Sygn. akt VIII U 4359/19 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 22 sierpnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. , wykonując wyrok Sądu , przyznał K. P. emeryturę od 1 września 2018 r. tj. od mi

§ 1

i 3 k.p.c., odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się. Powyższe oznacza, że wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego z uchybieniem miesięcznego terminu powoduje, iż ubezpieczony zostaje pozbawiony prawa do merytorycznego rozpoznania zarzutów co do istoty sprawy, podniesionych w odwołaniu. Dlatego też Sąd stosując art.

§ 3

k.p.c., musi ocenić całokształt okoliczności, które spowodowały przekroczenie terminu do wniesienia odwołania, a przede wszystkim aspekt zawinienia składającego odwołanie (choć nie wskazano przesłanki winy jako wykluczającej odwołanie po terminie) oraz ewentualnych przyczyn od niego niezależnych. Ocena, czy przekroczenie terminu było nadmierne oraz czy nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się, jest pozostawione ocenie sądu. Sąd ma możliwość potraktowania spóźnionego odwołania tak, jakby zostało wniesione w terminie, przy czym niezbędne jest jednoczesne spełnienie się obu warunków: przekroczenie terminu nie może być nadmierne, zaś jego przyczyna musi być niezależna od odwołującego się (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2006 r., III UK 168/05, Lex nr 277825). Przesłanki upoważniające sąd do nieuwzględnienia przekroczenia terminu muszą zachodzić kumulatywnie, mają one charakter ocenny i zależą od całokształtu okoliczności sprawy, w związku z czym nie dadzą się uogólnić. Podkreślenia wymaga też fakt, iż wobec treści art.

§ 3k.p.c.

postępowanie szczególne regulowane przepisami art. 477 8 k.p.c. i następne, nie zna instytucji przywrócenia terminu w rozumieniu art. 168 i nast. (tak wyr. SA w Rzeszowie z 6 grudnia 1994 r., III AUr 344/94, OSA 1995, Nr 1, poz. 9, post. SA w G. z 6 czerwca 1994 r., III AUz 61/94, PP 1995, Nr 5, s. 46). W świetle okoliczności sprawy uznać należy, że jakkolwiek organ rentowy nie dysponuje dowodem doręczenia skarżącej decyzji z dnia 1 października 2019 r. , to jednak argumenty skarżącej wskazujące ,że o fakcie wydania ww. decyzji dowiedziała się w trakcie postępowania apelacyjnego w sprawie o sygn. akt VIII U 2236/18 nie zasługiwały na aprobatę. Podkreślić bowiem należy ,że od samego początku niniejszego postępowania skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego , który w dniu 25 października 2019 r. otrzymał odpowiedź pełnomocnika Zakład Ubezpieczeń Społecznych na odwołanie od decyzji z dnia 22 sierpnia 2019 r. Z treści udzielonej odpowiedzi wynikało jednoznacznie ,że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 1 października 2019 r. wydał decyzję na mocy której odmówił K. P. prawa do wypłaty odsetek. Odpowiedź na odwołanie zawierała szerokie uzasadnienie stanowisko organu rentowego. Tym samym pełnomocnik skarżącej musiał mieć świadomość istnienia decyzji z dnia 1 października 2019 r. , a w sytuacji jakichkolwiek wątpliwości z całą pewnością powinien był podjąć stosowne kroki celem ich wyjaśnienia , czego jednak nie uczynił. W ocenie Sądu pełnomocnik skarżącej , dbając należycie o jej interesy, mógł złożyć odwołanie w zakreślonym terminie. Mając na uwadze przedstawione powyżej argumenty, odwołanie skarżącej od decyzji z dnia 1 października 2019 r. podlegało odrzuceniu na mocy art.

§ 3k.p.c., o czym orzeczono w punkcie 1 sentencji wyroku.

W myśl art. 355 § 1 k.p.c. Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew , strony zawarły ugodę lub została zatwierdzona ugoda zawarta przed mediatorem albo z innych przyczyn wydanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne. Zgodnie z treścią art. art. 477 13 § 1k.p.c. zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd - przez wydanie decyzji uwzględniającej w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części. W sytuacji, gdy organ rentowy uwzględni żądanie strony, należy uznać, że postępowanie sądowe staje się w stosownym zakresie zbędne, toteż nie ma przesłanek do jego dalszego prowadzenia (w tej części, której dotyczy pozytywna dla strony decyzja). Wobec tego, że w toku procesu została wydana decyzja z dnia 24 lutego 2020 r. , która uwzględniła odwołanie skarżącej , co do określenia wskaźnika dalszego trwania życia w wymiarze 205,6 miesięcy , Sąd umorzył postępowanie na podstawie powołanego przepisu w zakresie odwołania od tej decyzji. Jednocześnie wobec okoliczności ,że K. P. wniosek o podjęcie wypłaty emerytury wraz z świadectwem pracy złożyła w dniu 27 września 2018 r. , a tym samym już wówczas organ rentowy dysponował wszelkimi niezbędnymi danymi , należało ustalić odpowiedzialność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za brak wydania prawidłowej decyzji w terminie przewidzianym przez przepisy prawa. Stosownie bowiem do treści art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst tj. Dz. U. z 2020 r. , poz.53), organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji, z uwzględnieniem ust. 2 i 3 oraz art.

1. Wskazać w tym miejscu należy, iż pod pojęciem "wyjaśnienia ostatniej niezbędnej okoliczności" rozumie się rozstrzygnięcie ostatniej kwestii koniecznej dla ustalenia uprawnień (lub jego braku), czyli dokonanie czynności niezbędnych dla ustalenia stanu faktycznego (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 17 lipca 2013 r. III AUa 1685/12, LEX nr 1383459). Inaczej mówiąc, oznacza to, iż chwilą, od której rozpoczyna bieg 30-dniowy termin do wydania decyzji jest rozstrzygnięcie ostatniej kwestii koniecznej dla ustalenia uprawnień wnioskodawcy. Celem tak skonstruowanej regulacji jest zagwarantowanie ubezpieczonym możliwie szybkiego uzyskania świadczenia bez zbędnego przedłużania postępowania w sprawie o jego nabycie. W przypadku uchybienia powyższemu terminowi, organ rentowy popada w zwłokę ze spełnieniem świadczenia, czego konsekwencją jest obowiązek zapłaty odsetek w ustawowej wysokości. W razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nie ustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego. Jeżeli w wyniku decyzji zostało ustalone prawo do świadczenia oraz jego wysokość, organ rentowy dokonuje wypłaty świadczenia w terminie określonym w ust.1 w/w art.
2. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września 2007 r. (P. 11/2007 OTK ZU, 2007/8A poz. 97), art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, rozumiany w ten sposób, że za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uznaje się dzień wpływu prawomocnego orzeczenia tylko w sytuacji, gdy za nieustalenie tych okoliczności nie ponosi odpowiedzialności organ rentowy, jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu powołanego wyroku, Trybunał Konstytucyjny wywiódł w szczególności, że przez pojęcie „wyjaśnienie ostatniej niezbędnej okoliczności” z art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS trzeba rozumieć wyjaśnienie ostatniej okoliczności koniecznej do ustalenia samego istnienia prawa wnioskodawcy do świadczenia. Stąd też 30 dniowy termin na wydanie decyzji w sprawie świadczenia i jego wypłaty w razie, gdy prawo do świadczenia zostało ustalone przez Sąd, powinien być liczony od dnia doręczenia wyroku Sądu tylko wtedy, gdy ustalenie prawa do świadczenia dopiero w postępowaniu sądowym nie było następstwem okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność organ rentowy. W przeciwnym wypadku, gdy opóźnienie w ustaleniu prawa do świadczenia było spowodowane okolicznościami, za które odpowiada organ rentowy (np. błędna interpretacja przepisów, zaniechanie podjęcia określonych działań z urzędu, błędne orzeczenie lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS w sprawie niezdolności do pracy), termin ten będzie liczony od dnia, w którym organ rentowy, gdyby działał prawidłowo, powinien był ustalić prawo do świadczenia. Jeżeli więc odpowiedzialność taka jest po stronie organu rentowego ubezpieczony ma prawo do odsetek. Omawiany przepis może więc dotyczyć wyłącznie takiej sytuacji, której dla wykazania okoliczności, która miałaby wpływ na prawo do świadczenia lub na jego wysokość, dopiero w postępowaniu sądowym zostałby przedstawione odpowiednie dowody, z których strona mogłaby skorzystać już w postępowaniu przed organem rentowym, lecz tego nie uczyniła (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 września 2006 r. III AUa 1126/2005). Organ rentowy ma bowiem obowiązek znać i prawidłowo stosować prawo materialne i w tym zakresie ponosi pełną odpowiedzialność. Jedynie wówczas, gdy brak możliwości wydania prawidłowej decyzji był podyktowany niezależnymi od organu rentowego, brakami w ustaleniach faktycznych, możliwe jest przyjęcie, że organ nie ponosi odpowiedzialności przewidzianej w art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Należy przy tym zauważyć, że użyty w tym przepisie termin „ustalenie okoliczności” dotyczy wyłącznie sfery faktów, a nie prawa, bowiem przy wykładni prawa nie dochodzi do żadnych „ustaleń okoliczności”. Stosownie do dyspozycji zawartej przez ustawodawcę w treści normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych - w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych - nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. Z utrwalonego orzecznictwa sądowego (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 kwietnia 2010 r. I UK 345/2009, LexPolonica nr 2578200 i z dnia 15 października 2010 r. III UK 20/2010, LexPolonica nr 3028490) w zakresie wykładani przepisu art. 85 ust. 1 ustawy o sus jednoznacznie wynika, że odpowiedzialność organów rentowych istnieje nie tylko wtedy, gdy opóźnienie w przyznaniu lub w wypłacie świadczenia nastąpiło z winy tego organu ale także wtedy, gdy takie opóźnienie jest skutkiem innych przyczyn od tego organu niezależnych. W orzecznictwie sądowym można odnaleźć wiele przykładów nieprawidłowego działania organu rentowego, za które organ ten „ponosi odpowiedzialność” i - w razie opóźnienia z tego powodu ustalenia prawa do świadczenia lub jego wypłaty - zobligowany jest do wypłaty należnych odsetek. Są to w szczególności wypadki bezpodstawnego pozostawienia bez rozpoznania wniosku strony o przyznanie prawa do świadczenia oraz nieprawidłowe orzeczenie w sprawie niezdolności do pracy do celów rentowych wydane przez Lekarza Orzecznika ZUS lub Komisję Lekarską ZUS (por. wyrok SN z 12 sierpnia 1998 r., sygn. akt II UKN 171/98, OSNAP nr 16/1999, poz. 521), czy nieprzyznanie prawa do świadczenia na podstawie dokumentów znanych Zakładowi /por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2012 r. III UK 110/11, LEX nr 1227452/ Sąd, przyznając prawo do świadczenia, ma obowiązek zamieszczenia z urzędu w sentencji wyroku rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności organu rentowego, tj. zarówno stwierdzającego taką odpowiedzialność, jak i jej brak./ wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2010 r. II UK 330/09,LEX nr 604220/ W rozpoznawanej sprawie organ rentowy w wyniku odwołania ubezpieczonej zmienił zaskarżoną decyzję w oczekiwanym przez nią zakresie, wypłacając wyrównanie zaniżonej emerytury. Natomiast ubezpieczona wniosła o ustalenie odpowiedzialności organu rentowego za niewydanie prawidłowej decyzji w terminie. Wprawdzie organ rentowy wydał w dniu 4 października 2018 r. decyzję na mocy której ponownie ustalił wysokość ( stosownie do treści art. 26 ustawy emerytalnej) i podjął wypłatę emerytury K. P. , to jednak prawomocnym wyrokiem z dnia 23 maja 2019 r. Sąd Okręgowy zmienił decyzję z dnia 4 października 2018 r. i przyznał K. P. prawo do obliczenia emerytury na warunkach emerytury mieszanej, w oparciu o art. 183 ustawy o emerytach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W wyniku realizacji wyroku została wydana decyzja z dnia 22 sierpnia 2019 r, jednakże organ rentowy zastosował wadliwe tabele długości życia, korygując swój błąd kolejną decyzją z dnia 24.02.2020 r . Tym samym należy przyjąć , że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za brak wydania prawidłowej decyzji w terminie 30 dni od dnia złożenia przez K. P. wniosku z dnia 27 września 2018 r w z związku z zastosowanymi tabelami życia. Wobec powyższego Sąd orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku , a wobec braku możliwości uwzględnienia odwołania w całości (ubezpieczona zażądała ustalenia odpowiedzialności organu rentowego od 1.09.2018 roku), w punkcie 3 Sąd oddalił odwołanie skarżącej w pozostałym zakresie. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art.98 k.p.c. zasądzając od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Ł. na rzecz K. P. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika Sąd ustalił zgodnie z § 9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. , poz.1800), uznając, iż ubezpieczona wygrała sprawę co do decyzji z dnia 22.08.2019 r. Sąd zastosowała stawkę minimalną, uznając, iż przebieg procesu, w szczególności rodzaj sprawy, wartość przedmiotu sporu, czas prowadzenia sprawy, brak obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie uzasadniał podwyższenia stawki stosownie do wniosku pełnomocnika ubezpieczonej.