Sygn. akt III AUa 477/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 grudnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Urszula Iwanowska (spr.) Sędziowie: SSA Barbara Białecka SSO del. Beata Górska Protokolant: St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2013 r. w Szczecinie sprawy H. A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o emeryturę pomostową na skutek apelacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 maja 2013 r. sygn. akt IV U 795/13 oddala apelację. III A Ua 477/13 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia 17 stycznia 2013 r. odmówił H. A. prawa do emerytury pomostowej uznając, że choć ubezpieczony przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał pracę w warunkach szczególnych, lecz nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymienionej w załączniku 1 lub 2 do ustawy pomostowej po dniu 31 grudnia 2008 r., jak również nie udowodnił co najmniej 10 lat pracy wykonywanej w warunkach szczególnych na stanowisku rybaka morskiego. Do prac wykonywanych w szczególnych warunkach wymienionych w pkt 22 załącznika nr 1 do ustawy pomostowej nie uwzględniono okresów: od 15 maja do 25 października 1978 r., od 13 września 1980 r. do 15 czerwca 1981 r., od 17 grudnia 1981 r. do 27 lutego 1994 r. oraz od 28 maja 1994 r. do 11 czerwca 1996 r. Ponadto, do pracy wykonywanej w warunkach szczególnych nie uwzględniono okresu pracy od 3 do 6 listopada 2012 r., gdyż pracodawca ubezpieczonego nie zgłosił ubezpieczonego jako pracującego w warunkach szczególnych. W odwołaniu od powyższej decyzji H. A. wniósł o jej zmianę poprzez uznanie spornych okresów jako pracy wykonywanej w warunkach szczególnych wskazując, że pomimo określenia jego stanowiska pracy na statkach rybackich, między innymi, jako motorzysta i mechanik, faktycznie wykonywał on pracę rybaka morskiego w pełnym wymiarze czasu pracy. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, powtarzając argumenty użyte w uzasadnieniu decyzji i dodatkowo wskazując, że w spornych okresach ubezpieczony pracował na stanowisku mechanika i motorzysty okrętowego, a więc nie wykonywał prac bezpośrednio przy połowie ryb, przynależnych do służby pokładowej. Prace zaś przynależne do służby mechanicznej nie mogą być uznane za prace wykonywane w szczególnych warunkach na stanowisku rybaka morskiego. Wyrokiem z dnia 13 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie. Powyższe orzeczenie Sąd Okręgowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: H. A. urodził się w (...). W okresie od 19 kwietnia do 13 sierpnia 1977 r. i od 26 sierpnia do 12 września 1977 r. zatrudniony był w Przedsiębiorstwie (...) w likwidacji z siedzibą w K. na stanowisku młodszego rybaka. Następnie odbył naukę w Technikum (...) w D. na kierunku mechanik. Po jej zakończeniu, z dniem 16 maja 1978 r. zatrudnił się u dotychczasowego pracodawcy, u którego wykonywał prace na stanowiskach: motorzysta okrętowy (od 15 maja do 25 października 1978 r. i od 13 września 1980 r. do 15 czerwca 1981 r.), robotnik gospodarczy przy pracy lekkiej, mechanik II oraz mechanik I (od 17 grudnia 1981 r. do 27 lutego 1994 r.). Zatrudnienie ubezpieczonego ustało z dniem 31 maja 1997 r., przy czym w okresie od 28 lutego 1994 r. do 31 maja 1997 r. korzystał on z urlopu bezpłatnego. H. A. okresowo pracował na kutrach rybackich razem z K. B. i T. J., którzy wykonywali wyłącznie prace rybaków morskich. Praca ubezpieczonego różniła się od obowiązków tych osób. Do jego obowiązków jako mechanika należała bowiem obsługa urządzeń do połowu ryb tj. wind trałowych, sortownicy do sortowania ryb oraz obsługa silnika kutra. Ubezpieczony wykonując obowiązki motorzysty był odpowiedzialny za maszynownię. H. A. pomagał również przy połowie ryb, jednak robił to, gdy wykonał już obowiązki związane ze swoim stanowiskiem pracy. Zdarzało się również, że ubezpieczony pływał na kutrach, które były mało zmechanizowane, między innymi, nie posiadały windy sieciowej. Wtedy też pomagał on innym osobom ręcznie wyciągać sieci. W trakcie korzystania z urlopu bezpłatnego H. A. zatrudnił się w (...) spółce cywilnej, Firma (...). (...) z siedzibą K., gdzie w okresie od 28 maja 1994 r. do 11 czerwca 1996 r. zajmował stanowisko mechanika. W późniejszym okresie do 2005 r. H. A., między innymi, prowadził działalność gospodarczą. W okresie od 2009 r. do 2011 r. wykonywał on pracę na rzecz podmiotów zagranicznych i dobrowolnie opłacał składki na ubezpieczenie społeczne. W dalszej kolejności sąd pierwszej instancji ustalił, że H. A. ubiegał się już w 2011 roku o przyznanie emerytury pomostowej, jednak decyzją z dnia 22 grudnia 2011 r. organ rentowy odmówił mu prawa do świadczenia. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 30 marca 2012 r., w sprawie o sygn. IV U 100/12, oddalono odwołanie ubezpieczonego uznając, że nie spełnił on warunku z art. 8 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, gdyż po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał żadnej pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy, jak również nie spełnił on warunku z art. 49 ustawy, gdyż nie osiągnął wieku 60 lat, nadto na dzień 1 stycznia 2009r. nie udowodnił wymaganego okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach na stanowisku rybaka morskiego. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 października 2012 r., w sprawie o sygn. III AUa 456/12, apelacja H. A. została oddalona. Z ustaleń sądu pierwszej instancji wynika także, że w okresie od 3 do 6 listopada 2012 r. ubezpieczony był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) spółce cywilnej (...) w K., w którym wykonywał pracę w warunkach szczególnych na stanowisku rybaka. Obecnie ubezpieczony ukończył 55 lat, udokumentował ponad 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych oraz nie pozostaje w stosunku pracy. Na podstawie ustalonego stanu faktycznego oraz art. 4 i art. 8 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656 ze zm.) Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie ubezpieczonego nie zasługuje na uwzględnienie wskazując, że co prawda H. A. ukończył 55 lat, nie pozostaje w stosunku pracy oraz udokumentował okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze ponad 25 lat, a po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach (od 3 do 6 listopada 2012 r. był zatrudniony na stanowisku rybaka), jednak nie udowodnił, aby wykonywał pracę rybaka morskiego w pełnym wymiarze czasu pracy przez okres 10 lat. W ocenie sądu pierwszej instancji z zebranej dokumentacji pracowniczej, między innymi, akt osobowych Przedsiębiorstwa (...) w K. w likwidacji, wynika jednoznacznie, że ubezpieczony na stanowisku młodszego rybaka pracował wyłącznie w okresie od 19 kwietnia do 13 sierpnia 1977 r. i od 26 sierpnia do 12 września 1977 r. Po ukończeniu Technikum (...) w D. ubezpieczony już jako mechanik ponownie od 16 maja 1978 r. został zatrudniony u tego samego pracodawcy, u którego pracował uprzednio. Wykonywał też obowiązki jako motorzysta okrętowy (kierownik maszyn), robotnik gospodarczy przy pracy lekkiej, mechanik II oraz mechanik I, z przerwami do 31 maja 1997 r. Chociaż H. A. posiada zaświadczenie o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach w okresie od 15 maja do 25 października 1978 r., od 13 września 1980 r. do 15 czerwca 1981 r. oraz od 17 grudnia 1981 r. do 27 lutego 1994 r., to Sąd Okręgowy nie uznał tego za okres pracy wykonywanej w szczególnych warunkach w charakterze rybaka morskiego wymienionej w pkt 22 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. Miał bowiem na względzie, że świadectwo pracy w warunkach szczególnych nie przesądza o uznaniu wykonywanej pracy za pracę w warunkach szczególnych. Stanowi ono bowiem dokument prywatny i podlega ocenie sądu zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.). Ponadto, w świadectwie tym wskazano, że H. A. zatrudniony na stanowisku motorzysty okrętowego i mechanika I wykonywał pracę rybaka morskiego w pełnym wymiarze godzin pracy wymienionym w wykazie B dziale IV poz. 4 pkt 19 stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 24 Ministra - Kierownika Urzędu Gospodarski Morskiej z dnia 15 sierpnia 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w warunkach szczególnych w zakładach pracy resortu gospodarki morskiej (powoływane dalej jako: zarządzenie z 1983 r.). Tymczasem wykazy resortowe mają obecnie charakter jedynie informacyjny, techniczno - porządkujący, uściślający i mogą mieć znaczenie jedynie w sferze dowodowej, stanowiąc podstawę domniemania faktycznego. Sąd Okręgowy w oparciu o akta osobowe ubezpieczonego, jak i zeznania K. B. oraz T. J. uznał, że na kutrze wyraźnie zarysowany był podział ról i ubezpieczony wykonywał obowiązki motorzysty i mechanika. Świadkowie, którzy pracowali wyłącznie na stanowisku rybaków, dokładnie opisali czym różniła się praca ubezpieczonego od ich pracy. Do zakresu obowiązków H. A. należała bowiem w pierwszej kolejności obsługa urządzeń do połowu ryb, tj. wind trałowych, sortownicy do sortowania ryb oraz obsługa silnika kutra. Ubezpieczony wykonując obowiązki motorzysty był odpowiedzialny za maszynownię. Wykonywał on również czynności związane ze stanowiskiem rybaka, ale jedynie pomocniczo, pomagając rybakom w określonym czasie przy ich pracach, gdy wykonał już obowiązki związane ze swoim stanowiskiem pracy. Praca ta nie miała cech stałości i pełnowymiarowości, bowiem będąc motorzystą/mechanikiem H. A. nie mógłby wykonywać prac rybaka w pełnym wymiarze czasy pracy i stale. Dalej sąd meriti wskazał, że do prac rybaków morskich objętych wykazem B załącznika zaliczone zostały prace wynikające z rodzaju czynności wykonywanych na ustalonym w służbie pokładowej stanowisku rybaka (prace wykonywane bezpośrednio przy połowie ryb), tym samym prace rybaków morskich wykonywane na stanowiskach ustalonych w dziale służby mechanicznej i sprowadzające się do obsługi oraz dozoru maszyn, nie mogą być uznane za prace na stanowisku stricte rybaka pracującego przy połowie ryb i objętego wykazem B. Tożsama sytuacja miała miejsce w okresie od 28 maja 1994 r. do 11 czerwca 1996 r., tj. pracy ubezpieczonego w spółce (...) na stanowisku mechanika. Wobec tak dokonanych ustaleń Sąd Okręgowy oddalił odwołanie H. A.. Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Koszalinie w całości nie zgodził się H. A., który w wywiedzionej apelacji zarzucił mu naruszenie: - prawa materialnego, tj. art. 8 ustawy o emeryturach pomostowych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że pracując na kutrach rybackich, na stanowisku motorzysta-mechanik, ubezpieczony nie wykonywał pracy na stanowisku rybaka, a tym samym nie posiada 10 lat pracy w szczególnych warunkach; - prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez stwierdzenie, że pracując na kutrze rybackim (statku rybackim), jako motorzysta-mechanik, ubezpieczony nie mógł jednocześnie wykonywać pracy rybaka w pełnym wymiarze czasu pracy. Wskazując na powyższe zarzuty H. A. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania. W uzasadnieniu apelujący między innymi podniósł, że Konwencja nr 188 dotycząca pracy w sektorze rybołówstwa przyjęta na Konferencji Ogólnej Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołanej w Genewie przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy, w dniu 30 maja 2007 r. na
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.