Sygn. akt XX Gz 21/20 Dnia 23 lipca 2020 roku POSTANOWIENIE Sąd Okręgowy w Warszawie, XX Wydział Gospodarczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Gałązka SSO Marzena Iwańska SSO Anna

k.p.c. oraz art. 741 § 1 i 2 k.p.c., które dotyczą kompetencji innego składu sądu pierwszej instancji do rozpoznawania zażaleń (jest to instytucja tzw. zażalenia poziomego). Pierwszy z ww. przepisów (art. 394 § 1 k.p.c.) stanowi, że zażalenie do Sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia sądu pierwszej instancji i zarządzenia przewodniczącego, których przedmiotem jest:

1. zwrot pisma wniesionego jako pozew, z którego nie wynika żądanie rozpoznania sprawy;
2. zwrot pozwu;
3. odmowa odrzucenia pozwu;
4. przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu lub niższemu albo podjęcie postępowania w innym trybie;
5. zawieszenie postępowania i odmowa podjęcia zawieszonego postępowania;
6. zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu, zwrot opłaty lub obciążenie kosztami sądowymi - jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy. Drugi z ww. przepisów (art.

§ 1

k.p.c.) stanowi natomiast, że zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji przysługuje na postanowienia tego sądu, których przedmiotem jest:

1. odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia oraz odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie;
2. oddalenie opozycji przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego oraz niedopuszczenie interwenienta do udziału w sprawie wskutek uwzględnienia opozycji;
3. rygor natychmiastowej wykonalności;
4. wstrzymanie wykonania prawomocnego orzeczenia do czasu rozstrzygnięcia skargi o wznowienie postępowania;
5. stwierdzenie prawomocności orzeczenia;
6. skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzywnę, zarządzenie przymusowego sprowadzenia i aresztowania świadka oraz odmowa zwolnienia świadka i biegłego od grzywny i świadka od przymusowego sprowadzenia;
7. odmowa uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia;
8. sprostowanie lub wykładnia orzeczenia albo ich odmowa;
9. zwrot zaliczki, zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz wynagrodzenie biegłego, mediatora i należności świadka, a także koszty przyznane w nakazie zapłaty, jeżeli nie wniesiono środka zaskarżenia od nakazu;
10. oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego;
11. zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem;
12. odrzucenie zażalenia;
13. odrzucenie skargi na orzeczenie referendarza sądowego;
14. zatwierdzenie ugody w sprawie odwołania do sądu ochrony konkurencji i konsumentów;
15. wstrzymanie wykonania decyzji, w przypadku zawieszenia postępowania, na zgodny wniosek stron zamierzających zawrzeć ugodę w sprawie odwołania do sądu ochrony konkurencji i konsumentów. Instytucja zażalenia poziomego została wprowadzona także w postępowaniu zabezpieczającym. Zgodnie z art. 741 § 1 i 2 k.p.c. zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia rozpoznaje sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, w składzie trzech sędziów. III. Treść powołanych wyżej przepisów wywołuje wątpliwości co do tego, który sąd ma kompetencję do rozpoznania zażalenia na zarządzenie o zwrocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia. Nie budzi wątpliwości, że na zarządzenie o zwrocie wniosku przysługuje zażalenie (uchwała Sądu Najwyższego z 28 sierpnia 2008 roku, III CZP 65/08, opubl. w OSNC z 2009 roku, nr 7-8, poz. 112). Zgodnie z art. 13 § 2 k.p.c. przepisy o procesie stosuje się bowiem odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w kodeksie. Takim odrębnym rodzajem postępowania jest postępowanie zabezpieczające, które nie traci swojej samodzielności nawet jeśli toczy się równolegle z postępowaniem rozpoznawczym. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia inicjuje postępowanie zabezpieczające, tak jak pozew inicjuje postępowanie rozpoznawcze. Z uwagi na tę właśnie cechę postępowania zabezpieczającego przepis, który wprowadza zażalenie na zarządzenie o zwrocie pozwu z mocy odesłania zawartego w art. 13 § 2 k.p.c. znajduje odpowiednie zastosowanie także do zarządzenia o zwrocie wniosku. Innymi słowy, podstawą zażalenia na zarządzenie o zwrocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia jest odpowiednio stosowany przepis art. 394 § 1 pkt. 1 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym przed 7 listopada 2019 roku) przewidujący zażalenie na zarządzenie o zwrocie wniosku, w związku z art. 13 § 2 k.p.c. nakazującym odpowiednie stosowanie przepisów o procesie do innych postępowań uregulowanych w kodeksie (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu ww. uchwały z 28 sierpnia 2008 roku). W konsekwencji zażalenie na zarządzenie o zwrocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia w stanie prawnym obowiązującym przed 7 listopada 2019 roku rozpoznawał sąd drugiej instancji. Również sąd drugiej instancji był właściwy do rozpoznania zażalenia na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia (a więc na wydaną w postępowaniu zabezpieczającym decyzję merytoryczną, art. 741 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed 7 listopada 2019 roku). Ustawa nowelizująca utrzymała zasadę, że zażalenie na zarządzenie o zwrocie pozwu przysługuje do sądu drugiej instancji (art. 394 § 1 pkt. 2 k.p.c. w nowym brzmieniu). Nowo wprowadzony przepis art.

§ 1

k.p.c., regulujący kompetencję innego składu sądu pierwszej instancji do rozpoznawania zażaleń (tzw. zażalenia poziome) określa zamknięty katalog orzeczeń podlegających zaskarżeniu w tym trybie. Obejmuje on wyłącznie postanowienia; zarządzenie o zwrocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia nie jest w nim wymienione (katalog z art.

§ 1k.p.c.

nie obejmuje w ogóle zarządzeń). Ustawa nowelizująca wprowadziła natomiast w art. 741 § 1 i 2 k.p.c. zasadę, że zażalenie na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia rozpoznaje sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, w składzie trzech sędziów. W przypadku zażaleń na decyzję merytoryczną wydaną w postępowaniu zabezpieczającym obowiązuje więc instytucja zażalenia poziomego (mimo posłużenia się nieco inną nomenklaturą: w art.

§ 1k.p.c.

jest bowiem mowa o „innym składzie sądu pierwszej instancji”, zaś w art. 741 § 2 k.p.c. jest mowa o „sądzie, który wydał zaskarżone postanowienie”). Nowo wprowadzone zmiany ustawodawcze wywołują wątpliwości wskazane w treści postanowienia co do tego, który sąd rozpoznaje zażalenie na zarządzenie o zwrocie wniosku wydane przez przewodniczącego w sądzie pierwszej instancji. Możliwe są tutaj dwa stanowiska. Pierwsze – że zażalenie na zarządzenie o zwrocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia nadal winno być rozpoznawane na zasadach analogicznych do zarządzenia o zwrocie pozwu. Przyjęcie takiego stanowiska oznacza, że zażalenie na zarządzenie o zwrocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia wydane przez przewodniczącego w sądzie pierwszej instancji winien rozpoznawać sąd drugiej instancji. Drugie stanowisko można wywieść z nowo wprowadzonej kompetencji innego składu sądu pierwszej instancji do rozpoznawania zażaleń na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia (a więc na decyzję merytoryczną, art. 741 § 1 i 2 k.p.c.). Posługując się argumentem a maiori ad minus (z większego na mniejsze) możliwe jest twierdzenie, że skoro inny skład sądu pierwszej instancji ma kompetencję do rozpoznania zażalenia na decyzję o charakterze merytorycznym, tym bardziej mieści się w niej także kompetencja do rozpoznania zażalenia na wydaną w tym postępowaniu decyzję o charakterze jedynie formalnym. Za przyjęciem każdego z dwóch ww. stanowisk przemawiają określone względy celowościowe. Przyjęcie pierwszego stanowiska jest uzasadnione niewątpliwym podobieństwem zarządzenia o zwrocie wniosku do zarządzenia o zwrocie pozwu. To zaś powoduje, że celowe jest jednakowe traktowanie zażaleń na obie decyzje procesowe. Przyjęcie drugiego stanowiska jest natomiast uzasadnione zmianą ustawodawczą polegającą na wprowadzeniu instytucji tzw. zażaleń poziomych, w tym także w postępowaniu zabezpieczającym. Oznacza ona poszerzenie kompetencji sądu pierwszej instancji o uprawnienie do rozpoznawania zażaleń, co realizuje m. in. postulat szybkości postępowania w sprawach drobniejszych. Rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia będzie miało istotne znaczenie dla praktyki orzeczniczej. Pozwoli też zapobiec sytuacji, w której zażalenie będzie rozpoznawał sąd niewłaściwy. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. i art. 398 k.p.c. postanowił przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wskazane w sentencji postanowienia. SSO Anna Zborzyńska SSO Magdalena Gałązka SSO Marzena Iwańska