Sygn. akt I Ns 16/18 POSTANOWIENIE Dnia 16 grudnia 2019 r. Sąd Rejonowy w Tarnowie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : sędzia Anna Chmielarz Protokolant: sekretarz sądowy Małgo

nr 3 z dnia odpowiednio 05.10.2018 r., 15.10.2018 r. i 20.11.2018 r. biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii inż. J. L. wraz z mapami sytuacyjnymi – k. 222-225, 249-253, 266-267, 297-301/ Zgodnie z wariantem I (wariant wnioskodawcy M. S.

§ 3k.c.

– zważywszy, że z natury rzeczy wiąże się ono z pewną ingerencją w prawo własności właściciela nieruchomości obciążonej, a nadto – co raz jeszcze należy podkreślić - z koniecznością zapewnienia nieruchomości władnącej nie dowolnego, ale odpowiedniego dostępu do drogi publicznej – wymaga zaś wyważenia trzech kategorii interesów, to jest z jednej strony potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej (tj. nieruchomości władnącej), z drugiej strony najmniejszego obciążenia dla gruntów, przez które droga ma prowadzić (tj. dla nieruchomości obciążonych), i w końcu interesu społeczno-gospodarczego. Konieczność uwzględnienia potrzeb nieruchomości izolowanej oznacza, że służebność drogi koniecznej musi mieć treść zapewniającą rzeczywisty, praktyczny dostęp do drogi publicznej. Nie chodzi przy tym o szczególnie wygodny dostęp, najbardziej dogodny, czy łatwiejszy, ale taki, który w normalnym, przeciętnym trybie używania drogi jest funkcjonalny, a nadto umożliwia korzystanie z całej nieruchomości pozbawionej dostępu do drogi publicznej w sposób zgodny z jej przeznaczeniem i właściwościami, przy czym pod uwagę należy brać zarówno dotychczasowy charakter nieruchomości izolowanej, jak i jej przyszłe przeznaczenie ( por. K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz, 2015 r., teza III.10., Legalis; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 08.05.2008 r., V CSK 570/07, Legalis nr 98373, z dnia 17.03.2011 r., IV CSK 313/10, Legalis nr 427639 oraz z dnia 21.06.2011 r., I CSK 646/10, Legalis nr 442114). Z kolei uczynienie zadość wymogowi najmniejszej uciążliwości dla nieruchomości obciążonej sprowadza się z jednej strony do obciążenia służebnością drogi koniecznej tych gruntów, dla których będzie ona najmniej uciążliwa, a z drugiej strony do przeprowadzenia szlaku drożnego przez konkretny wybrany do obciążenia grunt, w taki sposób, który będzie dla niego stanowił najmniejsze obciążenie, w tym także z punktu widzenia zakresu urządzenia technicznego szlaku drogowego. Zaznaczyć przy tym trzeba, że najmniejsze obciążenie nieruchomości, przez którą ma prowadzić droga konieczna (art. 145 § 2 k.c.), nie zawsze wymaga przeprowadzenia tej drogi po linii najkrótszej i przy zaangażowaniu najniższych kosztów. Przesłanka ta podlega ocenie w okolicznościach konkretnej sprawy, z uwzględnieniem kryterium społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości - art. 145 § 3 k.c. ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 08.01.2010 r., IV CSK 264/09, Legalis nr 336566). Natomiast wzięcie pod uwagę interesu społeczno-gospodarczego polega na rozważeniu czy występujące in concreto szczególne względy społeczno-gospodarcze przemawiają za ustanowieniem służebności drogi koniecznej (tj. wskazują na istnienie rzeczywistej potrzeby wyjęcia pasa danego gruntu i przeznaczenia go pod drogę), czy też je wykluczają. Z okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy wynika, iż zapewnienie komunikacji nieruchomości wnioskodawcy stanowiącej działkę nr (...) z drogą publiczną możliwe jest w 9 wariantach, a mianowicie: - szlakiem drożnym oznaczonym jako odcinek A – B i C – D na mapie sytuacyjnej dla wariantu I, stanowiącej załącznik do opinii biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii inż. J. L. z dnia 24 sierpnia 2018 r., biegnącym odpowiednio wzdłuż wschodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 150,68 m i o stałej szerokości wynoszącej 2 m, zajmującym powierzchnię 0,0303 ha oraz wzdłuż zachodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 137,44 m, ograniczonym w początkowym jego biegu na długości 49,14 m ogrodzeniem z prefabrykatów betonowych i o zmiennej szerokości w początkowej części szlaku na długości 49,14 m wynoszącej w wybranych punktach 1,72 m, 1,47 m, 1,58 m i 0,82 m oraz o stałej szerokości w dalszej części szlaku na długości 88,30 m wynoszącej 2 m, zajmującym powierzchnię 0,0246 ha (wariant I), - szlakiem drożnym oznaczonym jako odcinek A – B i C – D na mapie sytuacyjnej dla wariantu Ia, stanowiącej załącznik do opinii uzupełniającej nr 1 biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii inż. J. L. z dnia 5 października 2018 r., biegnącym odpowiednio wzdłuż wschodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 150,68 m i o stałej szerokości wynoszącej 2 m, zajmującym powierzchnię 0,0303 ha oraz wzdłuż zachodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 137,44 m i o stałej szerokości wynoszącej 2 m, zajmującym powierzchnię 0,0273 ha, wymagającym w początkowym jego biegu na długości 49,14 m przebudowy linii istniejącego na gruncie ogrodzenia z prefabrykatów betonowych i przesunięcia jej na wschód o szerokość odpowiednio 0,28 m, 0,53 m, 0,42 m i 1,18 m (wariant Ia), - szlakiem drożnym oznaczonym jako odcinek A – B i C – D na mapie sytuacyjnej dla wariantu Ib, stanowiącej załącznik do opinii uzupełniającej nr 1 biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii inż. J. L. z dnia 5 października 2018 r., biegnącym odpowiednio wzdłuż wschodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 150,68 m i o zmiennej szerokości wynoszącej 2,28 m, 2,53 m, 2,42 m, 3,18 m i 2 m, zajmującym powierzchnię 0,0350 ha oraz wzdłuż zachodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 137,44 m i o zmiennej szerokości wynoszącej 1,72 m, 1,47 m, 1,58 m, 0,82 m i 2 m, zajmującym powierzchnię 0,0226 ha (wariant Ib), - szlakiem drożnym oznaczonym jako odcinek A – B i C – D na mapie sytuacyjnej dla wariantu Ic, stanowiącej załącznik do opinii uzupełniającej nr 3 biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii inż. J. L. z dnia 20 listopada 2018 r., biegnącym odpowiednio wzdłuż wschodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 139,10 m i o stałej szerokości wynoszącej 2 m, zajmującym powierzchnię 0,0278 ha oraz wzdłuż zachodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 137,44 m, ograniczonym w początkowym jego biegu na długości 49,14 m ogrodzeniem z prefabrykatów betonowych oraz o zmiennej szerokości w początkowej części szlaku na długości 49,14 m wynoszącej w wybranych punktach 1,72 m, 1,47 m, 1,58 m i 0,82 m oraz o stałej szerokości w dalszej części szlaku na długości 88,30 m wynoszącej 2 m, zajmującym powierzchnię 0,0246 ha (wariant Ic) - szlakiem drożnym oznaczonym jako odcinek A – B i C – D na mapie sytuacyjnej dla wariantu Id, stanowiącej załącznik do opinii uzupełniającej nr 3 biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii inż. J. L. z dnia 20 listopada 2018 r., biegnącym odpowiednio wzdłuż wschodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 139,10 m i o stałej szerokości wynoszącej 2 m, zajmującym powierzchnię 0,0278 ha oraz wzdłuż zachodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 137,44 m i o stałej szerokości wynoszącej 2 m, zajmującym powierzchnię 0,0273 ha, wymagającym w początkowym jego biegu na długości 49,14 m przebudowy linii istniejącego na gruncie ogrodzenia z prefabrykatów betonowych i przesunięcia jej na wschód o szerokość odpowiednio 0,28 m, 0,53 m, 0,42 m i 1,18 m (wariant Id), - szlakiem drożnym oznaczonym jako odcinek A – B i C – D na mapie sytuacyjnej dla wariantu Ie, stanowiącej załącznik do opinii uzupełniającej nr 3 biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii inż. J. L. z dnia 20 listopada 2018 r., biegnącym odpowiednio wzdłuż wschodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 139,10 m i o zmiennej szerokości wynoszącej 2,28 m, 2,53 m, 2,42 m, 3,18 m i 2 m, zajmującym powierzchnię 0,0325 ha oraz wzdłuż zachodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 137,44 m i o zmiennej szerokości wynoszącej 1,72 m, 1,47 m, 1,58 m, 0,82 m i 2 m, zajmującym powierzchnię 0,0226 ha (wariant Ie), - szlakiem drożnym oznaczonym jako odcinek E – F, F – G, G – H i H – I na mapie sytuacyjnej dla wariantu II, stanowiącej załącznik do opinii biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii inż. J. L. z dnia 24 sierpnia 2018 r., biegnącym odpowiednio w kierunku północnym po terenie działki nr (...) pasem o długości 161,21 m i o szerokości odpowiadającej całej szerokości tej działki, wynoszącej w wybranych punktach 2,37 m, 3,22 m, 4,11 m, 4,06 m, 3,15 m i 3,23 m, zajmującym powierzchnię 0,0580 ha, wzdłuż północnej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 9,70 m i o szerokości wynoszącej 4 m, posiadającym w początkowym jego biegu - celem wykonania skrętu z terenu działki nr (...) na teren działki nr (...) – dodatkowy skos w kształcie trójkąta o przyprostokątnych wynoszących 3 m x 3 m, poszerzający szlak w tym miejscu, zajmującym powierzchnię 0,0043 ha, wzdłuż północnej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 9,09 m i o szerokości wynoszącej 4 m, zajmującym powierzchnię 0,0036 ha oraz wzdłuż północnej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 19,63 m i o szerokości wynoszącej 4 m, zajmującym powierzchnię 0,0079 ha (wariant II), - szlakiem drożnym oznaczonym jako odcinek E – F, E – J, K – L, F – G, G – H i H – I na mapie sytuacyjnej dla wariantu IIa, stanowiącej załącznik do opinii uzupełniającej nr 1 biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii inż. J. L. z dnia 5 października 2018 r., biegnącym odpowiednio w kierunku północnym po terenie działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 161,21 m i o szerokości odpowiadającej całej szerokości tej działki wynoszącej w wybranych punktach 2,37 m, 3,22 m, 4,11 m, 4,06 m, 3,15 m i 3,23 m, zajmującym powierzchnię 0,0580 ha, po terenie działki nr (...) pasem zajmującym powierzchnię 0,0099 ha (w tym: wzdłuż zachodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 66,67 m i o zmiennej szerokości wynoszącej 1,63 m i 0,78 m, stanowiącej poszerzenie szlaku do szerokości 4 m razem z działką nr (...), wzdłuż zachodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 21,76 m i o szerokości wynoszącej 0,85 m, stanowiącej poszerzenie szlaku do szerokości 4 m razem z działką nr (...) oraz wzdłuż północnej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 9,70 m i o szerokości wynoszącej 4 m), wzdłuż północnej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 9,09 m i o szerokości wynoszącej 4 m, zajmującym powierzchnię 0,0036 ha oraz wzdłuż północnej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 19,63 m i o szerokości wynoszącej 4 m, zajmującym powierzchnię 0,0079 ha (wariant IIa), - szlakiem drożnym oznaczonym jako odcinek E – F, E – J, K – L, F – G, G – H i H – I na mapie sytuacyjnej dla wariantu IIb, stanowiącej załącznik do opinii uzupełniającej nr 2 biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii inż. J. L. z dnia 15 października 2018 r., biegnącym odpowiednio w kierunku północnym po terenie działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 161,21 m i o szerokości odpowiadającej całej szerokości tej działki wynoszącej w wybranych punktach 2,37 m, 3,22 m, 4,11 m, 4,06 m, 3,15 m i 3,23 m, zajmującym powierzchnię 0,0580 ha, po terenie działki nr (...) pasem zajmującym powierzchnię 0,0059 ha (w tym: wzdłuż zachodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 45,18 m i o zmiennej szerokości wynoszącej 1,13m i 0,28 m, stanowiącej poszerzenie szlaku do szerokości 3,50 m razem z działką nr (...), wzdłuż zachodniej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 9,13 m i o szerokości wynoszącej 0,35 m, stanowiącej poszerzenie szlaku do szerokości 3,50 m razem z działką nr (...) oraz wzdłuż północnej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 9,70 m i o szerokości wynoszącej 3,50 m), wzdłuż północnej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 9,09 m i o szerokości wynoszącej 3,50 m, zajmującym powierzchnię 0,0032 ha oraz wzdłuż północnej granicy działki nr (...) pasem o długości wynoszącej 19,63 m i o szerokości wynoszącej 3,50 m, zajmującym powierzchnię 0,0069 ha (wariant IIb). Mając na względzie statuowane w art. 145 §

§ 3k.c.

dyrektywy przeprowadzania drogi koniecznej Sąd uznał za zasadne ustanowienie służebności drogi koniecznej dla nieruchomości wnioskodawcy oznaczonej jako działka nr (...) szlakiem oznaczonym jako wariant IIb przebiegającym przez działki nr (...). W ocenie Sądu ustanowiona służebność drogi koniecznej w rzeczonym wariancie IIb w całości uwzględnia wskazania wyrażone w art. 145 §

§ 3

k.c., a przynajmniej spełnia je w stopniu zdecydowanie większym aniżeli służebność drogi koniecznej, która zostałby ustanowiona zgodnie z którymkolwiek z pozostałych proponowanych przez wnioskodawcę i uczestników wariantów, tj. wariantem, I, Ia, Ib, Ic, Id, Ie, II lub IIa. W ocenie Sądu przeprowadzenie szlaku drogi koniecznej według wariantu IIb było najkorzystniejsze i najbardziej optymalne zarówno ze względów komunikacyjnych, gospodarczych, społecznych, jak i ekonomicznych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że fundamentalną okolicznością, która zaważyła na wyborze niniejszego wariantu IIb, a tym samym na wytyczeniu drogi koniecznej po działkach nr (...), a zarazem przemawiała przeciwko wyborowi któregokolwiek z wariantów przewidujących przeprowadzenie szlaku drogi koniecznej po działkach nr (...) (tj. wariantu I, Ia, Ib, Ic, Id lub Ie), a zatem po fragmentach działek dotychczas wykorzystywanych przez wnioskodawcę - na zasadzie pierwotnego przyzwolenia udzielonego poprzednikom prawnym wnioskodawcy (rodzicom wnioskodawcy) przez właścicieli przedmiotowych działek do wykonywania po nich przejazdu i przechodu, a następnie tolerowania (znoszenia) przez właścicieli niniejszych działek wykonywanego po ich terenie przez wnioskodawcę przejazdu, a zatem na zasadzie pewnego utartego zwyczaju (praktyki) – jako droga dojazdowa do jego nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...), były przeobrażenia, jakie się dokonały kilka lat temu w dotychczasowym przeznaczeniu oraz sposobie użytkowania i zagospodarowania działki nr (...), a które były na tyle istotne, że w ocenie Sądu musiały skutkować określeniem trasy służebności drogi koniecznej w całkowitym oderwaniu od rzeczonej dotychczasowej praktyki, utartego zwyczaju w zakresie przemieszczania się przez wnioskodawcę i jego poprzedników prawnych do stanowiącej aktualnie własność wnioskodawcy działki nr (...). Zdaniem Sądu błędnym jest bowiem prezentowane przez wnioskodawcę i niektórych spośród uczestników przekonanie sprowadzające się w istocie do twierdzenia, że przy ustalaniu przebiegu drogi koniecznej decydujące znaczenie ma historycznie ukształtowany sposób przemieszczania się do drogi publicznej właścicieli nieruchomości pozbawionej dostępu do tej drogi. Przepis art. 145 §

3 k.c. jako kryteria, którymi winien się kierować sąd przy ustanawianiu służebności drogi koniecznej, wymienia bowiem jedynie potrzeby nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej, najmniejsze obciążenie gruntów, przez które droga ma prowadzić i interes społeczno-gospodarczy. Nie oznacza to co prawda, że utarte zwyczaje i przyzwolenia nie mają żadnego znaczenia, jednak ich wpływ na ukształtowanie służebności jest jedynie taki, że mogą stanowić wskazówkę przy określaniu, jaka droga w konkretnym wypadku najlepiej wypełni wymagania powołanego przepisu. Nie jest natomiast wykluczone określenie trasy służebności w całkowitym oderwaniu od dotychczasowej praktyki, jeśli droga taka lepiej odpowiada przesłankom z art. 145 §

3 k.c. Sąd ma bowiem obowiązek odnieść się do aktualnego, zmieniającego się przecież w czasie, stanu nieruchomości ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30.05.2007 r., IV CSK 68/07, Legalis nr 171982). W świetle powyższego - w przeświadczeniu Sądu - nie ulega żadnym wątpliwościom, że wzniesienie około 6 lat temu przez uczestników K. B. i A. B. na stanowiącej dotychczas pole uprawne działce nr (...) części budynku mieszkalnego i faktyczne i nieprzerwane wykorzystywanie przez uczestników po dziś dzień wybudowanego budynku w celach mieszkalnych istotnie zmieniło ówczesne potrzeby społeczno-gospodarcze działki nr (...), a tym samym spowodowało, że dotychczasowy sposób korzystania z części tej działki przez wnioskodawcę (tj. jako drogi dojazdowej do nieruchomości wnioskodawcy), aktualnie stanowiłby dla niej nadmierne obciążenie. Trudno bowiem uznać, aby zlokalizowanie drogi w bliskim otoczeniu pobudowanego przez uczestników K. B. i A. B., w dodatku od strony, na którą wychodzi większość okien, balkon i taras tego budynku oraz znajduje się ogródek przydomowy, a tym samym od strony, w której koncentruje się życie codzienne mieszkańców tego budynku, nie stanowiło znacznej uciążliwości dla nieruchomości uczestników, w tym nie zakłócało ponad miarę ich prywatności i spokoju oraz nie stwarzało pewnego zagrożenia dla stabilności konstrukcji budynku mieszkalnego, jak też nie ograniczało w znaczny sposób ich swobody w zakresie prowadzonych na ich nieruchomości dalszych inwestycji (w tym chociażby nie narzucało im lokalizacji ogrodzenia działki nr (...) od strony wschodniej, z którego pobudowaniem aktualnie się noszą). Dla przeciwwagi wskazać należy, że wytyczenie szlaku służebnego według wybranego przez Sąd wariantu IIb, zważywszy że działkę nr (...), na której usytuowana jest pozostała część budynku mieszkalnego uczestników A. B. i K. B. odseparowuje od działki nr (...) i fragmentu działki nr (...), po których m.in. zgodnie z rzeczonym wariantem IIb biegnie szlak służebny, pozostała nie wyjmowana pod szlak drogi koniecznej część działki nr (...), a nadto na stronę przedmiotowego szlaku służebnego wyeksponowane jest jedynie okno ganku i drzwi wejściowe do niniejszego budynku mieszkalnego, jak też od strony tego szlaku wiedzie droga dojazdowa do działki nr (...), nie będzie się wiązało dla zabudowanych budynkiem mieszkalnym działek uczestników A. B. i K. B. nr 988 i nr 987 z tak znaczącymi i rozległymi utrudnieniami jak w przypadku wyznaczenia szlaku drożnego według wariantu I, czy któregoś z jego podwariantów. Nie mniej istotnym argumentem przemawiającym za wytyczeniem szlaku drogi koniecznej według wariantu IIb, a zarazem sprzeciwiającym się ustanowieniu szlaku służebnego według wariantu Ia lub Id, było także to, że w przypadku wariantu IIb celem urządzenia drogi na działkach, po których zgodnie z tym wariantem biegnie szlak drożny, zważywszy, że działki nr (...) w całości, zaś działki nr (...) w częściach, w których mają zostać wyjęte pod szlak służebny są niezabudowane, nie zachodzi konieczność ingerowania w dotychczasowe ich zagospodarowanie. Inaczej rzecz się ma natomiast w wypadku wariantu Ia i Id. Dla przeprowadzenia drogi koniecznej według tych wariantów nieuniknione jest bowiem zdemontowanie istniejącego ogrodzenia na działce nr (...) i ponowne zamontowanie go w linii przesuniętej na wschód o szerokość odpowiednio 0,28 m, 0,53 m, 0,42 m i 1,18 m, jak też usunięcie występujących na działce nr (...) nasadzeń dwóch drzew iglastych. Ważnym czynnikiem, który rzutował na dokonanie wyboru wariantu IIb, a jednocześnie przemawiał przeciwko wyborowi wariantu I, czy któregokolwiek z jego podwariantów, było i to, że w przypadku wariantu IIb służebność drogowa na przeważającym odcinku szlaku, a mianowicie na odcinku szlaku biegnącym po działce nr (...), przebiega po gruncie, z jednej strony od wielu już lat wykorzystywanym przez samego właściciela tego gruntu, a tym samym – inaczej niż w przypadku dotychczas użytkowanych przez wnioskodawcę jako droga dojazdowa fragmentów działki nr (...) (w przypadku fragmentów rzeczonych działek ich właściciele sami nigdy nie użytkowali ich jako drogi dojazdowej do stanowiących ich własność niniejszych działek, a jedynie początkowo przyzwalali na taki sposób ich użytkowania przez poprzedników prawnych wnioskodawcy, czy też tolerowali taki sposób korzystania z nich przez wnioskodawcę) – zgodnie z wolą samego właściciela tego gruntu, jako droga, zaś z drugiej strony po gruncie, którego inna forma zagospodarowania – inaczej niż w przypadku fragmentów działek nr (...), których kształt, a zwłaszcza znaczna szerokość nie stwarzają, przynajmniej jakichś większych trudności, w zakresie ich zabudowy i zagospodarowania, o czym przekonują chociażby do tej pory zrealizowane na nich inwestycje budowlane w postaci fragmentu budynku mieszkalnego na działce nr (...) oraz zabudowań mieszkalno – gospodarczych i ogrodzenia na działce nr (...) - już tylko z uwagi na niekorzystny, wydłużony kształt działki nr (...) w południowej jej części (a zatem w części, po której zgodnie z wariantem IIb wiedzie szlak służebny) jest w naturalny, a zarazem w istotny sposób ograniczona, czy nawet wykluczona (jak w przypadku inwestycji budowlanych w postaci budynku mieszkalnego, czy gospodarczego), a nadto w otoczeniu – odmiennie niż w wypadku dotąd wykorzystywanych przez wnioskodawcę jako droga dojazdowa części działki nr (...), w których otoczeniu, z obu ich stron znajdują się liczne zabudowania, a nadto instalacja gazowa - nieznacznej liczby zabudowań (tj. jedynie budynku mieszkalnego posadowionego na działkach nr (...)), a zarazem zlokalizowanych w znaczącej odległości od nich. Niniejsze implikuje zaś stwierdzenie, że określenie trasy szlaku służebnego według wariantu IIb w przypadku przeważającej części tego szlaku biegnącej po działce nr (...) będzie odpowiadało dotychczasowej, w pełni zgodnej z wolą właściciela działki nr (...), formie korzystania z tej działki, a tym samym nadanym jej mocą woli samego jej właściciela, a zarazem zgodnym z klasyfikacją tej części działki w ewidencji gruntów (działka nr (...) w zakresie pow. 0,13 ha, a zatem nawet większej od powierzchni zajmowanej pod służebność (pod służebność w wybranym wariancie IIb zajmowana jest z działki nr (...) powierzchnia jedynie 0,0580

1. ha)została bowiem sklasyfikowana w ewidencji gruntów jako drogi), przeznaczeniem (tj. pod drogę), a zarazem w zasadzie jedynej najbardziej racjonalnej, a to z uwagi na uwarunkowania przestrzenne tej działki, postaci jej gospodarczego wykorzystania, a nadto nie będzie za sobą pociągało zmiany przeznaczenia pozostałych działek, po których zgodnie z tym wariantem wiedzie szlak drogi koniecznej, a mianowicie działek nr (...) w zakresie, w jakim nie zostają one obciążone służebnością gruntową, zważywszy że z działek tych pod rzeczoną drogę konieczną zostają wyjęte nieznaczne powierzchnie, a zarazem zlokalizowane na obrzeżach tych działek, a nie w ich wnętrzu. W sytuacji natomiast wytyczenia szlaku służebnego według wariantu I lub któregokolwiek z jego podwariantów droga konieczna, tak w przypadku działki nr (...), jak i działki nr (...), w całości będzie przebiegać po terenach, które nie zostały sklasyfikowane w ewidencji gruntów jako działki drogowe, a nadto dojdzie do usankcjonowania drogowego przeznaczenia fragmentów działek nr (...) tworzących szlak służebny wbrew woli właścicieli tych działek. Stwierdzić też trzeba, że ustanowienie służebności drogi koniecznej w myśl wariantu IIb nie będzie rodziło dla nieruchomości obciążonej stanowiącej działkę nr (...), skoro jest ona wykorzystywana od wielu lat przez samą jej właścicielkę jako droga dojazdowa, żadnego dodatkowego obciążenia ponad to, i tak już na niej występujące, zaś dla nieruchomości obciążonych stanowiących działkę nr (...) żadnego tego rodzaju obciążenia, które nie zostałoby, skoro będący właścicielami tych działek uczestnicy K. B. i A. B. dobrowolnie i samoistnie zaproponowali wytyczenie po części tych działek szlaku służebnego, zaakceptowane przez właścicieli tych działek. Inaczej natomiast byłoby w przypadku wyznaczenia trasy służebności drogowej po działkach nr (...) już tylko z tej racji, że co prawda działki te są wykorzystywane od lat przez wnioskodawcę (a wcześniej przez jego rodziców) na zasadzie pewnego utartego zwyczaju (praktyki) jako droga dojazdowa, nie mniej jednak w ostatnich latach taki stan rzeczy spotyka się z wyraźną dezaprobatą właścicieli tych działek. Z powyższych względów ustanowienie szlaku drożnego według wariantu IIb, inaczej niż by to miało miejsce w przypadku wyznaczenia jego trasy zgodnie z wariantem I lub którymkolwiek z jego podwariantów, skoro właściciele działek nr (...) kategorycznie sprzeciwiają poprowadzeniu szlaku drożnego po tych działkach, w otoczeniu znajdującej się na nich zabudowy, a nadto skoro w przypadku działki nr (...) dochodziło już na tym tle do sporów sądowych (wyrazem tego jest powództwo o ochronę prawa własności działki nr (...), jakie uczestnicy A. B. i K. B. wytoczyli w 2016 r. przeciwko wnioskodawcy), jak też do formułowania przez właścicieli działki nr (...) względem wnioskodawcy żądań zaprzestania wykonywania przejazdów i przechodu przez teren działki nr (...), nie będzie generowało, a przynajmniej na taką skalę jak w wypadku wytyczenia szlaku drogi koniecznej według wariantu I lub któregokolwiek z jego podwariantów, konfliktów społecznych pomiędzy wnioskodawcą a właścicielami nieruchomości obciążonych. Nie mniej istotnym argumentem, który rzutował na dokonanie wyboru wariantu IIb, a zarazem przemawiał przeciwko przyjęciu wariantu I lub któregokolwiek z jego podwariantów oraz wariantu II lub IIa, był też dotychczasowy i przyszły charakter i przeznaczenie nieruchomości wnioskodawcy (tj. działki nr (...)), na rzecz której ma być ustanowiona służebność drogi koniecznej oraz implikowany nimi sposób wykonywania rzeczonej służebności. Nie ulega bowiem żadnym wątpliwościom, że rolniczy charakter nieruchomości wnioskodawcy, w tym przeszłe prowadzenie na niej upraw, zaś aktualne użytkowanie jej jako łąki, rodziło i nadal rodzi konieczność wykonywania na niej prac polowych za pomocą różnorodnych maszyn i sprzętów rolniczych, a tym samym przemieszczania się na jej teren tego rodzaju maszynami i sprzętami. Zważyć zaś trzeba, że przemieszczanie się tego rodzaju maszynami i sprzętami, już tylko z uwagi na ich gabaryty, w tym ciężar, z natury rzeczy wiąże się z dużo większym obciążeniem, gdy dokonuje się ono po szlaku, w którego bezpośrednim otoczeniu znajdują się zabudowania (w takim przypadku negatywne skutki ruchu tego rodzaju maszyn i sprzętu rozciągają się bowiem zarówno na strukturę gruntu, po którym się on odbywa, jak i na stabilność i substancję znajdujących się w jego bezpośrednim otoczeniu zabudowań), a zatem jak w wariancie I i w jego podwariantach, niż gdy następuje ono po szlaku, w którego bezpośrednim otoczeniu brak jest zabudowań (w tym przypadku sfera negatywnego oddziaływania ruchu tego typu maszyn i urządzeń ogranicza się bowiem jedynie do struktury gruntu, po którym się on odbywa), a więc jak w wariancie IIb. Ponadto w ocenie Sądu jedynie wariant IIb zapewnia adekwatną, tj. ani nie za małą, ani nie zbyt nadmierną, dla przemieszczania się sprzętami i maszynami rolniczymi (w tym wskazywanym przez wnioskodawcę kombajnem) szerokość szlaku drożnego. Jak przekonuje bowiem o tym doświadczenie życiowe szerokość szlaku drożnego wynosząca - jak w przypadku wariantu IIb - 3,50 m jest dostateczna do wykonywania nim przejazdów wszelkiego rodzaju sprzętami i maszynami rolniczymi, w tym takimi jak kombajn, natomiast szerokość szlaku wynosząca w wybranych punktach poniżej 3 m (jak w wariancie II), czy też szerokość szlaku wynosząca na całej jego długości 4 m (jak w wariancie IIa) odpowiednio nie zapewnia możliwości swobodnego poruszania się szlakiem wszelkiego rodzaju maszynami i sprzętami rolniczymi (w tym takimi jak kombajn) oraz jest zbędna dla swobodnego przemieszczania się szlakiem wszelkiego rodzaju maszynami i sprzętami rolniczymi. Wbrew bowiem twierdzeniom wnioskodawcy maszyny rolnicze typu kombajn, nota bene osiągające największe gabaryty spośród wszystkich rodzajów maszyn rolniczych, są w stanie swobodnie przemieszczać się szlakiem drożnym już o szerokości 3,50 m. Jak jednoznacznie wynika to bowiem z zaoferowanego przez samego wnioskodawcę materiału dowodowego w postaci wydruków z portalu internetowego dotyczącego kombajnów, szerokość maszyn rolniczych typu kombajn w położeniu transportowym (a zatem ze złożonym osprzętem tych maszyn) - które li tylko może być miarodajne dla oznaczenia szerokości szlaku drożnego niezbędnej dla zapewnienia swobodnego przemieszczania się tego rodzaju maszyn rolniczych (maszyny rolnicze w położeniu roboczym (a więc z rozłożonym osprzętem tych maszyn) poruszają się li tylko przy wykonywaniu czynności agrotechnicznych, a poza tym poruszają się w położeniu transportowym) – w zależności od modelu waha się w przedziale od 3,17 m do 3,20 m (powoływana przez wnioskodawcę i zakreślona przez niego na zalegającym na k. 40 akt sprawy wydruku z przedmiotowej strony internetowej szerokość 4,63 m dotyczy bowiem wymiarów kombajnu w położeniu roboczym, a nie transportowym – w położeniu transportowym szerokość ta, jak przekonuje o tym treść rzeczonego wydruku, wynosi bowiem zaledwie 3,20 m). Poza tym szerokość szlaku w przyjętym przez Sąd wariancie IIb wynosząca 3,50 m, nie tylko, że przystaje do szerokości dotychczas uczęszczanych przez wnioskodawcę jako droga fragmentów działek nr (...), ale nawet jest od niej większa (szerokość wykorzystywanych przez wnioskodawcę jako droga części działek nr (...) wynosiła bowiem łącznie około 3 m). Co więcej zapewnia też optymalną, z uwagi na potrzeby zachowania stabilności budynku mieszkalnego znajdującego się na działce nr (...), odległość szlaku drożnego od rzeczonego budynku mieszkalnego, czego nie sposób natomiast powiedzieć o 4 m szerokości szlaku, który zostałby wytyczony zgodnie z wariantem IIa (4 m szerokość szlaku – w porównaniu do 3,50 m szerokości szlaku - zmniejsza bowiem dystans między szlakiem a zabudowaniami na działce nr (...) aż o 0,50 m). Zadaniem Sądu nie sposób się przy tym zgodzić z uczestniczką Z. K., aby przeszkodę dla ustanowienia szlaku drożnego według wybranego przez Sąd wariantu IIb, czy też odrzuconych przez Sąd wariantów II i IIa stanowiła okoliczność braku mostka wjazdowego z drogi publicznej – ul. (...) na działkę nr (...). Co prawda zgodzić się należy z uczestniczką, że wykonanie takiego mostka z drogi publicznej na działkę nr (...) będzie wymagało stosownego rozstrzygnięcia administracyjnego, nie mniej jednak w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy, a mianowicie w sytuacji, w której położone w tej samej linii co rzeczona działka nr (...) przy ul. (...) działki nr (...) posiadają takie mostki łączące je z ul. (...) (a tym samym w przypadku tych działek organy administracji publicznej nie uznały, aby wykonanie zjazdów z ul. (...) na te działki stwarzało zagrożenie dla bezpieczeństwa w ruchu, co stanowi jedyne przeciwwskazanie dla wydania zezwolenia na pobudowanie takiego zjazdu), brak jest podstaw do przyjęcia, aby takie pozytywne rozstrzygnięcie administracyjne nie zostało wydane także w przypadku zjazdu z ul. (...) na działkę nr (...). Niepodobna też uznać – za uczestniczką Z. K. – aby przeciwwskazanie dla wytyczenia szlaku według przyjętego przez Sąd wariantu IIb, czy wyeliminowanego przez Sąd wariantu II i IIa, stanowił brak urządzenia (utwardzenia) szlaku na odcinku, na jakim przebiega on po działce nr (...). Wskazać bowiem należy, że nieistnienie na gruncie, przez który ma prowadzić szlak drogi koniecznej urządzeń niezbędnych do spełniania funkcji takiej drogi, sam w sobie nie stanowi przeszkody do ustanowienia na tym gruncie służebności drogi koniecznej, a jedynie determinuje konieczność dostosowania go do spełniania tej funkcji poprzez jego odpowiednie urządzenie przez właściciela nieruchomości władnącej na rzecz której służebność jest ustanawiana (a zatem w niniejszej sprawie – przez wnioskodawcę). Trudno się też zgodzić z uczestniczką Z. K., aby ustanowieniu służebności drogi koniecznej według wybranego przez Sąd wariantu IIb stało na przeszkodzie istnienie w przebiegu szlaku na działce nr (...) słupków znacznikowych przebiegu gazociągu, odpowietrznika sieci gazowej, słupka znacznikowego położenia zaworu wodociągu, czy też zalewowy charakter działki nr (...). Jak wykazało to bowiem przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe na terenie działki nr (...) znajduje się jedynie palik znakujący usytuowanie zaworu wodociągu (wskazywany przez uczestniczkę słupek pełniący funkcję odpowietrznika gazociągu znajduje się bowiem na działce nr (...) i ze względu na jego usytuowanie w odległości 1,50 m od granicy działki nr (...) z działką nr (...), biorąc pod uwagę wyjęcie z zachodniej części działki nr (...) pod szlak służebny gruntu o szerokościach jedynie 1,13 m, 0,28 m i 0,35 m, znajdzie się poza obszarem szlaku służebnego), zaś jak przekonuje o tym doświadczenie życiowe istnienie w przebiegu dróg różnego rodzaju instalacji, w tym wodociągowych jest czymś naturalnym. Rzeczone postępowanie dowodowe nie dowiodło natomiast, aby działka nr (...) faktycznie była położona na terenach zalewowych (czymś naturalnym są bowiem podnoszone przez uczestniczkę trudności przy przejeżdżaniu po nieurządzonym gruncie (a więc po litej ziemi, czy ziemi porośniętej trawą) podczas opadów w okresie jesiennym i wiosennym), a nawet gdyby tak było, to w dobie dzisiejszego postępu technicznego możliwe jest zniwelowanie tej wadliwości poprzez wykonanie - w ramach przystosowywania wytyczonego szlaku po działce nr (...) do należytego spełniania funkcji drogi - odpowiedniego systemu odwodnienia i drenażu. Wskazać też trzeba, że szlak służebny wyznaczony zgodnie z wariantem IIb, zważywszy że na odcinku, na jakim biegnie on wzdłuż zachodniej granicy działki nr (...), jego długość pokrywa się z odpowiadającą mu długością części odcinka tego szlaku przebiegającego po terenie położonej równolegle względem działki nr (...) działki nr (...), nie jest jakoś diametralnie dłuższy od szlaku drogi koniecznej, który zostałby wytyczony zgodnie z wariantem I lub którymkolwiek z jego podwariantów. W wybranym przez Sąd wariancie IIb długość całego szlaku drogi koniecznej wynosi bowiem 199,63 m (161,21 m (długość odcinka szlaku biegnącego po działce nr (...) oraz zawierająca się w niej, pokrywająca się z długością fragmentu tego odcinka szlaku, długość odcinków szlaku biegnących wzdłuż zachodniej granicy działki nr (...) wynosząca 45,18 m i 9,13
2. m)+ 9,70 m (długość odcinka szlaku biegnącego wzdłuż północnej granicy działki nr (...)) + 9,09 m (długość odcinka szlaku biegnącego po działce nr (...)) + 19,63 m (długość odcinka szlaku biegnącego po działce nr (...)) = 199,63 m), zaś w wariantach I, Ia i Ib wynosi po 150,68 m (długość odcinka szlaku biegnącego po działce nr (...) (tj. 137,44
3. m)z uwagi na jego równoległe położenie względem odcinka szlaku biegnącego po działce nr (...) pokrywa się bowiem z częścią ostatnio wymienionego dłuższego odcinka szlaku wynoszącego 150,68 m), a zatem jedynie o niespełna 1/4 mniej, natomiast w wariantach Ic, Id i Ie wynosi po 139,10 m (długość odcinka szlaku biegnącego po działce nr (...) (tj. 137,44
4. m)z uwagi na jego równoległe położenie względem odcinka szlaku biegnącego po działce nr (...) pokrywa się bowiem z częścią ostatnio wymienionego dłuższego odcinka szlaku wynoszącego 139,10 m), a więc zaledwie o nieco ponad 1/3 mniej. Z kolei jeśli chodzi o stosunek długości szlaku poprowadzonego zgodnie z rzeczonym wariantem IIb do długości szlaku, który zostałby wytyczony zgodnie z wariantem II lub IIa, wskazać trzeba, że w tym zakresie pomiędzy wzmiankowanymi wariantami nie zachodzi żadna różnica (długości szlaku w wariancie II (tj. 199,63 m (161,21 m (długość odcinka szlaku biegnącego po działce nr (...)) + 9,70 m (długość odcinka szlaku biegnącego wzdłuż północnej granicy działki nr (...)) + 9,09 m (długość odcinka szlaku biegnącego po działce nr (...)) + 19,63 m (długość odcinka szlaku biegnącego po działce nr (...)) = 199,63 m)) oraz IIa (tj. 199,63 m (161,21 m (długość odcinka szlaku biegnącego po działce nr (...) oraz zawierająca się w niej, pokrywająca się z długością fragmentu tego odcinka szlaku, długość odcinków szlaku biegnących wzdłuż zachodniej granicy działki nr (...) wynosząca 66,67 m i 21,76
5. m)+ 9,70 m (długość odcinka szlaku biegnącego wzdłuż północnej granicy działki nr (...)) + 9,09 m (długość odcinka szlaku biegnącego po działce nr (...)) + 19,63 m (długość odcinka szlaku biegnącego po działce nr (...)) = 199,63 m)) są bowiem tożsame z długością szlaku w wariancie IIb (tj. 199,63 m)). W końcu stwierdzić też trzeba, że ustanowienie służebności drogi koniecznej zgodnie z przyjętym wariantem IIb generuje koszty (przy ustaleniu tych kosztów przy przyjęciu – z przyczyn, które zostaną omówione szczegółowo poniżej - udziału procentowego współkorzystania przez wnioskodawcę ze szlaku służebnego na poziomie 50% dla działki nr (...) oraz na poziomie po 90% dla działek nr (...), tj. na łączną kwotę 10.780 zł, w tym: 5.510 zł – dla właściciela działki nr (...), 859 zł – dla właściciela działki nr (...), 507 zł – dla właściciela działki nr (...) i 1.269 zł – dla właściciela działki nr (...)) niższe od kosztów w wariancie II i IIa (przy ustaleniu tych kosztów przy przyjęciu analogicznego jak w wariancie IIb udziału procentowego współkorzystania przez wnioskodawcę ze szlaku służebnego) oraz zbliżone do kosztów w wariancie I i w jego podwariantach (przy ustaleniu tych kosztów przy przyjęciu w wariancie I i jego podwariantach udziału procentowego współkorzytsania przez wnioskodawcę z działek nr (...) na poziomie po 90%, a to z racji tego, że korzystanie ze szlaku wytyczonego po działkach nr (...) przez właścicieli tych działek oraz przez właściciela działki nr (...), skoro posiadają oni do swoich działek prawnie zapewniony dostęp do drogi publicznej innym szlakiem jest czysto hipotetyczne). W świetle wszystkich powyżej przytoczonych argumentów, zasadnym stało się tym samym ustanowienie służebności drogi koniecznej zapewniającej komunikację nieruchomości wnioskodawcy oznaczonej jako działka nr (...) z drogą publiczną według wariantu IIb. W tym miejscu wskazać należy, że integralnym elementem instytucji służebności drogi koniecznej jest wynagrodzenie za jej ustanowienie. Jak stanowi bowiem art. 145 § 1 k.c. właścicielowi nieruchomości, która zostanie obciążona służebnością przysługuje wynagrodzenie z tytułu ustanowienia drogi koniecznej. To zaś oznacza, że przyznanie wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej jest obligatoryjne, zaś jedyną sytuacją, w której można odstąpić od jego przyznania jest zrzeczenie się go przez uprawnionego. Rzeczone wynagrodzenie stanowi ekwiwalent za znoszenie cudzego przejazdu i przechodu przez nieruchomość. Powinno zatem uwzględniać z jednej strony korzyść, jaką odnosi nieruchomość władnąca oraz niedogodności, jakie z ustanowienia służebności wynikają dla nieruchomości obciążonej. Wynagrodzenie nie może jednak służyć bezzasadnemu wzbogaceniu kosztem właściciela nieruchomości władnącej. Powinno być proporcjonalne do stopnia ingerencji w treść prawa własności ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14.12.2018 r., I CSK 706/17, Legalis nr 1878205). Podkreślić przy tym trzeba, że za ustanowienie drogi koniecznej nie jest odszkodowaniem, lecz jest świadczeniem ekwiwalentnym, pełniącym funkcję ceny i należy się za samo ustanowienie służebności i obejmuje wszystkie koszty i nakłady na urządzenie i utrzymanie drogi w zakresie, w jakim uprawniony ze służebności nie ponosi ich bezpośrednio. W razie powstania szkody fakt ten musi być uwzględniony przy określeniu rodzaju i wysokości należnego wynagrodzenia, ale ciężar dowodu, zgodnie z art. 6 k.c., spoczywa na właścicielu nieruchomości obciążonej, który powołuje się na powstanie uszczerbku majątkowego ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16.01.2015 r., III CSK 147/14, Legalis nr 1200724 oraz z dnia 14.02.2008 r., II CSK 517/07, Legalis nr 156381). Wyartykułować też należy, że przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia wskazówką powinny być nie tylko ceny rynkowe, ale także sposób wykorzystywania pozostałej części nieruchomości właściciela. Należy brać także pod uwagę rozwój gospodarczy terenów położonych w sąsiedztwie, nie można jednak opierać ustaleń wyłącznie na hipotetycznych założeni