Sygn. akt I ACa 233/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 października 2018 r. Sąd Apelacyjny w (...) I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Roman Sugier Sędziowie : SA Ewa

§ 2k.c.

już choćby z tego powodu jest niezasadne. Uwzględnienie powództwa prowadziłoby bowiem do wzbogacenia powoda bez podstawy prawnej. Zatem sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się w kwestionowanym przez powoda postanowieniu Sądu Okręgowego w (...) z dnia 5 kwietnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt III Cz 1788/15, niezgodności z prawem w rozumieniu art. art. 417 § 1 k.c. w zw. z art.

§ 2zd.

1 k.c., i powództwo oddalił. O kosztach sądowych Sąd rozstrzygnął w oparciu o przepis art. 98 § 1 k.p.c. i zgodnie z wyrażoną zasadą odpowiedzialności stron za wynik procesu na mocy art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej koszty zastępstwa procesowego, które wyniosły 120 zł. Koszty te zostały ustalone w oparciu o § 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie, w jego brzmieniu z daty wytoczenia powództwa. Od wyroku tego wniósł apelację powód. Wyrokowi zarzucił: 1.naruszenie prawa materialnego:

1. a)art. 45 ust. 1 Konstytucji przez pominięcie, a poprzez uznanie, iż w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prezesa Sądu Okręgowego może orzekać sędzia tegoż Sądu Okręgowego w sytuacji, gdy roszczenie wiąże się z działaniami tegoż sądu,
2. b)art. 6 Kodeksu cywilnego w związku z art. 803 k.p.c. przez wadliwą wykładnię, a to poprzez uznanie, iż dokument urzędowy stwierdzający istnienie roszczenia nie jest dowodem na prawo do egzekucji tego roszczenia w trybie przewidzianym prawem, a ponadto, iż przedmiotem skargi na czynność komornika były tylko koszty egzekucji przed komornikiem w M.,
3. c)art.

k.c. w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP przez wadliwą wykładnię, a to przez uznanie, że niezgodne z prawem działanie władzy publicznej nie niesie ze sobą odpowiedzialności Skarbu Państwa w każdym przypadku, gdy prawo zostało już złamane,

1. d)art. 29 ust. 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej przez pominięcie, a to przez uznanie, iż pozwanego może reprezentować osoba niemająca uprawnień określonych w ustawie, 2) naruszenie prawa procesowego:
2. a)art. 379 § 1 k.p.c. poprzez udział w postępowaniu i wydanie orzeczenia przez sędziego sądu, w którego działaniem wiąże się z roszczenie, a ponadto przez dopuszczenie do udziału osoby niemającej uprawnień, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej,
3. b)art. 48 § 1 ust. 1 i 4 k.p.c. w związku z art. 379 § 1 k.p.c. poprzez udział w postępowaniu i wydanie orzeczenia przez sąd, który z mocy ustawy reprezentuje pozwanego, a nadto wydanie wyroku przez sędziego, który pozostaje w stosunku prawnym zależności służbowej z sądem który z mocy ustawy reprezentuje pozwanego,
4. c)art. 233 § 1 k.p.c. poprzez chybione ustalenie, iż rachunek bankowy, na który uiszczono koszty nie jest rachunkiem bankowym komornika ponadto, iż powód nie poniósł kosztów egzekucji wskazanych w tytule wykonawczym. Domagał się zmiany wyroku poprzez zasądzenie dochodzonej kwoty, ewentualnie uchylenia wyroku i skierowania sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto z ostrożności procesowej o skierowanie zapytania do Trybunału Konstytucyjnego czy zgodna z art. 45 ust. 1 Konstytucji czyli prawem rozpoznania sprawy przez bezstronny sąd jest norma art. 29 k.p.c., która umożliwia rozpoznanie powództwa przez sąd z którego działaniem wiąże się dochodzone roszczenie, Swoje stanowisko dodatkowo uargumentował w piśmie z dnia 24 czerwca 2018r. Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zwrot kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda zasadna nie jest zatem skutku odnieść nie może. Wbrew bowiem zarzutom podnoszonym w apelacji zaskarżony wyrok jest trafny. Na wstępie odnieść się trzeba do podnoszonego przez skarżącego zarzutu nieważności postępowania. Powód jako podstawę nieważności postępowania wskazywał fakt „udziału w postępowaniu i wydanie orzeczenia przez sędziego sądu z którego działaniem wiąże się roszczenie oraz przez dopuszczenie do udziału osoby nie mającej uprawnień, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej”. W ocenie Sądu Apelacyjnego zarzuty te są chybione. Zgodnie bowiem z art. 397 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi m.in. jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik nie był należycie umocowany (pkt 2), a także jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy (pkt 4). Chybiony jest podnoszony przez skarżącego zarzut jakoby Radca Prawny Prokuratorii Generalnej RP nie mógł reprezentować Skarbu Państwa albowiem nie miał uprawnień określonych w ustawie. Powód twierdził, że osoba występująca w imieniu pozwanego w niniejszym procesie nie ma aktualnie uprawnień, o których mowa w art. 29 ust.1 ustawy o Prokuratorii Generalnej, albowiem otrzymała umowę o pracę, podczas gdy norma art. 4b ust.1 pkt 1 ustawy o adwokaturze zabrania łączenia stosunku pracy z uprawnieniem do wykonywania zawodu adwokata, w związku z powyższym zdaniem powoda osoba zatrudniona na umowę o pracę w Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa może reprezentować wyłącznie Prokuratorię Generalną w sprawach wytoczonych przeciwko Prokuratorii, natomiast nie może być pełnomocnikiem pozwanej osoby prawnej osoba nie związana z nią stosunkiem pracy, która nie posiada aktualnie uprawnień adwokackich, o których mowa w art. 87 § 1 k.p.c. , skoro zaś z mocy ustawy o adwokaturze uprawnienia adwokackie pełnomocnika pozwanej wygasły z powodu nawiązania przez niego stosunku pracy w Prokuratorii Generalnej, to nieważne są czynności podjęte z udziałem niewłaściwe umocowanego pełnomocnika. Rację ma sąd pierwszej instancji, iż zarzuty te są całkowicie chybione. Zgodnie z art. 4 ust.1 pkt 2 obowiązującej do dnia 31 grudnia 2016 r. ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1313) do zadań Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa należało między innymi zastępstwo Skarbu Państwa przed sądami powszechnymi. W myśl zaś art. 15 ust. 1 cytowanej ustawy czynności zastępstwa procesowego przed sądami, trybunałami i innymi organami orzekającymi wykonują wyłącznie radcowie Prokuratorii Generalnej. Natomiast Radcą Prokuratorii Generalnej mogła być osoba, która spełniała wymogi określone w art. 29 powołanej ustawy, w myśl pkt 4 tego przepisu radcą mogła być osoba, która posiadała uprawnienia radcy prawnego, adwokata lub notariusza albo zajmowała stanowisko sędziego sądu powszechnego, sędziego sądu wojskowego lub sędziego sądu administracyjnego, asesora sądowego albo stanowisko prokuratora z wyjątkami określonymi w art. 29 ust. 2. Nie ma też wątpliwości, że radca lub starszy radca Prokuratorii Generalnej jest mianowany przez Prezesa Prokuratorii Generalnej, które to mianowanie stanowi nawiązanie stosunku pracy na podstawie mianowania w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. Każdy zatem radca Prokuratorii Generalnej pozostaje w stosunku pracy. Jednakże wbrew zarzutom skarżącego nie ma żadnej sprzeczności pomiędzy treścią art. 29 ust. 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej a przepisem art. 4b ust. 1 pkt 1 ustawy o adwokaturze. Posiadanie bowiem uprawnień radcy prawnego, adwokata czy notariusza, o których mowa w art. 29 ustawy o Prokuratorii Generalnej nie jest równoznaczne z wykonywaniem zawodu radcy prawnego, adwokata czy notariusza. Istotnie w świetle uregulowań ustawy o Prokuratorii Generalnej radca Prokuratorii Generalnej nie może równocześnie wykonywać zawodu adwokata, co jednakże nie oznacza, wbrew zarzutom skarżącego, że nie posiada on uprawnień do wykonywania tego zawodu określonych w art. 65 ustawy o adwokaturze. Wskazać bowiem trzeba, że Ustawa o Prokuratorii Generalnej jest skorelowana z przepisami ustawy o adwokaturze, gdyż ustawa o adwokaturze w art. 72 ust. 1 pkt 4a wskazuje, że okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku podjęcia pracy w Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, przy czym zgodnie z art. 73 osoba ta po ustaniu stosunku pracy podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, jeżeli spełnia wymagania określone w art. 65. Wskazać też trzeba, że ustawa o Prokuratorii Generalnej regulująca zastępstwo procesowe Skarbu Państwa przed sądami powszechnymi jest uregulowaniem szczególnym w stosunku do przepisów Działu V kodeksu postępowania cywilnego, tym samym powołany przez powoda przepis art. 87 § 2 k.p.c. nie znajduje w tym przypadku zastosowania. Podsumowując, zarzut skarżącego, iż w sprawie doszło do nieważności postępowania (art. 379 pkt 2) k.p.c.) albowiem zarzut, iż Radca Prawny Prokuratorii Generalnej RP nie mógł reprezentować Skarbu Państwa gdyż nie miał uprawnień określonych w ustawie, jest całkowicie chybiony. Całkowicie chybiony jest kolejny podnoszony przez skarżącego zarzut nieważności postępowania poprzez udział w postępowaniu i wydanie orzeczenia przez sąd, który z mocy ustawy reprezentuje pozwanego, a nadto wydanie wyroku przez sędziego, który pozostaje w stosunku prawnym zależności służbowej z sądem który z mocy ustawy reprezentuje pozwanego ( art. 48 § 1 ust. 1 i 4 k.p.c. w związku z art. 379 k.p.c.) Z art. 397 pkt 4 k.p.c. wynika, iż nieważność postępowania zachodzi wtedy, gdy skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznawaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. W niniejszej sprawie skład sądu orzekającego był zgodny z przepisami prawa, nie orzekał też, wbrew zarzutom skarżącego sędzia wyłączony z mocy ustawy, a tylko w tym wypadku nastąpiła by nieważność postępowania. Art. 48 k.p.c. wymienia w sposób enumeratywny przypadki, gdy sędzia jest wyłączony z mocy ustawy. W sprawie niniejszej, wbrew stanowisku skarżącego żaden wypadek przewidziany w art. 48 k.p.c. nie zachodził. W szczególności w sprawie nie orzekali sędziowie, którzy wydawali orzeczenie wskazywane przez powoda jako orzeczenie niezgodne z prawem, byli bowiem wyłączeni z mocy ustawy od rozpoznania niniejszej sprawy przed sądem pierwszej instancji. Nie występował też wypadek wskazany w punkcie 1) art. 48 k.p.c. sędzia rozpoznający sprawę w pierwszej instancji nie był stroną w sprawie, nie pozostawał też z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływał na jego prawa i obowiązki. Nie wystąpił też wskazywany przez skarżącego w apelacji wypadek określony w art. 48 pkt 4) k.p.c., sędzia rozpoznający sprawę nie był ani pełnomocnikiem ani radcą prawnym żadnej ze stron. Zatem podnoszony przez skarżącego zarzut nieważności postępowania oparty na art. 379 pkt 4) k.p.c. jest chybiony i nie może odnieść skutku. Zdaniem Sądu Apelacyjnego zarzuty podnoszone przez skarżącego co do składu sądu można oceniać jedynie przez pryzmat art. 49 k.p.c. czyli tylko i wyłącznie jako okoliczność stanowiącą podstawę do wyłączenia sędziego na wniosek. Podkreślić trzeba, iż ewentualne naruszenie art. 49 k.p.c. nie może być podstawą, jakby tego chciał skarżący, do stwierdzenia nieważności postępowania. Przede wszystkim jednak wskazać trzeba, że okoliczność ta była już podnoszona przez skarżącego w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji , powód składał bowiem wniosek o wyłączenie Sędziów Sądu Okręgowego w (...) od rozpoznania sprawy tak samo go motywując i wniosek ten prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 7 czerwca 2017r., sygn. akt I ACo 5/17 został częściowo oddalony, w tym w części dotyczącej m.in. sędziego sprawozdawcy w niniejszej sprawie . Sąd Apelacyjny podziela stanowisko wyrażone w tym postanowieniu, nie ma zatem do ponownego rozpatrywania tej kwestii i ponownego przytaczania rozważań wskazanych w uzasadnieniu cytowanego wyżej postanowienia z dnia 7 czerwca 2017r. Zatem i ten zarzut zawarty w apelacji zasadny nie jest. Przechodząc do oceny zasadności żądania powoda wskazać trzeba, iż z mocy art.

§ 2zd.

1 k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem chyba, że przepisy odrębne stanowią inaczej, zgodnie zaś z przepisem art. 424 1 § 1 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe, natomiast na podstawie art. 424 1b k.p.c. w wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem nie przysługuje, odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. Rację ma w tym stanie rzeczy sąd pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie zachodziła sytuacja uregulowana w art. 424 1b k.p.c., bowiem od postanowienia oddalającego zażalenie na oddalenie skargi na czynność komornika skarga nie przysługiwała. Zatem badanie czy wskazane przez powoda orzeczenie było niezgodne z prawem musiało być dokonane w ramach niniejszego postępowania. Wskazać też trzeba, że podziela Sąd Apelacyjny stanowisko sądu pierwszej instancji, iż wprawdzie odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa za bezprawie judykacyjne wiąże się z wydaniem prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, jednakże określenie to nie obejmuje każdego orzeczenia obiektywnie sprzecznego z prawem, lecz tylko takie, którego niezgodność z prawem jest oczywista, rażąca i przybiera postać kwalifikowaną ( patrz. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, Nr 1, poz. 17, z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, Nr 2, poz. 35). Niezgodność wyroku z prawem w rozumieniu art. 424 1 § 1 k.p.c., powodująca powstanie odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku wyrokowi sądu można przypisać cechy bezprawności (tak SN w wyroku z 2 grudnia 2010 r., I CNP 4/10). Ustalenie ewentualnej odpowiedzialności Skarbu Państwa w trybie art. 424 1b k.p.c. nie może więc prowadzić do ponownego, merytorycznego badania sprawy i ponownej oceny prawomocnego orzeczenia, a może i musi się ograniczać jedynie do oczywistych, rażących wad takiego orzeczenia. Prawidłowo też wskazał Sąd pierwszej instancji, iż przesłankami odpowiedzialności Skarbu Państwa z art. 424 1b k.p.c. są: wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnie z prawem, szkoda oraz związek pomiędzy szkodą a wydaniem prawomocnego orzeczenia niezgodnie z prawem. Powyższe w przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Odnosząc się do poczynionych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych dokonanych na podstawie dokumentów, szczegółowo opisanych w części ustalającej uzasadnienia wskazać trzeba, że Sąd Apelacyjny w całości je podziela. Sąd pierwszej instancji wskazał bowiem szczegółowo jaki fakt na podstawie jakiego dokumentu ustala zatem nie ma potrzeby ponownego ich powtarzania. Podziela także Sąd Apelacyjny ustalenia sądu pierwszej instancji w części ustalającej, iż powód nie wykazał aby istotnie wpłacił na konto komornika R. R.