Sygn. akt I.Ca. 119/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 maja 2020 r. Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Aneta Ineza Sztukowska (spr.) Sędziowie: SSO Małgorzata Szostak-Szydłowska SSO Alicja Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2020 roku w Suwałkach na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa N. Ś. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową J. Ś. przeciwko L. Ś. o zmianę orzeczenia alimentacyjnego na skutek apelacji powódki N. Ś. i na skutek apelacji pozwanego L. Ś. od wyroku Sądu Rejonowego w Suwałkach z dnia 23 stycznia 2020 r. w sprawie sygn. akt III. RC. 241/19 I. oddala obie apelacje; II. koszty procesu przed Sądem II instancji wzajemnie między stronami postępowania znosi. SSO Aneta Ineza Sztukowska SSO Małgorzata Szostak-Szydłowska SSO Alicja Wiśniewska Sygn. akt I. Ca. 119/20 UZASADNIENIE Przedstawicielka ustawowa małoletniej powódki N. J. Ś. wystąpiła z pozwem o zmianę orzeczenia alimentacyjnego poprzez podwyższenie zasądzonych alimentów od pozwanego L. Ś. na rzecz małoletniej z kwoty 830,00 zł do kwoty 1.200,00 zł miesięcznie od dnia 01 czerwca 2019 r. W uzasadnieniu żądania przedstawiciela ustawowa wskazała, iż potrzeby związane z wychowaniem, wyżywieniem oraz edukacją córki znacznie wzrosły. Małoletnia powódka ma obecnie 16 lat, jest uczennicą I klasy liceum ogólnokształcącego i zasądzona kwota alimentów nie jest wystarczająca. Ponadto, małoletnia ma również problemy ze zdrowiem (szpotawość kolan, problemy ortodontyczne). Pozwany L. Ś. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i wystąpił jednocześnie z pozwem wzajemnym o zmianę orzeczenia alimentacyjnego poprzez obniżenie alimentów należnych małoletniej powódce do kwoty 400,00 zł miesięcznie. Argumentując swe stanowisko w sprawie pozwany wskazał, iż jego aktualna sytuacja majątkowa nie pozwala mu na uiszczanie alimentów w dotychczasowej wysokości. Podkreślił, iż jest w nowym związku, z którego ma już jedno dziecko, zaś jego żona jest obecnie w ciąży z drugim dzieckiem. W odpowiedzi na powództwo wzajemne w toku rozprawy głównej przedstawicielka ustawowa małoletniej powódki (pozwanej wzajemnej) – J. Ś. wniosła o jego oddalenie w całości. Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2020 r. w sprawie III. RC. 241/19 Sąd Rejonowy w Suwałkach oddalił powództwo główne oraz powództwo wzajemne. Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne: Ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w Suwałkach w sprawie III. RC. 185/17 w dniu 14 listopada 2017 r. pozwany zobowiązał się do łożenia na rzecz małoletniej powódki N. Ś. alimentów w kwocie po 830,00 zł miesięcznie, płatnych do dnia 15 każdego miesiąca. W dacie zawarcia powyższej ugody małoletnia N. Ś. miała 14 lat i była uczennicą gimnazjum; już wtedy osiągała dobre wyniki w nauce, korzystała z dodatkowych zajęć tanecznych. Pozostawała pod opieką matki, która była zatrudniona w urzędzie skarbowym na stanowisku eksperta skarbowego w administracji skarbowej za wynagrodzeniem około 3.000,00 zł netto miesięcznie, z czego potrącana była rata pożyczki w łącznej wysokości 1.040,00 zł. Małoletnia nie miała większym problemów zdrowotnych, za wyjątkiem kontroli lekarskich w poradni dermatologicznej, laryngologicznej i alergicznej. Wydatki matki małoletniej powódki (w tym związane z utrzymaniem domu, wyżywieniem, zakupem ubrań i innych potrzebnych rzeczy) kształtowały się na bardzo podobnym poziomie jak obecnie. W dacie zawarcia powyższej ugody ojciec małoletniej L. Ś. utrzymywał się z wynagrodzenia za pracę w wysokości około 3.340,00 zł miesięcznie. Pozostawał w nowym związku nieformalnym; jego narzeczona spodziewała się dziecka. Ojciec małoletniej oszacował wówczas wydatki związane z utrzymaniem mieszkania na kwoty zbliżone do tych wskazanych w niniejszym postępowaniu; wydatki te uwzględniały przy tym kwotę raty kredytu hipotecznego. Obecnie matka małoletniej J. Ś. ma 43 lata, w dalszym ciągu utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w administracji skarbowej w wysokości około 4.200,00 zł netto, z czego potrącana jest pożyczka na cele mieszkaniowe w kwocie 340,00 zł miesięcznie. J. Ś. jest osobą z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności. Nie pozostaje w żadnym nowym związku, córkę wychowuje sama. Zamieszkuje z małoletnią we własnościowym domu jednorodzinnym i uiszcza z tego tytułu miesięcznie następujące opłaty: energia elektryczna – 140,00 zł, ogrzewanie – od 80,00 zł w sezonie letnim do 400,00 zł w sezonie zimowym, pozostałe media – około 41,00 zł, woda – od 80,00 do 90,00 zł, a nadto spłaca kredyt zaciągnięty na kwotę około 20.000,00 zł. Z majątku ww. posiada wspominany dom jednorodzinny w S. i samochód osobowy. J. Ś. nie korzysta z pomocy społecznej, za wyjątkiem świadczenia „500+”. Małoletnia N. Ś. aktualnie nie przyjmuje żadnych leków, wymaga jedynie stałych (zdarza się że i odpłatnych) konsultacji lekarskich w związku z przebytą w przeszłości boleriozą. WW. obecnie jest uczennicą I klasy liceum ogólnokształcącego w S. w klasie o profilu lingwistycznym. Uczęszcza na dodatkowe płatne zajęcia, tj. zajęcia taneczne, za które matka uiszcza opłaty w granicach 80,00-370,00 zł (w zależności od wydatków związanych z udziałem w festiwalach, zakupem strojów itp.) oraz zajęcia teatralne, których koszt wynosi 26,00 zł miesięcznie. Dodatkowo małoletnia korzysta z korepetycji z matematyki (około 50,00 zł za godzinę – miesięcznie 4-5 razy). L. Ś. ma obecnie 42 lata. Pracuje w firmie (...) za wynagrodzeniem około 3.800,00 zł netto miesięcznie. Pozostaje w nowym związku małżeńskim, z którego posiada jedno dziecko – K., w wieku niespełna dwóch lat. Od stycznia 2020 r. małoletnia K. jest zapisana do miejskiego żłobka, którego koszt kształtuje się na poziomie około 230,00 zł miesięcznie. Żona L. Ś. aktualnie jest w ciąży, przebywa na zwolnieniu lekarskim, pozostając jednocześnie w stosunku zatrudnienia w hotelu (...) w S. za wynagrodzeniem około 1.250,00 zł miesięcznie. Rodzina L. Ś. pobiera świadczenie społeczne „500+”. Na utrzymanie mieszkania przeznacza ok. 460,00 zł tytułem czynszu oraz ok. 135,00 zł tytułem energii elektrycznej. Z majątku posiada mieszkanie przy ul. (...) w S. oraz samochód osobowy. Tytułem spłaty kredytu mieszkaniowego (hipotecznego) wydatkuje miesięcznie kwoty po 726,00 zł oraz tytułem spłaty dwóch kredytów konsumpcyjnych – kwotę łączną około 420,00 zł miesięcznie. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd I instancji doszedł do przekonania, iż żądania pozwów nie zasługują na uwzględnienie. Motywując powyższe stanowisko, Sąd Rejonowy wskazał, iż zasadność roszczeń zgłoszonych w sprawie należało rozpatrywać na gruncie art. 138 kro oraz 135 § 1 kro. W świetle powołanych przepisów, jak podał Sąd I instancji, w razie zmiany stosunków każda ze stron może żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego, zaś zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Sąd Rejonowy podkreślił przy tym, że stosownie do utrwalonego stanowiska doktryny, przez zmianę stosunków rozumie się istotne zmniejszenie lub ustanie możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego do alimentacji, albo istotne zwiększenie się usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, wobec czego ustalony zakres obowiązku alimentacyjnego wymaga odpowiedniego skorygowania, przy czym zgodnie z ogólnymi regułami rządzącymi postępowaniem cywilnym, obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie spoczywa na stronie, która z tych faktów wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.). W kontekście powyższego Sąd I instancji zwrócił uwagę, że porównanie sytuacji przedstawionej przez przedstawicielkę ustawową małoletniej obrazuje, iż w istocie nie nastąpiła na tyle istotna zmiana stosunków, aby mogła ona stanowić podstawę do zmiany orzeczenia alimentacyjnego. Sąd ten zaznaczył, że niewątpliwie, wraz ze wzrostem małoletniej powódki zwiększają się jej potrzeby związane chociażby z procesem dalszej edukacji, koniecznością zakupu nowych książek, przyborów szkolnych itp., co niesie za sobą konieczność ponoszenia zwiększonych wydatków. Jednakże, w ocenie tegoż Sądu, alimenty ustalone w dotychczasowej wysokości 830,00 zł miesięcznie w dalszym ciągu odpowiadają zwiększonym potrzebom uprawnionej w szczególności, iż małoletnia powódka już w momencie zawierania ugody alimentacyjnej również wymagała zakupu książek (nawet jeśli te podstawowe podręczniki były objęte tzw. wyprawką szkolną), przyborów szkolnych oraz uczęszczała na dodatkowe zajęcia taneczne. Tym samym, jak zaakcentował Sąd Rejonowy, przedstawicielka ustawowa małoletniej godząc się na zawarcie ww. ugody niewątpliwie brała pod uwagę konieczność ponoszenia wskazanych wydatków. Z kolei wzrost cen, na który także powoływała się przedstawicielka ustawowa obciąża zarówno matkę dziecka, jak i ojca dziecka i nie mieści się – zdaniem Sądu Rejonowego – w zakresie pojęcia „istotnej zmiany stosunków”. Tak samo jak nie sposób uznać, iż sam fakt korzystania obecnie przez małoletnią z dodatkowych zajęć odpłatnych z matematyki winien sam przez się implikować konieczność podwyższenia świadczenia alimentacyjnego o kwotę prawie 400,00 zł miesięcznie, skoro odpłatność za przedmiotowe zajęcia wynosi maksymalnie 250,00 zł miesięcznie i także winna rozkładać się po połowie na dwoje rodziców. Dalej, oceniając sytuację majątkową przedstawicielki ustawowej małoletniej powódki w porównaniu do istniejącej w dacie poprzedniego orzekania, Sąd Rejonowy stwierdził, iż nie uległa ona zasadniczej zmianie – J. Ś. bowiem w dalszym ciągu utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę na dość przyzwoitym poziomie, tj. ponad 4.000,00 zł netto miesięcznie (wyższym niż uprzednio). Tak jak poprzednio, oprócz spłaty pożyczki mieszkaniowej, nie jest obciążona dodatkowymi zobowiązaniami finansowymi, natomiast wydatki związane z utrzymaniem mieszkania są na bardzo zbliżonym co poprzednio poziomie. Obecnie J. Ś. dodatkowo korzysta z programu „500+”, co – jak zaakcentował Sąd I instancji – oczywiście nie może mieć wpływu na końcowe rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Następnie Sąd Rejonowy skonstatował, że stan zdrowia małoletniej N. Ś. nie zmienił się w zasadzie od czasu poprzedniego orzekania, poza tym, iż obecnie małoletnia wymaga jedynie stałych konsultacji lekarskich. Z kolei stan zdrowia przedstawicielki ustawowej małoletniej wprawdzie uległ pogorszeniu, gdyż obecnie jest ona osobą zaliczoną do grupy o lekkim stopniu niepełnosprawności, jednakże okoliczność ta nie wpłynęła negatywnie na jej możliwości zarobkowania (tj. w dalszym ciągu pozostaje w tym samym stosunku zatrudnienia). W odniesieniu do pozwanego/ powoda wzajemnego L. Ś. Sąd I instancji zauważył natomiast, iż dla stwierdzenia, czy wskazane przez niego okoliczności spowodowały zmianę stosunków w rozumieniu art. 138 kro, należy wziąć pod uwagę, czy istniejące warunki na tle sytuacji ogólnej mają charakter trwały, dotyczą okoliczności zasadniczych, ilościowo znacznych oraz czy wyczerpują te przesłanki, które w istotny sposób uzasadniają konieczność zmniejszenia zakresu jego obowiązku alimentacyjnego. Sąd ten przy tym wyraźnie zaznaczył, iż „zmiana orzeczenia dopuszczalna jest tylko w razie zmiany stosunków powstałych po jego wydaniu” (zob. uchwała składu 7 sędziów SN z 23 października-16 listopada 1954 r., I Co 41/54, PiP 1955, z. 12, s. 1032). Przy uwzględnieniu powyższego Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że okoliczności podane przez pozwanego/ powoda wzajemnego L. Ś. nie wypełniają wskazanych wyżej kryteriów. Wyżej wymieniony w dacie poprzedniego orzekania o alimentach utrzymywał się tak samo jak i obecnie z wynagrodzenia za pracę w wysokości ponad 3.400,00 zł netto miesięcznie (obecnie zaś to wynagrodzenie jest wyższe o kilkaset złotych). Już wtedy przebywał w związku nieformalnym, tworząc konkubinat ze swoją obecną żoną, która spodziewała się ich córki K.. Tym samym już w momencie zawierania ugody pozwany/ powód wzajemny L. Ś. miał wiedzę na temat przynajmniej zbliżonej wysokości wydatków związanych z narodzeniem się kolejnego jego dziecka. Z porównania zaś jego sytuacji majątkowej w dacie uprawomocnienia się poprzedniego orzekania o alimentach do tej istniejącej nie wynika, aby uległa ona zasadniczej zmianie (za wyjątkiem zmiany stanu cywilnego). W niniejszej sprawie pozwany (powód wzajemny) zatem nie udowodnił i nie wykazał (obligowany treścią art. 6 k.c.), aby w jego sytuacji majątkowej lub zarobkowej nastąpiła w przeciągu dwóch lat na tyle istotna zmiana uzasadniająca uwzględnienie jego powództwa. Sąd pierwszej instancji podkreślił też, iż zakres obowiązku alimentacyjnego zależy nie tylko od faktycznie uzyskiwanych dochodów, ale i też od realnie istniejących możliwości zarobkowania. Pozwany (powód wzajemny) jest mężczyzną w sile wieku, posiada wyuczony zawód i pracę, osiąga przyzwoite wynagrodzenie, z którego winien utrzymywać nie tylko swoje „nowe” dziecko, czy też dziecko które ma się pojawić, ale także i córkę z poprzedniego małżeństwa. W żaden sposób nie utracił on możliwości zarobkowania, nie stał się osobą niepełnosprawną, nie utracił też pracy z innych niezależnych od niego powodów. Jego stan majątkowy także nie uległ pogorszeniu, skoro w dalszym ciągu zamieszkuje wraz z rodziną w tym samym mieszkaniu zakupionym na kredyt, który spłaca regularnie. Jego żona pozostaje w stosunku zatrudnienia, a tym samym niewątpliwie także dokłada się do kosztów utrzymania mieszkania, zakupu wyżywienia itp. Na marginesie Sąd I instancji zauważył, że skoro L. Ś. zdecydował się na powiększenie rodziny to zasadnie przyjąć należy, iż jego sytuacja majątkowa zdaje się być lepsza niż próbował to wykazać w niniejszej sprawie, skoro żona pozwanego przed kolejną ciążą nie pracowała (pozostając w stosunku zatrudnienia) i przebywała na bezpłatnym urlopie wychowawczym, a obecnie na płatnym zasiłku chorobowym w związku z kolejną ciążą. Z drugiej zaś strony nie sposób przyjąć, aby uzasadnione i adekwatne do wieku potrzeby małoletniej N. obecnie uległy zmniejszeniu i to do kwoty połowy obecnego świadczenia alimentacyjnego w sytuacji, gdy w dalszym ciągu uczy się, uczestniczy w dodatkowych zajęciach, potrzebuje co oczywiste ubrań, wyżywienia, ale także zapewnienia innych równie ważnych potrzeb, chociażby z zakresu kultury, rozwijania pozaszkolnych zainteresowań, czy wreszcie dodatkowych zajęć z matematyki. Z kolei osobiste starania o utrzymanie i wychowanie dziecka również wchodzą w zakres obowiązku alimentacyjnego, a powyższe obowiązki (chociażby w postaci dowożenia małoletniej na zajęcia, w tym zajęcia dodatkowe) spoczywają jedynie na matce małoletniej. W ocenie Sądu Rejonowego, ojciec małoletniej L. Ś. nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa uległa istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu istniejącego na dzień 14 listopada 2017 r. ani też, aby potrzeby małoletniej uległy zmniejszeniu, co przełożyłoby się na obniżenie należnego jej świadczenia alimentacyjnego. Reasumując, Sąd I instancji nie znalazł żadnych powodów do zmiany świadczenia alimentacyjnego w kierunku pożądanym przez którąkolwiek ze stron postępowania. Zbyt krótki okres czasu od poprzedniego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, zbliżona sytuacja finansowa, rodzinna i majątkowa obu stron postępowania oraz samej małoletniej do sytuacji sprzed dwóch lat – uzasadniały także brak zasadności ingerencji poprzez podwyższenie lub obniżenie świadczenia alimentacyjnego na rzecz małoletniej N. Ś.. Od powyższego wyroku apelację wywiódł pozwany (powód wzajemny) L. Ś., zaskarżając go w części dotyczącej powództwa wzajemnego i domagając się jego zmiany poprzez obniżenie wysokości płaconych przez niego alimentów do kwoty 450,00 zł miesięcznie oraz zwolnienie go ze wszystkich kosztów postępowania. Przedmiotowemu wyrokowi pozwany (powód wzajemny) zarzucił przy tym pominięcie kwestii związanych z rzeczywistą zmianą jego sytuacji życiowej, tj. wyprowadzka od rodziców i kupienie wraz z obecną żoną mieszkania na kredyt, oczekiwanie na narodziny drugiego dziecka i znaczne koszty z tym związane, uczęszczanie przez małoletnią córkę K. do żłóbka i na dodatkowe zajęcia, nieznaczny wzrost jego zarobków w sytuacji, gdy zarobki przedstawicielki ustawowej małoletniej powódki wzrosły znacznie, wysokie koszty leczenia jego alergii, a ostatecznie przestój zakładu jego pracy z uwagi na pandemię i wobec tego uzyskiwanie przez niego wynagrodzenia w wysokości najniższej krajowej. Apelację od powyższego wyroku wniosła również przedstawicielka ustawowa małoletniej powódki (pozwanej wzajemnej) J. Ś., zaskarżając go w całości i domagając się jego zmiany poprzez orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi przedstawicielka ustawowa małoletniej zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego oraz dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności zeznań przedstawicielki ustawowej odnośnie jej możliwości zarobkowych i majątkowych oraz jej wydatków w szczególności tych poniesionych na ochronę i poprawę stanu zdrowia, związanych z edukacją, zainteresowaniami czy też sytuacją bytową małoletniej; jednocześnie pominięciu przez Sąd Rejonowy faktu, iż ojciec dziecka nie realizuje kontaktów z małoletnią (bezsporne), których obowiązek wynika z postanowienia Sądu Okręgowego w Suwałkach z 25 października 2010 r. w sprawie o sygn. akt I. C. 311/10, co skutkuje obciążeniem kosztami utrzymania dziecka w te dni jedynie ją jako matkę, co doprowadziło Sąd Rejonowy do wadliwego ustalenia zarobkowych i majątkowych możliwości matki powódki i w konsekwencji uznania, że nie doszło do istotnej ich zmiany na przestrzeni ostatnich 2 lat oraz że będzie ona w stanie partycypować w kosztach utrzymania córki ponad kwotę uzyskaną od ojca powódki, tj. 830,00 zł miesięcznie; 2) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. 5 k.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i przyjęciu, iż od dnia zawarcia ugody w 2017 r. do chwili obecnej nie zwiększyły się w sposób istotny usprawiedliwione potrzeby powódki, w szczególności polegające na:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.