Sygn. akt VIII U 104/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lipca 2018 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Patrycja Bogacińska-Piątek Protokolant: Ewa Grychtoł po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2018 r. w Gliwicach sprawy R. J. (J.) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o ustalenie właściwego ustawodawstwa na skutek odwołania R. J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 20 listopada 2017 r. nr (...) 1. oddala odwołanie; 2. zasądza od ubezpieczonego R. J. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. (-) SSO Patrycja Bogacińska-Piątek Sygn. akt VIII U 104/18 UZASADNIENIE Decyzją z 20 listopada 2017r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z., działając na podstawie art. 83a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 11 ust. 3a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, stwierdził, że dla ubezpieczonego R. J. od 1 lipca 2014r. właściwym jest ustawodawstwo polskie. W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony wniósł o jej zmianę i uznanie, że od dnia podjęcia pracy na Słowacji podlega tamtejszemu ustawodawstwu. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: - art. 28 § 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011r. prawo prywatne międzynarodowe poprzez dokonanie oceny umowy o pracę w oparciu o przepisy prawa polskiego i pominięcie obowiązku wykazania przez organ rentowy umowy o pracę, - art. 14 ust 5b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 poprzez przyjęcie, że charakter wykonywanej przez niego pracy najemnej ma wymiar marginalny, podczas gdy ani organ rentowy, ani słowacka instytucja - S. P. nie poczyniła stosownych ustaleń w tym zakresie, podczas gdy w rzeczywistości wymiar czasu pracy najemnej w stosunku do prowadzonej działalności gospodarczej przekracza przewidziane przepisem 5%, - art. 16 ust. 2 i 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego poprzez zaniechanie przez ZUS niezwłocznego określenia ustawodawstwa właściwego zgodnie z uzyskaną informacją, a zamiast tego wszczęcie postępowania wyjaśniającego, a także zupełne pominięcie ustalenia kwestii, czy praca świadczona przez niego miała marginalny charakter, - art. 477 11 § 2 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, a mianowicie niezawiadomienie o postępowaniu pracodawcy odwołującego się jako zainteresowanego, co skutkowało pozbawieniem tego podmiotu możliwości obrony swoich praw. W uzasadnieniu podniósł, od 1 lipca 2014r. wykonuje pracę najemną na terytorium Słowacji i z tego tytułu został zgłoszony do ubezpieczenia społecznego w tym państwie. Jednocześnie ma zarejestrowaną działalność gospodarczą w Polsce. Zdaniem odwołującego art. 13 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE) nr 883/2004 daje pierwszeństwo ustawodawstwu tego państwa członkowskiego, w którym ubezpieczony wykonuje pracę najemną, a zatem w przedmiotowej sprawie ustawodawstwu Słowacji. Odwołujący wskazał, że słusznie ZUS w pierwszej kolejności ustalił ustawodawstwo słowackie, jednak po zakwestionowaniu takiego stanu rzeczy przez instytucję słowacką, organ rentowy bezzasadnie przyjął stanowisko S. P., iż wykonywana przez niego praca na Słowacji jest pracą marginalną. Podkreślił, że organ słowacki nie poczynił żadnych ustaleń, które umożliwiłyby porównanie wynagrodzenia ubezpieczonego za pracę świadczoną na Słowacji, a tą wykonywaną w Polsce, jak również nie przedstawił żadnych dokumentów ani konkretnego uzasadnienia swojej decyzji. Ubezpieczony wskazał, że ZUS powinien uzyskać od słowackiej instytucji analizę kwestii marginalności, ponieważ polski organ rentowy nie ma kompetencji do badania ewentualnego marginalnego charakteru wnioskodawcy. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym wnioskodawcy z 17 kwietnia 2018r. odwołujący wskazał, iż w całości podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w odwołaniu. Dodał, że informację od słowackiej instytucji należy traktować wyłącznie jako opinię. Podniósł, iż S. P. nie przedstawiła żadnych dokumentów czy też choćby rzetelnego uzasadnienia swojego stanowiska – nie przywołała dokumentu protokołu z kontroli jaka miała miejsce u słowackiego pracodawcy, ani też wyliczeń, w oparciu o które instytucja słowacka miała ocenić pracę jako marginalną. Ponadto wskazał, że organ rentowy nie poczynił żadnych ustaleń, które umożliwiłyby mu konkretne porównanie wynagrodzenia odwołującego otrzymywanego za pracę świadczoną na Słowacji, a tą wykonywaną w Polsce. Sąd Okręgowy ustalił co następuje: W dniu 14 sierpnia 2014r. do ZUS Oddział w Z. wpłynął wniosek ubezpieczonego R. J. w sprawie ustalenia właściwego ustawodawstwa w związku z podjęciem pracy na terenie Słowacji od 1 lipca 2014r. i jednoczesnym prowadzeniem działalności gospodarczej w Polsce. Pismem z 21 sierpnia 2014r., stanowiącym odpowiedź na wniosek ubezpieczonego, ZUS Oddział w Z. poinformował, że od 1 lipca 2014r. podlega on ustawodawstwu słowackiemu, wskazując jednocześnie, że ustalenie ustawodawstwa słowackiego ma charakter tymczasowy zgodnie z art. 16 ust. 2 i 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. Pismem z 11 września 2014r. słowacka instytucja S. P. zakwestionowała ustalenia polskiego organu rentowego wskazując, że praca wykonywana przez ubezpieczonego na terenie Słowacji ma charakter marginalny. Decyzją z 25 listopada 2014r. ZUS Oddział w Z., uwzględniając stanowisko słowackiej instytucji, stwierdził, że dla ubezpieczonego od 1 lipca 2014r. właściwym jest ustawodawstwo polskie w zakresie ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczony wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Wyrokiem z 24 marca 2015r. Sąd Okręgowy w Gliwicach (sygn. akt VIII U 107/15) oddalił odwołanie. Ubezpieczony, nie zgadzając się z orzeczeniem sądu, wniósł apelację. Wyrokiem z 22 marca 2016r. Sąd Apelacyjny w Katowicach (sygn. akt III AUa 868/15 uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję ZUS i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny w Katowicach wskazał, że wobec braku decyzji instytucji słowackiej co do objęcia, bądź nieobjęcia ubezpieczonego ubezpieczeniem społecznym, decyzja ZUS Oddział w Z. była przedwczesna. Pismem z 3 sierpnia 2016r. słowacka instytucja S. P. poinformowała organ rentowy o wydaniu wobec ubezpieczonego decyzji z 4 kwietnia 2016r. nr 42586-2/2016-BA o nieobjęciu go jako pracownika firmy (...) s.r.o. w C. od 1 lipca 2014r. obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym, emerytalnym oraz na wypadek bezrobocia według legislatywy słowackiej oraz, że przedmiotowa decyzja uprawomocniła się 19 maja 2016r. Ponadto S. P. poinformowała ZUS, że formularz PD E 104 wydany 24 października 2014r. dla ubezpieczonego jest nieważny. Zaskarżoną decyzją z 20 listopada 2017r. ZUS Oddział w Z., uwzględniając prawomocną decyzję instytucji słowackiej, stwierdził, że dla ubezpieczonego R. J. od 1 lipca 2014r. właściwym jest ustawodawstwo polskie. Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę ustalił, że ubezpieczony ma zarejestrowaną działalność gospodarczą w Polsce. Ustalono, że ubezpieczony ma podpisaną umowę o pracę od 1 lipca 2014r. ze spółką (...) s.r.o. w C.. Sąd ustalił, że decyzją z 4 kwietnia 2016r. nr 42586-2/2016-BA słowacka instytucja S. P. nie objęła odwołującego jako pracownika firmy (...) s.r.o. w C. od 1 lipca 2014r. obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym, emerytalnym oraz na wypadek bezrobocia według legislatywy słowackiej z uwagi na marginalny charakter pracy na terenie Słowacji. Przedmiotowa decyzja uprawomocniła się 19 maja 2016r. Powyższe okoliczności Sąd ustalił na podstawie akt organu rentowego oraz akt Sądu Okręgowego w Gliwicach o sygn. VIII U 107/15. Zebrane dowody Sąd uznał za wystarczające i mogące być podstawą ustaleń faktycznych oraz rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie ubezpieczonego nie zasługuje na uwzględnienie. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym reguluje ustawa z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2017r., poz. 1778, ze zm.). Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają obowiązkowi ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, zaś stosownie do treści art. 12 tej ustawy również do ubezpieczenia wypadkowego. Przymus ubezpieczenia w myśl art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy dotyczy osób prowadzących działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej. Obowiązek ubezpieczenia zgodnie z art. 13 pkt 4 trwa od dnia rozpoczęcia działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Zgodnie z art. 36 ust. 1 każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych. Obowiązek zgłoszenia osoby prowadzącej działalność gospodarczą spoczywa na tej osobie (ust. 3). Na wstępie rozważań należy stwierdzić, że jednym z podstawowych i kardynalnych praw konstytuujących istnienia Unii Europejskiej jest prawo swobodnego przepływu osób, w tym pracowników. Zapewnia ono swobodę przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty. W niniejszej sprawie z uwagi na wykonywanie przez ubezpieczonego działalności gospodarczej w Polsce oraz zawarcie umowy o pracę na terenie Słowacji rozważyć należy zastosowanie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L z 2004r. nr 166, poz. 1) – dalej określane jako rozporządzenie 883/2004 oraz przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 (Dz. Urz. UE L z 2009r. nr 284, poz. 1) – dalej określane jako rozporządzenie 987/2009. Rozporządzenie nr 883/2004 reguluje określenie podlegania ustawodawstwu właściwemu w przepisach art. 11-13. W przepisie art. 11 wskazano zasady ogólne, w przepisie art. 12 zasady dotyczące pracowników delegowanych, Przepis art. 13 zawiera zasady obowiązujące przy jednoczesnym wykonywaniu pracy na terytorium różnych państw. W sprawie niniejszej ubezpieczony wskazuje, że należy zastosować przepis art. 13 rozporządzenia 883/2004, ponieważ wykonywał pracę w Słowacji na podstawie umowy o pracę i równocześnie w Polsce prowadził działalność gospodarczą. Regułą jest podleganie przez pracownika ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego. Wynika to wprost z treści art. 11 ust 1 i ust 2 pkt a rozporządzenia WE Nr 883/2004. Widać zatem, iż doniosłe znaczenie – zarówno dla płatnika składek, ale także i dla pracownika – ma fakt prawidłowego określenia właściwego ustawodawstwa w sferze zabezpieczenia społecznego. Po myśli art. 11 ust 1 i ust 3 pkt a rozporządzenia WE Nr 883/2004 osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego. Ustawodawstwo takie określane jest zgodnie z przepisami niniejszego tytułu, osoba wykonująca w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego. Zgodnie z art. 13 ust. 1 rozporządzenia WE nr 883/2004 osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, podlega:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.