oraz wyjaśnił, że powód, zawierając umowę z konsumentem, działał jako przedsiębiorca, a umowa została skonstruowana ściśle według stosowanego przez niego wzorca umownego. Powód nie przedstawił dowodu, z którego wynikałoby, ze warunki umowy, poza wysokością pożyczki i okresem, na jaki została udzielona, zostały indywidulanie uzgodnione z pozwanym. Treść umowy nie daje podstaw do twierdzenia, że pozwany miał rzeczywisty wpływ na treść zawieranego kontraktu. Sąd Rejonowy uznał, że za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes konsumenta uznać należy klauzulę umowy dotyczącą nadmiernie wysokiej opłaty operacyjnej stanowiącej 100% kapitału pożyczki. Wprawdzie wysokość tej opłaty wskazana została w umowie, jednakże umowa nie zawiera bliższego określenia charakteru tej opłaty. Zastrzeżenie takiej opłaty stanowi rażąco niewspółmierne obciążenie konsumenta kosztami. Zdaniem Sądu prowizja czy inne opłaty nie mogą służyć dodatkowemu wynagrodzeniu z tytułu udzielenia pożyczki, bowiem rolę tę pełnią odsetki umowne za korzystanie z kapitału. Prowizje czy opłaty mogą natomiast rekompensować ewentualne koszty, jakie wiążą się z zawarciem umowy i udzieleniem pożyczki. W niniejszej sprawie nie wskazano na żadne czynności, które powód podjął w związku z udzieleniem pożyczki, a które doprowadziły do powstania tak wysokich kosztów. Powód jest podmiotem profesjonalnie zajmującym się udzielaniem pożyczek, posługiwał się wzorcami umów. Opłata operacyjna wielokrotnie przekracza wysokość odsetek maksymalnych obowiązujących w czasie udzielenia pożyczki, które powinny stanowić punkt odniesienia przy ustalaniu możliwych maksymalnych kosztów pożyczki. Sąd Rejonowy uznał, że określenie w art. 36a ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu nie oznacza dopuszczalności obciążenia konsumenta tymi kosztami w zakreślonych, maksymalnych granicach bez względu na ocenę przesłanek stosowania normy wyrażonej w art.
Świadczeniu konsumenta z tego tytułu powinno odpowiadać wzajemne świadczenie podmiotu udzielającego pożyczki. Wysokość tego rodzaju opłat nie może być nadmierna, bowiem w przeciwnym wypadku doszłoby do nieuzasadnionego obarczania indywidualnych klientów kosztami działalności podmiotu udzielającego pożyczek. Sąd Rejonowy uznał, że zawarte w umowie stron postanowienia dotyczące opłaty operacyjnej są sprzeczne z dobrymi obyczajami i stanowią niedozwolone klauzule umowne, przede wszystkim z uwagi na ich wysokość. Nie negując samej zasady pobierania przez pożyczkobiorcę opłat tego rodzaju, nazywanych w zależności od przyjętej terminologii opłatą przygotowawczą, opłatą administracyjną, prowizją, opłatą operacyjną, i tym podobną, Sąd stanął na stanowisku, że koszt powoda związany z przygotowaniem umowy pożyczki i jej całkowitej obsługi nie jest równy 100% kapitału wypłaconej pożyczki, co w przedmiotowej sprawie stanowi 3000 zł. Sąd Rejonowy uznał natomiast, że nie budzi natomiast żadnych zastrzeżeń żądanie zwrotu niespłaconego kapitału pożyczki oraz umownych odsetek za korzystanie z kapitału, jak również odsetek za opóźnienie w spłacie rat pożyczki. Pierwotne zobowiązanie pozwanego z tytułu zawartej umowy wyrażało się kwotą 3402,09 zł (kapitał pożyczki 3000 zł + odsetki umowne 402,09 zł). Z kwoty tej pozwany spłacił 3121,00 zł. Sąd uznał, że żądanie pozwu jest zasadne do kwoty 281,09 zł, zaś w pozostałym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia zasądzającego odsetki za opóźnienie Sąd Rejonowy powołał przepis art. 481 § 1 k.c., a jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach procesu przepis art. 100 k.p.c. * Od wyroku zaocznego z dnia 31 maja 2019 roku apelację wniósł powód, reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżając ten wyrok w części obejmującej rozstrzygnięcia zawarte w punktach II i III. Powód zarzucił: „I. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: 1. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sporu, a to; - okoliczności wynikających z treści zawartej na piśmie umowy pożyczki w zakresie ustalenia warunków związanych z całkowitą kwotą pożyczki oraz całkowitym kosztem pożyczki, a także pozostałymi jej warunkami; 2. art. 232 k.p.c. – poprzez naruszenie zasady kontradyktoryjności; 3. art. 339 § 2 k.p.c. poprzez odmowę przyznania za prawdziwe twierdzeń powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie oraz pismach procesowych powoda, a także poprzez nieuzasadnione uznanie, że twierdzenia powoda o okolicznościach faktycznych budzą uzasadnione wątpliwości, podczas gdy z treści tego przepisu wynika domniemanie prawdziwości twierdzeń powoda o okolicznościach faktycznych, które może być obalone jeżeli okoliczności te budzą uzasadnione wątpliwości II. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów materialnych, a mianowicie: 1. art.
k.c. – poprzez uznanie, iż zapisy umowy pożyczki dot. opłaty operacyjnej są sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszają interesy konsumenta 2. art. 58 k.c. – poprzez uznanie, że zapisy umowy zmierzają do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych”. Powód wniósł o: „1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie roszczenia na rzecz powoda zgodnie z żądaniem pozwu; ewentualnie, w razie nieuwzględnienia(DI) żądania w pkt 1 wniósł o: 2. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, w celu przeprowadzenia w całości postępowania dowodowego, ponadto (…) o: 3. zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym”.1 ÷ Pozwany nie złożył odpowiedzi na apelację * Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja powoda jest zasadna w całym zakresie zaskarżenia, chociaż nie wszystkie zawarte w niej zarzuty i wnioski są trafne. Na wstępie należy wskazać, że do rozpoznania apelacji miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469). Przepis art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku stanowi, że do rozpoznania środków odwoławczych wniesionych i nierozpoznanych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. ÷ Odnosząc się do zarzutów apelacji należy na wstępie wskazać, że prawidłowe są ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji przedstawione na stronach 3-5 uzasadnienia zaskarżonego wyroku. W dalszej części uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji znalazły się jednak oczywiste omyłki w kilku wypowiedziach dotyczących okoliczności faktycznych. Sąd Rejonowy stwierdził bowiem, że:
i art. 58 § 1, 2 i 3 k.c. przez ich zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym. Wprawdzie w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd Rejonowy nie wskazał wprost przepisów art. 58 § 1, 2 i 3 k.c., jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia, jednak przyjęcie, że wymienione w uzasadnieniu wyroku postanowienia umowne są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz przepisami o odsetkach maksymalnych prowadzi do wniosku, że Sąd ten uznał, iż postanowienia te są nieważne. Z przepisu art. 58 § 1 k.c. wynika, że czynność prawna sprzeczna z ustawą jest nieważna. Przepis art. 58 § 2 k.c. stanowi, że nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 58 § 3 k.c. stanowi, że jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. Gdyby założyć, że Sąd Rejonowy uznał omawiane postanowienia umowy pożyczki za nieważne, to bezprzedmiotowe byłoby analizowanie czy postanowienia te były niedozwolonymi postanowieniami umownymi w znaczeniu określonym przez przepis art.
k.c., czy też nie były. W ocenie Sądu Okręgowego dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne nie pozwalają na ocenę, że postanowienia umowy pożyczki z dnia 2 sierpnia 2016 roku zastrzegające jeden z koszów pożyczki w postaci opłaty operacyjnej w kwocie 3000 zł są sprzeczne z prawem lub zmierzają do obejścia prawa lub są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W tym miejscu należy przypomnieć treść przepisu art. 720 § 1 k.c. określającego istotne postanowienia umowy pożyczki: „Przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości”. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że umowa pożyczki może być zarówno czynnością prawną odpłatną, jak i nieodpłatną. Dotyczy do zarówno pożyczki pieniężnej, jak również pożyczki rzeczy oznaczonych co do gatunku. Oznacza to, że zapłata wynagrodzenia za udzielenie pożyczki nie należy do istoty umowy pożyczki. Przepisy Kodeksu cywilnego regulujące umowę pożyczki nie określają ani formy wynagrodzenia za udzielenie pożyczki ani też jego wysokości. Przepisy ogólne Kodeksu cywilnego określają jedynie maksymalną wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej:
k.c. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Rejonowego, że przepis art. 36a ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim określający maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu nie wyklucza możliwości zastosowania w konkretnym wypadku przepisu art.
do oceny postanowień umowy kredytu konsumenckiego zastrzegających obowiązek poniesienia przez konsumenta oznaczonych pozaodsetkowych kosztów kredytu. W rozpoznawanej sprawie nie można uznać, że omawiane postanowienia umowy z dnia 2 sierpnia 2016 roku są niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że określenie omawianej opłaty mianem „opłaty operacyjnej” i niewskazanie w umowie jakiego rodzaju konkretne koszty opłata ta ma pokrywać, nie dyskwalifikuje postanowień przewidujących tę opłatę, lecz wskazuje, że celem jej pobrania jest prowizja, czyli wynagrodzenie za udzielenie kredytu. Po drugie należy wskazać, że wysokość zastrzeżonej opłaty nie przekracza maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu, czyli kwoty 3003,69 zł. MPKK = 3000 zł · 0,25 + 3000 zł · 914/365 · 0,3 = = 750 zł + 3000 zł · 2,5041 · 0,3 = = 750 zł + 2253,69 zł = 3003,69 zł Po trzecie należy zwrócić uwagę, że umowa pożyczki z dnia 2 sierpnia 2016 roku nie była pożyczką krótkoterminową, lecz została udzielona na okres od dnia 2 sierpnia 2016 roku do dnia 2 lutego 2019 roku, czyli okres trzydziestu miesięcy. Pobrana prowizja nie może zatem zostać uznana za nadmierną w stosunku do okresu kredytowania, pomijając już fakt, że jako jedyny pozaodsetkowy koszt kredytu nie przekracza granicy wyznaczonej przez przepis art. 36a ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Ustawodawca nie określa zamkniętego katalogu pozaodsetkowych kosztów, jakie mogą zostać zastrzeżone w umowie o kredyt konsumencki, jak również nie odnosi przepisu art. 36a ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim do kosztów pozaodsetkowych ściśle oznaczonego rodzaju. Określa jedynie maksymalną wysokość kosztów pozaodsetkowych. ÷ Bezprzedmiotowe było odwoływanie się przez Sąd pierwszej instancji do orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 sierpnia 2018 roku, wydanego w sprawie C-176/17, ponieważ orzeczenie to dotyczy przede wszystkim zagadnienia proceduralnego, które nie występuje w rozpoznawanej sprawie. W rozpoznawanej sprawie postępowanie toczyło się w pierwszej fazie w elektronicznym postępowaniu upominawczym, a następnie w postępowaniu uproszczonym. Powód nie dochodził przy tym roszczenia wekslowego, a weksel nie był nawet elementem stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Należy zgodzić się natomiast ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że sąd może badać z urzędu, czy postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie stanowią niedozwolone postanowienia umowne, czy też nie, i niezależnie od zarzutów pozwanego. Okoliczność, że pozwany konsument nie uznaje określonych postanowień umowy za niedozwolone, nie jest jednak całkowicie bez znaczenia przy ocenie tych postanowień z punktu widzenia przepisu art.
k.p.c., zwłaszcza w tych wypadkach, w których kwestią bardzo ocenną jest czy dane postanowienie narusza interesy konsumenta i czy czyni to rażąco. ÷ Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok: 1) w punkcie 2 w ten sposób, że zasądził od E. B. na rzecz (...) (...) Funduszu (...) z siedzibą we W. dodatkowo kwotę 2994,53 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 16 grudnia 2017 roku do dnia zapłaty, 2) w punkcie 3 w ten sposób, że zasądzoną od E. B. na rzecz (...) (...) Funduszu (...) z siedzibą we W. kwotę 87,36 zł tytułem zwrotu kosztów procesu podwyższył do kwoty 1017 zł. Zmiana zaskarżonego wyroku w punkcie 3 jest konsekwencją częściowej zmiany tego wyroku w punkcie 1. W związku z tym, że ostatecznie powództwo zostało uwzględnione w całości, pozwany jest stroną przegrywającą sprawę w całości w pierwszej instancji. Pozwany powinien zatem zwrócić powodowi koszty powoda za pierwszą instancję. Koszty te obejmują:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.