Sygn. akt VIII Ua 55/20 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 czerwca 2020 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie z wniosku M. Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. o zasiłek chorobowy i zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał M. Z. prawo do zasiłku chorobowego za okres od 30 listopada 2019 roku do 18 grudnia 2019 roku i ustalił, że M. Z. nie ma obowiązki zwrotu zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okres od 30 listopada 2019 roku do 18 grudnia 2019 roku w kwocie 1.279,- zł wraz z odsetkami. Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne. Decyzją z dnia 7 lutego 2020 roku numer (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł., działając na podstawie art. 66 ust 1 i 3 i art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 870) oraz art. 84 ust 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.) odmówił M. Z. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 30 listopada 2019 roku do dnia 18 grudnia 2019 roku i zobowiązał wnioskodawczynię do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za wskazany okres w kwocie 1.279,27 złotych z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podniósł, że wnioskodawczyni nie przekazała lekarzowi, który wystawił zaświadczenie o niezdolności do pracy, informacji o miejscu swojego pobytu w czasie zwolnienia lekarskiego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w terminie 3 dni od zmiany miejsca pobytu, wobec czego osoby kontrolujące nie zastały jej pod adresem wskazanym w zaświadczeniu lekarskim. W związku z tym organ rentowy ocenił, że wnioskodawczyni niewłaściwie wykorzystywała zwolnienie lekarskie, a zatem nie ma prawa do zasiłku chorobowego w okresie objętym decyzją, a pobrany zasiłek chorobowy jest świadczeniem nienależnym. Wnioskodawczyni M. Z. w spornym okresie podlegała ubezpieczeniu społecznemu, w tym ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. oraz u płatnika (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w M.. Wnioskodawczyni M. Z. byłą niezdolna do pracy w okresie od dnia 30 listopada 2019 roku do dnia 18 grudnia 2019 roku. Lekarz prowadzący wystawił wnioskodawczyni zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy seria i numer (...) i (...). W zaświadczeniach lekarskich wystawionych wnioskodawczyni, wskazano jako adres pobytu w okresie niezdolności do pracy adres Ł., ul. (...). Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wypłacił wnioskodawczyni zasiłek chorobowy za okres od dnia 30 listopada 2019 roku do dnia 18 grudnia 2019 roku w wysokości 1.279,27 złotych. W dniu 10 grudnia 2019 roku o godzinie 10:45 Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. przeprowadził kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego od pracy przez wnioskodawczynię pod adresem Ł., 91-364, ul. (...). W protokole/notatce z kontroli zamieszczono adnotację: ”domownik poinformował, że wyżej wymienionej nie ma w domu”. Wnioskodawczyni wezwana została w związku z powyższym przez organ rentowy do złożenia wyjaśnień w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Wnioskodawczyni poinformowała, iż w dniu i godzinie odbycia kontroli przebywała w lokalu położonym w Ł. przy ulicy (...) pod numerem 28/30, które jest wynajmowane przez odwołującą się wraz z narzeczonym. Wnioskodawczyni wskazała również, że lokal numer (...) położony w Ł. przy ulicy (...) pod numer 5 jest adresem korespondencyjnym z powodu trudnej sytuacji mieszkaniowej. Podniosła również, że zalecenia wynikające ze zwolnienia lekarskiego pozwalają jej na opuszczanie mieszkania i uczęszczanie na terapię z psychologiem, która została wnioskodawczyni zalecona przez lekarza z Komisji ZUS. W okresie orzeczonej niezdolności do pracy wnioskodawczyni wraz z dziećmi przebywała w Ł. w wynajmowanym mieszkaniu położonym w Ł. przy ulicy (...). Na ulicy (...) mieszkają teściowie wnioskodawczyni. Odwołująca się nie mieszka przy ulicy (...) od 2014 roku. Wnioskodawczyni w sprawach urzędowych wskazywała jako adres do korespondencji mieszkanie usytuowane przy ulicy (...), ze względu na trudności mieszkaniowe i brak pewności pod jakim adresem odwołująca się będzie zamieszkiwać w danym okresie czasu. Wnioskodawczyni nie ukrywała adresu swojego pobytu i nie miała świadomości, że w zaświadczeniu lekarskim winien być podany adres pobytu, a nie korespondencyjny. Wnioskodawczyni w spornym okresie przebywała w wynajmowanym mieszkaniu. Nie podejmowała żadnych czynności sprzecznych z udzielonym zwolnieniem lekarskim. Powyższy stan faktyczny Sąd I instancji ustalił na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, opierając się na załączonych do akt dokumentach oraz dowodu z przesłuchania wnioskodawczyni. Zgromadzony materiał dowodowy okazał się w pełni wiarygodny. Sąd Rejonowy podkreślił, że w zakresie okoliczności, co do których dowód z przesłuchania wnioskodawczyni stanowił jedyny materiał dowodowy, strona przeciwna nie zaoferowała jakiegokolwiek innego dowodu, ani też nie zaprzeczyła tym twierdzeniom. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, iż odwołanie okazało się zasadne i podlegało uwzględnieniu. Sąd Rejonowy wskazał, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji organu rentowego, w świetle której winna zostać dokonana ocena zasadności argumentów obu stron procesu na gruncie ustalonego stanu faktycznego, stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 870 ze zm., dalej: ustawa zasiłkowa). W myśl wskazanego przepisu, ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Organ rentowy w zaskarżonej decyzji wskazał, że wyłączną przyczyną odmowy M. Z. prawa do zasiłku chorobowego był fakt wykorzystywania zwolnienia lekarskiego od pracy niezgodnie z jego celem, poprzez nie podanie faktycznego miejsca pobytu w okresie niezdolności do pracy. Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy, wykorzystywaniem zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia jest zawsze wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy. Celem zwolnienia od pracy jest zaś odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy, stąd w jego osiągnięciu przeszkodą mogą być wszelkie zachowania ubezpieczonego utrudniające proces leczenia i rekonwalescencję (por. wyrok SN z dnia 14 grudnia 2005 r., III UK 120/05, OSNP 2006, nr 21-22, poz. 338). W piśmiennictwie wskazuje się, że zachowania niezgodne z celem zwolnienia to nieprzestrzeganie wskazań lekarskich, na przykład nakazu leżenia w łóżku, zakazu wykonywania różnych prac domowych, praca w ogrodzie lub gospodarstwie rolnym - a także wręcz wykorzystywanie tego zwolnienia dla innych celów niż leczenie (Z. S., N. przepisy o zasiłkach chorobowych, (...) 1999, nr 9, s. 16). Natomiast za zachowania niezgodne z celem zwolnienia nie zostało uznane zachowanie polegające na wyjeździe na okres leczenia do rodziny, wykonywanie, nawet przez obłożnie chorego, czynności niezbędnych dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (H. P., B. S., Postępowanie kontrolne dotyczące korzystania ze zwolnień lekarskich, Służba (...) 2001, nr 4, s. 1). Mogą również zdarzyć się sytuacje, w których ubezpieczonemu, który formalnie postępuje sprzecznie z zaleceniami lekarskimi, nie będzie można postawić zarzutu, że wykorzystuje zwolnienie niezgodnie z jego celem. Tak będzie przykładowo wówczas, gdy ubezpieczony, który zgodnie z zaleceniami lekarza "powinien leżeć", mieszkający sam, udaje się do sklepu po niezbędne artykuły żywnościowe. Stąd w piśmiennictwie podnosi się, że przy badaniu wystąpienia tej przesłanki utraty prawa do zasiłku, z uwagi na to, że została określona bardzo ogólnie, należy wziąć pod uwagę okoliczności konkretnego przypadku (A. M., Kiedy pracownik traci prawo do zasiłku chorobowego, Gazeta Prawna 2006, nr 7). Sąd I instancji zauważył, że w przedmiotowej sprawie organ rentowy nie przedstawił żadnego dowodu świadczącego o spełnieniu wskazanych wyżej przesłanek. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, by M. Z. w czasie niezdolności do pracy wykorzystywała zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z jego celem. Nie sposób jest przyjąć, że przebywanie poza miejscem zameldowania (a w miejscu faktycznego pobytu) jest wykonywaniem czynności mogących przedłużyć okres zwolnienia od pracy. Należy zauważyć, że wnioskodawczyni z uwagi na swoją sytuację mieszkaniową: brak własnego mieszkania i konieczność jego wynajmowania, co wiązało się z koniecznością częstych przeprowadzek, prawidłowo według zasad logiki i życiowego doświadczenia wskazała swój adres korespondencyjny gwarantujący możliwość kontaktu z wnioskodawczynią i po uzyskaniu jej wyjaśnień przeprowadzenie kontroli, co nie było by możliwe w razie wskazania przez odwołującą się adresu, który w chwili dokonywania kontroli mógłby być zupełnie nieaktualny i nie pozwalałby na jakikolwiek kontakt wnioskodawczyni z organem rentowym. Dodatkowo wskazać należy, iż wnioskodawczyni pismem z dnia 30 grudnia 2019 roku, w odpowiedzi na pismo organu rentowego dotyczące konieczności wyjaśnienia przyczyn nieobecności w trakcie przeprowadzonej kontroli, poinformowała organ rentowy, że adres: Ł., ulica (...) jest jedynie jej adresem korespondencyjnym oraz wskazała adres pod którym przebywa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rentowy twierdzenie o wykorzystywaniu zwolnienia od pracy niezgodnie z jego celem wywiódł z okoliczności niezastania wnioskodawczyni w miejscu wskazanym w zaświadczeniu lekarskim jako miejsce jej pobytu, to jest pod wskazanym adresem zameldowania. Argumentacji organu rentowego nie może także wspierać przepisie art. 59 ustawy zasiłkowej, który w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2019 roku nakłada na ubezpieczonego m.in. obowiązek podania przez ubezpieczonego wystawiającemu zaświadczenie lekarskie adresu pobytu w okresie czasowej niezdolności do pracy, jeżeli adres udostępniony na profilu informacyjnym wystawiającego zaświadczenie lekarskie lub znajdujący się w dokumentacji medycznej ubezpieczonego różni się od adresu pobytu w okresie czasowej niezdolności do pracy (art. 59 ust. 5d). Ubezpieczony jest również zobowiązany poinformować płatnika składek oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych o zmianie adresu pobytu, w trakcie niezdolności do pracy, nie później niż w ciągu 3 dni od wystąpienia tej okoliczności (art. 59 ust. 5e). Podkreślić przy tym należy, że ustawa przewiduje sankcję za naruszenie tego obowiązku i nie jest nią, jak zdaje się twierdzić organ rentowy, pozbawienie prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Art. 59 ust. 5f ustawy zasiłkowej jednoznacznie stanowi, że razie niedopełnienia tego obowiązku, przyjmuje się, że zawiadomienie o terminie badania wysłane na adres pobytu wskazany w zaświadczeniu lekarskim zostało doręczone skutecznie. Wnioskodawczyni, co było niekwestionowane w toku procesu, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku podania wystawiającemu zaświadczenie lekarskie adresu pobytu w okresie czasowej niezdolności do pracy, jednak nie wykazano by w spornym okresie wykorzystywała zwolnienie lekarskie niezgodnie z przeznaczeniem. Sąd Rejonowy podkreślił, że omawiane powyżej przepisy stanowią spójne systemowo rozwiązanie umożliwiające organowi rentowemu kontrolę w zakresie orzekania o niezdolności do pracy i wystawiania zaświadczeń lekarskich. Tymczasem zauważyć należy, że w realiach rozpoznawanej sprawy organ rentowy nie podjął próby zawiadomienia wnioskodawczyni o terminie badania kontrolującego zasadność wystawionego zaświadczenia lekarskiego. Osoby kontrolujące poprzestały na stwierdzeniu w protokole, że nie zastały wnioskodawczyni. Zgromadzony materiał nie dowodzi, by badanie kontrolne w ogóle zostało wyznaczone. Wobec tego przepisy art. 59 ust. 5d-f ustawy zasiłkowej nie mogły znaleźć zastosowania w sprawie. Odmienna interpretacja powołanych przepisów prowadziłaby do nieuzasadnionego ograniczenia wolności osób korzystających ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, które – według oczekiwań organu rentowego – nie mogłyby opuszczać swojego miejsca pobytu na okres powyżej 3 dni bez informowania o tym fakcie organu rentowego. Bezwzględną sankcją byłoby pozbawienie ich prawa do świadczeń. W ocenie Sądu tego rodzaju wykładnia nie daje się obronić w świetle wzorców konstytucyjnych opartych na normach prawnych usankcjonowanych w art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawnego i wynikająca z niej zasada proporcjonalności) i 41 (gwarancje wolności osobistej) Konstytucji. W rezultacie omawianą regulację prawną należy wykładać w sposób możliwy do pogodzenia z elementarnymi zasadami konstytucyjnymi, przy czym – jak wskazano wcześniej – nie wymaga to wychodzenia poza ramy wykładni literalnej. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Rejonowy na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał M. Z. prawo do zasiłku chorobowego za okres od dnia 30 listopada 2019 roku do dnia 18 grudnia 2019 roku i ustalił, że wnioskodawczyni nie ma obowiązku zwrotu pobranego zasiłku chorobowego za wskazany okres. Apelację od powyższego wyroku złożył pełnomocnik organu rentowego i wskazał, iż zaskarża wyrok w całości i zarzuca mu naruszenie :
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.