(1), ponad zasądzoną wyrokiem kwotę 50 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania do dnia zapłaty, 3. oddalającej powództwo o zapłatę zadośćuczynienia z art. 448 kc w zw. z art.

(1), ponad zasądzoną wyrokiem kwotę 25 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania do dnia zapłaty, 4. oddalającej powództwo o zapłatę zadośćuczynienia z art. 448 kc w zw. z art.

(2), ponad zasądzoną wyrokiem kwotę 25 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania do dnia zapłaty, 5. oddalającej powództwo o zapłatę zadośćuczynienia z art. 448 kc w zw. z art.

(1), ponad zasądzoną wyrokiem kwotę 35 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania do dnia zapłaty,

1. oddalającej powództwo o zapłatę od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. Oddział Okręgowy w L. na rzecz powodów kwoty 3.800, 00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a w konsekwencji także w części:
2. rozstrzygającej o kosztach procesu poprzez wzajemne ich zniesienie między stronami. Powodowie zarzucili:
3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na nieprawidłowym oszacowaniu rozmiaru krzywdy i cierpień psychicznych, których doznali powodowie w następstwie śmierci córki i siostry w wypadku z dnia 18.09.2005 r.,
4. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 448 kc w zw. z art.

(1)dalszej kwoty 50 000 zł (zgodnie z roszczeniami określonymi w piśmie procesowym z dnia 25.01.2013 r.) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania do dnia zapłaty, 3. zmianę zaskarżonego wyroku w odniesieniu do zadośćuczynienia z art. 448 kc w zw. z art.

(1)dalszej kwoty 25 000 zł (zgodnie z roszczeniami określonymi w piśmie procesowym z dnia 25.01.2013 r.) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania do dnia zapłaty, 4. zmianę zaskarżonego wyroku w odniesieniu do zadośćuczynienia z art. 448 kc w zw. z art.

(2)dalszej kwoty 25 000 zł (zgodnie z roszczeniami określonymi w piśmie procesowym z dnia 25.01.2013 r.) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania do dnia zapłaty, 5. zmianę zaskarżonego wyroku w odniesieniu do zadośćuczynienia z art. 448 kc w zw. z art.

(2)dalszej kwoty 35 000 zł(zgodnie z roszczeniami określonymi w piśmie procesowym z dnia 25.01.2013 r.) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania do dnia zapłaty,

1. zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie zwrotu kosztów sporządzenia ekspertyzy medycznej i zasądzenie od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. Oddział Okręgowy w L. na rzecz powodów kwoty 3800, 00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, ewentualnie o: przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, oraz o
2. zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za I i II instancję. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja pozwanego jest zasadna w zakresie w jakim dotyczy uwzględnienia przez Sąd Okręgowy roszczeń powodów o zasądzenie odszkodowania z art. 446 § 3 k.p.c., zaś apelacja powodów jest zasadna częściowo co do wysokości zasądzonego na rzecz I. i T. Ś.

(1)zadośćuczynienia. W pozostałym zakresie obie apelacje nie zasługują na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, ponieważ znajdują one oparcie w zebranym materiale dowodowym, ocenionym przez ten Sąd w granicach zakreślonych przepisem art. 233 § 1 k.p.c. Brak jest podstaw do przyjęcia, żeby Sąd Okręgowy dopuścił się błędów w tym zakresie. Zarzut z punktu 1 apelacji powodów choć obejmuje sformułowanie „błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia” to jego rozwinięcie nie podaje jakich faktów Sąd nie ustalił na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, czy też jakie okoliczności ustalił nieprawidłowo - wbrew logicznym wnioskom wypływającym z przeprowadzonych dowodów. Natomiast wywody apelacji kwestionują to, jakie znaczenie Sąd Rejonowy nadał pewnym faktom i jakie wyprowadził na ich podstawie wnioski w kontekście ustalenia wysokości zadośćuczynienia należnego powodom, a to jest już zagadnienie odnoszące się do zastosowania prawa materialnego - art. 448 k.c. i wykładni pojęcia "odpowiedniej sumy" zawartego w tym przepisie, o czym poniżej. Podobnie zarzut z punktu 2 apelacji pozwanego, choć dotyczy naruszenia art. 233 k.p.c. i przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, to w istocie kwestionuje zastosowanie przez Sąd Okręgowy przepisu prawa materialnego, tj. art. 446 § 3 k.c. (poprzez przyjęcie, iż w przypadku powodów wskutek śmierci M. Ś.

(3)wystąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej), nie ocenę dowodów i ustalenia faktyczne. Zarzuty apelacji pozwanego dotyczące naruszenia art. 446 § 3 k.c. są uzasadnione. Przepis ten został przez Sąd Okręgowy błędnie zastosowany. Jak wynika z treści tego unormowania (sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej) i jak trafnie wywodzi pozwany, dotyczy on naprawienia szkody majątkowej, w odróżnieniu od zadośćuczynienia za szkody niemajątkowe unormowanego w art. 445 § 1 k.c., art. 448 k.c., czy obecnie art. 446 § 4 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2009 roku, I PK 97/09, Lex 558566, z dnia 3 czerwca 2011 roku, III CSK 279/10, Lex 898254, wyroki Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 18 października 2012 roku, I ACa 458/12, Lex 1237237, z dnia 4 kwietnia 2013 roku, IACa 15/13, Lex nr 1305991). Wprawdzie chodzi tu o szeroko rozumianą szkodę majątkową, często niewymierną i trudną do obliczenia, co oznacza, że choć o zmianie w sytuacji życiowej (pogorszeniu) najbliższych członków rodziny zmarłego mogą świadczyć okoliczności nie mające charakteru czysto majątkowego, to zmiany muszą mieć charakter znaczny i wywoływać określone skutki w sferze materialnej danej osoby, powodując pewien uszczerbek majątkowy, choćby nie dał się precyzyjnie określić i wyliczyć. Należy dodać, że dotyczy to zarówno aktualnego stanu prawnego, jak i stanu sprzed nowelizacji kodeksu cywilnego ustawą z dnia 30 maja 2008 roku wprowadzającej do porządku prawnego z dniem 3 sierpnia 2008 roku art. 446 § 4 k.c. Dlatego takie dolegliwości i konsekwencje śmierci osoby najbliższej, które nawet powodują znaczną zmianę codziennego funkcjonowania powoda, ale nie wywołują negatywnych reperkusji w sferze majątkowej nie uzasadniają roszczenia o odszkodowanie z art. 446 § 3 k.c. Sam Sąd Okręgowy przedstawiając wykładnię pojęcia „znacznego pogorszenia sytuacji życiowej” z art. 446 § 3 k.c. powoływał się na wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 21 lutego 2013 r. I ACa 1185/12 i zauważał wyraźnie, że chodzi tu o szeroko rozumianą szkodę majątkową (str. 33 uzasadnienia) – „szeroko pojęte szkody materialne, często nieuchwytne i trudne do obliczenia, prowadzące do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby najbliższej, szkody polegające na obiektywnym pogorszeniu pozycji życiowej danej osoby w świecie zewnętrznym, na które to pogorszenie składają się przede wszystkim trudności życiowe związane ze śmiercią najbliższego członka rodziny oraz przyszłe szkody majątkowe wynikające z utraty oczekiwań”. Pomimo tego przyjmując, że po stronie powodów wystąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. skupił się na zmianach świadczących o krzywdzie po stracie osoby bliskiej bez jakiegokolwiek odniesienia do ewentualnych majątkowych i finansowych skutków tych zmian, co słusznie zarzuca w swojej apelacji strona pozwana. W większości były to skutki w sferze psychicznej mogące mieć wpływ na rozmiar zadośćuczynienia za krzywdę związaną ze śmiercią M. Ś.

(3). Przytoczone przez Sąd Okręgowy okoliczności mające świadczyć o pogorszeniu sytuacji życiowej powodów, tj., że: powodowie nie potrafią cieszyć się w pełni z życia, korzystać z rozrywek, wciąż towarzyszy im poczucie niepokoju i lęku o siebie i życie najbliższych, odczuwają dyskomfort podczas jazdy samochodem, pogorszeniu uległ także stan ich zdrowia, szczególnie w sensie zdrowia psychicznego – występowały zaburzenia adaptacyjne, które wykraczają poza okres przedłużonej reakcji żałoby i związany z tym uszczerbek na zdrowiu 5 % (rodzice), czy, że powódki zmieniły się z wesołych pogodnych dzieci na zamknięte w sobie, zalęknione, miały trudności percepcyjne w nauce, zaburzenia procesów poznawczych, emocjonalnych (siostry) itp., nie miały żadnego negatywnego odzwierciedlenia w sferze materialnej i dlatego nie uzasadniały one przyznania powodom odszkodowania na mocy art. 446 § 3 k.c. Należy zaznaczyć, że nie jest wystarczające w tym względzie przytoczenie, jak czynią to powodowie w odpowiedzi na apelację, potencjalnie możliwych do wystąpienia konsekwencji i sytuacji, w jakich uzasadnione jest uwzględnienie żądania o odszkodowanie z art. 446 §3 k.c. (utrata świadczeń z zakresu wzajemnej pomocy, opieki, wychowania, utrata możliwości liczenia w przyszłości na pomoc córki i siostry, spadek energii życiowej, wpływ cierpień na wydajność pracy, itd.). W postępowaniu sądowym konieczne jest w pierwszej kolejności przytoczenie, że w danym przypadku wystąpiły określone skutki mające pewien aspekt materialny, a następnie wykazanie tego zgodnie z wymogiem art. 6 k.c., czemu powodowie nie podołali. Nie chodzi przy tym o precyzyjne udowadnianie wysokości szkody. Jak słusznie wskazuje w swojej apelacji pozwany, powodowie ograniczyli się do wykazywania skutków w postaci krzywdy, zaś nie wykazali negatywnych konsekwencji tego zdarzenia o charakterze majątkowym. Jedyną powołaną okolicznością, która mogłaby mieć przełożenie na szkodę majątkową i tym samym mieć ewentualne znaczenie dla roszczenia z art. 446 § 3 k.c. jest to, że powodowie I. i T. Ś.

(1)nie mieli dość siły, żeby zrealizować wcześniej zamierzone plany dotyczące modernizacji gospodarstwa. Jednakże powodowie nie przytoczyli w tym względzie żadnych konkretnych danych na czym miałoby to polegać i nie udowodnili okoliczności, które mogłyby pozwolić na stwierdzenie, że śmierć córki spowodowała w ich przypadku rezygnację z tego rodzaju planów, że odbiłoby się to na ich sytuacji majątkowej, na tyle, że sytuacja ta uległa pogorszeniu w znacznym stopniu. Nie zostało też wykazane, żeby pan T. Ś.

(1)zajmował się gospodarstwem w znacznie mniejszym stopniu niż przed wypadkiem, że uprawy uległy zmniejszeniu, czy wręcz zminimalizowaniu, tym bardziej, że biegli psychiatra i psycholog w swojej opinii stwierdzili, że u T. Ś.

(1)nie wystąpił wyraźny spadek aktywności (k.332), a sam powód podawał, że przez tydzień po pogrzebie nie mógł się niczym zająć, a potem zaczął nadmiernie pracować (k.329). Podobnie powódka I. Ś. wskazała, że po wypadku nie zaniedbywała swoich obowiązków (k.322v). Z kolei jeśli chodzi o zwrot kosztów związanych z leczeniem powódek to winny one być dochodzone w ramach odszkodowania z art. 444 § 1 k.c. i co należy podkreślić było realizowane w toku postępowania likwidacyjnego, wobec czego nie ma podstaw aby wynagradzać tego rodzaju szkodę niejako ponownie. Dlatego też brak było podstaw do uwzględnienia żądań powodów zasądzenia odszkodowania za znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej z art. 446 § 3 k.c. i na mocy art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w punktach I-V oddalając powództwo w tym zakresie (co do kwot po 30000 zł z odsetkami do dnia 23 sierpnia 2007 roku w przypadku I. i T. Ś.

(1), co do kwot po 15000 zł z odsetkami od dnia 23 maja 2008 roku w przypadku K. i M. Ś.

(1)i co do kwoty 10000 zł z odsetkami od dnia 23 maja 2008 roku w przypadku P. Ś.

(1)). Natomiast w pozostałym zakresie apelacja strony pozwanej nie zasługiwała na uwzględnienie, w szczególności nie były uzasadnione zarzuty naruszenia art. 448 k.c. w zw. z art. 23 i 24 § 1 k.c. Po pierwsze zdaniem Sądu Apelacyjnego słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji, iż powodom w okolicznościach niniejszej sprawy przysługuje roszczenie o zadośćuczynienie w związku ze śmiercią M. Ś.

(3)w oparciu o normy art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. Sąd Apelacyjny podziela w tej kwestii stanowisko, zgodnie z którym najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 roku. Stanowisko to należy uznać aktualnie za ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 14 stycznia 2010 roku, IV CSK 307/09, Lex nr 599865; uchwała z dnia 22 października 2010 roku, III CZP 76/10, Lex nr 604152; wyrok z dnia 11 maja 2011 roku, I CSK 621/10, Lex nr 848128, wyrok z dnia 25 maja 2011 roku, II CSK 537/10, Lex nr 846563 i uchwała z dnia 13 lipca 2011 roku, III CZP 32/11; Lex nr 852341), jak też tutejszego Sądu Apelacyjnego w Lublinie (por. wyroki z dnia 13 grudnia 2012 roku, I ACa 607/12, LEX nr 1267380, z 7 listopada 2012 roku, I ACa 488/12, LEX nr 1237242, z 23 maja 2013 roku, I ACa 117/13, LEX nr 1339393, z 21 maja 2013 roku, I ACa 104/13, LEX nr 1321986, czy z 7 marca 2013 roku, IACa 794/12, LEX nr 1306005 i powoływana w nich argumentacja). Powyższego nie wyklucza to, że powodowie brali osobiście udział w zdarzeniu, jak też że siostry Ś. doznały bezpośrednio w jego wyniku cierpień fizycznych i psychicznych, które zostały zrekompensowane zadośćuczynieniem z art. 445 § 1 k.c. Należy zaznaczyć, że roszczenia o zadośćuczynienie z art. 445 § 1 k.c. oraz z art. 448 k.c. pomimo, że wynikają z jednego czynu niedozwolonego, to w tym wypadku chronią różne dobra - zdrowie oraz więź rodzinną z osobą bliską. Różne są źródła i przesłanki ich uwzględnienia - w pierwszym przypadku uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia u powoda; w drugim śmierć osoby najbliższej powodowi, co powoduje nieco inny charakter krzywdy w obu przypadkach, choć jej przejawy mogą się częściowo pokrywać. Jedno zdarzenie może wywoływać różne skutki, w tym nawet u jednej osoby różne szkody, zarówno majątkowe, jak i niemajątkowe i każda z tych szkód podlega naprawieniu. Natomiast częściowo uzasadnione są zarzuty apelacji strony powodowej naruszenia art. 448 k.c. poprzez przyznanie zadośćuczynienia w nieodpowiedniej wysokości - zaniżonej (w znacznym stopniu) w stosunku do doznanej krzywdy, przy czym dotyczy to jedynie powodów I. Ś. i T. Ś.

(1). W ich przypadku Sąd Okręgowy przy określaniu wysokości zadośćuczynienia pominął pewne okoliczności, które miały wpływ na rozmiar odczuwanej krzywdy. W pewnej mierze wynikało to stąd, że określone skutki występujące u rodziców zmarłej M. Ś.

(3), które, jak wskazano stanowiły przejawy doznanej krzywdy, Sąd uwzględnił bezpodstawnie jako przemawiające za przyznaniem odszkodowania z art. 446 § 3 k.c. Mianowicie chodzi o zmianę postawy życiowej i nastroju u rodziców - to, że przez długi okres po śmierci córki nie potrafili cieszyć się w pełni z życia, korzystać z rozrywek, zaniechali prowadzenia życia towarzyskiego, towarzyszy im poczucie niepokoju i lęku o siebie i życie najbliższych, jak też to, że pogorszeniu uległ stan ich zdrowia psychicznego – występowały u nich zaburzenia adaptacyjne, wiążące się z długotrwałym uszczerbkiem na zdrowiu na poziomie 5 %. Jak słusznie zarzucają skarżący Sąd Okręgowy pominął też sytuację rodziców w bardzo trudnym okresie około miesiąca bezpośrednio po wypadku, kiedy córka nie odzyskując przytomności leżała w szpitalu. Biorąc pod uwagę te ujemne przeżycia I. i T. Ś.

(1), jak też uwzględnione już przez Sąd Okręgowy (silną więź z najmłodszą córką, jej przedwczesną utratę, brak uczestnictwa w kolejnych etapach jej życia, okres przedłużonej żałoby, to, że nie do końca się z tą śmiercią pogodzili, itp.) zdaniem Sądu Apelacyjnego należało podwyższyć sumę zadośćuczynienia przysługującą tym powodom do kwot po 70000 zł, które będą stanowić odpowiednią sumę zadośćuczynienia w rozumieniu art. 448 k.c. za naruszenie ich dobra osobistego w postaci więzi z niespełna czteroletnią córką. Dalej idące żądanie strony powodowej nie jest uzasadnione. W tym zakresie należy wskazać, że w apelacji zostały przytoczone przykłady wysokości zasądzanych zadośćuczynień ze wskazaniem, iż zadośćuczynienie winno odpowiadać wysokości kwot zasądzanych w innych sprawach. Jest to zasadniczo trafne stwierdzenie. Jednakże należy zaznaczyć, że dotyczy to sytuacji porównywalnych, zaś stany faktyczne z przytoczonych orzeczeń różnych Sądów trudno uznać za porównywalne z niniejszą sprawą, jak chce skarżący, już choćby ze względu na brak znajomości szerszego kontekstu i szczegółów przytoczonych w apelacji przypadków. Ponadto należy pamiętać, że zadośćuczynienie ma indywidualny charakter, przy jego określaniu poszczególne kryteria muszą być rozważane indywidualnie w związku z konkretną pokrzywdzoną osobą i sytuacją życiową, w jakiej się znajduje, jak też uwzględniać całokształt okoliczności mających znaczenie dla rozmiaru krzywdy. W niniejszym przypadku słusznie zwrócił Sąd Okręgowy uwagę na to, że M. nie była jedynym dzieckiem I. i T. Ś.

(1), po jej śmierci małżonkowie Ś. nie pozostali sami i mogli dalej realizować swoje potrzeby rodzinne wobec innych dzieci. Ponadto urodziła im się kolejna córka J. obecnie mają czwórkę dzieci. Niewątpliwie te okoliczności miały wpływ na to, że poczucie osamotnienia i tęsknoty po śmierci córeczki było nieco słabsze niż miałoby to miejsce gdyby nie mieli innych dzieci. Można dodać, że okoliczność, iż narodziny córki J. w pewien sposób stanowiły rekompensatę dla rodziny powodów i wypełniły pustkę po zmarłej M., odwróciły uwagę od skutków wypadku potwierdziła biegła psycholog M. S. (k.514 v). Te same okoliczności zdecydowały o tym, że Sąd Apelacyjny uznał za nieuzasadnione żądanie apelacji powódek K., M. i P. Ś.

(1)zwiększenia przyznanego im na mocy art. 448 k.c. zadośćuczynienia ponad kwoty 25000 zł i 35000 zł. Nie negując ich krzywdy wywołanej naruszeniem więzów siostrzanych, należy zaznaczyć, że niewątpliwie ich poczucie straty po śmierci siostry było złagodzone przez to, że miały inne osoby zdecydowanie bliższe – rodziców, którzy udzielali im wsparcia, poza tym pomagała wzajemna obecność innych sióstr, jak też narodziny najmłodszej siostry J.. Jednocześnie w tym wypadku brak było podstaw do zwiększenia zadośćuczynienia z uwagi na okoliczności powoływane przez Sąd Okręgowy na uzasadnienie pogorszenia sytuacji życiowej na potrzeby odszkodowania, tj. zmiany zachowania, nastroju, lęk, trudności w nauce, zaburzenia koncentracji, itp., gdyż zaburzenia te pokrywają się ze stresem pourazowym, który Sąd Okręgowy uwzględnił przy zadośćuczynieniu z art. 448 k.c. (str. 41 uzasadnienia). Ponadto część tych objawów stresu pourazowego stanowi skutek samego udziału powódek w wypadku i te okoliczności oraz związany w tym uszczerbek na zdrowiu Sąd Okręgowy uwzględniał już zasądzając zadośćuczynienia z art. 445§ 1 k.c. Z opinii biegłych wynika że przedmiotowe pourazowe zaburzenia stresowe są związane także ze śmiercią siostry, wobec czego nie można ich całkiem pomijać przy ocenie krzywdy doznanej w związku z tą śmiercią, ale przede wszystkim nie można tracić z pola widzenia innych elementów krzywdy powódek wskazanych przez Sąd Okręgowy wynikających z zerwania więzi siostrzanych, tego że śmierć siostry była dla małych wówczas dzieci (8-12 lat), szokiem i przeżyciem, że odczuwały poczucie straty, itp. Zasądzone z tej racji kwoty 25000 i 35000 zł nie stanowią szczególnie nadmiernych. Dlatego też Sąd Apelacyjny nie uznał za uzasadnione stanowiska apelacji pozwanego jakoby krzywda powódek wynikająca ze śmierci siostry M. Ś.

(3)została już zrekompensowana w ramach zadośćuczynienia przyznanego im na mocy art. 445 k.c., gdyż cierpienia psychiczne i fizyczne wpływające na zasądzenie zadośćuczynienia na mocy art. 445 § 1 k.c. oraz ujemne przeżycia decydujące o zadośćuczynieniu z art. 448 k.c. były w pewnym stopniu różne i wymagały odrębnej kompensaty. Za nieuzasadnione Sąd Apelacyjny uznał też zarzuty apelacji strony powodowej dotyczące oddalenia roszczenia o zwrot kosztów sporządzenia przez (...)tzw. ekspertyzy medycznej (pkt 3-4 apelacji) w kwocie 3800 zł. W tym zakresie Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że koszty te nie miały charakteru celowych i koniecznych i nie ma podstaw do uwzględnienia ich w ramach należnego powodom odszkodowania. Nie można zgodzić się z apelacją powodów jakoby ich poniesienie miało służyć udowodnieniu rozmiaru szkody na potrzeby zadośćuczynienia czy odszkodowania. Do tego celu niezbędna była niewątpliwie dokumentacja medyczna, którą strona powodowa przedstawiła w toku postępowania likwidacyjnego i sądowego, a którą w dużej mierze powielają przedmiotowe ekspertyzy. Natomiast do dodatkowego zbadania stanu powodów i wyciągnięcia wniosków w tym zakresie i ich przedstawienia w postępowaniu likwidacyjnym (jeśli powodowie uważali, że pozwany coś pomija) wystarczające były wizyty u lekarzy właściwej specjalności oraz psychologa w okolicach miejsca zamieszkania powodów (np. w L.) w ramach bezpłatnej służby zdrowia. Nie zachodziła konieczność wyjazdu do W. i ponoszenia znacznych kosztów, szczególnie, że ewentualne dolegliwości występujące u powodów nie miały bardzo skomplikowanego charakteru wymagającego szczególnych konsultacji. Podobnie opinie te nie miały charakteru przydatnego w niniejszym postępowaniu sądowym, gdyż analiza stanu zdrowia i stanu psychicznego powodów przeprowadzona przez autorów ekspertyz nie mogła zastąpić opinii biegłych w tym zakresie. Wbrew wywodom apelacji biegli opiniujący w sprawie nie korzystali z wniosków wywiadu zawartego w przedmiotowych ekspertyzach, a biegły M. M. przytoczył jedynie ich treść, tak samo jak treść innych dokumentów znajdujących się w aktach. W tych warunkach koszty związane z przedmiotowymi ekspertyzami trudno uznać za celowe i niezbędne. Nie są uzasadnione zarzuty obu stron co do rozstrzygnięcia o kosztach procesu za pierwszą instancję. Sąd Okręgowy znosząc wzajemnie między stronami koszty odwołał się w tym względzie do art. 100 k.p.c. Tego rodzaju rozstrzygnięcie jest prawidłowe biorąc pod uwagę aktualny wynik sprawy i zakresy, w jakim każda ze stron utrzymała się ze swoimi żądaniami oraz wysokość poniesionych przez każdą ze stron kosztów. Powodowie ostatecznie dochodzili łącznie kwoty 741800 zł, zaś powództwa zostały ostatecznie uwzględnione co do kwoty 340000 zł, co stanowi ok. 45,8 %, a oddalone co do 54, 2 % i w takich proporcjach strony winny ponieść koszty procesu (powodowie 54, 2 %, pozwany 45, 8 %). Z uwagi na to, że żądania powodów zostały ostatecznie uwzględnione w mniej niż w połowie nie zachodziła podstawa z art. 100 in fine k.p.c. do wyłożenia na pozwanego obowiązku zwrotu wszystkich kosztów. Należy wskazać, że koszty poniesione przez powodów winny być liczone w myśl poglądu prezentowanego w orzecznictwie, iż reprezentowanie przez jednego adwokata lub radcę prawnego kilku osób, występujących w sprawie w charakterze współuczestników, uzasadnia określenie kosztów zastępstwa w wysokości tylko jednego wynagrodzenia. Zlecenie zastępstwa procesowego jednemu pełnomocnikowi przez kilku współuczestników ma na celu, obok woli zagwarantowania sobie jednolitości działania przy prowadzeniu sprawy, zaoszczędzenie wydatków, które każdy musiałby w pełni ponieść w razie dobrania sobie indywidualnie przez każdego z nich odrębnych adwokatów jako pełnomocników (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2011 r., IV CZ 142/10, Lex nr 785282; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2007 r., III CZP 130/06, OSNC 2008/1/1, Biul. SN 2007/1/15, OSP 2007/12/140, M. Prawn. 2007/21/1197; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1963 r., III PO 17/63, OSNCP 1964, nr 6, poz. 107) . Z uwagi na to, że wartość przedmiotu sprawy w momencie wniesienia pozwu wynosiła 371800 zł wysokość wynagrodzenia pełnomocnika powodów powinna zostać obliczona na podstawie § 6 pkt 7 w zw. z § 4 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu na kwotę 7200 zł. Tym samym powodowie ponieśli koszty w kwocie 10 334 zł (7200 zł + 3100 opłat od pozwu + 34 zł opłat od pełnomocnictwa), zaś pozwany w kwocie 7717 zł (7200 zł opłata pełnomocnika, 17 zł opłata od pełnomocnictwa, 500 zł zaliczki na biegłego). Łącznie koszty wyniosły 18 051 zł. Wprawdzie koszty poniesione przez pozwanego są nieco mniejsze od poniesionych przez powodów, ale jednocześnie zakres przegrania sprawy przez powodów jest nieco większy, wobec czego winni oni ponieść koszty w większym stopniu – nieco ponad połowę, czyli w kwocie zbliżonej do uiszczonej, co uzasadniało wzajemne zniesienie kosztów procesu za pierwszą instancję. Dlatego też na mocy art. 385 k.c. apelacje powodów i pozwanego w pozostałej części zostały oddalone. Z uwagi na to, że stanowiska apelacji każdej ze stron zostały uwzględnione tylko częściowo, to rozliczenie kosztów procesu za drugą instancję znajduje również oparcie w przepisie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., w zasadzie stosunkowego rozdzielenia kosztów. Na koszty postępowania obu stron w drugiej instancji składają się koszty zastępstwa procesowego oraz opłaty sądowe od apelacji. Z wyżej wskazanych względów koszty zastępstwa procesowego każdej ze stron wyrażać się będą jednym wynagrodzeniem, którego wysokość odpowiada stawce z § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 7 w/w Rozporządzenia z 28 września 2002 roku tj. 5400 zł, rozdzielanej między powodami proporcjonalnie do wysokości wartości przedmiotu zaskarżenia (w.p.z.) z obu apelacji każdego z nich, tj.: I. Ś. i T. Ś.

(1)po 27,5 % (w.p.z. 130700 zł z całości 473800 zł) – 1485 zł, K. Ś.

(1)i M. Ś.

(1)po 14% (66200 zł z 473800 zł) – 756 zł, P. Ś.

(1)– 17 % (80000 zł z 473800 zł) – 918 zł. Przy uwzględnieniu proporcji wartości przedmiotu zaskarżenia koszty wobec każdego z uczestników postępowania kształtują się następująco: 1) I. Ś. i T. Ś.

(1)po 1485 zł (wynagrodzenia pełnomocnika) - wobec kosztów pozwanego po 5485 zł (1485 zł – wynagrodzenia pełnomocnika, 4000 zł opłaty od apelacji), łącznie po 6970 zł; 2) K. Ś.

(1)i M. Ś.

(1)w wysokości po 756 zł (wynagrodzenie pełnomocnika) - wobec kosztów pozwanego w wysokości po 2756 zł (756 zł - wynagrodzenie pełnomocnika, 2.000 zł opłaty od apelacji), łącznie po 3512 zł; 3) P. Ś.

(1)– 918 zł (wynagrodzenie pełnomocnika) - wobec kosztów pozwanego w wysokości 3168 zł (918 zł wynagrodzenie pełnomocnika, 2250 zł opłata od apelacji), łącznie 4086 zł. Natomiast przy porównaniu wartości przedmiotu zaskarżenia z obu apelacji oraz zakresu ich uwzględnienia należy stwierdzić, że: - powodowie I. Ś. i T. Ś.

(1)przegrali sprawę w 46,44% każde, tj. co do kwoty 60700 zł z w.p.z. 130700 zł (oddalono ich apelację co do kwot po 30700 zł i uwzględniono apelację pozwanego co do kwot po 30000 zł), zaś pozwany w 53, 56 %, tj. co do kwoty 70000 zł (oddalono jego apelację co do kwot po 50000 zł i uwzględniono apelację powodów co do kwot po 20000 zł); powodowe winni ponieść koszty po 3236 zł 87 gr (46,44 % z 6970), zaś pozwany 3733, 13 zł (53,56 % z 6970); - powódki K. Ś.

(2)i M. Ś.

(1)przegrały sprawę w 62,24 % każda - co do kwoty 41200 zł z w.p.z. 66200 zł (oddalono ich apelację co do kwot po 26200 zł i uwzględniono apelację pozwanego co do kwot po 15000 zł), zaś pozwany w 37, 76 % (oddalona apelacja strony pozwanej co do kwot po 25.000 zł); powódki winny ponieść koszty w kwotach po 2185 zł 87 gr (62,24 % z 3512 zł), zaś pozwany w kwotach po 1326 zł 13 gr (37,76% z (...)); - powódka P. Ś.

(1)przegrała sprawę w 65, 25 % - co do kwoty 45000 zł z w.p.z. 80000 zł (oddalona jej apelacja co do kwoty 35000 zł i uwzględniona apelacja pozwanego co do kwoty 10000 zł), zaś pozwany w 43,75 % (oddalona jego apelacja co do kwoty 35000 zł), czyli powódka winna ponieść koszty w kwocie 2298 zł 37 gr (65,25 % z 4086 zł), zaś pozwany w kwocie 1787 zł 63 gr (43,75 % z (...)). Uwzględniając wynik procesu przed sądem drugiej instancji, należało zasądzić tytułem zwrotu różnicy poniesionych przez strony kosztów w ramach ich stosunkowego rozdzielenia na rzecz pozwanego: od powodów I. Ś. i T. Ś.

(1)kwoty po 1751 zł 87 gr ( 5485-3733,13; 3236,87-1485); od powódek K. Ś.

(1)i M. Ś.

(1)po 1429 zł 87 gr (2756-1326,13; 2185,87-756) oraz od P. Ś.

(1)kwotę 1380 zł 37 gr (3168-1787,63; 2298,37-918). Na mocy art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sadowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 100 k.p.c. Sąd Apelacyjny nakazał pobranie od strony pozwanej kwoty 4484 zł stanowiącej 47,5 % (odpowiednio do stopnia przegrania - 225000 zł z 473800 zł) z opłat od apelacji 9440 zł, od których powodowie zostali zwolnieni. Mając na uwadze powyższe okoliczności, w oparciu o powoływane przepisy Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.