Sygn. akt I AGa 144/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 maja 2020 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Dariusz Małkiński (spr.) Sędziowie : SSA Elżbieta Kuczyńska SSA Krzysztof Adamiak Protokolant : Iwona Zakrzewska po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2020 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa A. B., J. B. i W. B. przeciwko (...) Spółce z o.o. w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 25 czerwca 2018 r. sygn. akt V GC 301/16 I. oddala apelację; II. zasądza od pozwanej na rzecz: - powódki A. B. kwotę 4.050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) zł, - powoda J. B. kwotę 8.100 (osiem tysięcy sto) zł, - powoda W. B. kwotę 4.050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) zł, tytułem zwrotu kosztów instancji odwoławczej. (...) UZASADNIENIE Powodowie będący współwłaścicielami terenu, na którym znajduje się kopalnia żwiru, w pozwie skierowanym przeciwko pozwanej - (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W., wnieśli o zasądzenie następujących kwot na rzecz: J. B. – 394.382 zł wraz z odsetkami za opóźnienie od kwot wskazanych w pozwie, A. B. – 172.692 zł wraz z odsetkami od kwot wskazanych w pozwie oraz na rzecz W. B. – 132.840 zł z należnymi odsetkami za opóźnienie. W uzasadnieniu wskazywali, że zawarli z pozwaną umowę dzierżawy nieruchomości o powierzchni 73,88 ha położonej w miejscowości G., gmina D. na okres 132 miesięcy pod warunkiem uzyskania koncesji na wydobycie żwiru. W umowie określono czynsz dzierżawny w wysokości 100.000 zł netto miesięcznie, powiększony o podatek VAT, przy czym na rzecz poszczególnych współwłaścicieli pozwany miał uiszczać różne kwoty, tj. na rzecz J. B. i A. B. po 26.000 zł netto miesięcznie, zaś na rzecz W. B. po 20.000 zł netto miesięcznie. Podnosili, że pozwana Spółka początkowo wywiązywała się ze swoich obowiązków, jednakże od czerwca 2016 roku zaprzestała płacenia czynszu dzierżawnego, twierdząc, że złoże żwiru zostało wyeksploatowane. W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości w stosunku do A. B. oraz W. B. oraz zasądzenie od powodów na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Natomiast w odniesieniu do J. B. wniosła o oddalenie powództwa co do kwoty 172.692 zł oraz rozłożenie pozostałej kwoty w wysokości 221.690 zł na 22 raty, płatne do 10 dnia każdego miesiąca, poczynając od daty uprawomocnienia się wyroku oraz wzajemne zniesienie kosztów procesu między stronami. Kwota uznana, tj. 221.690 zł dotyczyła podatku od nieruchomości za 2016 r., który pozwana zobowiązała się zwrócić w ratach. Odnosząc się do czynszu dzierżawnego za okres czerwiec – listopada 2016 r. podniosła zarzut naruszenia art. 700 k.c. wskazując jednocześnie, że złoża kruszywa znajdujące się na działce zostały wyczerpane, a zatem istniały podstawy do obniżenia czynszu dzierżawnego. Z ostrożności procesowej podniosła również zarzut nadużycia prawa przez powodów określony w art. 5 k.c. Twierdziła, że uiściła na rzecz powodów tytułem czynszu ponad 7.500.000 zł, zaś żądania powodów zapłaty dodatkowych kwot naruszają zasady współżycia społecznego. Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2018 roku o sygn. akt: V GC 301/16 Sąd Okręgowy w Olsztynie zasądził od pozwanej na rzecz powodów: J. B. kwotę 394 382,00 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od wskazanych w wyroku kwot ; A. B. kwotę 172 692,00 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od wskazanych w wyroku kwot; W. B. kwotę 132.840 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od wskazanych w wyroku kwot oraz zasądził od pozwanego na rzecz: J. B. kwotę 21. 687 zł tytułem kosztów postępowania, w tym 2. 417 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, A. B. kwotę 11.035 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym 2. 400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, zaś na rzecz W. B. kwotę 6.642 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kwotę 2. 400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Powyższy wyrok został wydany w oparciu o następujące ustalenia i ocenę prawną: Sąd I instancji, uwzględniając wniosek pozwanego, dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu geologii na okoliczność, czy zasoby przemysłowe operatywne ze złoża piaskowo- żwirowego (...), znajdujące się na działce dzierżawionej przez pozwaną, zostały wyeksploatowane oraz – jeśli tak – czy ich wydobycie można utożsamiać z racjonalnym wykorzystaniem zasobów kopalin. W oparciu o w/w opinię ustalił że złoże kruszywa piaskowo – żwirowego (...) nie zostało wyeksploatowane do końca, zaś w złożu pozostało jeszcze od 22 do 47 % zasobów- w zależności od obliczeń. Nadto biegły przychylił się do twierdzenia, na podstawie materiałów dostępnych u Geologa Wojewódzkiego, że w złożu pozostała ta większa wartość zasobów. Wprawdzie z opinii wynikało, że złoże było eksploatowane niechlujnie, w sposób daleki od doskonałości, wręcz wybiórczo i rabunkowo, niemniej jednak zasoby, jakie pozostały, nadają się do dalszego wydobycia w dowolnej chwili i zupełnie podstawowym sprzętem wydobywczym. Biegły zwrócił również uwagę, że eksploatacji złoża zaprzestano nagle, zaś ślady pozostawione przez użytkownika świadczyły o wyrzuceniu ostatniej partii urobku w wyrobisku z już załadowanych samochodów. Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a przede wszystkim opinię biegłego Sąd uznał, że nie zachodziły przesłanki do zastosowania w niniejszej sprawie art. 700 k.c. i obniżenia czynszu dzierżawnego. Zgodnie z jego treścią, jeżeli wskutek okoliczności, za które dzierżawca odpowiedzialności nie ponosi i które nie dotyczą jego osoby, zwykły przychód z przedmiotu dzierżawy uległ znacznemu zmniejszeniu, dzierżawca może żądać obniżenia czynszu przypadającego za dany okres gospodarczy. W ocenie Sądu takie okoliczności nie zaszły w niniejszej sprawie, a zatem odmowa zapłaty czynszu jest nieuzasadniona. Obowiązek zapłaty jest tutaj wynikiem istniejącej między stronami ważnej umowy dzierżawy, zgodnie z którą wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz ( art. 693 § 1 k.c.). W niniejszej sprawie powodowie spełnili swój obowiązek, tj. przekazali nieruchomość do eksploatacji, złoża są niewyczerpane, umowa jest ważna, co rodziło obowiązek po stronie pozwanego zapłaty umówionego czynszu. Sąd zwrócił również uwagę, że sposób wyliczenia czynszu, jak również wysokość odsetek, nie była kwestionowana, dlatego też uwzględnił żądania powodów w całości. W ocenie Sądu Okręgowego brak było podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 5 k.c. Podkreślił, że w sprawie występowali przedsiębiorcy zawodowo trudniący się pozyskiwaniem żwiru ( jedni mieli kopalinę, drudzy ją eksploatowali), miesięczna kwota czynszu w wysokości 100.000 zł została przyjęta przez strony w granicach swobody umów, zaś złoża mogą być nadal eksploatowane. Sąd oddalił powództwo w oparciu o art. 693 § 1 k.c., zaś o kosztach rozstrzygnął na mocy art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 105 § 1 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku wywiodła strona pozwana, która zaskarżając wyrok w całości zarzuciła: 1.naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 58 k.c. wobec powoływania się przez powodów na nieważny zapis umowny dzierżawcy, co spowodowało wadliwe uznanie, iż po stronie pozwanej Spółki istnieje obowiązek uiszczania należności publicznoprawnych związanych z dzierżawionym terenem w postaci opłat i podatków od nieruchomości; 2.naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 ustawy O podatkach i opłatach lokalnych z dnia 12 stycznia 1991 roku poprzez jego niezastosowanie w przypadku gdy to powodowie są podatnikami podatku od nieruchomości i to na nich ciąży prawny obowiązek uiszczania należności publicznoprawnych; 3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 700 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sprawie; 4. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sprawie; 5. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez oddalenie przed Sąd, pomimo zgłoszonego zastrzeżenia, wniosku dowodowego o przeprowadzenie uzupełniającej opinii pisemnego biegłego, który z uwagi na liczne zastrzeżenia do pierwotnej pisemnej odpowiedzi, skierowane przez stronę pozwaną, nie ustosunkował się do nich ustnie na rozprawie; 6. obrazę przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 k.p.c., poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważania materiału dowodowego, skutkujące nieprawidłowym przyjęciem jakoby: - pozwana nadal mogła eksploatować złoża G. III na przedmiocie dzierżawy, podczas gdy złoża te uległy wyczerpaniu; - pozwana nagle bez żadnej przyczyny zaprzestała eksploatacji złoża, podczas gdy twierdzenie to nie jest poparte żadnym dowodem pochodzącym od powodów, zaś pozwana nie przyznawała tej okoliczności w żaden sposób, od początku postępowania wskazując, że złoża te uległy wyczerpaniu. Powołując się na powyższe zarzuty, wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od każdego z powodów na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych za obie instancje ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Powodowie w odpowiedzi na apelację wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pozwanej nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podziela w całości ustalenia Sądu Okręgowego i dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną niniejszej sprawy. Wbrew wywodom skarżącej nie doszło w niej do żadnego z zarzucanych uchybień a przeprowadzone rozważania prawne i ich argumentacja zawarte w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku zasługują na pełną aprobatę. Przede wszystkim nie sposób dopatrzeć się w treści łączącej strony umowy dzierżawy z dnia 7 sierpnia 2009 roku, a w szczególności jej zapisu, który mówi o obowiązku uiszczania przez pozwaną Spółkę należności publiczno- prawnych, w tym podatku od nieruchomości, sugerowanej nieważności umowy jako sprzecznej z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku O podatkach i opłatach lokalnych w zw. z art. 58 § 1 k.c. Zgodnie z art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Stosownie zaś do art. 3 ust. 1 w/w ustawy podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące: 1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeleniem ust. 3; 2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych; 3) użytkownikami wieczystymi gruntów; 4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.