1 k.p.c., jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, sąd uchyla tą decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja jest objęta katalogiem przewidzianym powołanym przepisem, jako nakładająca obowiązek uiszczenia składek i ustalająca podstawę ich wymiaru, który w części obciąża ubezpieczonego I. B., zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 266). W uzasadnieniu projektu zmiany wprowadzającej przepis art.
1 k.p.c., przykłady wad decyzji, określone jako rażące, wymieniono w zakresie treści (brak oznaczenia stron, niewskazanie sposobu obliczenia świadczenia lub składki), sposobu wydania (wydanie przez osobę nieuprawnioną) i postępowania je poprzedzającego (bez podstawy prawnej lub przedwcześnie – bez zachowania terminów lub przesłanek wydania). Niezależnie od tego, czy wady te dotyczą formy, czy treści decyzji, ich wspólną cechą jest to, że naruszają przepisy o postępowaniu przed organem rentowym w takim stopniu, że ich konwalidacja jest niemożliwa. Naprawienie takich decyzji przez sąd polega w istocie na wydaniu ich na nowo, to zaś wymaga ponownego przeprowadzenia całego postępowania – tyle że przed sądem (J. May, [w:] Kodeks postępowania cywilnego..., T. Zembrzuski – red., WKP 2020). Zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, bowiem ubezpieczony, który obligatoryjnie musi być stroną postępowania administracyjnego skutkującego wydaniem decyzji jego dotyczącej, stroną tego postepowania nie był. Nie został on bowiem prawidłowo zawiadomiony o wszczęciu postępowania administracyjnego, nie umożliwiono mu udziału w tym postepowaniu, nie doręczono mu skutecznie decyzji, które go dotyczyła, a tym samym nie otwarto drogi odwoławczej od tej decyzji. Skoro ubezpieczony nie był stroną w postępowaniu administracyjnym, które go dotyczyło i decyzji mu skutecznie nie doręczono, to tym samym nie mógł być on stroną w postepowaniu sądowym przed sądem powszechnym, toczącym się z odwołania płatnika składek od tej decyzji. Występowanie w postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych funkcji kontrolnej powoduje bowiem, że jest ono kontynuacją postępowania administracyjnego. Przy czym funkcja kontrolna, w obecnym stanie prawnym, zmienionym przepisem art.
1 k.p.c., nie ogranicza się wyłącznie do materialnoprawnej oceny legalności decyzji administracyjnej. Rację ma organ rentowy, że zaskarżona decyzja weszła do obrotu prawnego i wywołała skutek prawny mimo wadliwego doręczenia, tj. z pominięciem niektórych stron postępowania, ale skutki te – w tym co do prawomocności decyzji – dotyczą jedynie strony, której decyzję doręczono, w tym wypadku płatnika składek, który stał się stroną postępowania sądowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z przepisami Rozdziału 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wydaje decyzje w zakresie spraw indywidualnych w trybie regulowanym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. W myśl art. 61 § 4 k.p.a., o wszczęciu postepowania z urzędu należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. W niniejszej sprawie organ rentowy prowadził jedno postępowanie dotyczące płatnika składek i ubezpieczonego. Do tego w postępowaniu odwoławczym, zgodnie z art. 477 11 § 1 k.p.c., uczestnictwo każdej z tych stron postepowania administracyjnego, jest co do zasady obligatoryjne. Mimo to organ rentowy, ani rozpoczął, ani zakończył skutecznie postepowania administracyjnego wobec obligatoryjnej strony, jakimi jest ubezpieczony I. B., z uwagi na brak doręczenia mu, tak pisma inicjującego postepowanie, jak i zaskarżonej przez płatnika decyzji, postepowanie to kończącej. Kwestie zasad i trybu doręczania pism w postępowaniu administracyjnym uregulowane zostały w rozdziale 8 działu I Kodeksu Postępowania administracyjnego. Generalną zasadą doręczania pism osobom fizycznym, wynikającą z art. 42 k.p.a., jest doręczenie bezpośrednio do rąk adresata w mieszkaniu lub miejscu pracy (§ 1), a także w lokalu organu administracji publicznej (§ 2) bądź w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (§ 3). Jest to tzw. doręczenie właściwe. Poza doręczeniem właściwym, ustawodawca przewidział inne formy doręczenia pism, mające charakter uzupełniający, w tym określone w art. 43 k.p.a. doręczenie zastępcze, tj. w przypadku nieobecności adresata, do rąk dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Natomiast na zasadzie art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 poczta przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez pocztę. Równocześnie, w myśl § 2 omawianego przepisu, zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W przypadku niepodjęcia przesyłki w tym terminie, zgodnie z art. 44 § 3, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. Stosownie do art. 44 § 4 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Ostatnio powołany przepis ustanawia tzw. fikcję prawną doręczenia. Organ administracji publicznej może jednak korzystać z opisanych wyżej sposobów doręczenia, wyłącznie w przypadku strony mającej miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub innych państw enumeratywnie wyszczególnionych przepisem prawa, do których U. nie należy. Organ rentowy pismo inicjujące skierował do miejsca zamieszkania ubezpieczonego na U., ale bez wymaganych prawem pouczeń adekwatnych do takiej sytuacji. Przy prawidłowych pouczeniach, wobec braku reakcji strony zamieszkującej na terenie U., pozwany powinien zaprzestać doręczania dalszych pism, w tym decyzji kończącej. Prawidłowe pouczenia jednak nie miały miejsca, nie można więc założyć, że wobec tej strony postepowanie zostało skutecznie zainicjowane. Przepis art. 40 § 4 k.p.a. stanowi, że strona, która nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w Rzeczypospolitej Polskiej, innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Rzeczypospolitej Polskiej i nie działa za pośrednictwem konsula Rzeczypospolitej Polskiej, jest obowiązana wskazać w Rzeczypospolitej Polskiej pełnomocnika do doręczeń, chyba że doręczenie następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W myśl § 5, w razie niewskazania pełnomocnika do doręczeń przeznaczone dla tej strony pisma pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Stronę należy o tym pouczyć przy pierwszym doręczeniu. Strona powinna być również pouczona o możliwości złożenia odpowiedzi na pismo wszczynające postępowanie i wyjaśnień na piśmie oraz o tym, kto może być ustanowiony pełnomocnikiem. Konsekwencją niewykonania przez stronę obowiązku wskazania pełnomocnika do doręczeń jest – zgodnie z przepisem art. 40 § 5 zdanie pierwsze – pozostawienie pisma w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. O obowiązku ustanowienia pełnomocnika należy stronę pouczyć w pierwszym piśmie (zob. wyroki NSA: z 14.09.2001 r., V SA 545/01, LEX nr 121800; z 23.09.2005 r., I OSK 43/05, LEX nr 194724). Wobec tego pozostawienie pisma w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia może mieć miejsce dopiero po skutecznym pierwszym doręczeniu pisma zawierającego pouczenie w tym zakresie. Pouczenie powinno ponadto obejmować informację o możliwości złożenia odpowiedzi na pismo wszczynające postępowanie i wyjaśnień na piśmie oraz o tym, kto może być ustanowiony pełnomocnikiem. (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W. Chróścielewsk (red.), Z. Kmieciak (red.), WKP, 2019). W niniejszej sprawie organ rentowy przesłał zaskarżoną decyzję osobie ubezpieczonej wyłącznie na adres ukraiński, jednakże przepisy k.p.a. trybu takiego w ogóle nie przewidują. Doręczyć należy wyłącznie pismo inicjujące, ale z właściwymi pouczeniami. Zauważyć należy, że w ogóle nie można wywodzić skuteczności doręczenia decyzji, bowiem pismo nie zostało podjęte. Organ rentowy dwukrotnie wzywany do uzupełnienia materiału sprawy o dowody doręczenia ubezpieczonemu zaskarżonej decyzji w trybie i z pouczeniami przewidzianymi w art. 40 § 4 i 5 k.p.a., nie sprostał temu zadaniu. Pozwany kierując do ubezpieczonego korespondencję na U. uznał, że zachodzą przesłanki określone w art. 40 § 4-5 k.p.a., ale dyrektywami wynikającymi z tych przepisów już się nie kierował. Orzeczenie sądu w niniejszej sprawie ma na celu zapewnienie prawidłowego toku postepowania administracyjnego przez zagwarantowanie możliwości udziału w nim ubezpieczonemu. W tym celu należy: - ustalić, czy osoba ubezpieczona ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w Rzeczypospolitej Polskiej, innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym; - ustalić, czy osoba ubezpieczona ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Rzeczypospolitej Polskiej lub czy działa za pośrednictwem konsula Rzeczypospolitej Polskiej; - jeżeli odpowiedź na dwa powyższe pytania okaże się negatywna, należy dokonać wyboru sposobu doręczenia, albo za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo listownie z pouczeniem o obowiązku wskazania w Rzeczypospolitej Polskiej pełnomocnika do doręczeń; - w tym ostatnim przypadku, w zależności od reakcji strony, podjąć dalsze kroki przewidziane art. 40 k.p.a. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art.
1 k.p.c., orzeczono jak w sentencji wyroku.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.