Oznacza to, że zastrzeżenie to nie wywołuje skutku prawnego (wobec konsumenta). Dlatego wskazane zastrzeżenie nie powoduje w konsekwencji, że w rzeczywistości omawiana umowa (wzorzec) dotyczy stosunku prawnego na czas nieokreślony. Jest to więc umowa zawarta na czas określony i z tego względu wskazane przez pozwanego przepisy nie mają zastosowania. Podobnie, przytoczone przez pozwaną przepisy art. 13 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz będący skutkiem jej implementacji art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 ze zm.), dotyczą umowy o kredyt odnawialny, nie mogą więc być wprost zastosowane do wzorca „Umowa o Kartę Kredytową (...)", którego przedmiotem regulacji jest wydanie klientowi instrumentu płatniczego (karty) uprawniającej do dokonywania transakcji w ramach limitu kredytu. Kredyt odnawialny jest nieodłącznie związany z rachunkiem oszczędnościowo- rozliczeniowym i jest traktowany przez banki jako usługa dodatkowa wchodząca w skład standardowego pakietu usług oferowanych każdemu posiadaczowi ROR- u. Natomiast umowa o kartę kredytową - jaką jest umowa o Kartę Kredytową (...) (wzorzec w sprawie) - nie musi zawsze dotyczyć korzystania z kredytu odnawialnego. Dlatego i z tego powodu przytoczone przez pełnomocnika pozwanego przepisy dyrektywy (art. 13 ust. 1) oraz ustawy o kredycie konsumenckim (art. 42 ust. 2 ustawy) nie mogą stanowić kryterium oceny klauzuli z § 15 ust. 2 umowy o Kartę Kredytową (...). Sąd Okręgowy zauważył dalej, że wprawdzie pełnomocnik pozwanego podaje wspomniane wyżej przepisy prawa jako argument na rzecz tezy, że pozwany Bank poszedł dalej niż omawiane normy prawne, tj. ograniczył swoje prawo do wypowiedzenia (co jest korzystne dla konsumenta) w stosunku do znacznie swobodniejszego prawa wynikającego z przytoczonych regulacji. Argumenty te, wobec stwierdzenia, iż nie są to przepisy mające zastosowanie w sprawie, są zdaniem Sądu I instancji nieaktualne, jednocześnie jednak istotne znaczenie - z innego powodu - zachowuje konkluzja Sądu, iż wskazane przez pozwanego akty prawne nie mają zastosowania. Jest to bowiem istotne o tyle, że gdyby powyższe regulacje miały zastosowanie, to jako przepisy bezwzględnie obowiązujące obligowałyby Sąd do przeprowadzenia oceny, czy zaskarżona klauzula nie jest z nimi sprzeczna (art. 58 k.c.), gdyż w razie stwierdzenia takiej sprzeczności, powództwo musiałoby być oddalone. Sąd nie może bowiem oceniać klauzuli w świetle jej zgodności bądź nie z dobrymi obyczajami (art. 385 k.c.), jeżeli klauzula ta z mocy prawa jest nieważna. Będąc nieważną, nie może kształtować praw i obowiązków (art.
k.c.), dlatego ocena jej w świetle art.
k.c. jest już wtedy zbędna. Możliwość sprzeczności zaskarżonej klauzuli z wymienionymi przepisami należało rozważyć z tego względu, że regulacje te zastrzegają minimalny dwumiesięczny termin wypowiedzenia umowy przez dostawcę usług płatniczych/kredytodawcę. Natomiast klauzula zawarta w § 15 ust. 2 wzorca przewiduje jedynie 30-dniowy okres wypowiedzenia, co jest mniej korzystne dla klienta Banku i niezgodne z przepisami powołanych dyrektyw i ustaw. W razie stwierdzenia, iż przepisy te mają zastosowanie do niniejszej sprawy, zaskarżona klauzula - jako sprzeczna z nimi - byłaby nieważna. Stwierdzenie, dokonane przez Sąd Okręgowy wyżej, iż przedmiotowa klauzula nie jest sprzeczna z bezwzględnie obowiązującymi przepisami dyrektywy i ustawy (gdyż przepisy te nie mają do konkretnego wzorca zastosowania), i tym samym - że nie zachodzi jej nieważność - powoduje, że można przejść do jej oceny w świetle art.
k.c., to jest do zbadania, czy kształtuje ona prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Za spełnione uznał Sąd Okręgowy przesłanki braku indywidualnych uzgodnień postanowienia- konsumenci nie mieli bowiem wpływu na jego treść oraz okoliczność, że nie dotyczą one głównych świadczeń stron (nie dotyczą essentialia negotii umowy). Sprzeczność z dobrymi obyczajami przejawia się w działaniach, które zmierzają do dezinformacji lub wywołania błędnego mniemania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron. Rażące naruszenie interesów konsumenta zachodzi wówczas, gdy w sposób znaczący zostaną naruszone jego interesy ekonomiczne, ale również zostanie spowodowany jego dyskomfort, wynikający z naruszenia jego prywatności, doznania zawodu, niedogodności organizacyjnych, straty czasu, wprowadzenia w błąd itp., czyli dojdzie do istotnej i nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta. W przypadku przedmiotowej klauzuli, Sąd I instancji uznał, że użycie w niej określenia „w szczególności" powoduje, że katalog przypadków dających bankowi prawo do wypowiedzenia umowy nie jest zamknięty, co daje przedsiębiorcy prawo do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. Odesłanie do bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa nie zmienia tej sytuacji, gdyż ocena czy w danym przypadku zachodzi nieważność bezwzględna wymaga uwzględnienia wszystkich aktów prawnych składających się na system źródeł prawa powszechnie obowiązującego, tj. Konstytucji, ustaw, ratyfikowanych umów międzynarodowych, rozporządzeń wydawanych przez organy wskazane w Konstytucji na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania, aktów prawa miejscowego oraz niektórych aktów prawa unijnego (szczególnie rozporządzeń). Niekiedy sankcja nieważności wynika wprost z ustawy, ale zdarza się, że określony zakaz lub nakaz może wynikać np. z interpretacji określonego zespołu przepisów. Niekiedy sprzeczność czynności prawnej z ustawą występuje wtedy, gdy czynność prawna nie zawiera treści nakazanych przez normę prawną. Ponadto ocena sprzeczności winna być dokonana wg. stanu prawnego obowiązującego w chwili dokonania czynności prawnej. Wymienione okoliczności powodują, że nie można mówić o zamkniętym i jednoznacznym katalogu przypadków określonych w bezwzględnie obowiązujących przepisach prawa. Treść klauzuli, z tego więc względu, jest niejednoznaczna i zbyt ogólna. Zdaniem Sądu I instancji klauzula ta budzi również zastrzeżenia ze względu na odwołanie się do „naruszenia przez Klienta istotnych postanowień umowy". Nawet jeśli przyjąć stanowisko pozwanego, że uzależnienie możliwości wypowiedzenia umowy przez Bank od „naruszenia postanowień umowy" przez konsumenta jest zgodne z treścią art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe („niedotrzymanie warunków udzielenia kredytu"), to zastrzeżenia budzi zawężenie przez twórcę wzorca owej przesłanki wypowiedzenia przez użycie słowa „istotnych" w odniesieniu do naruszanych postanowień umowy. Takie zawężenie, które normalnie wydawałoby się korzystne dla konsumenta, wprowadza nieostry termin jako przesłankę wypowiedzenia umowy przez Bank i tym samym powoduje dezorientację konsumenta co do tego, które z dokonanych przez niego ewentualnie naruszeń upoważnią Bank do rozwiązania umowy, a które już nie. Poprzez takie sformułowanie treści klauzuli, przedsiębiorca doprowadził do zachwiania równowagi stosunku zobowiązaniowego na niekorzyść konsumenta. Przyznał sobie prawo do dokonywania wiążącej interpretacji umowy, co jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Analiza drugiej z zaskarżonych klauzul o treści: „W przypadku wypowiedzenia Umowy Klient nie może zwiększać swojego Zadłużenia wobec Banku z tytułu Umowy, niezwłocznie zwraca Kartę Główną wraz z Kartami Dodatkowymi lub niszczy w sposób uniemożliwiający dalsze ich używanie (...).", pod względem jej zgodności z przepisami dyrektyw oraz przepisami polskich ustaw - ustawy o usługach płatniczych i ustawy o kredycie konsumenckim - wskazuje, że nie można stwierdzić niezgodności tej klauzuli z wymienionymi przepisami. Przepisy te bowiem nie dotyczą wprost materii uregulowanej przez zaskarżoną klauzulę. Postanowienie umowne zaskarżone przez powoda stanowi o nakazie skierowanym do konsumenta (klienta Banku), by w przypadku wypowiedzenia umowy nie zwiększał swojego zadłużenia, niezwłocznie zwrócił kartę główną z kartami dodatkowymi, lub je zniszczył. Tymczasem przepisy dyrektywy 2007/64/WE Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego, jak również odpowiednie implementowane przepisy art. 41 ust. 2-4 ustawy o usługach płatniczych, stanowią o blokowaniu instrumentu płatniczego przez dostawcę usług płatniczych. Zgodnie z art. 55 dyrektywy 2007/64/WE zatytułowanym „Limity wykorzystania instrumentu płatniczego", „jeżeli zostało to uzgodnione w umowie ramowej, dostawca usług płatniczych może zastrzec sobie prawo blokowania instrumentu płatniczego z obiektywnie uzasadnionych względów związanych z bezpieczeństwem instrumentu płatniczego, w związku z podejrzeniem nieuprawnionego użycia instrumentu płatniczego lub jego użycia w nieuczciwych zamiarach lub w przypadku instrumentu płatniczego z linią kredytową, z powodu znacznego zwiększenia ryzyka, że płatnik może nie być w stanie spłacić zaciągniętych zobowiązań" (ust. 2). Podobnie kwestia jest uregulowana w art. 41 ustawy o usługach płatniczych. Jest to więc inny sposób pozbawienia klienta Banku prawa korzystania z karty, niż ten uregulowany w zaskarżonym postanowieniu. W przytoczonych przepisach chodzi o blokowanie instrumentu mocą jednostronnej decyzji Banku, przez techniczne uniemożliwienie korzystania z tego instrumentu; zaskarżona klauzula zakazuje klientowi korzystania z instrumentu, lecz nie przewiduje blokowania tego instrumentu. Są to więc inne stany faktyczne, dlatego ocena, czy analizowana klauzula sprzeczna jest z powołanymi przepisami, nie wchodzi w rachubę, gdyż sprzeczność taka nie zachodzi z powodu odmiennie sformułowanych hipotez tych norm. Natomiast powołany przez pozwanego art. 13 ust. 2 dyrektywy 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki, zgodnie z którym „jeśli umowa o kredyt tak stanowi, kredytodawca może z obiektywnie uzasadnionych przyczyn wypowiedzieć konsumentowi prawo do dokonywania wypłat na podstawie umowy o kredyt odnawialny. Kredytodawca informuje konsumenta o takim wypowiedzeniu i o jego przyczynach w formie papierowej lub na innym trwałym nośniku, jeżeli istnieje taka możliwość, zanim stanie się ono skuteczne, a najpóźniej natychmiast po tym fakcie, chyba że udzielenie takiej informacji jest zabronione na mocy innych przepisów wspólnotowych lub sprzeczne z celami porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego" - nie może mieć tu zastosowania, po pierwsze ze względu na wskazaną wcześniej rozbieżność między zakresami pojęć „umowa o korzystanie z karty" a „umowa o kredyt odnawialny", następnie - ze względu na to, że czym innym jest prawo kredytodawcy do wypowiedzenia konsumentowi prawa do dokonywania wypłat, a czym innym zastrzeżony w umowie (we wzorcu) zakaz dokonywania wypłat, który zaczyna obowiązywać automatycznie w chwili wypowiedzenia umowy przez Bank bądź przez klienta. Odmienny zakres hipotez tych uregulowań powoduje, że także zbędna jest ocena zgodności bądź niezgodności drugiej klauzuli z przytoczonym przepisem dyrektywy. Oceniwszy, że powództwo nie może ulec oddaleniu na tej podstawie, że zaskarżone klauzule są nieważne z mocy prawa (58 k.c.) - gdyż z powodu niestwierdzenia tożsamości regulowanych stanów faktycznych nieważność taka nie zachodzi - Sąd Okręgowy dokonał oceny przedmiotowych postanowień w świetle art.
W niniejszym przypadku postanowienie nie było indywidualnie negocjowane, nie dotyczy również głównych świadczeń stron. Zdaniem Sądu I instancji postanowienie to jest sformułowane zbyt ogólnie i powoduje zakaz korzystania przez klienta z karty w każdym wypadku wypowiedzenia umowy, niezależnie od przyczyn z jakich do wypowiedzenia doszło. Obejmuje również sytuację, gdy do wypowiedzenia doszło w winy banku, gdyż brak jest rozróżnienia z uwagi na to kto wypowiedzenia dokonał. Wypowiedzenie nie powoduje natychmiastowego rozwiązania umowy, obowiązuje ona jeszcze przez określony okres czasu, kiedy strony są obowiązane do świadczenia tego, do czego zobowiązały się w umowie. Przedmiotowe postanowienie powoduje, że konsument jest obowiązany nadal spełniać swoje zobowiązanie, zaś bank już nie. Jest to naruszenie zasady ekwiwalentności świadczeń, prowadzące do pokrzywdzenia konsumenta, co jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Są to interesy o charakterze ekonomicznym, ale także spowodowanie trudności organizacyjnych, rozczarowania, w sytuacji, gdy konsument przekonany, że może jeszcze korzystać z karty (gdyż umowa obowiązuje) będzie musiał się od tego powstrzymać, zwrócić kartę lub ją zniszczyć. Na marginesie Sąd Okręgowy zaznaczył, iż nie odniósł się w uzasadnieniu do przytoczonych przez powoda, jak i następnie przez pozwanego, przepisów ustawy z dnia 12 września 2002 r. o elektronicznych instrumentach płatniczych, gdyż z dniem 24 października 2011 r. przepisy te przestały obowiązywać, uchylone przez ustawę z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych. Apelację od wyroku złożył pozwany, zaskarżając orzeczenie w całości zarzucając rozstrzygnięciu: 1. naruszenie prawa materialnego art.
w zw. z art. 385 2 k.c., a także art. 385 3 pkt 8) i 9) k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przejęcie, że postanowienie § 15 ust. 2 Umowy o Kartę Kredytową (...) stanowi klauzulę abuzywną, poprzez niezastosowanie przepisu art. 42 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715) - dalej u.k.k. w związku z art. 13 ust. 1 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylający dyrektywę Rady 87/102/EWG - dalej Dyrektywa 2008/48/EW, który pozwala stronom umowy o kredyt konsumencki odnawialny wypowiedzieć umowę w każdym czasie, bez wskazania przyczyn wypowiedzenia; 2. naruszenie prawa materialnego art.
w zw. z art. 385 2 k.c. a także art. 385 3 pkt 8) i 9) k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że postanowienie § 20 ust. 4 Regulaminu Kart Kredytowych (...) w Warszawie S.A. stanowi klauzulę abuzywną, poprzez przyjęcie błędnych założeń do ustalenia podstawy prawnej i nieznalezienie zastosowania w ocenie Sądu dla przepisu Dyrektywy 2008/48/WE motyw
Nie zostały bowiem indywidualnie uzgodnione z konsumentem oraz nie dotyczą głównego świadczenia stron. Jednocześnie kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Komentatorzy wskazują, że przez „dobre obyczaje” w rozumieniu powołanego wyżej przepisu należy rozumieć pozaprawne reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami (por. G. Bieniek, H. Ciepła, St. Dmowski, J. Gudowski, K. Kołakowski, M. Sychowicz, T. Wiśniewski, Cz. Żuławska, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, tom 1, Wielkie Komentarze, Lexis Nexis 2009). W swoim orzecznictwie zarówno Sąd Najwyższy, jak i sądy powszechne przyjmują, że za sprzeczne z dobrymi obyczajami należy w pierwszej kolejności uznać wprowadzenie klauzul godzących w równowagę kontraktową stron. „Rażące naruszenie interesów konsumenta” polega zaś na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005r., I CK 832/04). Sprzeczne z dobrymi obyczajami są te postanowienia wzorca umownego, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta, nie pozwalając na realizację takich wartości jak szacunek wobec partnera, uczciwość, szczerość, zaufanie, lojalność, rzetelność. Przenosząc powyższe rozważania na grunt analizowanej sprawy stwierdzić należy, iż kwestionowane zapisy niewątpliwie godzą w równowagę kontraktową stron, stawiając konsumenta na pozycji daleko mniej korzystnej niż bank. W przypadku pierwszej z klauzul bank przyznał sobie prawo do dokonywania wiążącej interpretacji umowy w oparciu o nieostre kryteria „istotności” postanowień umowy, których naruszenie uzasadnia wypowiedzenie umowy przez kredytodawcę. W drugiej zaś, ograniczył możliwość korzystania przez klienta z karty kredytowej, mimo że w okresie wypowiedzenia umowa wiążąca strony nadal obowiązuje. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Apelacyjny, w oparciu o dyspozycję art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik sporu (art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c.) obciążając obowiązkiem ich poniesienia stronę przegrywającą w całości – skarżącego. Na sumę kosztów składało się wynagrodzenie pełnomocnika strony przeciwnej w wysokości zgodnej z dyspozycją § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 3 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (Dz.U.2002.163.1349). .
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.