Sygn. akt XVII AmA 24/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 sierpnia 2019 r. Sąd Okręgowy w Warszawie Wydział XVII Ochrony Konkurencji i Konsumentów w składzie: Przewodniczący – Sędzia
§ 24ust.
1 (jeśli Umowo została sporządzona w okresie od dnia 23 sierpnia 2010 roku do dnia 20 grudnia 2011 roku włącznie). Poniżej pragniemy zwrócić Państwa uwagę na najistotniejsze, z punktu widzenia bieżącej obsługi kredytu, zmiany: -Jeśli dzień wymagalności raty spłaty kredytu przypada na dzień roboczy, to środki na poczet spłaty tej raty musza być zapewnione w dniu jej wymagalności, a nie jak dotychczas - na koniec poprzedniego dnia roboczego. - W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej spłacanych w złotych, będzie stosowana tabela kursów walutowych dla produktów hipotecznych w Banku, publikowana w każdym dniu roboczym do godziny 9:00 na stronie internetowej Banku (dostępna również w placówkach Banku), która nie będzie ulegała zmianie w ciągu danego dnia roboczego. Prosimy o zapoznanie się z treścią zmian przedstawionych w załączonej do tego listu tabeli, odnoszących się do Regulaminu o numerze tożsamym z numerem umieszczonym w lewym dolnym rogu Regulaminu, stanowiącego integralną część i załącznik do zawartej z Państwem Umowy. Jeżeli z jakichkolwiek przyczyn nie zgadzają się Państwo z wprowadzanymi zmianami, przysługuje Państwu prawo do wypowiedzenia Umowy w ciągu 14 dni od dnia otrzymania niniejszego listu. W przypadku pytań zachęcamy Państwa do kontaktu z Pracownikiem Oddziału lub o kontakt z Centrum Telefonicznym (...) lub (...). Z poważaniem, (…)” /k. 386-393, t. II akt adm./ Z tabeli zmian, która stanowiła załącznik do powyższego pisma (załącznik nr 12 do pisma z dnia 11 lutego 2015 r.) wynikało, iż do §5 ust. 5 Regulaminów (...) dodano drugie zdanie o następującej treści: „W przypadku, gdy stopa referencyjna jest mniejsza niż 0,00% Bank przyjmuje, że stopa referencyjna wynosi 0,00%”. /k. 100-106, t. I akt adm./ Jak wynika z ww. pisma oraz oświadczenia Banku znajdującego się w piśmie z dnia 11 lutego 2015 r., jako podstawę uprawniającą do dokonania tej zmiany Bank wskazał klauzulę modyfikacyjną znajdującą się w: - § 23 ust. 1 Regulaminu (...) w wypadku umów kredytu, które zostały sporządzone przed dniem 23 sierpnia 2010 roku; - § 24 ust. 1 Regulaminu (...) w wypadku umów kredytu, które zostały sporządzone w okresie od dnia 23 sierpnia 2010 roku do dnia 20 grudnia 2011roku. Klauzula ta miały następującą treść: „Bank zastrzega sobie prawo do zmiany Regulaminu w przypadku: 1) zmiany powszechnie obowiązujących przepisów prawa dotyczących działalności Banku, w zakresie czynności związanych z Umową lub 2) zmiany zakresu lub formy usług świadczonych przez Bank na rzecz Kredytobiorcy, o ile zapewniają one należyte wykonanie Umowy oraz nie naruszają interesu Kredytobiorcy lub 3) konieczności wskazania nowego rachunku właściwego do spłaty Kredytu, w związku z wystąpieniem przez inny bank krajowy w ramach sukcesji uniwersalnej we wszystkie prawa i obowiązki Banku (w tym z tytułu Umowy) lub 4) w celu wykonania zaleceń, rekomendacji lub decyzji wydanych przez organy nadzoru bankowego lub organy właściwe w sprawach ochrony praw konsumentów dotyczących działalności Banku, z których wynika dla Banku obowiązek zmiany Umowy.”
- b)Zamiany dokonywane w umowach zawieranych przez (...) W dniu 26 maja 2012 roku Bank rozsyłał do kredytobiorców i pożyczkobiorców, którym udzielił kredytów i pożyczek samodzielnie, pismo informujące o dokonaniu jednostronnej zmiany „Regulaminu Kredytu (...)w (...) Bank (...) Spółka Akcyjna” oraz „Regulaminu Pożyczki (...) w (...) Bank (...) Spółka Akcyjna” (dawna nazwa „Regulamin Pożyczki (...) w (...) Bank (...) Spółka Akcyjna”), zwane dalej „Regulaminami (...) Banku”. Pismo to miało następującą treść (wzór pisma stanowi załącznik nr 66 do pisma z dnia 11 lutego 2015 r.): „Szanowni Państwo, uprzejmie informujemy, że (...) Bank (...) S.A. wprowadza zmiany do Regulaminu Kredytu Mieszkaniowego(...)w (...) Bank (...) Spółka Akcyjna oraz Tabeli oprocentowania, opłat i prowizji Kredytu mieszkaniowego dla klientów Bankowości Prywatnej (...)w (...) Bank (...). Na podstawie §9 ust. 2 i 5 dotychczasowego Regulaminu zostały dokonane zmiany związane z: - dostosowaniem postanowień wzorca do potrzeb zgłaszanych przez Klientów w procesach reklamacyjnych, - wykonaniem zaleceń Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, - przystosowaniem postanowień wzorca do orzecznictwa Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w zakresie ochrony praw konsumenckich, - dostosowaniem postanowień wzorca do Ustawy o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego. Na podstawie §9 ust. 3 i 5 dotychczasowego Regulaminu zostały dokonane zmiany w Tabeli, wynikające z: - przystosowania postanowień wzorca do orzecznictwa Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w zakresie ochrony praw konsumenckich, - wprowadzenia nowych usług wykonywanych przez Bank na wniosek Klienta. W załączeniu przesyłamy Regulamin oraz Tabelę oprocentowania, opłat i prowizji. Jeżeli zmiany wprowadzone przez Bank w Tabeli lub Regulaminie nie spotkają się z akceptacją, mogą Państwo złożyć pisemną odmowę ich przyjęcia, skutkującą wypowiedzeniem Umowy Kredytu z zachowaniem okresu wypowiedzenia. W przypadku braku Państwa pisemnego oświadczenia, po upływie 14 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, Bank uzna zmiany za zaakceptowane i wiążące dla obu stron. W przypadku jakichkolwiek pytań prosimy o kontakt z Centrum Telefonicznym: (...) (...) lub Państwa Doradca. Z poważaniem, (…) /k. 610, t. IV akt adm./ Bank załączył do pism nowe wersje Regulaminów (...) Banku (oświadczenie Banku znajdujące się w piśmie z dnia 11 lutego 2015 r.). W regulaminach tych (załączniki nr 121 i 122 do pisma z dnia 11 lutego 2015 r.) znalazło się m.in. postanowienie o treści: „W przypadku, gdy Stawka Referencyjna ustalona zgodnie z powyższymi regułami jest mniejsza niż 0,00% Bank przyjmuje, że Stawka Referencyjna wynosi 0,00%”. /k. 1263-1278, k. 1279-1294, t. VII akt adm./ Jako podstawę uprawniającą do dokonania tej zmiany Bank wskazał § 9 ust. 2 i 5 Regulaminów (...) Banku. Należy jednak zauważyć, że w § 9 ust. 2 tych regulaminów wskazano jakie opłaty mogą być pobierane przez Bank, a w § 9 ust. 5 znajduje się klauzula modyfikacyjna, która jednak dotyczy jedynie Tabeli opłat i prowizji. W piśmie z dnia 20 kwietnia Bank wskazał, iż paragrafy te zostały najprawdopodobniej omyłkowo wskazane jako podstawa prawna zmiany przewidziana nie w dotychczasowym regulaminie, lecz w treści nowego (zmienionego) wzorca Regulaminu, wysłanego do klientów wraz z tym pismem (załączniki nr 121 i 122 do pisma z dnia 11 lutego 2015 r.). /k. 1263-1278, k. 1279-1294, t. VII akt adm./ Bank w piśmie z dnia 4 lutego 2015 r. wskazał, iż ustalając okresowe należności kredytobiorców traktował ujemną stawkę LIBOR jako równą zero zgodnie z postanowieniami stanowiącymi, iż w przypadku, gdy stopa referencyjna jest mniejsza niż 0,00 %, Bank przyjmuje, że stopa referencyjna wynosi 0,00% lub że wartość stawki referencyjnej nie może być mniejsza niż zero. Bank działał w ten sposób od dnia 19 grudnia 2014 r. (oświadczenie Banku zawarte w piśmie z dnia 19 kwietnia 2016 r.). /k. 6-9, t. I akt adm./ W dniu 21 stycznia 2015 r. Bank podjął decyzje o uwzględnianiu ujemnej stawki LIBOR CHF (oświadczenie Banku zawarte w piśmie z dnia 19 kwietnia 2016 r.). Bank w piśmie z dnia 11 lutego 2015 r. wskazał, iż […]. /k. 1296-1306 – (taj. przeds.), t. VI akt adm./ W piśmie z dnia 19 kwietnia 2016 r. Bank wskazał, że uwzględnia na bieżąco ujemną stawkę LIBOR CHF także w wypadku Elastycznych Kredytów Domowych, w których trwa tzw. Okres Obowiązywania Harmonogramu Elastycznego. W piśmie tym Bank wyjaśnił także, że: - w okresie od lutego 2015 do czerwca 2015 r. dokonał korekt pobranego oprocentowania w zakresie ujemnego stawki LIBORU CHF i zwrócił wszystkim konsumentom pobrane odsetki, - sumaryczna wartość tych odsetek wynosiła 137 096,38 CHF, - liczba umów, w przypadku których Bank zwrócił odsetki pobrane w związku z faktem uprzedniego nie uwzględniania ujemnej wartości stawki LIBOR CHF wyniosła: 12 982. Jak już wyżej wskazano, w umowach kredytu hipotecznego i pożyczki znajdują się postanowienia, które wskazują, iż Bank ustala oprocentowanie dla tych umów jako sumę wartości stałej marży oraz wartości stawki bazowej LIBOR. W związku z rozpoczęciem uwzględniania przez Bank ujemnej stawki bazowej LIBOR zrodziła się możliwość wystąpienia ujemnego oprocentowania w sytuacji gdy marża będzie niższa od stawki bazowej LIBOR. Bank wskazywał w pismach z dnia 11 lutego 2015 r., 18 lutego 2015 r., 25 lutego 2015 r., 4 marca 2015 r., 18 marca 2015 r., 8 kwietnia 2015 r., 29 kwietnia 2015 r., 20 maja 2015 r. oraz 10 czerwca 2015 r., iż […]. /k. 1296-1306, k. 1328—1331 – (taj. przeds.), k. 1339-1342, k. 1347-1350, k. 1363-1366, k. 1372-1375, t. VI akt adm.; k. 2314-2317, k. 2321-2324, k. 2343-2345, t. XII akt adm./ Na dzień 13 kwietnia 2015 r. liczba umów w CHF zawartych z (...) S.A. Spółka Akcyjna (oznaczanie HL), w których suma stawki bazowej LIBOR i marży była mniejsza niż zero wynosiła 536, a udział tych umów w całkowitej liczbie wykonywanych przez Bank umów o kredyt lub pożyczkę CHF stanowił 1,64 %. Z kolei wartość pozostała do spłacenia takich umów równa była 76 075 813,13 CHF, a udział wartości pozostałej do spłacenia takich umów w całkowitej wartości pozostałej do spłacenia dla wykonywanych przez Bank umów o kredyt CHF wynosił 2,53 %. W wypadku umów z oznaczeniem MG liczba umów w CHF, w których suma stawki bazowej LIBOR i marży była mniejsza niż zero wynosiła 2, a udział tych umów w całkowitej liczbie wykonywanych przez Bank umów o kredyt CHF z oznaczeniem MG stanowił 2,41 %. Z kolei wartość pozostała do spłacenia takich umów równa była 861 627,70 CHF, a udział wartości pozostałej do spłacenia takich umów w całkowitej wartości pozostałej do spłacenia dla wykonywanych przez Bank umów o kredyt CHF wynosił 5,04 %. W wypadku umów z oznaczeniem MG liczba umów w CHF, w których suma stawki bazowej LIBOR i marży była mniejsza niż zero wynosiła 29, a udział tych umów w całkowitej liczbie wykonywanych przez Bank umów o kredyt lub pożyczkę CHF stanowił 8,26 %. Z kolei wartość pozostała do spłacenia takich umów równa była 7 958 989,80 CHF, a udział wartości pozostałej do spłacenia takich umów w całkowitej wartości pozostałej do spłacenia dla wykonywanych przez Bank umów o kredyt CHF wynosił 9,72 %. Z wyjaśnień Banku zawartych w piśmie z dnia 20 kwietnia 2015 r. wynika zatem, że na dzień 13 kwietnia 2015 r. wśród wykonywanych umów kredytu lub pożyczki CHF znajdują się umowy, w przypadku których wartość bezwzględna (ujemnej) stawki LIBOR relewantnej dla danej umowy była wyższa niż przewidziana w tej umowie marża, tj. suma odpowiedniej stawki LIBOR oraz marży, przewidzianych dla danej umowy kredytu lub pożyczki CHF, przyjęła wartość ujemną. /k. 2263-2266, k. 2267-2278, k. 2279-2290, k. 2291-2301, k. 2302-2312, t. XII akt adm./ W piśmie z dnia 19 kwietnia 2016 r. Bank wskazał, że w dalszym ciągu ustalając okresowe należności kredytobiorców nie uwzględnia ujemnej stawki LIBOR CHF w zakresie, w którym jej wartość bezwzględna przekracza wysokość marzy Banku dla danej umowy kredytowej (tj. na potrzeby ustalania okresowych zobowiązań kredytobiorców, Bank w dalszym ciągu nie uwzględnia ujemnego oprocentowania). Jednocześnie, Bank podjął decyzję o dokonaniu na rzecz kredytobiorców zwrotu za rok 2015 części raty kredytowej, który wynikałby z zastosowania ujemnego oprocentowania, tj. uwzględnienia ujemnej stawki LIBOR CHF w zakresie, w którym jej wartość bezwzględna przekracza wysokość marży Banku dla danej umowy kredytowej. Jednorazowy zwrot, o którym mowa powyżej, będzie mógł być dokonany po wyliczeniu kwot przypadających poszczególnym klientom. Jednocześnie Bank zobowiązał się do zwrotu na rzecz kredytobiorców, nie później niż do dnia 31 sierpnia 2016 roku, części rat kredytowych (uiszczonych odsetek umownych) za rok 2015, który wynikałby z zastosowania ujemnego oprocentowania, tj. uwzględnienia ujemnej stawki LIBOR CHF w zakresie, w którym jej wartość bezwzględna przekracza wysokość marży Banku dla danej umowy kredytowej. /k. 2524-2529, t. XIII akt adm./ Ponadto, w piśmie z dnia 19 kwietnia 2016 r. Bank wskazał, iż na dzień 1 kwietnia 2016 r.: 1) wartość wszystkich stosowanych przez Bank indeksów LIBOR CHF będących składową oprocentowania kredytów lub pożyczek wynosi:
- a)dla kredytów z nr umów zawierających oznaczenie (...): LIBOR 1M = - 0,7866 LIBOR 3M = - 0, 7332 LIBOR 6M = - 0,658 LIBOR 12 = - 0,5458
- b)dla kredytów z nr umów zawierających oznaczenie MG: 3M LIBOR = - 0,76
- c)dla kredytów z nr umów zawierającymi oznaczenie HL: LIBOR 3M = wartości z zakresu od -0,8086 do -0,7292 2) liczba kredytów lub pożyczek z ujemną stopę procentowa (gdyby Bank ją uwzględniał) wynosi: 441; 3) wartość tych kredytów lub pożyczek wynosi: 54 442 772,95 CHF; 4) kwoty odsetek obliczonych przy zastosowaniu oprocentowania kredytu hipotecznego lub pożyczki CHF określonego jako różnica pomiędzy wartością bezwzględną stawki LIBOR a wartością marży – dla wszystkich dotychczasowych okresów, w których suma odpowiedniej stawki LIBOR oraz marży przyjęła wartość ujemną dla wszystkich kredytów lub pożyczek wynosi: 86 870,25 CHF. Przy zastrzeżeniu, że na chwilę obecną możliwe było jedynie oszacowanie wskazanej powyżej kwoty odsetek, przy czym do tego wyliczenia wykorzystana umowy czynne (tj. obowiązujące) w dniu 1 kwietnia 2016 roku. Dodatkowo, do wyliczenia ww. kwoty odsetek zwrotu nie zawsze przyjmowano rzeczywiste oprocentowanie obowiązujące w odniesieniu do danej umowy w danym miesiącu, lecz dla umów zawierających oznaczenie HL i dla umów zawierających oznaczenie MG przyjęto założenie, że stopa referencyjna zmienia się co miesiąc (a nie co trzy miesiące, jak ma to miejsce w rzeczywistości) i jest równa wartości średniej stawki LIBOR 3M CHF z danego miesiąca (a nie rzeczywistej wartości stawki LIBOR obowiązującej w danym okresie w odniesieniu do danej umowy). 5) na dzień 23 i 26 stycznia 2015 roku LIBOR 1M CHF przyjął najniższą wartość spośród wszystkich stosowanych przez Bank indeksów i wyniósł - 1,016, Pozostałe indeksy w tych dniach prezentowały się następująco: data LIBOR 3M CHF LIBOR 6M CHF LIBOR 12M CHF 3M LIBOR 2015-01-23 -0,954 -0,8806 -0,7866 0 2015-01-26 -0,964 -0,8836 -0,752 0 Liczba kredytów lub pożyczek z ujemną stopą procentową (gdyby Bank ją uwzględniał) na koniec stycznia 2015 roku wynosiła 61. Wartość tych kredytów lub pożyczek na koniec stycznia 2015 roku to 14 605 103,64 CHF. /k. 2524-2529, t. XIII akt adm./ W piśmie z dnia 10 czerwca 2016 r. Bank rozszerzył ww. zobowiązanie także do zwrotu odsetek także za rok okres od stycznia do lipca 2016 r. /k. 2541=2546, t. XII akt adm./ Zgodnie z oświadczeniem Spółki zawartym w piśmie z dnia 7 września 2016 r. Bank wykonał już terminowo i w całości wyżej wskazane zobowiązanie. W dniu 31 sierpnia 2016 roku Bank zwrócił Kredytobiorcom posiadającym w Banku kredyt hipoteczny lub pożyczkę hipoteczną/ mieszkaniową kwoty stanowiące część rat kredytowych wynikające z zastosowania ujemnego oprocentowania w okresie od stycznia 2015 roku do lipca 2016 roku. Środki zostały przekazane na rachunek służący do obsługi kredytu / pożyczki (jeśli Klient spłaca kredyt w złotych polskich to kwota zwrotu była dokonana w złotych polskich, natomiast jeśli kredyt jest spłacany w walucie obcej CHF - to kwota zwrotu była dokonana w walucie obcej CHF). /k. 2584-2592, k. 2593-2600, t. XIII, k. 2601-2612v, t. XIV akt adm./ Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych, a także aktach przedmiotowej sprawy, których wiarygodności i mocy dowodowej żadna ze stron nie kwestionowała, a Sąd nie znalazł podstaw do poddawania w wątpliwość ich prawdziwości. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje. Odwołanie nie zasługuje na uwazględnienie. W pierwszym rzędzie zważyć należało, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia przez Prezesa UOKiK przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art.6, 7, 8, 12 k.p.a.. Zgodnie, bowiem z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem (vide: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1991 roku sygn. akt III CRN 120/91 OSNC 1992 Nr 5, poz. 87; Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1998 roku sygn. akt I CKN 265/98 OSP 2000 Nr 5 poz. 68; Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1999 roku sygn. akt 351/99 OSNC 2000 Nr 3 poz. 47; Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2001 roku sygn. akt I CKN 1036/98 LEX Nr 52708; Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2005 roku, sygn. akt III SZP 2/05 OSNP 2006/19-20/312) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie może ograniczyć sprawy wynikającej z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu tylko do funkcji sprawdzającej prawidłowość postępowania administracyjnego, które poprzedza postępowania sądowe. Celem postępowania nie jest przeprowadzenie kontroli postępowania administracyjnego, ale merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, której przedmiotem jest spór między stronami powstający dopiero po wydaniu decyzji przez Prezesa Urzędu. Postępowanie sądowe przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest postępowaniem kontradyktoryjnym, w którym uwzględnia się materiał dowodowy zebrany w postępowaniu administracyjnym, co nie pozbawia jednak stron możliwości zgłoszenia nowych twierdzeń faktycznych i nowych dowodów, według zasad obowiązujących w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych. Sąd antymonopolowy jest sądem cywilnym i prowadzi sprawę cywilną, wszczętą w wyniku wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, w tym wypadku Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, według reguł kontradyktoryjnego postępowania cywilnego, a nie sądem legalności decyzji administracyjnej, jak to czynią sądy administracyjne w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Tylko takie odczytanie relacji pomiędzy postępowaniem administracyjnym i postępowaniem sądowym może uzasadniać dokonany przez racjonalnego ustawodawcę wybór między drogą postępowania cywilnego i drogą postępowania sądowo-administracyjnego dla wyjaśnienia istoty sprawy. Należy również stwierdzić, że większość z podniesionych zarzutów odnoszących się do naruszenia prawa materialnego nie przystaje do treści i istoty rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Pierwszy z zawartych w niej zarzutów dotyczy uznania za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działania powoda polegającego na wywodzeniu skutków prawnych dla konsumentów z faktu przesłania do nich pism z informacją, że dokonana została jednostronna zmiana umów o kredyt hipoteczny lub pożyczkę wyrażonych / denominowanych / indeksowanych we frankach szwajcarskich w zakresie zasad obliczania wysokości oprocentowania, polegająca na wprowadzeniu do regulaminów kredytu hipotecznego lub regulaminów pożyczki postanowienia zgodnie z którym wartość stawki bazowej nie może być mniejsza niż 0%, w sytuacji gdy dokonanie takiej zmiany nie było możliwe ze względu na fakt, iż jest to istotny element umowy, co narusza art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr. 171, poz. 1206 ze zmianami) oraz godzi w zbiorowy interes konsumentów. Istotą zarzutu jest zatem to, czy przesłane konsumentom pisma zawierały prawdziwą informację , że została jednostronna zmiana umów o kredyt hipoteczny lub pożyczkę wyrażonych / denominowanych / indeksowanych we frankach szwajcarskich, a więc czy zmiana taka została wprowadzona we wiążący dla konsumenta sposób. Zgonie z treścią powyższych pism: „ Podstawą prawna wprowadzanych zmian jest klauzula modyfikacyjna zawarta w Regulaminie w § 23 ust. 1 (jeśli Umowa została sporządzona przed dniem 23 sierpnia 2010 roku)
§ 24ust.
1 (jeśli Umowo została sporządzona w okresie od dnia 23 sierpnia 2010 roku do dnia 20 grudnia 2011 roku włącznie).”. Zmiana zaś miała polegać na wprowadzeniu do regulaminu, a tym samym i do zawartych umów, gdyż o takich skutkach byli informowani konsumenci, m.in. zapisu do §5 ust. 5 Regulaminów (...)polegającego na dodaniu drugiego zdania o następującej treści: „W przypadku, gdy stopa referencyjna jest mniejsza niż 0,00% Bank przyjmuje, że stopa referencyjna wynosi 0,00%”. W rezultacie § 5 ust. 5 miałby otrzymać brzmienie: „Oprocentowanie kredytu ulega zmianie w zależności od zmian stopy referencyjnej, zgodnie z postanowieniami ust. 6-9. W przypadku, gdy stopa referencyjna jest mniejsza niż 0,00% Bank przyjmuje, że stopa referencyjna wynosi 0,00%”. Kwestią kluczową pozostaje zatem, czy klauzule modyfikacyjne zawarte w Regulaminie w § 23 ust. 1 (jeśli Umowa została sporządzona przed dniem 23 sierpnia 2010 roku)
§ 24ust.
1 (jeśli Umowa została sporządzona w okresie od dnia 23 sierpnia 2010 roku do dnia 20 grudnia 2011 roku włącznie) dawały podstawę do wprowadzenia powyższych zmian? W przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, przesłana informacja była prawdziwa i jako taka nie naruszała art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. W przypadku odpowiedzi negatywnej, przesłane pismo zawierało informację, która mogła wywołać u konsumenta mylne przeświadczenie o treści praw i obowiązków wynikających z zawartej umowy. Byłoby to wówczas działanie wprowadzające w błąd, powodujące lub mogące powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Działanie takie naruszałoby art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, a w konsekwencji także art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Odpowiadając na postawione wyżej pytanie, zważyć należało, że Sąd podziela stanowisko zawarte w Uchwale Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 6 marca 1992 r. III CZP 141/91, zgodnie z którym zastrzeżenie w regulaminie bankowym - stanowiącym o treści umowy zawieranej z bankiem o udzielenie kredytu bądź pożyczki albo o treści umowy o prowadzenie rachunku bankowego (oszczędnościowego bądź lokat terminowych) - uprawnienia do zmiany przez bank w czasie trwania umowy wysokości stopy oprocentowania bez wypowiedzenia umowy, wymaga dla swej skuteczności określenia konkretnych okoliczności, od jakich zmiana ta jest uzależniona. Stanowisko powyższe, że klauzula modyfikacyjna musi spełniać pewne minimalne standardy, w tym w szczególności powinna być na tyle sprecyzowana, aby była w stanie uchronić adherenta przed arbitralnością proponenta prezentowane jest także w najnowszych wyrokach SN (por. Wyrok SN z dnia 15 lutego 2019 r. sygn. akt I NSK 4/18). Takie stanowisko wynika z podstawowych zasad prawa cywilnego, tj. zasady pacta sunt servanda, zasady autonomii woli i równorzędności stron, zasady sprawiedliwości kontraktowej, które nie pozwalają na zmianę wcześniej zawartej umowy przez jednostronne działanie jednej ze stron, bez porozumienia z drugą stroną stosunku zobowiązaniowego. Powyższe stanowisko uwzględnia dorobek Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczący listy klauzul zamieszczonej w załączniku do przepisów dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. UE L 1993.95.29), które mogą być uznane za nieuczciwe, obejmującej także klauzule modyfikacyjne. W pkt 1 lit. [ załącznika do dyrektywy 93/13/EWG wymieniono klauzulę, której celem lub skutkiem jest umożliwienie sprzedawcy lub dostawcy według własnego uznania jednostronnej zmiany warunków bez uzasadnionego powodu wymienionego w umowie Wprowadzany przez powoda zapis ” W przypadku, gdy stopa referencyjna jest mniejsza niż 0,00% Bank przyjmuje, że stopa referencyjna wynosi 0,00%”wprowadzał zmianę w sposobie obliczania stopy oprocentowania, a więc zmieniał jej wysokość w stosunku do pierwotnie umówionej. Skuteczność wprowadzenia takiej zmiany bez wypowiedzenia umowy, wymaga dla swej skuteczności określenia konkretnych okoliczności, od jakich zmiana ta jest uzależniona. Klauzula modyfikacyjna, na która powołuje się powód, a wynikająca z § 23 ust. 1 (jeśli Umowa została sporządzona przed dniem 23 sierpnia 2010 roku)
§ 24ust.
1 (jeśli Umowa została sporządzona w okresie od dnia 23 sierpnia 2010 roku do dnia 20 grudnia 2011 roku włącznie) posiadał następująca treść: „Bank zastrzega sobie prawo do zmiany Regulaminu w przypadku: 1) zmiany powszechnie obowiązujących przepisów prawa dotyczących działalności Banku, w zakresie czynności związanych z Umową lub 2) zmiany zakresu lub formy usług świadczonych przez Bank na rzecz Kredytobiorcy, o ile zapewniają one należyte wykonanie Umowy oraz nie naruszają interesu Kredytobiorcy lub 3) konieczności wskazania nowego rachunku właściwego do spłaty Kredytu, w związku z wystąpieniem przez inny bank krajowy w ramach sukcesji uniwersalnej we wszystkie prawa i obowiązki Banku (w tym z tytułu Umowy) lub 4) w celu wykonania zaleceń, rekomendacji lub decyzji wydanych przez organy nadzoru bankowego lub organy właściwe w sprawach ochrony praw konsumentów dotyczących działalności Banku, z których wynika dla Banku obowiązek zmiany Umowy.”. W ocenie Sądu, żaden z powyższych warunków nie został spełniony, a zatem powód nie był uprawniony do zmiany przez bank w czasie trwania umowy wysokości przedmiotowego zapisu zdania 2 do § 5 ust. 5 regulaminu bez wypowiedzenia umowy. Skierowana do konsumentów informacja o dokonaniu takiej zmiany w sposób wiążący dla konsumenta była zatem nieprawdziwa i wprowadzała lub mogła wprowadzić go w błąd. Bez znaczenia w sprawie są skutki ekonomiczne braku przedmiotowego zapisu. Prezes UOKiK nie kwestionuje bowiem wysokości pobieranych przez powoda odsetek i innych opłat ani sposobu ich obliczania, w tym możliwości wprowadzenia przedmiotowego zapisu do umowy. Istotne jest bowiem aby samo ustalenie odsetek i opłat, a także ich zmiany dokonywane były zgodnie z obowiązującym prawem. Zważyć ponadto należało, że stosowanie klauzul waloryzacyjnych w oparciu o nie dające się przewidzieć ( zwłaszcza w długim czasie) czynniki związane są z naturalnym ryzykiem, że zwaloryzowana należność będzie niższa od spodziewanej. Okoliczność tę powód powinien brać pod uwagę opracowując ofertę oraz wzorce umowne i zadbać o własne interesy. Fakt, że w przedmiotowej sprawie powód nie zabezpieczył swoich interesów w sposób przez siebie oczekiwany nie stanowi upoważnienia do jednostronnej zmiany umów. Takie uprawnienie nie wynika również z zasady odpłatności umowy kredytowej, jeśli zasada ta pozostaje w sprzeczności zasadami z pacta sunt servanda, autonomii woli i równorzędności stron. Skoro zatem z przedstawionych wyżej względów nie doszło do zmiany w sposób prawnie skuteczny regulaminów w sposób wskazany w piśnie kierowanym do konsumentów, bezprawne było wywodzenie z tego skutków prawnych. Z tych samych względów działania (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. polegającej na sprzecznym z umowami o kredyt hipoteczny lub pożyczkę wyrażonych / denominowanych / indeksowanych we frankach szwajcarskich zawartymi z konsumentami nieuwzględnianiu przy obliczaniu wysokości oprocentowania tych kredytów lub pożyczek ujemnej stawki bazowej LIBOR, w sytuacji, gdy wartość bezwzględna tej stawki była większa niż wysokość zastrzeżonej w ww. umowach marży kredytu lub pożyczki, mimo że suma odsetek należnych dotychczas oraz w bieżącym okresie rozliczeniowym wynikającym z umów przekracza 1 grosz, naruszało art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206 ze zmianami) oraz godziło w zbiorowe interesy konsumentów. Zważyć ponadto należało, że powyższe działania skierowane były w stosunku konsumentów, którzy zawierali różne umowy (o kredyt hipoteczny lub pożyczkę wyrażonych / denominowanych / indeksowanych we frankach szwajcarskich), w różnych okresach i przy użyciu różnych wzorców umownych. Niedozwolone działania dotyczyły zatem wielu grup konsumentów, wykraczając po za zakres wyłącznie grupowy. Zarzut bezpodstawnego przyjęcia, że działanie powoda nie naruszało interesów zbiorowych konsumentów nie zasługuje na uwzględnienie. Nie zasługują również na uwzględnienie z przedstawionych wyżej względów zarzuty dokonania przez pozwanego błędnych ustaleń. Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 i at. 2 pkt 4 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Zgodnie z art2 pkt 4 tej ustawy za praktyki rynkowe - rozumie się przez to działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. W ocenie Sądu działanie powoda było związane bezpośrednio z nabyciem produktu (pożyczki lub kredytu) przez konsumenta. Nie ma natomiast podstaw do uznania, że z praktyka rynkowa jest ograniczona w czasie do momentu zawarcia umowy. Zdaniem Sądu praktyka taka może mieć miejsce również później, kiedy działanie dotyczy bezpośrednio także zmiany uprzednio zawartej umowy. Istotą praktyki rynkowej jest bowiem wpływ na konsumenta prowadzący do nabycia przez niego produktu. Działanie w celu zmiany zawartej umowy prowadzi do zmiany jej przedmiotu lub warunków jego nabycia. Takie działanie nowacyjne podlega zatem tym samym rygorom co zawarcie umowy po raz pierwszy. Z powyższych względów, nie ma podstaw dla oceny czasu stosowania praktyki chwila zawarcia umów o pożyczkę lub kredyt. Zarzucana praktyka nie dotyczyła bowiem działania powoda w trakcie zawierania tych umów, lecz działań, które miały miejsce w lutym 2015 roku. Bezzasadny jest w związku z tym zarzut naruszenia art. 105 oraz 27 ust. 1, 26 ust. 1 i ust. 2 , art.24 ust. 1 i 2 pkt 3 , art. 106 ust.1 pkt 4 oraz art. 77 ust. 1 i art.80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Za chybione z przedstawionych wyżej względów należało również uznać zarzuty naruszenia art. 31, 42 i 76 Konstytucji a także art. 7 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka. Przepis art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, że Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 24. Zaś wymieniony wcześniej przepis art. 24 tej ustawy stanowił, że zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przy czym pojęcie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zawarto w ust. 2 tego artykułu, precyzując, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami zachowanie przedsiębiorcy, w szczególności nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Działanie powoda polegające na wywodzenie skutków prawnych z pisma sugerującego dokonanie zmiany wzorca umownego w sytuacji, gdy zmiana taka nie nastąpiła w sposób prawnie skuteczny, jak również naliczanie należności konsumentom z sposób sprzeczny z treścią umowy stanowiło nieuczciwą praktykę rynkową z przedstawionych wyżej względów. Podmiotem, który zmuszał obywateli będących konsumentami do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje był wyłącznie powód, dopuszczając się w ten sposób dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Nie ma też podstaw aby zastosowanie wobec powoda obowiązujących przepisów prawa było działaniem dyskryminującym go. Odnosząc się do zarzutów dotyczących wysokości kary, zważyć należało, że określenie wysokości kary pieniężnej należy zgodnie z art. 106 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do sfery tzw. uznania administracyjnego. Subiektywne przekonanie powoda, że Prezes UOKiK nie powinien nakładać kary lub nałożyć ją w niższej wysokości nie stanowi podstawy do wzruszenia decyzji. Nałożone kary oparte są na tej samej podstawie faktycznej, jednak dotyczą dwóch różnych naruszeń prawa, o różnych skutkach i uciążliwości dla konsumentów. W ocenie Sądu znalazło to swoje odzwierciedlenie w wymierzę kary, która została wymierzona w dolnych granicach jej wymiaru, tj. 0,4% i 1,1% jej maksymalnego wymiaru. Mając na względzie, że banki są instytucjami, które z racji prowadzonej działalności muszą być obdarzane szczególnym zaufaniem klientów, przejawy nadużycia takiego zaufania muszą się spotykać ze zdecydowaną reakcja ze strony władz publicznych. Kara za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, która godzi w to zaufanie musi być na tyle wysoka by spełniała funkcje prewencyjną. Niża kara, w ocenie Sądu nie spełniałaby tej funkcji. Zarzuty podniesione na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2019 r. należało uznać za spóźnione. Mając powyższe na względzie, odwołanie należało oddalić jako bezzasadne (art.479 31a 1 k.p.c.). O kosztach postępowania orzeczono stosowanie do wyniku sporu zasądzając na rzecz pozwanego koszty zastępstwa procesowego według norm przepisanych (art.98 § 1 k.p.c.)