kpc poprzez jego niezastosowanie i oparcie rozstrzygnięcia na nowych okolicznościach, dotyczących niezdolności do pracy, - naruszenie przepisu art.
i 2 kpc poprzez wydanie orzeczenia również w kwestii objętej inną decyzją niż zaskarżona w niniejszym postępowaniu, - naruszenie przepisu art. 233 kpc poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, tj. oparcie rozstrzygnięcia na budzących wątpliwości opiniach biegłych, - naruszenie przepisów art. 57 i 58 ustawy o FUS poprzez ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy pomimo braku przesłanek do nabycia tego świadczenia. Powołując się na powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie tegoż wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zdaniem apelującego, zaskarżone rozstrzygnięcie jest niesłuszne zarówno ze względów medycznych, jak i prawnych. Przypomniał organ rentowy, że ubezpieczona ubiegała się o rentę w 2009 roku. Została wówczas uznana za całkowicie niezdolną do pracy do dnia 31 października 2012r. ze wskazaniem, że daty powstania niezdolności nie da się ustalić, dlatego za datę powstania niezdolności przyjęto datę złożenia wniosku, tj. 29 maja 2009r. W dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku udokumentowała 4 lata, 7 miesięcy i 15 dni, przy czym ogólny staż wyniósł 21 lat i 27 dni (w tym 16 lat, 10 miesięcy i 8 dni okresów składkowych, 3 lata, 3 miesiące i 19 dni okresów nieskładkowych oraz 1 rok ubezpieczenia w Grecji). Ostatni okres ubezpieczenia w Polsce ustał w dniu 9 stycznia 2003r. (zasiłek chorobowy w trakcie zatrudnienia), a w Grecji H. Z. była ubezpieczona w okresie od listopada 2007r. do kwietnia 2009r. przez 309 dni, tj. 12 miesięcy. Prawomocną decyzją z dnia 13 grudnia 2010r. odmówiono wówczas prawa do renty z uwagi na brak wymaganego stażu. Organ rentowy podkreślił, że we wskazanej wyżej decyzji nieprawidłowo ustalono rozmiar okresów nieskładkowych, ponieważ nie uwzględniono okresu pobierania zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego po ustaniu zatrudnienia do 27 sierpnia 2003r. Prawidłowy staż w dziesięcioleciu na dzień 29 maja 2009r. wyniósł 4 lata, 11 miesięcy i 18 dni, a staż ogólny - 21 lat, 9 miesięcy i 17 dni (w tym 16 lat, 10 miesięcy i 8 dni okresów składkowych, 3 lata, 11 miesięcy i 9 dni okresów nieskładkowych oraz 1 rok ubezpieczenia w Grecji). Organ rentowy podkreślił, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kolejny wniosek o rentę – złożony w dniu 29 kwietnia 2013r. Zdaniem apelującego, ubezpieczona, mimo uznania wówczas za częściowo niezdolną do pracy od 1 listopada 2010r. do 31 grudnia 2014r., nadal nie spełnia warunków do przyznania renty, ponieważ nie ma wymaganego stażu: - na dzień powstania niezdolności do pracy jako takiej, tj. 29 maja 2009r., - na dzień powstania częściowej niezdolności do pracy, tj. 1 listopada 2012r., bowiem udokumentowała okres nieskładkowy w Polsce od 1 listopada 2002r. do 27 sierpnia 2003r., tj. 9 miesięcy i 28 dni i 1 rok ubezpieczenia w Grecji, - na dzień złożenia wniosku, tj. 29 kwietnia 2013r., bowiem udokumentowała okres nieskładkowy w Polsce od 29 kwietnia 2003r. do 27 sierpnia 2003r. i 1 rok ubezpieczenia w Grecji. W dniu 31 grudnia 2014r. ubezpieczona złożyła kolejny wniosek o rentę i orzeczeniem Lekarza Orzecznika z dnia 17 marca 2015r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od 1 grudnia 2014r. do 31 marca 2018r., jednak decyzją z dnia 20 lipca 2015r. organ rentowy odmówił jej prawa do renty. Zakwestionował organ rentowy ustalenie przed Sąd I instancji okresów trwania i stopnia niezdolności ubezpieczonej do pracy, obejmujące: - całkowitą niezdolność do pracy od 13 kwietnia 2006r. do 31 października 2012r., - częściową niezdolność do pracy od 1 listopada 2012r. do 14 czerwca 2015r., - całkowitą niezdolność do pracy od 15 czerwca 2015r. do 30 września 2017r. Zarzucił, że kwestionował opinie biegłych, domagając się dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego kardiologa. Podkreślił, że ubezpieczona w okresie od 2007 do 2009 roku była aktywna zawodowo jako opiekunka osób starszych, zatem trudno się zgodzić z tezą biegłych, iż jej długotrwała niezdolność do pracy trwa nieprzerwanie od 2006 roku. Zdaniem organu rentowego, swojego twierdzenia biegli nie dowiedli w sposób jednoznaczny, lecz oparli na przypuszczeniach, mających wynikać np. ze schematu prowadzonego leczenia, nie zostało jednak dowiedzione, że leczenie nie przynosiło określonych pozytywnych skutków w okresie od 2006 do 2009 roku. Podkreślił apelujący, że schorzenie ubezpieczonej ma charakter postępujący, a dokumentacja medyczna z początkowego okresu, obejmującego lata 2006 - 2009, jest nader skąpa. W żadnej z opinii biegłych nie przywołano wyniku badań, który w sposób jednoznaczny potwierdziłby istotne naruszenie sprawności, oporne na stosowane leczenie, a mało prawdopodobnym było prowadzenie leczenia kardiologicznego bez wykonania badań dodatkowych. Ponadto zarzucił apelujący, że nawet jeżeli zgodzić się z tezą o całkowitej niezdolności ubezpieczonej do pracy od dnia 13 kwietnia 2006r., to i tak nie byłoby podstaw do przyznania renty, jako że na dzień 13 kwietnia 2006r. zostałby wprawdzie spełniony warunek posiadania pięcioletniego stażu ubezpieczeniowego, ale nie zostałby spełniony warunek powstania niezdolności do pracy w okresie ubezpieczenia lub najpóźniej w ciągu 18 miesięcy od ustania tego okresu, ponieważ ubezpieczona pobierała świadczenie rehabilitacyjne w Polsce do dnia 27 sierpnia 2003r., a pracę w Grecji podjęła w roku 2007. Wprawdzie ubezpieczona posiada 20-letni ogólny staż pracy, ale ani w momencie złożenia wniosku, ani wydania zaskarżonej decyzji nie była całkowicie niezdolna do pracy, co wynika zarówno z orzeczenia komisji lekarskiej ZUS, jak i z opinii biegłych. Nie można zatem zastosować wyjątku, przewidzianego w art. 57 ust. 2 ustawy o FUS. Zarzucił wreszcie organ rentowy, że Sąd powinien oceniać prawidłowość decyzji organu rentowego według stanu istniejącego na dzień jej wydania, w szczególności jeśli chodzi o stan faktyczny w zakresie niezdolności do pracy. Wskazując na uregulowanie art.
kpc podniósł, że Sąd I instancji przyznał ubezpieczonej prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 15 czerwca 2015r. do 30 września 2017r., a zatem orzekł na podstawie nowych okoliczności dotyczących niezdolności do pracy, co więcej - orzekł w kwestii objętej decyzją z dnia 20 lipca 2015r., wydanej w wyniku wniosku z dnia 31 grudnia 2014r., która nie została zaskarżona. Ponadto zastosował wyjątek, przewidziany w art. 57 ust. 2 ustawy o FUS, mimo że ubezpieczona stała się całkowicie niezdolna do pracy dopiero w trakcie postępowania sądowego, tj. według biegłych - od dnia 15 czerwca 2015r., a według organu rentowego - od dnia 1 grudnia 2014r. Ponieważ ubezpieczona nie udokumentowała 25 lat okresów składkowych (art. 58 ust. 4 ustawy), zatem nawet w przypadku całkowitej niezdolności do pracy musi spełniać warunek pięcioletniego stażu pracy. Pełnomocnik ubezpieczonej działający z urzędu wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie na rzecz ubezpieczonej od organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy świadczonej z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały w całości ani w części uiszczone przez ubezpieczoną. Podkreślając, że ubezpieczona jest całkowicie niezdolna do pracy oraz była całkowicie niezdolna do pracy w okresie od 13 kwietnia 2006r. do 31 października 2012r. i że jej bezsporny ogólny staż ubezpieczeniowy wynosi 21 lat 9 miesięcy i 17 dni, a także że w wypadku niezdolności do pracy datowanej od dnia 13 kwietnia 2006r. spełnia wymóg posiadania pięcioletniego stażu ubezpieczeniowego w ostatnim dziesięcioleciu, powołała się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006r. sygn. I UZP 5/05 podnosząc, że wprawdzie uchwała ta dotyczyła stanu prawnego sprzed nowelizacji ustawy o FUS, obowiązującej od września 2011r., która wprowadziła uregulowanie art. 58 ust. 4, jednak zgodnie z obowiązującą linią orzeczniczą ustalenie prawa do renty następuje na podstawie stanu prawnego, obowiązującego w dniu spełnienia wszystkich warunków do nabycia uprawnień rentowych, a nie według późniejszej daty złożenia wniosku. W świetle wskazanego stanu prawnego spełniła przesłanki do uzyskania prawa do renty, ponieważ przed dniem wejścia tej nowelizacji posiadała wymagany okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący ponad 20 lat, a także była całkowicie niezdolna do pracy, tym samym nie musiała udowadniać pozostałych okresów - pięcioletniego oraz osiemnastomiesięcznego. Podniosła ponadto, że jej zdaniem kwestionowanie przez organ rentowy opinii biegłych, na których oparł się Sąd Okręgowy, jest zupełnie bezpodstawne, ponieważ z dokumentacji, którą organ rentowy posiadał w dniu wydania zaskarżonej decyzji, a na której się jednak nie oparł z powodu zaniechania jej przetłumaczenia, jasno wynika, że była całkowicie niezdolna do pracy od 2006 roku. Fakt, iż podejmowała się wtedy pracy pomimo niezdolności do pracy, nie zmienia tego, że niezdolność ta istniała obiektywnie. Podniosła, że była już wtedy tak schorowana, że wysiłek mógł spowodować u niej nawet utratę życia. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, aby Sąd - uznając ją za całkowicie niezdolną do pracy od dnia 13 kwietnia 2006r. - orzekł w oparciu o nowe okoliczności, powstałe po dniu złożenia odwołania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna. Sąd Apelacyjny podziela ustalenie dokonane przez Sąd I instancji, że niezdolność ubezpieczonej do pracy powstała w dniu 13 kwietnia 2006r. i trwa nieprzerwanie do chwili obecnej, zmieniając jedynie swój stopień. I tak – od dnia 13 kwietnia 2006r. do dnia 31 października 2012r. była to niezdolność całkowita, od dnia 1 listopada 2012r. do 14 czerwca 2015r. – niezdolność częściowa, a następnie od dnia 15 czerwca 2015r. do chwili obecnej – ponownie niezdolność całkowita. Ustalenie to, w szczególności co do daty pierwszego powstania całkowitej niezdolności do pracy (kwiecień 2006r.) znajduje mocne oparcie w opinii biegłego z zakresu kardiologii dr n.med. M. W., a w szczególności w przytoczonej przez niego dokumentacji leczenia z Grecji, w której wskazano na szereg dokumentów z roku 2006, w tym ówczesne rozpoznanie idiopatycznej kardiomiopatii dylatacyjnej, ocenę stopnia zawansowania niewydolności serca na NYHA II/III, co oznacza chorobę zaawansowaną, przepis leczniczy z dnia 13 kwietnia 2006r., przepisujący leki typowe dla leczenia zdekompensowanej niewydolności serca oraz zapis w tejże dokumentacji, datowany na dzień 6 maja 2006r., potwierdzający istnienie cech niewydolności krążenia w stopniu NYHA II/III, a także korespondujący z tymi opisami wynik ECHO z 2007r. wskazujący na frakcję wyrzutową 30-39%, tudzież informacje o leczeniu w 2007r. z rozpoznaną kardiomiopatią rozstrzeniową z zastoinową niewydolnością serca w klasie NYHA III. Biegły wykazał też dalsze pogorszenie, dla którego w roku 2009 w badaniu ECHO z dnia 3 września 2009r. stwierdzano bardzo niską frakcję wyrzutową lewej komory – 25% (por. k. 184 – 185 a.s.). Biegły wyjaśnił także, dlaczego jako całkowicie niezdolna do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy o FUS ubezpieczona mogła w okresie od 1 listopada 2007r. do 30 kwietnia 2009r. sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną, wskazując, że można dobrze tolerować wysiłek nawet przy istotnym obniżeniu funkcji skurczowej lewej komory, jednak tak duże uszkodzenie serca w sensie morfologicznym i czynnościowym, jak występujące wówczas u ubezpieczonej, kwalifikuje do osób całkowicie niezdolnych do pracy (por. k.217 a.s.). Dalsza całkowita niezdolność ubezpieczonej do pracy do dnia 31 października 2012r. była między stronami niesporna, jako ustalona przez lekarza orzecznika ZUS orzeczeniem z dnia 29 października 2010r., podobnie jak dalsza okresowa częściowa niezdolność do pracy – do dnia 14 czerwca 2015r. Wreszcie organ rentowy nie kwestionował ustalenia przez biegłego ponownej całkowitej niezdolności do pracy od dnia 14 czerwca 2015r., tzn. od daty przyjęcia do szpitala, kiedy to ponownie stwierdzono u ubezpieczonej bardzo niską frakcję wyrzutową lewej komory – 25%, z ciężką niedomykalnością zastawki mitralnej (por. k. 185 a.s.). Sąd I instancji błędnie natomiast uznał, że przy tak ustalonym stanie faktycznym H. Z. w dacie złożenia wniosku o świadczenie (tj. w kwietniu 2013r.) spełniła przesłanki do przyznania jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Ocenę tę Sąd I instancji oparł na ustaleniu, że przy powstaniu całkowitej niezdolności do pracy z dniem 13 kwietnia 2006r. ubezpieczona wykazała spełnienie przesłanki, określonej przepisami art. 57 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 58 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy o FUS, tzn. w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem tej niezdolności wykazała ponad pięcioletni wymiar okresów składkowych i nieskładkowych. Ustalenie to jest prawidłowe, bowiem w dziesięcioleciu od 13 kwietnia 1996r. do 12 kwietnia 2006r. ubezpieczona wykazała okres zatrudnienia od 13 kwietnia 1996r. do 9 stycznia 2003r., wynoszący 6 lat, 8 miesięcy 27 dni, w tym okresy nieskładkowe: - od 1 do 11 stycznia 1997r. (11 dni), - od 17 do 25 stycznia 1997r. (9 dni), - od 28 października do 3 listopada 1997r. (7 dni), - od 12 do 23 stycznia 1998r. (11 dni), - od 24 kwietnia do 6 czerwca 1998r. (1 m-c 13 dni), - od 28 grudnia 1998r. do 2 stycznia 1999r. (6 dni), - od 6 do 10 grudnia 1999r. (5 dni), - od 28 marca do 1 kwietnia 2000r. (5 dni), - od 29 maja do 21 czerwca 2000r. (24 dni), - od 9 sierpnia do 1 września 2000r. (24 dni), - od 16 do 19 stycznia 2001r. (4 dni), - od 21 stycznia do 5 lutego 2001r. (15 dni), - od 27 listopada do 24 grudnia 2001r. (28 dni), - od 18 do 19 kwietnia 2002r. (2 dni) - od 2 września 2002r. do 9 stycznia 2003r. (4 m-ce 8 dni) (łącznie 10 m-cy i 22 dni) (por. św. pracy – k. 6 a.r. i notatka – k. 66 a.r). Nie można jednak nie zauważyć, że ostatni okres, wymieniony w przepisie art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o FUS, tzn. okres pobierania zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy, ustał z dniem 9 stycznia 2003r., zatem całkowita niezdolność ubezpieczonej do pracy (12 kwietnia 2006r.) powstała po upływie 18 miesięcy od ustania tego okresu. Zgodnie z przepisem art. 57 ust. 2 ustawy, wskazanego wyżej wymogu, określonego przepisem art. 57 ust. 1 pkt 3, nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący dla kobiety co najmniej 20 lat i który jest całkowicie niezdolny do pracy. Niekwestionowany wymiar okresów składkowych i nieskładkowych ubezpieczonej wynosił wówczas 20 lat 1 miesiąc i 27 dni (por. zestawienie – k. 94 - 96 a.r.). Przy tak ustalonych okolicznościach faktycznych H. Z. spełniałaby przesłanki do uzyskania prawa do renty, jednak jej całkowita niezdolność do pracy bezspornie ustała (uległa obniżeniu do częściowej niezdolności do pracy) z dniem 31 października 2012r., a zatem już przed złożeniem wniosku o rentę w niniejszej sprawie. Z tym też dniem 31 października 2012r. ubezpieczona utraciła możliwość powoływania się na spełnienie przesłanek do nabycia prawa do renty, wynikające z ustalenia całkowitej niezdolności do pracy. Na poparcie tego stanowiska przywołać w tym miejscu wypada uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2009r. sygn. II UZP 1/09 (OSNP 2009/19-20/263), w której Sąd ten stwierdził, że prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nabyte na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ustaje, gdy ustanie warunek całkowitej niezdolności do pracy (art. 101 pkt 1 tej ustawy). Analogiczny pogląd wyraził Sąd Najwyższy także w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 lutego 2010r. sygn. I UK 223/09 (LEX nr 585716), stwierdzając, że art. 57 ust. 2 ustawy z 1998r. o emeryturach i rentach z FUS ma charakter przepisu szczególnego w stosunku do jego ust. 1 i jako taki musi być wykładany ściśle, zważywszy że określone w nim szczególne warunki nabycia prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy stanowią odstępstwo od zasad powszechnie obowiązujących przy ustalaniu uprawnień rentowych. Oznacza to, że prawo do renty przyznane na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy przysługuje wyłącznie pod warunkiem utrzymania stopnia całkowitej niezdolności do pracy, którego to warunku nie spełnia już osoba, u której ustąpił stan całkowitej niezdolności do pracy, a utrzymuje jedynie częściowa niezdolność do pracy. Składając wniosek o przyznanie prawa do renty w dniu 29 kwietnia 2013r. H. Z. bezspornie była nadal (od dnia 1 listopada 2012r.) jedynie częściowo niezdolna do pracy. Jako osoba częściowo niezdolna do pracy nie mogła uzyskać prawa do renty, bowiem jej niezdolność do pracy (istniejąca od dnia 13 kwietnia 2006r.) powstała po upływie 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu nieskładkowego, o którym mowa w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 386 § 1 kpc Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach orzeczono po myśli § 16 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 15 ust. 2 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015r. poz. 1801). Przyznać natomiast należy, że Sąd Apelacyjny pominął fakt, iż stając się z dniem 15 czerwca 2015r. (niespornie) ponownie osobą całkowicie niezdolną do pracy i zważywszy na to, że niezdolność do pracy istnieje (choć w różnym stopniu) nieprzerwanie od dnia 13 kwietnia 2006r., ubezpieczona ponownie odzyskała możność powoływania się na spełnienie przesłanek do uzyskania prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, bowiem - co wykazano wyżej - w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy wykazała posiadanie ponad pięcioletniego wymiaru okresów składkowych i nieskładkowych, zaś z dniem ponownego powstania całkowitej niezdolności do pracy (15.06.2015r.) ponownie odzyskała możność skutecznego odwoływania się do uregulowania art. 57 ust. 2 ustawy o FUS, tzn. nie musi już wykazywać spełnienia przesłanki, określonej przepisem art. 57 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, jako że bezspornie udokumentowała ponad 20-letni wymiar okresów składkowych i nieskładkowych, co organ rentowy przyznaje. Opierając się na powyższych ustaleniach należało w istocie dokonać jedynie częściowej zmiany zaskarżonego wyroku, przyznając ubezpieczonej prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 15 czerwca 2015r. do 30 września 2017r., a oddalając odwołanie co do prawa do renty za okres wcześniejszy, czego Sąd przez przeoczenie nie uczynił. /-/ SSA W. Bzibziak /-/ SSA A. Kolonko /-/ SSA W. Nowakowski Sędzia Przewodniczący Sędzia ek
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.