Sygn. akt III AUa 594/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 maja 2019 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Witold Nowakowski (spr.) Sędziowie SSA Tadeusz Szweda SSA Alicja Kolonko Protokolant Michał Eksterowicz po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2019 r. w Katowicach sprawy z odwołania M. Z. (M. Z.) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o podstawę wymiaru składek na skutek apelacji ubezpieczonego M. Z. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2018 r. sygn. akt VIII U 2017/17 oddala apelację. /-/ SSA T.Szweda /-/ SSA W.Nowakowski /-/ SSA A.Kolonko Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 594/18 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. ustalił, w kwotach wskazanych w decyzji, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia dla M. Z. podlegającego ubezpieczeniom jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą za okres od września 2013 r. do grudnia 2014 r. W odwołaniu M. Z. domagał się zmiany zaskarżonej decyzji przez stwierdzenie, że podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemu w okresie od 3 września 2013 r. do 31 grudnia 2014 r. i spełnia przesłanki do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w wysokości nie niższej niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę. Sąd Okręgowy w Gliwicach ustalił, że rodzice ubezpieczonego T. Z. i I. Z. w formie Spółki cywilnej Sklep (...) prowadzili działalność gospodarczą polegającą na sprzedaży zabawek. Działalność była prowadzona na terenie Centrum Handlowego w Z. w sklepie stacjonarnym. Z Centrum Handlowym była zawarta umowa najmu. Ostatnia taka umowa najmu miała trwać do końca listopada 2011 r. W dniu 20 kwietnia 2011 r. zawarty został aneks do umowy Spółki cywilnej Sklep (...), której wspólnikami byli T. Z. i I. Z., mocą którego z dniem 20 kwietnia 2011 r. wspólnikiem został M. Z., zaś T. Z. przekazała mu swoje udziały w wysokości 9%. Nowy wspólnik wniósł wkład pieniężny 2.000 zł. Następnie w dniu 22 kwietnia 2011 r. zawarty został kolejny aneks do umowy Spółki cywilnej Sklep (...), której wspólnikami byli T. Z., I. Z. i M. Z., mocą którego T. Z. wystąpiła ze Spółki i przekazała swój udział w spółce wynoszący 1% M. Z.. Jego wstąpienie do Spółki cywilnej było związane z chorobą jego matki. T. Z. zmarła w dniu 23 kwietnia 2011 r. W okresie od kwietnia do grudnia 2011 r. Spółka Cywilna Sklep (...) prowadziła taką samą działalność jak wcześniej - sprzedaż zabawek. Ponoszone były koszty związane z tą działalnością, m.in. czynsz najmu lokalu ok. 12.000 zł i koszty związane z zatrudnieniem pracowników. Działalność przynosiła bieżące przychody ze sprzedaży zabawek. W tym okresie działalność Spółki była stopniowo wygaszana. Za 2011 r. Spółka nie osiągnęła żadnego dochodu. M. Z. nie wykonywał żadnych czynności przy prowadzeniu działalności Spółki cywilnej, nie osiągnął żadnego dochodu z działalności tej Spółki. Wszystkimi czynnościami związanymi z działalnością Spółki cywilnej zajmował się jego ojciec I. Z. oraz biuro rachunkowe. M. Z. zgłosił się do ubezpieczenia zdrowotnego od 20 kwietnia 2011 r. - deklaracja ZUS ZZA z kodem tytułu ubezpieczenia (...). Następnie w dniu 4 lipca 2011 r. wyrejestrował się z ubezpieczeń (deklaracja ZUS ZWUA) i od 4 lipca 2011 r. zgłosił się do ubezpieczeń - deklaracja ZUS ZUA, z kodem tytułu ubezpieczenia (...). Wyrejestrowanie z ubezpieczeń nastąpiło od 16 grudnia 2011 r. (deklaracja ZUS ZWUA). Biuro rachunkowe w maju 2011 r. dokonało w Urzędzie Skarbowym zgłoszenia aktualizacyjnego (NIP-2, NIP-D) w związku ze zmianą wspólników Spółki cywilnej Sklep (...). M. Z. odbywał w spornym okresie aplikację adwokacką, a ponadto do 2 września 2011 r. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę. W Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej M. Z. figurował w okresie od 26 kwietnia 2011 r. do 15 grudnia 2011 r. jako przedsiębiorca - M. Z. Sklep (...). Z dniem 3 września 2013 r. rozpoczął działalność gospodarczą - Kancelaria Adwokacka (...). Zgłosił się do ubezpieczeń od 3 września 2013 r. - deklaracja ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia (...), a od 1 stycznia 2015 r. - z kodem (...). M. Z. figuruje w rejestrze podatników jako osoba prowadząca działalność gospodarczą: od 20 kwietnia 2011 r. do 15 grudnia 2011 r. - forma opodatkowania - zasady ogólne, od 3 września 2013 r. - forma opodatkowania - podatek liniowy. W zeznaniu podatkowym PIT-36 M. Z. wykazał uzyskane przychody i poniesioną stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w Spółce cywilnej Sklep (...). Zgodnie z rozliczeniem podatku dochodowego za okres od kwietnia do grudnia 2011 r. M. Z. w Spółce cywilnej wykazał: przychody z działalności 169.414,40 zł i koszty działalności - 228.899,40 zł. Powyższych ustaleń dokonał Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o akta ZUS, pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z 14 grudnia 2017 r., deklaracje NIP-2 i NIP-D, deklaracje ZUS ZZA i ZUS ZWUA, wydruk rozliczenia podatku dochodowego oraz zeznania świadka I. Z.. Dodał, że powyższe okoliczności istocie pozostawały bezsporne. Mając je na uwadze, Sąd Okręgowy stwierdził, że spór w rozpoznawanej sprawie sprowadzał się do oceny, czy M. Z., jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, był uprawniony do opłacania preferencyjnej składki na ubezpieczenia społeczne przewidzianej w art. 18a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 z późn. zm.). Po wskazaniu dyspozycji art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Sąd Okręgowy stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż ubezpieczony w okresie od 26 kwietnia 2011 r. do 15 grudnia 2011 r. prowadził działalność gospodarczą w formie Spółki cywilnej Sklep (...), był w tym okresie wspólnikiem Spółki cywilnej Sklep (...). Okoliczność, że nie wykonywał w ramach działalności prowadzonej przez Spółkę żadnych czynności oraz nie osiągnął dochodu nie może skutkować uznaniem go za osobę, która nie prowadziła działalności gospodarczej. Prowadzenie działalności gospodarczej polega nie tylko na osiąganiu dochodów, ale również na uzyskiwaniu przychodów i ponoszeniu kosztów działalności. Spółka cywilna Sklep (...), mimo stopniowego wygaszania swojej działalności, prowadziła jednak w podanym okresie nadal dotychczasową działalność, polegającą na sprzedaży zabawek i z tytułu tej działalności były osiągane przychody oraz ponoszone koszty. Ubezpieczony wykazał te przychody i koszty, jak wynika z informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego, w zeznaniu podatkowym za 2011 r. Ustalenie, że czynności w ramach działalności prowadzonej przez Spółkę cywilną będzie wykonywał wyłącznie jeden ze wspólników, jest tylko i wyłącznie powierzeniem prowadzenia spraw Spółki jednemu ze wspólników. Nie zmienia to natomiast faktu, że działalność w ramach Spółki cywilnej nadal jest prowadzona przez dwie osoby (przedsiębiorców) zgłoszonych do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, a osiągany przychód jest przychodem wspólników z udziału w spółce, podobnie jak ponoszone koszty związane z działalnością Spółki. W sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę cywilną, każdy z jej wspólników oblicza odrębnie dochód, lub też poniesioną stratę z udziału w spółce i każdy samodzielnie od tego dochodu oblicza należny podatek dochodowy (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 16 grudnia 2015 r., I SA/G1 526/15, Lex nr 1958361). W związku z prowadzeniem działalności gospodarczej w okresie od 26 kwietnia do 15 grudnia 2011 r. ubezpieczony, z uwagi na treść art. 18a ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie jest uprawniony do opłacenia preferencyjnej składki na ubezpieczenia społeczne o której mowa w art. 18a ust. 1 tej ustawy. Powołane przepisy nie przewidują możliwości sumowania, do czasu osiągnięcia okresu 24 miesięcy, różnych kolejnych okresów prowadzenia działalności gospodarczej. Treść cytowanego przepisu była już przedmiotem analizy Sądu Najwyższego w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z 2 lutego 2013 r., II UK 184/12 (Lex nr 1400092), gdzie między innymi stwierdzono, że „konstrukcja art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych charakteryzuje się tym, że uprawnienie to ograniczone jest: 1) ze względu na podmiot regulacji - obniżenie składki emerytalnej i rentowej dotyczy tylko osób prowadzących działalność gospodarczą w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej, a zatem nie dotyczy osób prowadzących pozarolniczą działalność w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 2-5 tej ustawy; 2) ze względu na czas obowiązywania - obniżenie składki obowiązuje tylko przez 24 miesiące wykonywania tej działalności; 3) ze względu na przedmiot regulacji - wykonywana działalność gospodarcza ma być „pierwszą w życiu”, za którą uznaje się też działalność podjętą, po co najmniej 5-letniej przerwie od ustania poprzedniej działalności gospodarczej. Przedstawione przez Sąd Najwyższy stanowisko zostało też zaaprobowane w orzecznictwie sądów powszechnych - wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 19 listopada 2014 r., III AUa 634/14, Legalis nr 1180215. Zasadność tego stanowiska potwierdza również cel wprowadzenia tej regulacji przez ustawodawcę (źródło: Sejm RP IV kadencji nr druku: 3684). Uzasadniając wprowadzenie powyższej regulacji wskazano bowiem, że zmiana art. 18 polegająca na dodaniu ust. 8j (początkowo zgodnie z projektem zmiana w zakresie preferencyjnych składek miała zostać zamieszczona w tym przepisie) przewiduje wprowadzenie preferencyjnych składek na ubezpieczenia społeczne dla osób, które po raz pierwszy podejmują działalność gospodarczą na własny rachunek. W ocenie Sądu Okręgowego prawidłowe zatem było stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z., że podstawa wymiaru składek dla odwołującego za sporny okres powinna zostać ustalona zgodnie z art. 18 ust. 8 i 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na zakończenie Sąd Okręgowy podkreślił, że utrwalone jest w orzecznictwie stanowisko, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma zastosowania art. 5 kc, zaś materialnoprawną podstawą żądań mogą być tylko przepisy prawa, a nie zasady współżycia społecznego. Do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje się art. 5 kc. Przepisy z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa publicznego nie mogą być modyfikowane lub zastępowane przez zasady współżycia społecznego (np. wyrok Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2008 r., I UK 294/07, Lex nr 465971; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 23 listopada 2017 r., III AUa 705/17, Lex nr 2414649). Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł ubezpieczony osobiście, zarzucając naruszenie prawa materialnego, mianowicie: 1. art. 2, art. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w okresie od 26 kwietnia 2011 r. do 15 grudnia 2011 r. ubezpieczony prowadził działalność gospodarczą, 2. art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez błędne przyjęcie, że w spornym okresie ubezpieczony podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, 3. art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez błędne uznanie, że ubezpieczony nie spełnia przesłanek do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w wysokości nie niższej niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę w zaskarżonym okresie, 4. art. 860 § 1 kc w zw. 865 § 1 kc przez ich zastosowanie, podczas gdy prawo ubezpieczeń społecznych stanowi odrębną gałąź prawa w stosunku do prawa cywilnego, a jego przepisy mają charakter przepisów prawa publicznego w których strony nie korzystają ze swoich praw podmiotowych regulowanym prawem prywatnym tj. m.in. ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93). Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez uwzględnienie odwołania w całości tj. zmianę zaskarżonej decyzji oraz stwierdzenie, że ubezpieczony podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu oraz wypadkowemu w okresie: od 3 września 2013 r. do 31 grudnia 2014 r. i spełnia przesłanki do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w wysokości nie niższej niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę za ten okres oraz zasądzenie od ZUS na rzecz ubezpieczonego kosztów procesu za II instancje według norm przepisanych, ewentualnie, o „przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania”. Na uzasadnienie podniósł, że aby doprecyzować okoliczności wstąpienia odwołującego się do spółki cywilnej należy dodać, iż powodem takiego stanu rzeczy były jedynie względy rodzinne związane z nieuleczalną chorobą matki. Mając świadomość powagi sytuacji została podjęta decyzji o zmianie udziałowca z T. Z. na M. Z.. Gdyby inaczej nie postąpiono, to zgodnie z kodeksem cywilnym spółka uległa by rozwiązaniu. „Na tamten czas” było to skrajnie niekorzystne gdyż obowiązywała wciąż umowa najmu z centrum handlowym (...), która miała ulec rozwiązaniu w połowie grudnia 2011 r. „Na tak przedstawioną sytuację przez I. Z. przystał ubezpieczony”. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez nich odwołujący się nie miał być angażowany w prowadzenie działalności gospodarczej. I tak też się stało. Powyżej przytoczone ustalenia faktyczne Sąd I instancji uznał za wiarygodne, spójne i logiczne w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W kwestii podleganiu ubezpieczeniom społecznym wspólnika spółki cywilnej wypowiedział się już Sąd Najwyższy w wyroku z 26 marca 2008 r. sygn. akt I UK 251/07, zgodnie z którym: Podleganie ubezpieczeniom społecznym wspólnika spółki cywilnej zależy od osobistego prowadzenia w tej spółce pozarolniczej działalności gospodarczej. W swym uzasadnieniu Sąd Najwyższy stwierdził, iż faktycznie niewykonywanie działalności gospodarczej skutkuje brakiem podlegania ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu. Co więcej, Sąd Najwyższy wprost stwierdził, że samo uczestnictwo w spółce cywilnej nie stanowi podstawy do ubezpieczenia społecznego wspólnika niewykonującego takiej działalności. Sąd I instancji motywując swoje rozstrzygnięcie bazował na podmiotowości prawnej spółki cywilnej, której osiągnięcie celu gospodarczego (art. 860 § 1 kc ) i funkcjonowanie (art. 865 § 1
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.