omawiane postanowienia umowne, jako że nie zostały uzgodnione indywidualnie z pozwaną – konsumentką, są dla niej wiążące. Zgodnie z tym przepisem, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Z art.
wynika, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zdaniem Sądu z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W ocenie Sądu umowa pożyczki zawiera niedozwolone postanowienia umowne w zakresie wynagrodzenia prowizyjnego oraz wynagrodzenia za wykup „(...)”. Kontrola postanowień umownych w zakresie regulacji art.
– 385 3 k.c. jest uprawnieniem i obowiązkiem sądu, albowiem przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych zostały wprowadzone do Kodeksu cywilnego w ramach implementacji dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Kompetencja sądu do zbadania z urzędu tego, czy klauzula zawarta w umowie jest postanowieniem nieuczciwym, stanowi w tej sytuacji zarówno środek do realizacji celu określonego w art. 5 dyrektywy, to znaczy uniemożliwia związanie konsumenta nieuczciwym postanowieniem, jak i przyczynienia się do osiągnięcia celu art. 7 ww. dyrektywy, ponieważ przeprowadzenie przez sąd z urzędu takiej oceny może działać jako czynnik odstraszający oraz przyczynić się do zapobiegania nieuczciwym warunkom w umowach zawieranych pomiędzy konsumentami a sprzedawcami lub dostawcami (por. wyrok TSUE z dnia 21 listopada 2002 r., sygn. akt C-473/00). Zgodnie z treścią art.
k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4). Komentowany przepis reguluje materię niedozwolonych postanowień umownych (zwanych w literaturze także m.in. klauzulami abuzywnymi, postanowieniami nieuczciwymi, postanowieniami niegodziwymi) – w tym skutki wprowadzenia ich do umowy z udziałem konsumentów. Chroni on zatem konsumenta jako słabszego uczestnika obrotu w relacjach z przedsiębiorcą - profesjonalistą w danej dziedzinie. Dodać tu też trzeba, iż zwrot „postanowienia umowy”, zawarty w art.
użyty został w znaczeniu potocznym, a zatem obejmuje zarówno postanowienia objęte porozumieniem stron danej czynności prawnej, jak i postanowienia wzorców umownych, które nie są postanowieniami umowy w ścisłym znaczeniu, ale kształtują także treść nawiązywanego stosunku prawnego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 30 kwietnia 2014 r., sygn. akt I ACa 1209/13). Za niedozwolone może zatem zostać uznane wyłącznie postanowienie wzorca umownego, które nie jest postanowieniem uzgodnionym indywidualnie z konsumentem, nie jest postanowieniem w sposób jednoznaczny określającym główne świadczenia stron, a które kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Przez działanie wbrew dobrym obyczajom - przy kształtowaniu treści stosunku zobowiązaniowego - rozumie się w judykaturze wprowadzanie do umowy klauzul, które godzą w równowagę kontraktową stron takiego stosunku; rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza zaś nieusprawiedliwioną dysproporcję - na niekorzyść konsumenta - praw i obowiązków stron, wynikających z umowy. Ocena rzetelności określonego postanowienia wymaga zatem rozważenia indywidualnego rozkładu obciążeń, kosztów i ryzyka, jakie wiąże się z przyjętymi rozwiązaniami oraz zbadania, jak wyglądałyby prawa lub obowiązki konsumenta w sytuacji, w której postanowienie to nie zostałoby zastrzeżone. Przenosząc powyższe uwagi na stan faktyczny niniejszej sprawy, uznać należy, że zaliczenie do sumy wekslowej znacznie zawyżonych kosztów prowizji w kwocie 1 521 zł (przy kwocie pożyczki 2 250 zł, a zatem 67,6 % uzyskanej kwoty pożyczki) oraz tzw. opłaty „(...)” w kwocie 600 zł, stanowiące w rzeczywistości dodatkowe wynagrodzenie pożyczkodawcy, rażąco naruszają interesy konsumenta. W ocenie Sądu ww. postanowienia zawarte w umowie pożyczki nie zostały uzgodnione indywidualnie, kształtują prawa i obowiązki pozwanej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy pozwanej. W żaden sposób nie wykazano, by postanowienia te zostały indywidualnie uzgodnione, by pozwana miała na nie rzeczywisty wpływ, były wynikiem konsensu, czy rzetelnych i wyrównanych negocjacji. Są to postanowienia przyjęte z wzorca, jakim posługuje się pożyczkodawca w prowadzonej przez siebie działalności, narzucając je konsumentowi i nie dając mu możliwości negocjacji w tym zakresie. Z żadnego dowodu nie wynika, by na treść wskazanych postanowień pozwana miała rzeczywisty wpływ. Powyższe postanowienia stanowią niedozwolone klauzule umowne. Tym samym dochodzenie powyższych kwot w drodze procesu nie może być skuteczne, gdy postanowienia te jako niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą pozwanej, ponadto jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (zasadą ekwiwalentności świadczeń stron, rzetelności kupieckiej, osiągania adekwatnego, normalnego zysku z prawidłowo prowadzonej działalności gospodarczej) są nieważne – art. 58 § 1 i 2 k.c. Ponadto nie zostały indywidualnie uzgodnione, a kształtują prawa i obowiązki pozwanej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy. Tym samym kontrola powyższych postanowień w tej konkretnej sprawie również prowadzi do wniosku, że postanowienia powyższe nie wiążą – art.
Powód w umowie pożyczki obciążył pozwaną opłatą przygotowawczą w kwocie 129 zł za udzielenie pożyczki, co dodatkowo podważa zasadność wskazanej prowizji. W odniesieniu zaś do „(...)”, określenie to obejmuje ogół dodatkowych uprawnień związanych z realizacją umowy, a to: prawo do jednorazowego bezpłatnego odroczenia maksymalnie dwóch terminów płatności rat bądź bezpłatnego obniżenia maksymalnie czterech kolejnych rat; przyspieszoną wypłatę kwoty pożyczki; oraz pakiet powiadomień SMS. Należy wskazać, że źródłem wynagrodzenia pożyczkodawcy w przypadku odroczenia terminu płatności raty lub odroczenia płatności części raty (gdyż tak należy rozumieć sformułowanie „obniżenie raty”, skoro w późniejszym czasie, tzw. dodatkowym Okresie Kredytowania, pożyczkobiorca musi spłacić obniżoną część raty) winny być odsetki umowne, które nie mogą przekraczać odsetek maksymalnych –art. 359 § 2 1 k.c. Ryczałtowe określenie ich wysokości, bez wskazania wysokości obniżonej części raty, okresu obracania kapitałem przez pożyczkobiorcę, uniemożliwia ocenę zgodności tego postanowienia umownego z normą 359 § 2 1 k.c. Co się zaś tyczy pozostałych dwóch uprawnień pożyczkobiorcy, tj. przyspieszonej wypłaty kwoty pożyczki (z 14 dni roboczych od dnia podpisania umowy – vide pkt 1.6 umowy, do 10 dni roboczych) oraz pakietu powiadomień SMS o przelewie pożyczki na konto pożyczkobiorcy, terminie płatności rat oraz zaksięgowaniu płatności rat – uznać należy, że żądanie aż 600 zł w zamian za czynność techniczną wykonania przelewu, o 4 dni robocze szybszego, niż w „normalnym” trybie, oraz za pakiet powiadomień SMS jest sprzeczne z zasadą ekwiwalentności świadczeń stron, uczciwości kupieckiej oraz normalnego, adekwatnego do ryzyka gospodarczego czerpania wynagrodzenia. Jednocześnie zaś umowa wyłączyła możliwość zwrotu opłaty za pakiet w przypadku nieskorzystania z ww. uprawnień, zaś po stronie pożyczkodawcy dawała uprawnienia w zakresie kształtowania okresu odroczenia – ograniczenie do okresu maksymalnego i liczby odroczonych rat. Wyłączenie z góry możliwości zwrotu opłaty za pakiet, nawet w przypadku nieskorzystania z uprawnień, powodowało, że przedsiębiorca uzyskiwał kwotę 600 zł, stanowiącą 26,7 % udzielonej pożyczki, za nic. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że postanowienia umowne obejmujące obowiązek zapłaty wynagrodzenia prowizyjnego oraz wynagrodzenia z tytułu przyznania „(...)” stanowią niedozwolone klauzule umowne i tym samym nie wiążą pozwanej. Zgodnie z umową pożyczki oraz deklaracją wekslową pożyczkodawca zastrzegł sobie prawo do wypowiedzenia umowy pożyczki z zachowaniem 30 - dniowego terminu wypowiedzenia m.in. w przypadku przekraczającego 30 dni opóźnienia pożyczkobiorcy w płatności kwoty równej jednej racie, po uprzednim wezwaniu pozwanej do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od otrzymania wezwania. W takim przypadku pożyczkodawca mógł wypełnić weksel in blanco (pkt 8 umowy, deklaracja wekslowa). Wobec nieuregulowania należności, strona powodowa wypowiedziała umowę pożyczki pozwanej, wzywając ją do zapłaty kwoty 3 747,04 zł w terminie 30 dni. Powód, przedkładając kserokopie książki nadawczej i wydruki ze strony internetowej – emonitoring.poczta-polska.pl, wykazał doręczenie pozwanej zarówno wezwania do zapłaty z dnia 18 kwietnia 2019 r., jak i wypowiedzenie umowy z dnia 19 maja 2019 r. Obie przesyłki zostały odebrane przez pozwaną. Pozwana na poczet zadłużenia wpłaciła ogółem kwotę 1 360 zł, co wynika wprost z karty klienta, której pozwana nie zdołała skutecznie zakwestionować. Powód wypełnił weksel in blanco na kwotę 3 747,04 zł. Na ww. kwotę składały się: suma pozostałych do zapłaty rat pożyczki oraz należne maksymalne odsetki za opóźnienie. Pozwana jest jednakże zobowiązana wekslowo tylko w takich granicach, w jakich istnieje wierzytelność ze stosunku podstawowego. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że pozwana obowiązana była zwrócić powodowi łącznie 2 935,31 zł, w tym kwotę 2 250 zł tytułem kapitału, 129 zł tytułem opłaty przygotowawczej oraz kwotę 556,31 zł tytułem odsetek umownych. Kwota odsetek umownych wyliczona została z uwzględnieniem stopy 9,89 % w skali roku, tj. przy kapitale w kwocie 2 250 zł rocznie wynoszą one 222,525 zł, zaś miesięcznie – 18,54 zł. Okres obowiązywania umowy wynosił 30 miesięcy, tj. 2,5 roku, a zatem odsetki umowne za cały okres kredytowania wynoszą 556,31 zł. Skoro zatem łącznie pozwana obowiązana była zwrócić powodowi 2 935,31 zł, zaś zwróciła 1 360 zł, do zwrotu pozostaje kwota 1 575,31 zł i tę właśnie kwotę zasądzono w pkt I sentencji od pozwanej na rzecz powoda. O dalszych odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 § 2 k.c. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu w pkt II sentencji. Powód wygrał proces jedynie częściowo, tj. co do 42,04 %, toteż należy mu się od pozwanej zwrot 42,04 % kosztów procesu, które wyniosły po stronie powoda 1 017 zł (w tym: 100 zł opłaty od pozwu, 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i 900 zł tytułem kosztów zastępstwa), zaś po stronie pozwanej 917 zł (17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i 900 zł tytułem kosztów zastępstwa), łącznie 1 934 zł. Zatem na podstawie art. 100 k.p.c. pozwana winna partycypować w kosztach procesu kwotą 813,05 zł, zaś wydatkowała o 103,95 zł więcej, toteż ta kwota podlegała zasądzeniu od strony powodowej na rzecz pozwanej na podstawie art. 100 k.p.c. (pkt III sentencji). Sędzia Bartłomiej Koelner
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.