II AKa 360/19

(1). Z zeznań pokrzywdzonego przytoczonych w apelacji wynika, że to M. O. nakłaniał pokrzywdzonego do udzielenia oskarżonemu pożyczki w kwocie 1 mln zł, uzgodnił z pokrzywdzonym treść umowy, mówił na co jest potrzebna i jakie są jej zabezpieczenia (str. 1 – 2 apelacji). - Oskarżony natomiast nie znał pokrzywdzonego przed wydaniem pieniędzy, nie rozmawiał z nim o niczym nie zapewniał (str. 2 apelacji). Jego rola ograniczyła się do odbierania kwoty pożyczki i podpisania umowy, której treść uzgadniał O.. Oskarżony nie wywołał u pokrzywdzonego świadomości, iż zwrot kwoty 1 mln zł w terminie miesięcznym, w podwojonej wysokości był realny. Na pewno nie miał też wpływu na decyzję pokrzywdzonego skoro podpisał umowę pożyczki dopiero po pewnym czasie po wydaniu mu kwoty 1 mln zł (str. 3 uzasadnienia apelacji). - Zarysowane powyższe stanowisko skarżącego jest w całej rozciągłości chybione. - Jak bowiem wynika z bezbłędnych ustaleń faktycznych Sądu I instancji, opartych o trafną ocenę zebranego materiału dowodowego – które to ustalenia nie są podważane w ramach apelacji - oskarżony i świadek M. O. działali wspólnie i w porozumieniu. - Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, iż Sąd I instancji nie użył, w ramach ustaleń zawartych w pisemnych motywach wyroku, wprost sformułowania określonego w art. 18 § 1 k.k., opisującego współsprawstwo jako wykonanie czynu zabronionego wspólnie i w porozumieniu z inną osobą. - Sąd nie posługiwał się bowiem w tym zakresie językiem ściśle prawniczym, jednak analiza sformułowań odnoszących się do ocen i ustaleń dotyczących przebiegu przedmiotowego czynu czynności, wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości, że został on dokonany przez oskarżonego w ramach współsprawstwa o którym mowa w art. 18 § 1 k.k. - Sąd trafnie przytacza w tej mierze fragment zeznań pokrzywdzonego wskazujący jednoznacznie, iż M. O. i oskarżony działali wspólnie i w porozumieniu, oceniając zarazem, iż są to zeznania racjonale i logiczne (str. 10 uzasadnienia wyroku w zw. z zeznaniami k. 1723). - Jednocześnie też, Sąd I instancji wyklucza prawdziwość wersji przeciwstawnej, jakoby cel pożyczki (fałszywe zapewnienia, że chodzi o zakup materiałów do produkcji kiosków) nie był uzgodniony (przez O.) z oskarżonym (str. 11 apelacji 3 akapit). - Słusznie też, na poparcie ustalenia co do współsprawstwa M. O. w wyłudzeniu pożyczki od pokrzywdzonego, przytoczono w uzasadnieniu wyroku takie okoliczności jak fragmenty zapisu rozmów telefonicznych między żoną pokrzywdzonego a O. a także mocne zaangażowanie O. w poszukiwanie rozwiązania sprawy przedmiotowej pożyczki i brak zaprzeczeń co do udziału w tejże sprawie (str. 11 uzasadnienia). - W tym miejscu zaznaczyć należy, że Sąd nie był zobligowany do wskazywania w ramach opisu czynu przypisanego oskarżonemu, drugiego współsprawcy (osoby, która nie była objęta aktem oskarżenia w niniejszej sprawie i która zmarła przed przedstawieniem jej zarzutów) albowiem przepis art. 413 § 1 k.p.k. określający treść wyroku skazującego, nie wymaga zamieszczenia tegoż elementu w sentencji wyroku. - Użyty w art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. zwrot „ dokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu” wymaga (z punktu widzenia znamion strony przedmiotowej przestępstwa), zawarcia w opisie czynu tych elementów przebiegu zdarzenia, które wypełniają znamiona tegoż przestępstwa. Opis czynu powinien zatem zawierać komplet znamion, które zostały wypełnione ustalonym zachowaniem sprawcy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 marca 2012 r. OSNKW 2012/7 poz. 78). - W Judykaturze trafnie wskazuje się, że fakty i okoliczności nienależące do istoty czynu, a więc obojętne z punktu widzenia jego kwalifikacji prawnej, nie muszą być ujmowane w obrębie opisu czynu i to nawet wówczas gdy mają znaczenie dla zastosowania wobec oskarżonego określonych instytucji prawa materialnego (np. orzeczenie Sądu Najwyższego z 18 lutego 2009 r. OSNwSK 2009 poz. 451 dotyczące zbyteczności zamieszczania w opisie czynu informacji o działaniu sprawcy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej). - Na gruncie sprawy niniejszej jest zatem oczywistym, że użycie sformułowania o działaniu wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, w ramach opisu czynu w sentencji wyroku, można uznać za zbędne, zaś ustalenie w tym zakresie winno znaleźć odzwierciedlenie w treści motywacyjnej części wyroku. Wśród ustawowych znamion przestępstwa określonego w art. 286 § 1 k.k. brak jest bowiem znamienia w postaci „ działania wspólnie i w porozumieniu z inną osobą”. Natomiast stosowne ustalenie w tej mierze zostało (jak wcześniej wykazano), w sposób wystarczająco zrozumiały, wyartykułowane w treści uzasadnienia ww. wyroku. - Istotne jest zatem ustalenie Sądu I instancji, że oskarżony działał wspólnie z W. O., na przykład poprzez wskazanie, iż przedstawiony (czyli zafałszowany) cel pożyczki został pomiędzy tymi osobami uprzednio uzgodniony (str. 11 uzasadnienia), lub też poprzez wskazanie, iż to oskarżony za pośrednictwem O., wywołał u pokrzywdzonego przekonanie o przeznaczeniu pożyczki na cel inwestycyjny dający podstawy do spodziewania się rychłych zysków (str. 19). - Nadto, również Sąd Najwyższy, w ramach uzasadnienia wyroku kasatoryjnego, wyraził stanowczy pogląd, iż Sąd I instancji ustalił, że oskarżony i O. działali wspólnie i w porozumieniu (str. 9 uzasadnienia wyroku z 7 sierpnia 2019 r.). - Co istotne Sąd Najwyższy wskazał w tym kontekście, że podkreślenie przez sąd odwoławczy okoliczności, iż oskarżony działał wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, nie stanowi naruszenia zakazu ne peius (str. 9 ww. uzasadnienia). - Podzielając zatem powyższe stanowisko Sądu Najwyższego, Sąd Apelacyjny podkreśla ponownie, iż oskarżony, wyczerpując znamiona czynu przypisanego mu zaskarżonym wyrokiem, działał wspólnie i w porozumieniu z M. O.

(1)i dodatkowo przyjmuje, iż nie ma (jak wcześniej wykazano) konieczności (ani potrzeby) odzwierciedlenia powyższej okoliczności w sentencji wyroku, w tym również w sentencji wyroku Sądu odwoławczego. - Uzupełniająco jedynie należy nadmienić, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, w wypadku form zjawiskowych popełnienia czynu zabronionego, z uwagi na ich równorzędność, zmiana jednej formy na inną (np. z pomocnictwa na sprawstwo czy z jednosprawstwa na współsprawstwo), przy apelacji wniesionej wyłącznie na korzyść oskarżonego, nie narusza zakazu reformationis in peius. Argument o równorzędności form zjawiskowych popełnienia czynu zabronionego przesądza, że żadna postać zjawiskowa nie jest nadrzędna wobec innych i w związku z tym zmiana tych form nie może być uznana za rozstrzygnięcie mniej korzystne dla oskarżonego (por. np. orzeczenie Sądu Najwyższego z 14 października 2002 r. LEX nr 55552). - W świetle powyższego poglądu, ponownie należy wskazać, że podkreślenie przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku, iż przestępstwo przypisane oskarżonemu zostało popełnione w formie zjawiskowej współsprawstwa - w celu potwierdzenia trafnych ustaleń dokonanych w tym zakresie przez Sąd I instancji - nie stanowi naruszenia zakazu reformationis in peius, obowiązującego w postępowaniu odwoławczym. - O tym, że oskarżony W. K. obejmował swoim zamiarem wszystkie znamiona czynu opisanego w art. 286 § 1 k.k. (tj. doprowadzenie pokrzywdzonego, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia go w błąd) zrealizowane wspólnie i w porozumieniu z druga osobą – w tym wszystkie elementy oszukańczych zabiegów podejmowanych przez M. O. - świadczy szereg okoliczności trafnie wskazanych w rozważaniach Sąd I instancji. - Przede wszystkim, Sąd ten słusznie uznał, że nie sposób przyjąć, iż cel przedstawiony przez O. w czasie nakłaniania pokrzywdzonego do udzielenia pożyczki, nie był uzgodniony z oskarżonym. - Wskazują na to, elementarne zasady rozumowania i doświadczenia życiowego, w tym chociażby przedstawiona przez Sąd meriti okoliczność, iż O. zapewniając fałszywie pokrzywdzonego, że chodzi o zakup materiału do produkcji kiosków (co miało przynieść szybki zysk), nie mógł ryzykować ujawnienia niespójności tej wersji z wersją oskarżonego. - Jest zatem oczywistym, iż O. nie mógł samodzielnie skonstruować kłamliwej historii - dotyczącej przeznaczenia 1 mln zł oraz wyjątkowej opłacalności przedsięwzięcia, w które mają być zainwestowane te pieniądze - lecz musiał jej kształt uzgodnić z oskarżonym, za czym przemawia jednoznacznie fakt posiadania przez O. szczegółowej wiedzy dotyczącej funkcjonowania spółki oskarżonego (W.) np. w zakresie produkcji kiosków (...), czy formy ewentualnych zabezpieczeń itp. - Za niedorzeczną uznać zarazem należy wersję przeciwstawną, (którą zdaje się lansować autor apelacji), iż W. O. z własnej inicjatywy, niejako „ altruistycznie”, wyłącznie w ramach koleżeńskiej przysługi, podjął się realizacji szeregu oszukańczych działań, w celu wyłudzenia kwoty pożyczki od pokrzywdzonego – wiedząc o trudnej sytuacji majątkowej oskarżonego i tym samym ryzykując, iż przestępczy charakter tych działań może zostać ujawniony - bez uzgodnienia całokształtu tych działań z oskarżonym, tj. bez objęcia ich wspólnym z oskarżonym porozumieniem. - Ponadto, czego nie dostrzega skarżący, oskarżony już w momencie przyjęcia od pokrzywdzonego kwoty wyłudzonej pożyczki przekazał pokrzywdzonemu niepodpisany tekst umowy, który był w tym zakresie w pełni zgodny z wcześniejszymi ustaleniami O. z pokrzywdzonym (k. 55 zeznania pokrzywdzonego). Sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem byłoby przyjęcie założenia, iż oskarżony nie zapoznał się wcześniej z tekstem, przywiezionego przez siebie, projektu umowy. - Powyższa umowa została podpisana przez oskarżonego po około 3 tygodniach. Oskarżony niewątpliwie znał treści tej umowy, skoro przy jej podpisywaniu powoływał się na zawarte w niej postanowienia, dotyczące miliona złotych odsetek i 500.000 zł odsetek karnych (k. 1722v w zw. z § 3 umowy z k. 10). - Oskarżony zatem, zarówno w momencie przyjmowania pieniędzy, jak i w czasie podpisywania umowy, obejmował swą świadomością fakt, iż zobowiązuje się do wykonania (wynegocjowanych wcześniej przez O.) postanowień umownych. - Przy tym były to postanowienia, co do których (jak trafnie ustalił Sąd I instancji), oskarżony nie miał w tamtym okresie żadnych podstaw do uznania, iż są one możliwe do realizacji (por. np. rozważania ze str. 18 uzasadnienia wyroku wykluczające, iż oskarżony mógł być przekonany, iż w ciągu dwóch miesięcy uda mu się uzyskać kwotę kilku mln zł, warunkującą wywiązanie się z ww. umowy). - Tekst projektu umowy, przywieziony przez oskarżonego w dniu otrzymania pieniędzy, zawierał też, jak wnikliwie wykazał Sąd I instancji, zapisy wprowadzające pokrzywdzonego w błąd, co do możliwości zaspokojenia się z zabezpieczeń ww. pożyczki (str. 20). - Dodatkowym argumentem przemawiającym za współsprawstwem oskarżonego w przypisanym mu przestępstwie oszustwa popełnionego na szkodę pokrzywdzonego jest fakt, że oskarżony (jako jedyny bezpośredni beneficjent kwoty przekazanej w ramach przedmiotowej umowy pożyczki), nie podjął jakichkolwiek faktycznych działań w celu choćby częściowego wywiązania się z obowiązku zwrotu pożyczonej kwoty, a nawet - działając dalej w porozumieniu z O. - doprowadził do pozyskania od oskarżonego kolejnych środków pieniężnych (nie objętych oskarżeniem), których następnie nie zwrócił. - Z tych względów uznać należy, że Sąd I instancji trafnie ustalił, iż oskarżony ( który jak wskazano, działał w tym przypadku wspólnie i w porozumieniu z drugą osobą), w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadził pokrzywdzonego w błąd co do możliwości uzyskania środków finansowych z zyskiem z tytułu udzielonej pożyczki i co do zamiaru zwrotu pożyczki, jak i co do faktycznego przeznaczenia przekazanych mu środków finansowych, doprowadzając pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 1 mln zł. - Tym samym stwierdzić trzeba, że dokonana przez Sąd I instancji, subsumpcja powyższych bezbłędnych ustaleń faktycznych pod przepis art. 286 § 1 k.k. jest prawidłowa, i że w konsekwencji zarzut obrazy prawa materialnego – art. 286 § 1 k.k. – nie zasługuje na akceptację, a co za tym idzie, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku apelacyjnego o zmianę wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego. Wniosek - o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny lub niezasadny. Wniosek bezzasadny ze względu na brak podstaw do zmiany wyroku w kierunku wskazanym w apelacji z powodów omówionych w ramach rozważań z ww. pkt 3 Lp. 2 dotyczącym bezzasadności zarzutu obrazy art. 286 § 1 k.k. 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU Wskazać wszystkie okoliczności, które sąd uwzględnił z urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 439 k.p.k., art. 440 k.p.k.). Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności. 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji 1 Przedmiot utrzymania w mocy Wyrok utrzymany w mocy w całości Zwięźle o powodach utrzymania w mocy. Utrzymany z powodów omawianych wyżej w pkt 3 Lp. 2 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 1. Przedmiot i zakres zmiany Zwięźle o powodach zmiany. 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia. Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia. 4. Konieczność warunkowego umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i warunkowego umorzenia ze wskazaniem podstawy prawnej warunkowego umorzenia postępowania. 5. ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia. 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania 5.4. Inne rozstrzygnięcia z wyroku Lp. Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku. Przytoczyć okoliczności. Pkt 2 Zasądzenie kosztów obrony świadczonej z urzędu zgodnie z obowiązującymi przepisami § 17 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714) 6. Koszty Procesu Wskazać oskarżonego. Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku. Przytoczyć okoliczności. 3 Obciążono oskarżonego kosztami sądowymi za postępowanie odwoławcze na podstawie art. 634 k.p.k. 7. PODPIS Rafał Kaniok Jerzy Leder Zbigniew Kapiński 1.3 Granice zaskarżenia Wpisać kolejny numer załącznika 1 Podmiot wnoszący apelację Obrońca oskarżonego Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt VII 60/16 1.3.1 Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☐ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.2 Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji. ☒ art. 438 pkt 1 k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☐ art. 438 pkt 2 k.p.k. - obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☐ art. 438 pkt 3 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. - rażąca niewspółmierności kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.4. Wnioski ☐ uchylenie ☒ zmiana