-3 k.c., które jako dodatkową przesłankę dochodzenia roszczeń odszkodowawczych wprowadzają obowiązek uprzedniego stwierdzenia niezgodności z prawem działania władz publicznych. Jednakże roszczenia na gruncie tego przepisu powodowi nie przysługuje albowiem w sprawie brak jest prejudykatu. Przepis art. 417 k.c. znajdzie zastosowanie, o ile szkoda wyrządzona została „przy wykonywaniu władzy publicznej". Rodzi to dwojakie konsekwencje. Po pierwsze, komentowany przepis dotyczy wyłącznie skutków funkcjonowania państwa i jednostek samorządu terytorialnego w sferze określanej mianem imperium, a więc działań lub zaniechań polegających na wykonywaniu funkcji władczych, realizacji zadań władzy publicznej. W zgodzie z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP ustawodawca stanowi, że władze publiczne ponoszą odpowiedzialność za swoje zachowania, jeżeli są one „niezgodne z prawem". Bezprawność działania przy wykonywaniu władzy publicznej należy wykładać ściśle, jako naruszenie zakazów lub nakazów wynikających z normy prawnej. Nieprawidłowość w działaniu władzy publicznej może przybrać postać naruszeń konstytucyjnych praw i wolności, konstytucyjnych zasad funkcjonowania władzy publicznej, uchybień wymaganiom określonym w ustawach zwykłych, aktach wykonawczych (uchybienia w sferze prawa materialnego i procesowego) jak i uchybień normom pozaprawnym w różny sposób powiązanym z normami prawnymi. Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej władz publicznych, niezbędne jest istnienie ogólnych przesłanek wywiedzionych z art. 361 k.c., a więc zdarzenia, z którym ustawa łączy odpowiedzialność (deliktu władzy publicznej), szkody oraz adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą i owym zdarzeniem. Ciężar dowodu co do tych wszystkich przesłanek spoczywa na poszkodowanym (nie musi on jednak udowadniać bezprawności zachowania podmiotu władzy publicznej). Szkoda w rozumieniu art. 361§2 k.c., obejmuje straty oraz utracone korzyści, które poszkodowany mógł osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono; może być też zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę w przypadkach wskazanych w art. 445 i art. 448 k.c. Znajdą więc zastosowanie ogólne reguły dotyczące kompensaty szkody w mieniu (majątkowej) i na osobie (majątkowej i niemajątkowej). Dobra osobiste są szczególnie narażone na uszczerbek przy wykonywaniu władzy publicznej. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2007 r. w sprawie o sygn. akt II CSK 269/07, stosownie do treści art. 30 Konstytucji RP, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka. W orzecznictwie przyjmuje się, że rozważając według jakich kryteriów sąd w sprawie o odszkodowanie dokonuje oceny, czy orzeczenie jest niezgodne z prawem, trzeba stwierdzić, że gdy chodzi o ocenę orzeczenia sądu nie może być wątpliwości, iż powinien dokonać tej oceny według takich samych zasad, jakie stosuje Sąd Najwyższy przy ocenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w postępowaniu prejudycjalnym przewidzianym w art. 424 1 k.p.c. i następne. Tak samo, jak w tamtym postępowaniu chodzi o ocenę orzeczenia wydanego przez niezawisły sąd w ramach przyznanej mu władzy sądowniczej, a w takiej sytuacji pojęcie "niezgodności z prawem" orzeczenia ma suwerenne i autonomiczne znaczenie zdeterminowane przez istotę władzy sądowniczej i niezawisłości sędziowskiej, a w szczególności przez przyznanie sądom szerokiego zakresu swobody orzeczniczej przy wykładni i stosowaniu prawa. Jak zatem jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, orzeczeniem niezgodnym z prawem jest tylko takie orzeczenie sądu, które jest sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami orzeczniczymi lub wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni czy oczywiście niewłaściwego stosowania prawa. W świetle tych kryteriów bezprawność orzeczeń sądowych nie jest bezprawnością w rozumieniu prawa cywilnego, gdyż nie jest elementem stosunku cywilnoprawnego, lecz publicznoprawnego, wobec czego niezgodność z prawem jako przesłanka stosowania art. 417§1 k.c. i art.
musi być rozumiana ściśle - jako niezgodność tylko z konstytucyjnymi źródłami prawa przewidzianymi w art. 87-94 Konstytucji, a więc z ustawą, umową międzynarodową, rozporządzeniem itp. - z wyłączeniem zasad współżycia społecznego (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 24.03.2017r., I ACa 871/16). Sąd Okręgowy zauważył, że wszystkie orzeczenia wydawane w sprawach powoda, opisane w części ustalającej w latach 2012-2013 przez Sąd Rejonowy w C. poddawane były kontroli instancyjnej na skutek środków odwoławczych wnoszonych przez W. P.. W toku tych postępowań odwoławczych orzeczenia były zarówno utrzymywane w mocy, jak i uchylane lub zmieniane, w tym również na korzyść powoda. Samo jednak niezadowolenie z merytorycznego rozstrzygnięcia Sądu nie jest powodem do stwierdzenia aby powstała bezprawność, skutkująca uznaniem tych orzeczeń za niezgodne z prawem. Ponadto podczas trybów odwoławczych nie stwierdzono aby Sędzia E. R. dopuściła naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Mając na uwadze przytoczone poglądy orzecznictwa należy jednoznacznie stwierdzić, że orzeczeniom Sądu Rejonowego, w których powód upatrywał źródło wyrządzonej mu szkody, nie sposób jest postawić zarzutu "oczywistego", czy też "rażącego" naruszenia prawa. Zostały one bowiem wydane zgodnie z zakresem ich kompetencji, we właściwym trybie postępowania, a ich treść znajdowała uzasadnienie w obowiązujących przepisach prawa. W związku z tym w sytuacji gdy nie została spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 417 k.c. brak jest możliwości przypisania odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbowi Państwa. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że powód wniósł pozew 26 października 2016 roku. Natomiast orzeczenia, w których W. P. upatruje powstania i istnienia swojej szkody w latach 2012-2013. W art. 442 1§1 k.c. ustawodawca sformułował ogólne reguły określające termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym: przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti). O "dowiedzeniu się o szkodzie" można mówić wtedy, gdy poszkodowany "zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody"; inaczej rzecz ujmując, gdy ma "świadomość doznanej szkody". Szkoda przyszła powstaje nie jednocześnie, lecz dopiero za jakiś czas po zdarzeniu powodującym powstanie szkody, jako jego konieczna konsekwencja. Dopóki tak rozumiane dowiedzenie się o szkodzie nie nastąpi, dopóty bieg przedawnienia w ogóle nie może się rozpocząć (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21.10.2011r., IV CSK 46/11). W związku z tym, zdaniem Sądu W. P. w datach wydawania orzeczeń Sądu Rejonowego w C. wiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia więc termin przedawnienia ewentualnie mógł zacząć biec od tych wydarzeń. Przy czym ostatnie orzeczenie w związku, z którym powód upatruje swojej szkody zapadło w dniu 15 października 2013 roku. W tym w dniu wyrokiem Sąd Rejonowy w C. w sprawie o sygn. akt VI RC 103/13 zasądził od powoda na pełnoletniego syna P. P. kwotę po 1.500 złotych miesięcznie tytułem alimentów poczynając od dnia 1 maja 2012r. płatnych z góry d dnia 10-go każdego miesiąca do rąk uprawnionego z ustawowymi odsetkami od dnia płatności każdej raty. Wyrokowi został nadany w punkcie pierwszymi rygor natychmiastowej wykonalności co do świadczeń alimentacyjnych należnych po dniu 2 maja 2013r. Z dniem 15 października 2013 roku wyrokowi została nadana klauzula wykonalności. Oznacza to, że przedmiotowe powództwo w dniu jego wniesienia było już przedawnione. Jako podstawę oddalonego powództwa Sąd Okręgowy powołał przepisy art.
i art. 417§1 k.c. Apelację od wyroku wniósł powód. Zarzucał naruszenie art. 24 k.c. przez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawa osobiste powoda podlegają ograniczeniu w związku z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Zarzucał również naruszenie art. 6 k.c. przez nieuzasadnione przyjęcie, że powoda obciążał obowiązek wykazania bezprawności działania Sądu Rejonowego w C. w sprawach VI RC 103/13, VI RC 285/12 i VI RC 780/14. Zarzucał apelujący naruszenie art. 448 k.c. przez nieuzasadnione przyjęcie, że nie przysługuje mu odszkodowanie i zadośćuczynienie za naruszenie jego dóbr osobistych dotyczących reputacji prowadzonego przez powoda przedsiębiorstwa. Naruszenie art. 417 k.c. nastąpiło – według apelującego przez błędną wykładnię polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, że ustalenie odpowiedzialności Skarbu Państwa wymaga stwierdzenia bezprawności w specjalnym trybie po uzyskaniu przez orzeczenie prawomocności, a także przez przyjęcie, że ustalenie odpowiedzialności Skarbu Państwa nie może odpowiadać na gruncie niniejszej sprawy zasadom słuszności. Apelujący zarzucał również naruszenie art. 361 k.c., art., 416 – 417
Powód w niniejszej sprawie wiązał obowiązek odszkodowawczy pozwanego Skarbu Państwa z błędami proceduralnymi popełnionymi w sprawach alimentacyjnych, w których powód występował w charakterze zobowiązanego do zapłaty alimentów. Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy w zakresie treści orzeczeń zapadłych w sprawach Sądu Rejonowego w C., z którymi powód wiązał odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa są prawidłowe i niekwestionowane przez apelującego, jako wynikające z treści zapadłych orzeczeń. Szkoda powoda polegająca na utracie wartości prowadzonego przedsiębiorstwa nie wynikała, według twierdzeń powoda, z faktu wydania niezgodnego z prawem prawomocnego wyroku, dlatego do oceny prawnej dochodzonego roszczenia odszkodowawczego nie miał zastosowania art.
k.c., co prawidłowo zauważył Sąd Okręgowy w motywach swego orzeczenia, lecz następnie z niezrozumiałych przyczyn wskazał błędnie ten przepis jako podstawę swego orzeczenia. Przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa należało w niniejszej sprawie badać w oparciu o przepis art. 417 § 1 k.c., który przewiduje odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Powód zarzucał, że nieprawidłowym, bo niezgodnym z prawem było wydanie wierzycielom alimentacyjnym tytułów wykonawczych, jakimi były wyroki zasądzające od niego alimenty na rzecz synów w sprawach Sądu Rejonowego w C. o sygnaturach VI RC 285/12 i VI RC 103/13, a orzeczeniom tym błędnie – zdaniem powoda - nadano rygor natychmiastowej wykonalności i w konsekwencji błędnie nadano klauzulę wykonalności. Wskazać należy, że wyrokowi wydanemu w sprawie VI RC 285/12 został nadany z urzędu rygor natychmiastowej wykonalności w części zasądzającej alimenty, zgodnie z art. 333 § 1 pkt 1 k.p.c., aczkolwiek niezgodnie z tym przepisem nie ograniczono rygoru co do rat płatnych przed wniesieniem powództwa za okres nie dłuższy niż za trzy miesiące. Z kolei w sprawie VI RC 103/13 wydany w dniu 20 marca 2013 r. przez Sąd Rejonowy wyrok był wyrokiem zaocznym, któremu Sąd zobligowany przepisem art. 333 § 1 pkt 3 k.p.c. powinien był nadać rygor natychmiastowej wykonalności w całości. Sąd Rejonowy popełnił zatem błędy proceduralne i wadliwie orzekł o zakresie rygoru natychmiastowej wykonalności w obu wyrokach. Podkreślić jednak należy, że wadliwość w orzeczeniu o rygorze natychmiastowej wykonalności w sprawie VI RC 103/13 polegała na tym, że Sąd zaniechał nadania rygoru natychmiastowej wykonalności całemu wyrokowi, a nadał go tylko punktowi pierwszemu, zasądzającemu alimenty. Ta wadliwość zatem z pewnością nie spowodowała szkody powoda mającej pozostawać w adekwatnym związku przyczynowym z wadliwością polegającą na nienadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności orzeczeniu o kosztach procesu i o kosztach sądowych należnych Skarbowi Państwa (punkty II i III wyroku zaocznego z dnia 20 marca 2013 r.), bo przecież orzeczeniu zawartemu w punkcie I wyroku prawidłowo został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Z kolei w sprawie VI RC 285/12 nadany wyrokowi z dnia 12 września 2012 r. w części zasądzającej alimenty rygor natychmiastowej wykonalności został przez Sąd Rejonowy skorygowany postanowieniem z dnia 4 października 2012 r., a zgodnie z art. 337 k.p.c. natychmiastowa wykonalność wyroku wygasa z chwilą ogłoszenia, a jeżeli nie było ogłoszenia, z chwilą podpisania sentencji orzeczenia zmieniającego postanowienie o natychmiastowej wykonalności wyroku - w takim zakresie, w jakim nastąpiła zmiana. Zatem także ta wadliwość orzeczenia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności nie mogła spowodować szkody powoda. Nie wykazał również powód, by błąd Sądu Rejonowego w C. polegający na wydaniu w dniu 15 października 2013 r. wyroku orzekającego o alimentach bez odniesienia się do wydanego w dniu 20 marca 2013 r. w tej samej sprawie wyroku zaocznego spowodował szkodę polegającą na skierowaniu do egzekucji dwóch wyroków ( z 20 marca i z 15 października 2013 r.). Wystąpienie opisanych w pozwie i w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wadliwości w orzeczeniach wydawanych przez Sąd Rejonowy w C. w sprawach VI RC 285/12 i VI RC 103/13 nie spowodowało w majątku powoda szkody polegającej na sparaliżowaniu działalności prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa. Jeżeli zatem powód poniósł straty i nie osiągnął spodziewanego zysku z prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa, to szkoda ta nie pozostawała w związku przyczynowo- skutkowym z błędami, które popełnił przy orzekaniu w sprawach VI RC 285/12 i VI RC 103/13 Sąd Rejonowy w C.. Nie została zatem spełniona przesłanka odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa wynikająca z art. 417 § 1 k.c., który stanowi że Skarb Państwa odpowiada za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Opisane niezgodności z prawem orzeczenia o zakresie rygoru natychmiastowej wykonalności nie spowodowały szkody powoda zatem powództwo prawidłowo zostało oddalone. Zarzucane w apelacji uniemożliwienie powodowi wykazania faktu, że dochody przedsiębiorstwa powoda obniżyły się w okresie prowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostawało zatem bez wpływu na treść zapadłego orzeczenia. Nie ulega wątpliwości, że powód zobowiązany był do świadczeń alimentacyjnych wobec synów, o czym świadczą prawomocne wyroki wydane w obu wymienionych sprawach. Nie sposób zatem uznać, że wskazane przez powoda orzeczenia Sądu Rejonowego w C. naruszyły jakiekolwiek dobra osobiste powoda. Zaskarżony wyrok oddalający powództwo jest zatem prawidłowy i wobec braku stwierdzenia naruszenia prawa procesowego i materialnego, apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu na mocy art. 385 k.p.c. Powód przegrał etap postępowania apelacyjnego, zatem na zasadzie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. i art. 32 ust. 3 ustawy z 15 grudnia 2016 r o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U 2016 poz. 2261)zasądzono od niego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej koszty postępowania apelacyjnego w wysokości wynagrodzenia, wynikającej z § 2 pkt. 6 w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r.w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015. 1800 SSO del Tomasz Tatarczyk SSA Małgorzata Wołczańska SSA Elżbieta Karpeta
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.