Sygn. akt XII C 1475/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2014 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XII Cywilny w składzie: Przewodniczący Del. SSR Maria Prusinowska Protokolant Pr

§ 2

jeżeli skutki czynności prawnej mają ustać w oznaczonym terminie, stosuje się odpowiednio przepisy o warunku rozwiązującym. Istota terminu początkowego (dies aquo), podobnie jak ma to miejsce w przypadku warunku zawieszającego, polega na tym, że skutek prawny czynności ma powstać dopiero z chwilą nadejścia określonego zdarzenia (terminu). Istota terminu początkowego (dies aquo), podobnie jak ma to miejsce w przypadku warunku zawieszającego, polega na tym, że skutek prawny czynności ma powstać dopiero z chwilą nadejścia określonego zdarzenia (terminu). Z kolei zastrzeżenie w treści czynności prawnej terminu końcowego (dies ad quem) polega - podobnie jak w przypadku warunku rozwiązującego - na tym, że skutek prawny ma ustać z chwilą nadejścia określonego zdarzenia (terminu). W pierwszej kolejności wskazać należy, że strony zawierając przedmiotową warunkową umowę sprzedaży z dnia 15 listopada 2012 r. określiły w § 2, że sprzedaż przez pozwanego na rzecz powoda łącznie 78.997.600 akcji Spółki (...) S.A. z siedzibą w K. nastąpi pod warunkami zawieszającymi opisanymi w paragrafie 6 (zmienionymi ostatecznie Aneksem z dnia 14 lutego 2013 r.). Jednocześnie strony - ostatecznie na mocy Aneksu z dnia 14 stycznia 2013 r. - ustaliły, że w przypadku, jeżeli wskazane warunki zawieszające nie zostaną spełnione do dnia 31 marca 2013 r. umowa z 15 listopada 2012 r. wygasa. Zatem strony uzależniły powstanie skutków przedmiotowej umowy od ziszczenia się warunków zawieszających, które nastąpić miały do wskazanego terminu. Termin zastrzeżony przez strony był terminem końcowym, albowiem z jego upływem miały ustać skutki zawartej umowy. Zgodnie art. 483 § 1 k.c. można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy. Zgodnie z art. 484 § 1 k.c. w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły.

§ 2

, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana. Zgodnie z art. 65 § 1 k.c. oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje.

§ 2

w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. W paragrafie 6 ustęp 6 umowy z dnia 15 listopada 2012 r. strony ustaliły, że w ciągu 21 dni od daty podpisania warunkowej umowy sprzedaży akcji (...) S.A. strony złożą oświadczenie w formie aktu notarialnego - o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 k.p.c. co do wykonania zobowiązań wynikających z zawarcia przedmiotowej umowy - tj. odpowiednio sprzedający podda się egzekucji co do zobowiązania wydania dokumentów ww. akcji (...) S.A., a kupujący podda się egzekucji co do zapłaty ceny sprzedaży ww. akcji. Jednocześnie strony ustaliły, że w przypadku jeżeli z wyłącznej winy którejś ze stron oświadczenia jw. nie zostaną złożone, strona która nie złożyła oświadczenia zobowiązuje się do zapłaty na rzecz drugiej strony kary umownej w kwocie 8.000.000,00 zł. W tym miejscu wskazać należy, że kara umowna zastrzeżona została przez strony także w zawartej między stronami umowie inwestycyjnej z dnia 15 listopada 2012 r. (dokładnie w paragrafie 9), która w paragrafie 5 ustęp 1 określiła istotne elementy warunkowej umowy sprzedaży ww. akcji Spółki (...) S.A., a które następnie zmieniane były Aneksami z dnia 15 listopada 2012 r., z dnia 28 grudnia 2012 r., z dnia 14 stycznia 2013 r. i z dnia 14 lutego 2013 r. Podkreślić należy, że przedmiotowa warunkowa umowa sprzedaży akcji również była zmieniana Aneksami z dnia 28 grudnia 2012 r., z dnia 14 stycznia 2013 r. i z dnia 14 lutego 2013 r., których treść odzwierciedla treść Aneksów do umowy inwestycyjnej. Z uwagi na okoliczność, że powód podstaw swojego żądania upatrywał tylko w naruszeniu przez pozwanego obowiązku złożenia w formie aktu notarialnego oświadczenia o poddaniu się egzekucji co do wydania dokumentów ww. akcji zgodnie z paragrafem 6 ustęp 6 warunkowej umowy sprzedaży akcji, Sąd zaniechał ustaleń i rozważań dotyczących kar umownych zastrzeżonych w umowie inwestycyjnej, a które nie dotyczyły warunkowej umowy sprzedaży. W ocenie Sądu zastrzeżenie kary umownej z paragrafu 6 ustęp 6 należy powiązać z obowiązkami stron wynikającymi z istoty zawartej warunkowej umowy sprzedaży akcji Spółki (...) S.A. – tj. zapłaty przez powoda określonej ceny, a przez pozwanego wydania dokumentów wskazanych akcji spółki (...) S.A. Na powyższe wskazuje niewątpliwie zapis ustępu 5 paragrafu 3 ww. umowy, zgodnie z którym, w ciągu 21 dni od daty zawarcia niniejszej umowy strony zobowiązały się złożyć oświadczenie w formie aktu notarialnego o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 k.p.c. co do wykonania zobowiązań wynikających z zawarcia przedmiotowej umowy - tj. odpowiednio sprzedający co do zobowiązania wydania dokumentów Akcji, a kupujący - co do zapłaty stałego i zmiennego składnika ceny sprzedaży Akcji. W związku z czym zastrzeżona w paragrafie 6 ust 6 ww. umowy kara umowna stanowiąc powtórzenie zapisu ustępu 5 paragrafu 3, stanowiła zabezpieczenie wykonania obowiązku wydania przez pozwanego dokumentów akcji oraz zapłaty przez powoda ceny sprzedaży akcji, a to w przypadku ziszczenia się warunków zawieszających do dnia 31 marca 2013 r. W ocenie Sądu ponieważ przedmiotowa umowa warunkowa sprzedaży akcji Spółki (...) S.A. wygasła z dniem 31 marca 2013 r. wobec nieziszczenia się warunków zawieszających, z tym samym dniem ustał obowiązek stron złożenia oświadczenia o poddaniu się egzekucji i zapłaty kary umownej na wypadek niewykonania ww. obowiązków. Przeciwko stanowisku powoda, że kara umowna zastrzeżona w paragrafie 6 ustęp 6 ww. umowy miała inny cel, a zwłaszcza, że należy się wyłącznie w związku z przekroczeniem terminu 21 dni od dnia podpisania umowy warunkowej tj. do dnia 6 grudnia 2012 r., do złożenia wskazanego oświadczenia, przemawia okoliczność, że strony mocą kolejnych aneksów przedłużały termin wskazany w paragrafie 2 i paragrafie 6 ustęp 2, przedłużając ostatecznie termin obowiązywania umowy do dnia 31 marca 2013 r., a powód w tym czasie nie kierował w stosunku do pozwanego żadnego wezwania co do wykonania obowiązku z paragrafu 6 ustęp

1. W trakcie trwających między stronami negocjacji, których skutkiem były właśnie kolejne aneksy tj. z dnia 28 grudnia 2012 r., z 14 stycznia 2013 r. i z dnia 14 lutego 2013 r., powód mógł podjąć działania w celu przymuszenia pozwanego do złożenia stosownego oświadczenia. Skoro powód nie podjął żadnych kroków, uznać należy, że brak było obowiązku złożenia takiego oświadczenia przez pozwanego przed powstaniem obowiązku wydania dokumentów akcji tj. ziszczeniem się warunków zawieszających. Inne rozumienie zapisów ww. umowy doprowadziłoby do skutku, że pozwany zobowiązany byłby do wydania dokumentów akcji i to pomimo, że nie mógłby skutecznie domagać się zapłaty ceny sprzedaży od powoda - niezależnie od winy którejkolwiek ze stron co do braku powstania skutków umowy warunkowej. W tym miejscu wskazać należy, że kara umowna z art. 483 k.c. ma charakter akcesoryjny względem zobowiązania głównego. Skutkiem akcesoryjności kary umownej jest to, że nieistnienie, wadliwość lub wygaśnięcie zobowiązania, do którego została zastrzeżona kara umowna, pociąga za sobą nieskuteczność zastrzeżonej kary. Podobnie z chwilą następczego wygaśnięcia zobowiązania głównego wygasa także obowiązek świadczenia kary umownej. Wyjątkiem jest sytuacja, w której przed wygaśnięciem zobowiązania doszło do naruszenia przez dłużnika obowiązku obligacyjnego, za którego naruszenie zastrzeżona była kara umowna. Choć odpowiedzialność dłużnika z tytułu kary umownej za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania nie jest uwarunkowana poniesieniem przez wierzyciela szkody, to jest uwarunkowana pozostałymi przesłankami odpowiedzialności kontraktowej przewidzianej w art. 471 k.c. Kara umowna stanowi odszkodowanie umowne i przysługuje wierzycielowi jedynie wtedy, gdy niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy jest następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Innymi słowy zakres odpowiedzialności z tytułu kary umownej pokrywa się z zakresem ogólnej odpowiedzialności kontraktowej dłużnika, który zwolniony jest od obowiązku zapłaty kary, gdy wykaże, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania było następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Oznacza to, że przesłanką dochodzenia zapłaty kary umownej jest wina dłużnika w postaci co najmniej niedbalstwa (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2013 r. I CSK 748/12, Biul. SN 2013 nr 11). W ocenie Sądu nienależytego wykonania umowy przez pozwanego nie należy wiązać z samym upływem 21 dniowego terminu do złożenia oświadczenia o poddaniu się egzekucji co do wydania dokumentów akcji – co nota bene nastąpiło w dniu 26 marca 2013 r. – ale z obowiązkiem głównym wynikającym z przedmiotu zawartej umowy warunkowej z 15 listopada 2012 r. Podkreślić należy, że zarówno literalne brzmienie zapisów ww. umowy oraz wynikające z niej intencje oraz cel umowy - wskazane szerzej w umowie inwestycyjnej z dnia 15 listopada 2012 r. – wobec braku dowodów przeciwnych, nie pozwalają zinterpretować wskazanego paragrafu 6 ustęp 6 warunkowej umowy zgodnie ze stanowiskiem powoda. Powyższemu stanowisku powoda sprzeciwia się bowiem sama istota kary umownej z art. 483 k.c. Zatem wobec nieziszczenia się – co było bezsporne między stronami – warunków zastrzeżonych w paragrafie 6 ust 1 warunkowej umowy z dnia 15 listopada 2012 r. w terminie do dnia 31 marca 2013 r. przedmiotowa warunkowa umowa sprzedaży akcji Spółki (...) S.A. wygasła. Zatem wygasły wszelkie zastrzeżone w niej obowiązki stron i zastrzeżone na wypadek ich niewykonania kary umowne. Powód nie dochodził w niniejszej sprawie kary umownej zastrzeżonej na wypadek niewykonania przez pozwanego obowiązku wydania dokumentów akcji, a kary umownej zastrzeżonej na wypadek nie złożenia oświadczenia o poddaniu się egzekucji w formie aktu notarialnego w trybie przepisu art. 777 k.p.c. co do obowiązku wydania dokumentu akcji, który to obowiązek powstawał po stronie pozwanego w przypadku dojścia warunkowej umowy sprzedaży do skutku a to wskutek ziszczenia się warunków zawieszających wskazanych w paragrafie 6 ustęp
2. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił powództwo jako bezzasadne. O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu i na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 7.217 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. D.. SSR Maria Prusinowska