarzystwo funduszy inwestycyjnych reprezentuje fundusz inwestycyjny jako jego organ, ale samo w sobie jest osobą prawną, działająca w formie spółki akcyjnej. W konsekwencji zgodnie z zasadą reprezentacji spółek kapitałowych, (...) reprezentowane jest przez swój zarząd, który działa także w imieniu i na rzecz samych funduszy inwestycyjnych zarządzanych przez dane (...). Konsekwencją tego, że wszyscy obowiązani działali jako strony umowy, uzasadnione było ich wspólne wskazanie po stronie pozwanej (obowiązanej) zgodnie z treścią art. 441 § 1 k.c., który przewidywał odpowiedzialność solidarną za wyrządzoną szkodę. Zgodnie bowiem z tym przepisem jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jest solidarna. Oznacza to, że obowiązani odpowiadają za tę samą szkodę na podstawie czynu niedozwolonego i są wobec poszkodowanego (uprawnionej) odpowiedzialni z mocy ustawy, jako dłużnicy solidarni (solidarność bierna). W ocenie Sądu Okręgowego ze wszystkich powyższych względów, roszczenie uprawnionej zostało uprawdopodobnione. Ze względu na specyfikę postępowania zabezpieczającego jako przyspieszonego, odformalizowanego postępowania, przyjmuje się, że uprawdopodobnienie nie wymaga niepodważalnych dowodów istnienia roszczenia. Art.
wymaga uprawdopodobnienia istnienia roszczenia, co oznacza konieczność uprawdopodobnienia faktów, z których jest ono wywodzone, czemu uprawniona podołała. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia nie zasługiwał jednak na uwzględnienie, z uwagi na to, że uprawniona nie zdołała uprawdopodobnić istnienia interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. W świetle art.
k.p.c., interes prawny istnieje wówczas, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Takie okoliczności uprawniona powinna uprawdopodobnić, co oznacza, że nie wystarcza samo twierdzenie o zaistnieniu wymienionych okoliczności, lecz musi być ono poparte źródłami, które czynią prawdopodobnym stan, o którym mowa w przepisie. W razie zabezpieczenia roszczeń pieniężnych nie chodzi bowiem o teoretyczną możliwość utraty majątku przez dłużnika, ale o realną obawę, że taki fakt nastąpi. Najczęściej, interes prawny uzasadniają takie okoliczności jak: zła kondycja finansowa dłużnika, która przejawia się w zaprzestaniu regulowania zobowiązań, wyzbywanie się majątku, ograniczanie zakresu działalności, zaciąganie pożyczek lub kredytów zabezpieczonych majątkiem i zachwianiu możliwości ich spłaty, nieracjonalne obchodzenie się z majątkiem, grożąca obowiązanemu upadłość. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, iż nie wystarczy istnienie samego utrudnienia w wykonaniu orzeczenia lub utrudnienia w ociągnięciu celu postępowania - utrudnienie musi być realne i poważne. Sam fakt, iż brak zabezpieczenia spowoduje konieczność podjęcia dodatkowych czynności w celu dochodzenia praw przez powoda, w sytuacji, gdy realizacja roszczeń nie jest zagrożona, nie stanowi o istnieniu interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. Analizując argumenty uprawnionej uzasadniające istnienie interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia należy wskazać, że (...) S.A. podniosła, iż w stosunku do funduszy (...) istotne znaczenie miała decyzja Komisji Nadzoru Finansowego, na podstawie której (...) utraciła możliwość prowadzenia działalności regulowanej, w tym także prawo do reprezentowania funduszy (...) oraz prowadzenia ich spraw. Zdaniem Sądu okoliczność ta nie uzasadniała istnienia interesu prawnego w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 68 ust 1 ustawy o funduszach od dnia wydania decyzji o cofnięciu zezwolenia na wykonywanie działalności przez towarzystwo lub od dnia wygaśnięcia takiego zezwolenia fundusz inwestycyjny jest reprezentowany przez depozytariusza, z zastrzeżeniem art. 68a. W tym czasie fundusz nie zbywa i nie odkupuje jednostek uczestnictwa ani nie emituje oraz nie wykupuje certyfikatów inwestycyjnych. Jednakowoż zgodnie z art. 68 ust. 2 ustawy o funduszach, fundusz inwestycyjny ulega rozwiązaniu, jeżeli w terminie 3 miesięcy od dnia wydania decyzji o cofnięciu zezwolenia lub od dnia wygaśnięcia zezwolenia inne towarzystwo nie przejmie zarządzania funduszem inwestycyjnym, z zastrzeżeniem art. 68a. Tymczasem w niniejszej sprawie znaczna część funduszy (obowiązani od 2 – 10 i 13) została przejęta przez (...), a co do pozostałych funduszy (czyli obowiązanych 11 i 12) termin możliwości ich przejęcia upłynie w maju 2020 r. Wobec tego, w ocenie Sądu ryzyko przymusowej likwidacji, rozwiązania funduszy oraz upłynnienia aktywów stanowi na obecnym etapie postępowania jedynie subiektywną obawę uprawnionej, przy czym podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 68 ust. 2 ustawy o funduszach jeżeli płynność aktywów funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego na to pozwala, fundusz może wznowić odkupywanie jednostek uczestnictwa. W dalszej kolejności uprawniona wskazała, że interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia w stosunku do funduszy (...) przejętych przez (...) (czyli obowiązanych od 2 – 10 i 13) wyrażał się w tym, iż samo przejęcie tych podmiotów przez (...) nastąpiło w okolicznościach pozbawionych transparentności i należą one wciąż do grupy kapitałowej, na czele której zawsze stał podejrzany P. O.. Ponadto (...) posiadał 100% udziałów w (...) sp. z o.o., która to spółka była akcjonariuszem (...). O ile powyższe okoliczności zostały uprawdopodobnione, jak również to, że na dzień 18 października 2019 r. (...) posiadał pośrednio 79,51 % akcji w (...), o tyle zdaniem Sądu nie zostało uprawdopodobnione, że okoliczności te stwarzają istotne ryzyko wyprowadzenia środków i aktywów z funduszy (...) do innych funduszy, w celu utrudnienia egzekucji a nawet likwidacji tych funduszy. Przede wszystkim w celu uprawdopodobnienia powyższych okoliczności uprawniona zaprezentowała artykuły prasowe oraz informację odpowiadającą odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców (...) S.A., z którego wynikało, że P. O. pełnił w tej spółce funkcję prezesa zarządu od 2008 r. do 29 czerwca 2018 r. Powyższe okoliczności są jednak niewystarczające do przyjęcia, że istnieje realne ryzyko wyzbywania się przez obowiązane swojego majątku, również ze względu na ich sytuację organizacyjną. Jak wskazano już powyżej, w celu uwiarygodnienia istnienia interesu prawnego w zakresie roszczeń pieniężnych nie chodzi bowiem o teoretyczną możliwość utraty majątku przez dłużnika, ale o realną obawę, że taki fakt nastąpi. Tymczasem powyższe okoliczności nie potwierdzają takiego stanu rzeczy. Samo wyzbywanie się, czy - jak nadmienia uprawniona – „upłynnienie” majątku, nie zostało przez nią uprawdopodobnione, podobnie jak kwestia likwidacji funduszy. Następnie w celu uprawdopodobnienia interesu prawnego w stosunku do (...) uprawniona wskazała, że w dniu 27 lutego 2020 r. Nadzwyczajne Wolne Zgromadzenie (...) podjęło uchwałę w przedmiocie upoważnienia zarządu (...) do przeprowadzenia skupu nie więcej niż 5 200 000 akcji własnych (...), w celu ich dalszego umorzenia po jednolitej cenie 10 zł za jedną akcję, czyli za łączną cenę 5 200 000 zł. W ocenie uprawnionej spowoduje to utratę przez (...) środków pieniężnych, co z kolei przyczyni się do niemożliwości zabezpieczenia roszczenia uprawnionej na środkach pieniężnych (...), a w dalszej kolejności umorzenie akcji własnych (...), co z kolei uniemożliwi dokonanie zabezpieczenia na tym aktywnie (...), ponieważ akcje przestaną istnieć. W ocenie Sądu powyższe okoliczności nie uprawdopodabniają tego, że zaspokojenie roszczeń uprawnionej zostanie uniemożliwione. Zgodnie z art. 362 § 1 pkt 2 k.s.h. spółka akcyjna nie może nabywać wyemitowanych przez nią akcji (akcje własne), przy czym zakaz ten nie dotyczy m.in. nabycia akcji w celu ich umorzenia. O ile nie budzi wątpliwości Sądu, że po umorzeniu części akcji i wypłaceniu za nie wynagrodzenia, pozostała część akcji nie będzie już równa kapitałowi zakładowemu spółki i z tego powodu należy obniżyć kapitał zakładowy spółki o wartość umorzonych akcji, o tyle należy mieć na względzie, że w przedmiotowej sprawie nie zostało uprawdopodobnione, aby w wyniku takich działań, czyli obniżenia kapitału zakładowego spółki, wierzytelność uprawnionej nie mogła zostać w przyszłości wyegzekwowana. W przedmiotowej sprawie sytuacja finansowa i majątkowa obowiązanych, przede wszystkim (...) i (...) jest nieznana, zatem pomimo wysokiej sumy zabezpieczenia oraz dobrowolnego umorzenia akcji za łączną cenę 52 000 000 zł, nie można stwierdzić, że powyższe działania wykluczą zaspokojenie roszczeń uprawnionej w przyszłości, tym bardziej, że informacje zawarte w raportach nr (...) i (...) (k. 597 – 599 i k. 601 – 604) są sprzeczne. W kontekście istnienia interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia w stosunku do funduszy (...) i (...) uprawniona wskazała, że przesłankę tę uprawdopodabnia również to, iż prawdopodobne jest wystąpienie przez uczestników zarządzanych przez (...) bezpośrednio przeciwko (...) i funduszom (...) a to z kolei rodzi znaczące ryzyko utraty płynności finansowej przez te podmioty, w szczególności wobec konieczności wydatkowania przez (...) kwoty 7 000 000 zł jako kary administracyjnej nałożonej przez Komisję Nadzoru Finansowego. W ocenie Sądu wysokość kary administracyjnej jak również bliżej nieokreślona ilość podmiotów, które być może będą dochodzić roszczeń od tych obowiązanych nie uprawdopodabniają istnienia interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. Powtórzyć należy, że w przedmiotowej sprawie sytuacja finansowa obowiązanych jest de facto nieznana, zatem nie ma możliwości zweryfikowania tego, czy wysokość kary administracyjnej mogłaby zniweczyć cel postępowania w niniejszej sprawie. Podobnie należy ocenić stanowisko uprawnionej, jakoby duża ilość podmiotów, które potencjalnie mogłyby dochodzić roszczeń od obowiązanych mogłaby wpłynąć na przyszłą egzekucję roszczenia uprawnionej, tym bardziej, że w tym zakresie uprawniona podała jedynie ogólnikowe dane. Brak jest jednak nawet informacji jaka byłaby przybliżona ilość tychże podmiotów oraz kwota (jej rząd), która byłaby przez nie dochodzona. W ocenie Sądu te twierdzenia uprawnionej pozostają w sferze nieuprawdopodobnionych obaw uprawnionej, które nie znajdują odzwierciedlenia w załączonym do wniosku o udzielenie zabezpieczenia materiale dowodowym. Reasumując, kwestia interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia w niniejszej sprawie winna być rozpatrywana w kontekście sytuacji finansowej obowiązanych. Tymczasem ich aktualna sytuacja finansowa była nieznana, zatem nie można było przyjąć, że brak zabezpieczenia roszczenia, nawet w tak wysokiej kwocie, uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie, biorąc pod uwagę sektor w jakim funkcjonują obowiązani. Uprawdopodobnienie nie może się opierać wyłącznie na podstawie twierdzeń strony zainteresowanej wydaniem na jej rzecz korzystnego rozstrzygnięcia, a jego podstawą nie może być tylko i wyłącznie teoretyczna możliwość utraty majątku przez dłużnika, ani też subiektywne obawy uprawnionego dotyczące tej kwestii. Wysokość roszczenia nie może sama przez się wpływać na odmienną lub bardziej liberalną ocenę tego, czy uprawniona uprawdopodobniła interes prawny. Sposób sformułowania żądania udzielenia zabezpieczenia, wskazany jak w pkt. 1.6 wniosku o udzielenie zabezpieczenia, polegający na zajęciu innych wierzytelności i praw przysługujących obowiązanym, był niewystarczający, nawet biorąc pod uwagę dynamiczny i ulegający częstym zmianom charakter aktywów obowiązanych. Wskazać bowiem należy, że w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia przez zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego niezbędne jest oznaczenie ich rodzaju, tytułu, z którego wynikają, oraz podmiotu, od którego przysługują (E. Stefańska, w: M. Manowska (red.), Kodeks, t. II, s. 463; A. Jakubecki, w: A. Jakubecki (red.), Kodeks, t. II, s. 80 – Legalis). Oznaczenie innych wierzytelności i innych praw majątkowych winno polegać na oznaczeniu rodzaju wierzytelności, tytułu prawnego, z którego wierzytelność wynika oraz dłużnika zajętej wierzytelności lub prawa. Jest to konieczne do wykonania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, ponieważ komornik musi o zajęciu powiadomić dłużnika zajętej wierzytelności lub prawa (art. 881, 889, 900, 909 k.p.c.). Komornik nie ma natomiast obowiązku ani prawa czynić takich ustaleń (orzeczenie SN z 25.4.1955 r., IV CZ 72/55, OSN 1956, poz. 69; z 10.2.1957 r., IV CZ 12/57, RPEiS 1958, Nr 1, s. 318). Należy ponadto mieć na względzie, że ze względu na specyfikę postępowania zabezpieczającego (a w szczególności ze względu na okoliczność, iż dochodzone w postępowaniu rozpoznawczym roszczenie nie zostało jeszcze prawomocnie ustalone) przyjąć należy, iż w postępowaniu tym nie znajdują odpowiedniego zastosowania przepisy postępowania egzekucyjnego służące poszukiwaniu majątku dłużnika. Tymczasem we wniosku o udzielenie zabezpieczenia uprawniona wskazała, że domaga się jego udzielenia również poprzez zajęcie innych, niezidentyfikowanych wierzytelności, bez wskazania nawet tego z jakich stosunków prawnych wynikały. Odnośnie tego sposobu zabezpieczenia należy wskazać, że nie dało się zidentyfikować jakiego stosunku prawnego dotyczył (np. z jakiej umowy wynikały), co było z kolei niezbędne do sprecyzowania sposobu zabezpieczenie, w sposób pozwalający na jego wykonanie. Wobec powyższego, na podstawie art.
Sąd orzekł jak na wstępie postanowienia z 10 marca 2020 r. SSO Monika Pawłowska ZARZĄDZENIE (...) SSO Monika Pawłowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.