Dlatego wszelkie klauzule ograniczające odpowiedzialność ubezpieczyciela w umowie ubezpieczenia majątkowego, w tym zwłaszcza klauzula proporcjonalności jego świadczenia w stosunku do rzeczywistej wartości przedmiotu ubezpieczenia (wartości odtworzeniowej nowej) stanowią wyjątek od wskazanej zasady i wymagają wyraźnego i znanego ubezpieczającemu postanowienia umownego, na które się godzi, także wtedy, gdy ograniczenie takie znajduje się w ogólnych warunkach umów przygotowanych przez ubezpieczyciela i akceptowanych przez ubezpieczającego Sąd Okręgowy podkreślił, że niedozwolona jest klauzula umowna zawarta w ogólnych warunkach umów ubezpieczenia majątkowego ustalonych przez ubezpieczyciela, ograniczająca jego odpowiedzialność za szkodę będącą skutkiem wypadku ubezpieczeniowego proporcjonalnie do wartości przedmiotu ubezpieczenia i sumy ubezpieczenia, jeżeli ubezpieczającym jest konsument (osoba fizyczna, która zawarła umowę ubezpieczenia związaną bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą), z którym ta klauzula nie została indywidualnie uzgodniona, a kształtuje jego prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy - art. 385 1 § 1 w zw. z art. 385 2, 385 4, 805 §
2 pkt 1 oraz art. 824 § 1 k.c. (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2016 roku, sygn. akt II CSK 743/15). Sąd pierwszej instancji stwierdził zatem, iż pozwany, który jest podmiotem profesjonalnym, rażąco naruszył interes powoda i działał wbrew dobrym obyczajom, bowiem w istocie arbitralnie ukształtował zapis umowy w taki sposób, aby maksymalnie zminimalizować odpowiedzialność za wypadek ubezpieczeniowy, stawiając tym samym swoje interesy, ponad interes powoda, który ma prawo do pełnej ochrony ze strony ubezpieczyciela, do którego się zwrócił. W ocenie Sądu pierwszej instancji zapis § 24 ust. 10 OWU przeczy istocie ubezpieczenia, albowiem doprowadza do sytuacji, tak jak w niniejszej sprawie, że ubezpieczający mimo pełnej ochrony ubezpieczeniowej otrzymuje od ubezpieczyciela odszkodowanie iluzoryczne, nieadekwatne do stopnia powstałej szkody. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że powodowi należy się pełne odszkodowanie za koszt naprawy maszyny, w rzeczywistej wysokości, który został przez powoda należycie udokumentowany, z uwzględnieniem dokonanej już przez pozwanego wpłaty. Sąd pierwszej instancji zwrócił przy tym jednak uwagę, że zasadnym okazał zarzut podniesiony przez pozwanego, jakoby odszkodowanie należne powodowi powinno opiewać na kwotę netto, a nie brutto (powiększoną o podatek VAT). Powód jest bowiem czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług. Zatem co do zasady podlega regułom art. 86 i 87 ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług. Reasumując Sąd pierwszej instancji uznał, że powodowi przysługuje odszkodowanie w żądanej przez niego wysokości, ale o wartości netto, a nie brutto, zatem w pkt I wyroku, na podstawie wskazanych powyżej przepisów, zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 76.247,74 zł, która to kwota stanowi udokumentowaną wartość netto kosztów naprawy koparki (po uwzględnieniu dokonanych wpłat przez pozwanego) oraz w pkt II wyroku oddalił powództwo w pozostałym zakresie. O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c., wskazując że powód domagał się odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 16 stycznia 2016 roku. O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł w pkt III wyroku na podstawie art. 98 §
rozkładając stosunkowo ciężar poniesienia kosztów, albowiem powód wygrał spór co do kwoty 76.247,74 zł, a przegrał w zakresie kwoty 19.088,53 zł, czyli powód wygrał sprawę w 80% a przegrał w 20%. Na koszt strony powodowej złożyły się opłata sądowa w wysokości 4.767 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 7.200 zł (ustalone na podstawie § 2 ust. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych w brzmieniu sprzed 27 października 2016 roku) oraz koszt sporządzenia opinii przez biegłego w wysokości 1.000 zł – razem 12.984 zł. Na koszty strony pozwanej złożyły się koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 7.200 zł (ustalone na podstawie § 2 ust. 6 ww. rozporządzenia), koszt sporządzenia opinii przez biegłego w wysokości 1.000 zł – razem 8.217 zł. N. przez strony koszty sporządzenia opinii biegłych oraz koszty poniesione na rzecz mediatora wyniosły 5.956,47 zł. Zatem łącznie koszty procesu wyniosły w niniejszej sprawie 27.157,47 zł, z czego 20% z tej kwoty to 5.431,49 zł i tyle powinien zwrócić dla pozwanego. Zatem po zniesieniu wzajemnych kosztów Sąd Okręgowy zasądził dla powoda kwotę 7.552,51 zł. Pozostałe, nieuiszczone przez strony koszty w postaci wydatków w kwocie 5.956,47 zł, Sąd Okręgowy nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Poznaniu, zgodnie z art. 113 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 83 ust.
2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( Dz. U. z 2018 roku, poz. 300). Apelację od przedmiotowego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając go w całości. Przedmiotowemu orzeczeniu pozwany zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez: a. błędną wykładnię art. 805 §
w związku z postanowieniami § 8 ust. 3, § 23 ust. 2 i § 24 ust 10 ogólnych warunków ubezpieczenia mienia od ognia i innych żywiołów dla małych i średnich przedsiębiorstw polegającą na przyjęciu, że brak podstaw do zastosowania klauzuli proporcjonalności do obliczenia wysokości należnego powodowi odszkodowania – pomimo, że powyższy sposób obliczenia odszkodowania wynika wprost z postanowień zawartej pomiędzy stronami umowy ubezpieczenia; b. błędną wykładnię art. 805 k.c., art. 361 §
w zw. z art. 6 k.c. poprzez przyjęcie, że powodowi należy się pełne odszkodowanie w kwocie 76. 247,74 zł oraz że powód udowodnił wysokość zasądzonego roszczenia w kwocie 76.247,74 zł; c. art. 385
art. 385 2 k.c. poprzez przyjęcie, że postanowienia § 24 ust. 10 OWU stanowią klauzulę niedozwoloną (abuzywną); 2. naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy a w szczególności : a. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego i przyjęcie, że : - brak jest podstaw do zastosowania klauzuli proporcjonalności do obliczenia wysokości należnego powodowi odszkodowania; - wysokość odszkodowania należy obliczyć w oparciu o wysokość kosztów naprawy uszkodzonej maszyny. W oparciu o tak sformułowane zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu w I instancji wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych i kosztami opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanego w całości oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja pozwanego nie jest zasadna. Sąd Okręgowy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych oraz trafnie określił ich prawne konsekwencje. Ustalenia te oraz ich prawną ocenę Sąd Apelacyjny podziela, przyjmując je jako własne. Apelacja strony pozwanej w przeważającym jej zakresie sprowadza się do przytoczenia uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji. Co prawda pozwany sformułował zarzuty apelacji, jednakże ich uzasadnienie jest lakoniczne i nie dające argumentów do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu apelacji pozwany zakwestionował w szczególności opinię biegłego sądowego mgr inż. P. J. z dnia 11 września 2018 roku. Zarzuty pozwanego w tym zakresie należało uznać, na podstawie art. 207 § 6 k.p.c. w zw. z art.391§1k.p.c za spóźnione. Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 20 września 2018 roku udzielił bowiem stronom 14 - dniowy terminu na wniesienie pism przygotowawczych, w których miały podnieść ewentualne zarzuty lub wnioski dotyczące opinii biegłego, zaznaczając przy tym rygor zwrotu pism i pominięcia spóźnionych twierdzeń, wniosków i dowodów. Pomimo doręczenia pozwanemu w dniu 28 września 2018 roku przedmiotowego zobowiązania, strona pozwana nie ustosunkowała się do opinii biegłego w żaden sposób, a zarzuty sformułowała dopiero w apelacji. Niezależnie od powyższego, Sąd odwoławczy w całości podziela ocenę opinii biegłego sądowego mgr inż. P. J. dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, uznając ją za w pełni przydatną dla rozstrzygnięcia w sprawie. Wbrew twierdzeniom apelującego, biegły nie sporządził opinii wykraczając poza wyznaczoną tezę dowodową. Biegły stwierdził jedynie, że ustalenie wartości odtworzeniowej koparki, zgodne z definicją takiej wartości zawartej w ogólnych warunkach ubezpieczenia (dalej jako OWU), co było objęte tezą dowodową, nie jest możliwe, wskazując przy tym że to wartość rynkowa, a nie odtworzeniowa jest prawidłowym wyznacznikiem ubezpieczenia przedmiotowej koparki. Z kolei z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, że analiza postanowień OWU pod kątem ich abuzywności, w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego, została dokonana samodzielnie przez Sąd pierwszej instancji i należycie uzasadniona. W apelacji pozwany nie wyjaśnił również dlaczego ustalenia biegłego sądowego mgr inż. P. J. dotyczące wysokości poniesionej przez powoda szkody są nieprawidłowe. W rzeczywistości pozwany kwestionuje opinię, nie przytaczając w tym zakresie żadnej argumentacji, mogącej podważyć twierdzenia biegłego sądowego. Nadto, zgodzić należało się z Sądem pierwszej instancji, że skoro koszt naprawy uszkodzeń koparki wynikał jednoznacznie z przedłożonej przez stronę powodową faktury VAT nr (...),a biegły uznał, po analizie tej faktury i przy uwzględnieniu opinii biegłego T. L., że brak podstaw do jej zakwestionowania jako, że kwota objęta fakturą obejmuje koszt naprawy uszkodzeń wynikających ze zdarzenia z 15.10.2015r, to prawidłowe było ustalenie sądu, że kwota wynikająca z faktury stanowiła należne powodowi odszkodowanie obejmujące poniesione straty- rzeczywiste koszty naprawy. Podnosząc zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. skarżący odniósł się do wysokości zasądzonego odszkodowania, które zostało ustalone przez Sąd pierwszej w oderwaniu od klauzuli proporcjonalności zawartej w OWU, uznanej za klauzulę abuzywną. W istocie pozwany nie podniósł więc, że Sąd pierwszej instancji, oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, ale jedynie nie zgodził się z dokonaną przez Sąd Okręgowy wykładnią postanowień OWU umowy ubezpieczenia, skutkującą wyliczeniem odszkodowania powoda z pominięciem klauzuli proporcjonalności. Nie można przy tym podzielić zarzutów pozwanego dotyczących błędnej wykładni § 8 ust. 3, § 23 ust. 2 i § 24 ust 10 OWU oraz ustalenia ich abuzywności. Interpretacja oraz ocena powyższych postanowień, dokonana przez Sąd pierwszej instancji znajduje pełną akceptację Sądu Apelacyjnego. § 24 ust. 10 OWU budzi wiele wątpliwości interpretacyjnych, albowiem na jego podstawie nawet biegły sądowy, posiadający wiadomości specjalne w tym zakresie, nie był w stanie precyzyjnie określić kryteriów, przyjętych za podstawę wypłaty odszkodowania z zastosowaniem wskaźnika proporcji. W konsekwencji, słusznie Sąd pierwszej instancji stwierdził, odwołując się w tym zakresie do orzecznictwa Sądu Najwyższego, że niedozwolona jest klauzula zawarta w OWU ubezpieczenia majątkowego, ustalonych przez ubezpieczyciela i ograniczająca jego odpowiedzialność za szkodę będącą skutkiem wypadku ubezpieczeniowego proporcjonalnie do wartości przedmiotu ubezpieczenia i sumy ubezpieczenia, jeżeli ubezpieczającym jest konsument, z którym ta klauzula nie została indywidualnie uzgodniona, a kształtuje jego prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy (art. 385[ 1] § 1 w związku z art. 385[ 2], 385[ 4], 805 §
2 pkt 1 oraz art. 824 § 1 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2016 roku, sygn. akt II CSK 743/16; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2014 roku, sygn. akt V CSK 470/14). W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c., apelację jako bezzasadną oddalił. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono z uwzględnieniem, że stroną przegraną w postępowaniu apelacyjnym jest pozwany, w związku z tym zasądzono od niego na rzecz powoda zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym w wysokości 4.050 zł, ustalonej na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (D. U. z 2018 poz. 265). Bogdan Wysocki Małgorzata Kaźmierczak Piotr Górecki
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.