Sygn. akt IX Ca 1536/19 IX Cz 835/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: sędzia Bożena Charukiewicz (spr.) Sędziowie: Agnieszka Żegarska Dorota Ciejek Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Najdrowska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2020 r. w Olsztynie na rozprawie sprawy z powództwa H. B. przeciwko Towarzystwu (...) z siedzibą w W. i Zakładowi (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością” z siedzibą w P. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Szczytnie z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt I C 1388/17 oraz zażalenia pozwanego Towarzystwa (...) z siedzibą w W. na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie III tego wyroku, I. zmienia zaskarżony wyrok w punktach II i III w ten sposób, że nie obciąża powódki kosztami procesu na rzecz pozwanych; II. oddala apelację w pozostałej części oraz zażalenie w całości; III. nie obciąża powódki na rzecz pozwanych kosztami postępowania apelacyjnego. Agnieszka Żegarska Bożena Charukiewicz Dorota Ciejek Sygn. akt IX Ca 1536/19 IX Cz 835/19 UZASADNIENIE Powódka H. B. wniosła o zasądzenie od pozwanych Towarzystwa (...) w W., Urzędu Miasta i Gminy w P., Zakładu (...) Sp. z o.o. w P. solidarnie kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10.11.2015 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazała, że w dniu 16.09.2014 r. udała się na cmentarz komunalny w P., zarządzany przez Zarząd Miasta P.. Idąc jedną z alejek potknęła się o słupek oznaczający wykupione przez kogoś miejsce na pochówek i upadła. Słupek ten nie był widoczny, był porośnięty i zasłonięty trawą. W wyniku upadku uderzyła się w lewy bark. Stwierdzono u niej skręcenie i naderwanie części obręczy barkowej. Pozwany Zakład (...) Sp. z o.o. w P. wniósł o oddalenie powództwa i orzeczenie o kosztach procesu. W uzasadnieniu wskazał, że w dacie zdarzenia pozwany był samorządowym zakładem budżetowym, który został przekształcony i utworzono spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Zgodnie z art. 2 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych z dnia 31 stycznia 1959 r. utrzymanie cmentarzy komunalnych i zarządzanie nimi należy do właściwości wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), na których terenie cmentarz jest położony. Ponadto pozwany wskazał, że w dniu 29.04.2014 r. została zawarta z K. D. umowa zgodnie, z którą powierzono mu obowiązek utrzymania porządku na terenie kwater i alejkach cmentarnych. Pozwany Towarzystwo (...) w W. wniósł o oddalenie powództwa i orzeczenie o kosztach procesu. W uzasadnienie wskazał, że udzielał ochrony ubezpieczeniowej Gminie P. na podstawie umowy odpowiedzialności cywilnej na okres, w którym wystąpiło zdarzenie z tytułu, którego powódka dochodzi zadośćuczynienia. Stwierdził, że w jego ocenie, brak jest podstaw do przyjęcia winy ubezpieczonego za spowodowanie szkody u powódki. Zarządca cmentarza raz w tygodniu kontroluje stan techniczny urządzeń znajdujących się na cmentarzu i kontrole te nie wykazały żadnych uchybień. Powódka wystąpiła do pozwanego ze zgłoszeniem roszczenia po upływie roku od dnia zdarzenia. Zgłoszenie szkody po tak długim okresie czasu spowodowało brak możliwości przeprowadzenia przez pozwaną oględzin miejsca zdarzenia i weryfikacji podstaw odpowiedzialności Gminy P.. Prawomocnym postanowieniem z dnia 27.10.2017 r. Sąd Rejonowy w Szczytnie odrzucił pozew w stosunku do Urzędu Miasta i Gminy P.. Pismem z dnia 10 maja 2018 r. powódka sprecyzowała żądanie wnosząc o zasądzenie kwoty dochodzonej pozwem od pozwanych in solidum. Wyrokiem z dnia 28 maja 2019 r. Sąd Rejonowy w Szczytnie oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanego Zakładu (...) Sp. z o.o. w P. kwotę 4.256,93 zł oraz na rzecz pozwanego Towarzystwa (...) z siedzibą w W. kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka w dniu 16 września 2014 r. uczestniczyła we mszy świętej odprawianej w intencji jej teścia T. B.. Po mszy powódka wraz z rodziną udała się do grobu teścia znajdującym się na Cmentarzu Komunalnym w P.. Powódka do grobu szła przechodząc między grobami. Idąc przez miejsce zarezerwowane pod kwaterę grobową potknęła się o wystający z ziemi kołek wyznaczający miejsce pod kwaterę. Kołek ten był niewidoczny, gdyż był zarośnięty trawą. W wyniku potknięcia o ten słupek powódka przewróciła się i lewym barkiem uderzyła o zamontowaną w pobliżu ławeczkę. Poczuła silny ból w lewym ramieniu. Po powrocie do domu z cmentarza, powódka nadal odczuwała silny ból w lewym ramieniu. W dniu 19 września 2014 r. w związku z odczuwanymi dolegliwościami, powódka zgłosiła się do poradni chirurgicznej. W wyniku przeprowadzonych badań, nie stwierdzono u niej złamania i podwichnięcia. Zalecono prowizoryczne unieruchomienie chustą trójkątną, przepisano maść. Lekarz wystawił powódce zwolnienie lekarskie. Powódka otrzymała skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne. Ponieważ nadal odczuwała ból, w dniu 26 września 2014 r. ponownie udała się do przychodni ortopedycznej. Podczas badania lekarz stwierdził u niej ograniczone odwodzenie w barku lewym. Powódce założono ortezę na 21 dni. Otrzymała skierowanie do specjalisty neurologa z powodu rwy kulszowej. Podczas kolejnych wizyt w dniu 9.10.2014 r. i 16.10.2014 r. powódka zgłaszała dolegliwości bólowe w obrębie barku lewego. Otrzymała skierowanie do specjalisty ortopedy. Po konsultacji ortopedycznej, podczas wizyty w dniu 28 października 2014 r., zalecono powódce krioterapię barku lewego. W trakcie tej wizyty stwierdzono dolegliwości w zakresie odwodzenia barku lewego oraz dolegliwości bólowe w okolicy międzyłopatkowej i zaburzenia czucia we obrębie kończyny górnej lewej. Skierowano powódkę na badanie USG barku lewego i na MR kręgosłupa TH. W wyniku przeprowadzonego badania MR kręgosłupa nie stwierdzono zmian. Przeprowadzone badanie USG barku lewego wykazało zwłóknienie i zwapnienie w obrębie mięśnia nadgrzebieniowego, ścięgno zachowane, kaletka podbarkowa poszerzona, ze zwiększoną ilością płynu, ścięgno głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia – pogrubiałe, staw barkowo – obojczykowy z cechami wysięku. W wyniku tych badań zalecono powódce wizytę u specjalisty ortopedy i rehabilitację. Podczas wizyty w dniu 11 grudnia 2104 r. powódka dodatkowo zgłaszała ból w okolicy kręgosłupa szyjnego. Otrzymała skierowanie do neurologa z podejrzeniem rwy barkowej. Podczas kolejnych wizyt powódka zgłaszała dodatkowo ból prawego stawu skokowego, ból w okolicy stawu biodrowo – krzyżowego prawego, ból w okolicy nadkłykcia przyśrodkowego, kości ramiennej prawej, ból kręgosłupa szyjnego, lędźwiowego, stopy prawej. W dniu 15 stycznia 2016 r. powódka doznała złamania dalszych nasad kości przedramienia lewego. Założono jej opatrunek gipsowy. W dniu 20 marca 2015 r. powódka zgłosiła się do przychodni chirurgicznej w wynikiem MR barku lewego, który nie wykazał patologii. Podczas wizyty w kwietniu 2015 r. odczytano MR kręgosłupa szyjnego, w którym stwierdzono dyskopatię wielopoziomową. W okresie od 18.04.2017 r. do 26.04.2017 r. powódka przebywała w Szpitalu (...) w B. w związku z zaostrzeniem dolegliwości bólowych stawu ramiennego lewego oraz nadgarstka lewego. Jak ustalił Sąd Rejonowy w latach 2015, 2016, 2017 r. powódka korzystała z zabiegów fizjoterapeutycznych w związku ze zgłaszanymi dolegliwościami bólowymi barku lewego, kręgosłupa oraz przebytego złamania dalszych nasad kości przedramienia lewego. Wykonane powódce w dniu 17.02.2010 r. badanie USG barku lewego, wykazało zmiany zwyrodnieniowe stawu barkowo – obojczykowego, osteofity w okolicy guzka większego, chrząstka szklista o nierównej echogeniczności bez ewidentnych ubytków na widocznych powierzchniach stawu. Odnośnie przebiegu mięśnia nadgrzebieniowego – uszkodzenie części głębokiej z widoczną niewielka retrakcją w przyczepie dalszym, widoczne niewielkie zwapnienie, kaletka podbarkowa z niewielką ilością płynu. Wykonane w dniu 26.04.2016 r. zdjęcie RTG barku lewego wykazało niewielkie zmiany zwyrodnieniowe. W okresie od 28.10.2018 r. do 17.11.2018 r. powódka korzystała z pobytu w Centrum (...) w Ś. w związku z dolegliwościami bólowymi kręgosłupa szyjnego i lędźwiowo - krzyżowego, bóli stawów szczególnie barku lewego, oraz nadgarstka lewego. Orzeczeniem z dnia 12 września 2018 r. przyznano powódce stopień niepełnosprawności umiarkowany. Stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od 27 roku życia. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 sierpnia 2018 r. Powódka w wyniku zdarzenia z dnia 16 września 2014 r. doznała stłuczenia barku lewego. Powódka kilka lat przed tym zdarzeniem była poddawana diagnostyce z powodu dolegliwości bólowych barku. Doznane przez powódkę obrażenia, w związku z istniejącymi już przed zdarzeniem zmianami zwyrodnieniowymi barku lewego spowodowały 2 % długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Z dalszych ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że powódka po zdarzeniu z dnia 16 września 2014 r. uskarżała się na ból ręki. Przyjmowała leki przeciwbólowe. Nie mogła dźwigać ciężkich przedmiotów np. wiader. Ręka jej drętwiała, nie mogła w niej utrzymać przedmiotów. Przez 6 tygodni, gdy miała założoną ortezę, nie mogła przygotowywać posiłków. Córka pomagała powódce przy ubieraniu się, przy sprzątaniu, przyrządzaniu posiłków. Ponieważ nie mogła prowadzić samochodu, do lekarza woziły ją córki. Powódka nie mogła wykonywać prac w gospodarstwie rolnym, które prowadzi z mężem. Do chwili obecnej powódka uskarża się na ból barku, wówczas przyjmuje leki przeciwbólowe. Nadal korzysta z pomocy córki przy sprzątaniu, nie wykonuje prac w gospodarstwie rolnym. Odczuwa ból barku podczas jazdy rowerem. Przed wypadkiem powódka pracowała w gospodarstwie rolnym, wykonywała obowiązki domowe. Jak ustalił Sąd pierwszej instancji w momencie zaistnienia zdarzenia Zakład (...) w P. był zakładem budżetowym Gminy P.. Do jego obowiązków należało utrzymanie porządku na cmentarzu komunalnym. W dniu 29 kwietnia 2014 r. Zakład (...) w P. zawarł z K. D. prowadzącym zakład usług (...) umowę zgodnie, z którą K. D. zobowiązał się, m.in., do utrzymania porządku w kwaterach i alejkach cmentarnych. Umowa została zawarta na czas nieokreślony. K. D. prowadzi działalność gospodarczą do zakresu, której należą usługi pogrzebowe. W sezonie letnim kosi trawę na cmentarzu dwa razy w miesiącu. Koszenie trawy odbywa się na głównej alejce oraz na nowej części cmentarza. Trawa na terenie gdzie są wykupione miejsca pod grób wykaszana jest, jeżeli wyznaczonych zostało kilka miejsc w jednym rzędzie. Teren, gdzie jest wydzielone pojedyncze miejsce pod grób nie jest tam koszona trawa. Sąd Rejonowy ustalił, że uchwałą z dnia 28 kwietnia 2015 r. nr (...), Rada Miejska w P. z dniem 31 maja 2015 r. zlikwidowała samorządowy zakład budżetowy w P. pod nazwą Zakład (...) w P. i uchwałą z dnia 28 kwietnia 2015 r. nr (...) utworzyła jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, będącą własnością Miasta i Gminy P. pod nazwą Zakład (...) Sp. z o.o. w P.. Spółka wstąpiła we wszystkie prawa i obowiązki związane z dotychczasowa działalnością (...) w P.. Gmina P., w okresie, w którym wystąpiło zdarzenie z tytułu, którego powódka dochodzi zadośćuczynienia miała zawartą umowę odpowiedzialności cywilnej z pozwanym Towarzystwem (...) w W.. Pismem z dnia 7 października 2015 r. powódka zawiadomiła Gminę P. o wypadku. Gmina przekazała zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi w dniu 8 października 2015 r. Pozwany ubezpieczyciel odmówił wypłaty zadośćuczynienia z uwagi na to, że nie wystąpiły przesłanki odpowiedzialności ubezpieczonego. W miejscu, gdzie powódka potknęła się i upadła w dniu 16 września 2014 r. obecnie znajduje się grób. W ocenie Sądu Rejonowego roszczenie powódki nie zasługiwało na uwzględnienie. Zdaniem Sądu pozwany Zakład (...) nie ponosił odpowiedzialności za skutki zdarzenia jakiemu uległa powódka, bowiem w chwili zdarzenia był zakładem budżetowym Gminy P., która to Gmina posiadała osobowość prawną. Nie sposób również, w ocenie Sądu, przypisać pozwanemu ubezpieczycielowi odpowiedzialności za szkodę, do której doszło. Powódka idąc do grobu teścia T. B. poruszała się nie po wyznaczonych alejkach, ścieżkach między grobami, a szła przez teren nieprzeznaczony do poruszania się na terenie Cmentarza Komunalnego w P.. Powódka nie wykazała jednocześnie w sposób wiarygodny, że nie ma możliwości dojścia do grobu T. B. w inny sposób, jak tylko idąc przez teren, na którym miał miejsce wypadek. Na cmentarzu są wyznaczone alejki, którymi można dojść do grobów, także do grobu, do którego zdążała powódka. W konsekwencji Sąd Rejonowy przyjął, że powódka uległa wypadkowi na terenie nieprzeznaczonym do poruszania się po cmentarzu, zdaniem sądu brak jest podstaw do przyjęcia odpowiedzialności ubezpieczonego, a tym samym pozwanego ubezpieczyciela, za to zdarzenie. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia by działanie ubezpieczonego nosiło cech bezprawności. Powódka poruszając się po terenie do tego nie przeznaczonym, zarośniętym trawą, czyniła to na swoją odpowiedzialność. W ocenie Sądu pierwszej instancji powódka nie wykazała, że stopień jej niepełnosprawności związany jest z urazem barku lewego. O kosztach procesu Sąd orzekł na mocy art. 98 k.p.c. Powyższy wyrok w części, tj. co do punktu I w zakresie oddalającym roszczenie do kwoty 15.000 zł oraz co do punktów II i III w całości zaskarżyła powódka. W apelacji zarzuciła: - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 415 k.c. poprzez jego błędną wykładnię poprzez uznanie, że pozwani nie ponoszą odpowiedzialności za szkodę, którą poniosła powódka H. B., podczas gdy wbrew twierdzeniom Sądu, powódka wykazała w jaki sposób pozwani uchybili swoim obowiązkom dot. utrzymania porządku dojścia do grobu T. B., tj. poprzez niewłaściwe zabezpieczenie słupka o który potknęła się powódka oraz niewidoczność słupka, który był zarośnięty wysoką trawą, - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 7 marca 2008 r. w sprawie wymagań, jakie muszą spełniać cmentarze, groby i inne miejsca pochówku zwłok i szczątków - § 9 pkt 2 i 3, poprzez jego nie zastosowanie, z którego jednoznacznie wynika, iż dojścia i dojazdy do powierzchni grzebalnych powinny posiadać nawierzchnię utwardzoną, jak również drogi prowadzące do nagrobków powinny być dostosowane do natężenia ruchu, jak również jego częstotliwości, - mający wpływ na treść zaskarżonego wyroku błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegający na przyjęciu, iż powódka:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.