Sygn. akt I AGa 196/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 lipca 2020 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Jan Kremer (spr.) Sędziowie: SSA Regina Kurek SSO del. Wojciech Żukowski Protokolant: st. sekr. sądowy Urszula Kłosińska po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2020 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa (...) sp. z o.o. w K. przeciwko (...) spółce z o.o. w W. o zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 14 maja 2019 r. sygn. akt IX GC 709/18 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że nadaje mu treść: „I. uchyla nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w K.w dniu 4 czerwca 2018r., sygn. akt (...)w zakresie w jakim nie został on uchylony postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia 8 sierpnia 2018 r., sygn. akt (...) i oddala powództwo w tym zakresie; II. zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kwotę 5400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych ) tytułem kosztów procesu.”; 2. zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kwotę 307 zł (trzysta siedem złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. SSA Regina Kurek SSA Jan Kremer SSO del. Wojciech Żukowski Sygn. akt I AGa 196/19 UZASADNIENIE Strona powodowa (...) Sp. z o.o. w K. wniosła przeciwko stronie pozwanej (...) Sp. z o.o. o. w W. pozew o zapłatę kwoty 101.514,10 zł wraz z odsetkami oraz zasądzenia kosztów procesu. W dniu 4.06.2018 r. wydano w sprawie nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, w którym uwzględniono powództwo w całości. Pismem z dnia 8.06.2018 r. strona powodowa cofnęła powództwo co do kwoty 101.177,42 zł jako należności głównej, wskazując, że strona pozwana dokonała w dniu 7.06.2018 r. zapłaty. Pismem z dnia 11.06.2018 r. strona powodowa zmieniła powództwo w ten sposób, że domagała się zasądzenia odsetek w kwotach 1.004,02 zł 144,06 zł i 510,41 zł tytułem rekompensaty za koszty odzyskiwania należności. Strona pozwana od wydanego w sprawie nakazu zapłaty złożyła zarzuty, zaskarżając nakaz w całości oraz domagając się oddalenia powództwa i zasądzenia kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 8.08.2018 r. uznano za niedopuszczalną zmianę powództwa w zakresie kwot 144,06 zł, 0,95 zł i 172,78 zł i w tym zakresie sprawę wyłączono do osobnego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 8.08.2018 r. uchylono nakaz zapłaty w części dotyczącej należności głównej w zakresie kwoty 101.177,42 zł i w tym zakresie postępowanie umorzono. Wyrokiem z dnia 14 maja 2019 r. Sąd Okręgowy utrzymał w mocy nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w K. w dniu 4 czerwca 2018r. w części w jakiej nie został uchylony postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia 8 sierpnia 2018 r. oraz zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu uzupełniającej części kosztów procesu. Sąd Okręgowy wskazał, że bezsporne pomiędzy stronami były okoliczności dotyczące: zawarcia w dniu 30.06.2015 r. umowy najmu i jej treści, w szczególności wysokości czynszu i terminów zapłaty, wejścia strony powodowej w miejsce wynajmującego, treści pisma z dnia 10.04.2018 r. zawiadamiającego o zmianie po stronie wynajmującego i wskazanie przez stronę powodową rachunku do dokonywania płatności oraz doręczenie tego pisma stronie pozwanej w dniu 16.04.2018 r. wystawienia w dniu 26.04.2018 r. przez stronę powodową faktury na kwotę 8.927,42 zł z terminem płatności na dzień 31.03.2018 r. wystawienia w dniu 26.04.2018r. przez stronę powodową faktury na kwotę 92.250 zł z terminem płatności na dzień 30.04.2018r. oraz dokonanie zapłaty przez stronę pozwaną w dniu 7.06.2018 r. Ustalając stan faktyczny sprawy Sąd oparł się do okolicznościach przyznanych i niezaprzeczonych przez strony. W zakresie takich, powyżej wymienionych okoliczności, przyjęto je za ustalone na zasadzie art. 229 k.p.c. Strony nie kwestionowały okoliczności związanych z faktem zawarcia umowy, terminem wystawiania faktur oraz terminem w jakim strona pozwana dokonała płatności, jak też treści dokumentów stanowiących dowody, natomiast wywodziły z nich odmienne skutki prawne. W istocie spór dotyczył tego, czy strona pozwana mogła powstrzymać się z dokonaniem płatności. Sąd Okręgowy podniósł, że strony łączyła umowa najmu o jakiej mowa w art. 659 § 1 k.c. Strona pozwana miała płacić czynsz w pieniądzu w kwocie 92.250 zł do 30 dnia każdego po sobie następującego miesiąca. Po za sporem pozostaje to, że doszło do zmiany wynajmującego i jest nim obecnie strona powodowa, a zmiana ta znajduje uzasadnienie w treści art. 678 § 1 k.c. Na mocy tego przepisu nabywca wchodzi we wszelkie uprawnienia z umowy w tym prawo otrzymywania czynszu na zasadach określonych w umowie, w szczególności w zakresie płatności w terminie. W związku z tym nie był zasadny zarzut strony pozwanej, że mogła powstrzymać się z dokonaniem płatności do czasu wpisu nabywcy przedmiotu najmu do księgi wieczystej. Zgodnie z art. 27 zd. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste i przeniesienie tego prawa w drodze umowy wymaga wpisu w księdze wieczystej. Oznacza to, że wpis posiada charakter konstytutywny, w przeciwieństwie do wpisów deklaratoryjnych, które nie uzależniają skuteczności zmian stanu prawnego nieruchomości od dokonania wpisu a czynności stanowiące przedmiot wpisu są skuteczne z chwilą ich podjęcia. Znaczenie konstytutywne wpisu wyraża się w tym, że jego przedmiotem nie jest deklaratywne potwierdzenie stanu prawnego, ale ustanowienie, zmiana, zniesienie stosunku prawnego. Skoro wymieniony przepis uzależnia przeniesienie prawa od wpisu w księdze wieczystej, czyni wpis przesłanką powstania prawa, to nabycie prawa następuje dopiero z chwilą wpisu. Sytuację tę ujmuje się często w ten sposób, że przed dokonaniem wpisu osobie, na której rzecz wpis ma nastąpić, przysługują wszystkie uprawnienia wynikające z umowy o ustanowieniu prawa, z wyjątkiem samego prawa. Zatem już samo zawarcie umowy zbycia użytkowania wieczystego prowadzi do powstania po stronie nabywcy szczególnej sytuacji, którą określa się jako ekspektatywę. Obrót taką ekspektatywą został uznany za dopuszczalny, choć dopiero od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej. Kwestią pomocniczą w analizie zakresu przedmiotowego wyżej opisanej ekspektatywy jest analiza przepisu z art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którą wpis ma moc wsteczną od dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu. W myśl art. 29 u.k.w.h. wpisanie prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej powoduje, że okres, na jaki ustanowiono to prawo (zob. art. 236 § 1 k.c.), należy liczyć od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu. Z tą chwilą prawo powstaje w majątku użytkownika wieczystego. Wobec czego przed dokonaniem wpisu w majątku użytkownika zachodzą zmiany i następuje przysporzenie obejmujące swoim zakresem uprawnienia wynikające z tegoż prawa, z pominięciem jedyne samego prawa. Zmiany te stanowią w istocie wyżej opisaną ekspektatywę, która kreuje po stronie nabywcy użytkowania wieczystego uprawnienia wynikające z zawartych przez jego poprzednika w prawie umów. Jeśli chodzi o moment przejścia własności nieruchomości strony powodowej - zgodnie z treścią art. 235 § 2 k.c. przysługująca wieczystemu użytkownikowi własność budynków znajdujących się na gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste stanowi prawo związanym z użytkowaniem wieczystym. W doktrynie wskazuje się, że relacja związania, w której prawem głównym jest użytkowanie wieczyste, pociąga za sobą tę konsekwencję, że rozporządzenia użytkowaniem wieczystym odnoszą się ex lege także do własności budynków lub urządzeń znajdujących się na użytkowanym wieczyście gruncie. Zatem strona pozwana winna dokonywać płatności czynszu do rąk strony powodowej jako nabywcy przedmiotu najmu od momentu zawiadomienia o tym, niezależnie od tego, kiedy okoliczność nabycia prawa została ujawniona w księdze wieczystej. Zgodnie z art. 455 k.c. jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. W niniejszej sprawie w umowie ustalono, że czynsz najmu będzie płatny do 30 dnia każdego miesiąca. Dalej przepis art. 457 k.c. mówi, że termin spełnienia świadczenia oznaczony przez czynność prawną poczytuje się w razie wątpliwości za zastrzeżony na korzyść dłużnika. Oznacza to, że po upływie terminu dłużnik ma obowiązek spełnić świadczenie, gdyż jest ono wymagalne. Zapłata dokonana przez stronę pozwaną w dniu 7.06.2018 r. była dokonana z opóźnieniem. Trzecią istotną kwestią jest zakres pojęcia umowy o świadczenie usług w kontekście art. 2 w zw. z art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Na gruncie niniejszej ustawy powstaje bowiem wątpliwość, czy pojęcie transakcji handlowych na gruncie niniejszej ustawy obejmuje swoim zakresem umowę najmu. W zakres przedmiotowy przepisu wliczone zostały bowiem umowy, których przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony, o których mowa w art. 2, zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością. W związku z powyższym konieczna jest analiza z punktu widzenia klasyfikacji umowy najmu jako umowy o świadczenie usług. Zgodnie z najnowszym orzecznictwem, zakres pojęcia umowy o świadczenie usług obejmuje umowy zlecenia, umowy o dzieło. Przy przyjęciu, że celem ustawy jest szeroka ochrona wierzyciela pojęcie umów o świadczenie usług obejmuje także umowy o czasowe korzystanie z rzeczy, np. najmu, dzierżawy, które w ścisłym znaczeniu nie są umowami o świadczenie usług. Przy kwalifikacji umowy najmu jako umowy o świadczenie usług pomocna jest analiza orzecznictwa dotyczącego odpowiednich przepisów Dyrektywy 201/7/UE, której transpozycję stanowi ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych z dnia 8 marca 2013 r. Celowa jest analiza paralelnych do stosunku najmu umów które za swój przedmiot mają rzeczy, dla których jednak essentialia negotii umowy nie jest świadczenie rzeczy, lecz wykonanie usługi mającej ją jedynie za przedmiot. I tak w przypadku umowy leasingu, zgodnie z orzecznictwem TSUE, gdy umowa leasingu nie przewiduje przeniesienia własności przedmiotu leasingu na leasingobiorcę, należy zasadniczo kwalifikować ją jako świadczenie usług. Wobec czego, umowa najmu, jako nieprzenosząca własności przedmiotu najmu, również stanowić będzie podtyp umowy o świadczenie usług w rozumieniu przepisów o ustawy o transakcjach handlowych, zatem ustawa ta będzie miała zastosowanie w przypadku terminów zapłaty w transakcjach najmu. Tym samym zawarta pomiędzy stronami umowa najmu jest objęta zakresem przedmiotowych ustawy o terminach płatności w transakcjach handlowych. Zgodnie zaś z art. 4a ustawy z dnia 8.03.2013 roku o terminach zapłaty w transakcjach handlowych do transakcji handlowych nie stosuje się przepisu art. 481 § 2 k.c. W dniu 28 maja 2018 r. Sąd Rejonowy dla W.w W., w księdze wieczystym nr (...) jako użytkownika wieczystego spółkę – stronę powodową, na której to nieruchomości posadowiony jest budynek hotelowy którego elewacja stanowi przedmiot umowy najmu pomiędzy stronami. Niniejszy wpis nastąpił na skutek złożonego przez stronę powodową wniosku z dnia 29 marca 2018 r. Zgodnie ze stanem prawnym powołanym powyżej, w oparciu o art. 29 u.k.w.h. oraz art. 27 ustawy o gospodarce nieruchomościami po stronie strony powodowej powstała ekspektatywa prawa użytkowania wieczystego z momentem złożenia wniosku o wpis zmian wynikających z przejścia własności nieruchomości. Powyższa ekspektatywa swoim zakresem obejmowała uprawnienie strony powodowej do żądania odsetek z tytułu niezapłaconych kwot czynszu najmu już od dnia złożenia wniosku o wpis, czyli od dnia 29 marca 2018 r. Jednocześnie należy wskazać, że jeśli strona pozwana w skutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, powzięła wątpliwość co do okoliczności jaki podmiot jest wierzycielem z tytułu umowy najmu z nią zawartą powinna w trybie art. 467 k.c. złożyć przedmiot świadczenia do depozytu sądowego. Podjęcie takich kroków spowodowałoby, że strona pozwana nie byłaby w opóźnieniu, gdyż zgodnie z art. 470 k.c. Ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia. Obowiązek zapłaty odsetek stanowiący przedmiot nakazu zapłaty wydanego w sprawie w części w jakiej nie został uchylony późniejszym postanowieniem jest zasadny, a związku z tym nakaz zapłaty w tym zakresie winien być utrzymany, również w zakresie kosztów procesu. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. Jeżeli w momencie wytoczenia powództwa roszczenie było wymagalne, to należało uznać, że mimo spełnienia świadczenia w toku procesu strona pozwana przegrała proces. Tak było też w niniejszej sprawie, gdyż zapłata nastąpiła już po wymagalności roszczenia i wytoczeniu powództwa. Wyrok ten zaskarżyła strona pozwana w całości podnosząc zarzuty: I. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 486 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wynika, że strona powodowa bez uzasadnionego powodu odmawiała dokonania czynności w postaci przedłożenia rzetelnych dokumentów potwierdzających fakt nabycia nieruchomości będącej przedmiotem umowy najmu, pomimo wystosowanych wezwań strony pozwanej w tym zakresie, co też uzasadnia okoliczność, że to strona powodowa była w zwłoce uniemożliwiającej spełnienie przez stronę pozwaną świadczenia; - art. 488 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy do dnia 28 maja 2018 r. tj. do daty dokonania konstytutywnego wpisu użytkowania wieczystego na rzecz strony powodowej nie oferowała ona świadczenia wzajemnego wobec strony pozwanej, w szczególności z powodu nieprzedłożenia rzetelnej dokumentacji potwierdzającej przejście prawa własności nieruchomości oraz braku uzyskania wpisu prawa użytkowania wieczystego, co uprawniało stronę pozwaną do wstrzymania się ze spełnieniem świadczenia, bez ponoszenia negatywnych konsekwencji w postaci naliczania odsetek za opóźnienie oraz kwoty 40 euro tytułem rekompensaty za dochodzenie należności; - art. 29 u.k.w.h. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na błędnej interpretacji przedmiotowego przepisu, sprowadzającej się do przyjęcia, że przed dokonaniem konstytutywnego wpisu prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej w majątku użytkownika zachodzą zmiany i następuje przysporzenie obejmujące swoim zakresem uprawnienia wynikające z tegoż prawa, z pominięciem jedynie samego prawa, zaś zmiany te stanowią ekspektatywę, która kreuje po stronie nabywcy użytkownika wieczystego uprawnienia wynikające z zawartych umów, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego ustalenia przez Sąd, że strona pozwana winna dokonywać płatności czynszu do rąk strony powodowej jako nabywcy przedmiotu najmu od momentu zawiadomienia o złożonym wniosku o wpis do sądu wieczystoksięgowego, niezależnie od tego kiedy okoliczność nabycia prawa została ujawniona w księdze wieczystej, podczas gdy z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że skutek wsteczny wpisu z art. 29 u.k.w.h. związany jest z wpisem już dokonanym i występuje dopiero od daty jego dokonania, dopóki nie nastąpi wpis, dopóty nie można powoływać się na uprawnienia wynikające z przyszłego prawa, co też winno prowadzić do ustalenia, że strona pozwana do czasu uzyskania przez stronę powodową konstytutywnego wpisu prawa użytkowania wieczystego, nie była obowiązana do zapłaty kwot wynikających z faktur, obejmujących należności z tytułu czynszu najmu nieruchomości, znajdujących się na gruncie objętym użytkowaniem wieczystym, z uwagi na brak przejścia do tej pory uprawnień wynikających z umów zawartych przez poprzednika; - art. 27 u.g.n. w zw. z art. 235 § 2 k.c. poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy przedmiotem umowy przeniesienia zorganizowanej części przedsiębiorstwa z dnia 28 marca 2018 r. - akt notarialny, Repertorium (...)było m.in. przeniesienie prawa użytkowania wieczystego, zabudowanej nieruchomości, będącej przedmiotem umowy najmu z dnia 30 czerwca 2015 r. zaś skuteczność takiego przeniesienia jest obwarowana przesłanką dokonania przez sąd wieczystoksięgowy konstytutywnego wpisu tegoż prawa, i z tą też chwilą strona powodowa stała się właścicielem nieruchomości objętej umową najmu i jednocześnie wierzycielem strony pozwanej, co kreuje dopiero od tej chwili obowiązek zapłaty czynszu przez stronę pozwaną; - art. 7 ust. 1 u.t.z.t.h. w zw. z art. 678 § 1 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na zasądzeniu od strony pozwanej na rzecz strony powodowej odsetek ustawowych w transakcjach handlowych od dnia 1 maja 2018 r. do dnia zapłaty, podczas gdy:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.