← Polska

III AUa 300/19

Sygn. akt III AUa 300/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 marca 2020 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: Przewodniczący

§ 1k.p.c.

oddalił odwołania. Ponadto Sąd ten wyjaśniał, że rozpoznał sprawy z odwołań od trzynastu spornych decyzji połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. W sytuacji połączenia kilku spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia orzeczenie kończące to postępowanie zawiera rozstrzygnięcia dotyczące każdej sprawy z osobna. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa Sądu Najwyższego, połączenie spraw do jednoczesnego rozpoznania w trybie art. 219 k.p.c. ma jedynie techniczny charakter, nie oznacza powstania jednej nowej sprawy, a każda z połączonych spraw zachowuje samodzielność, wymagającą odrębnego rozstrzygnięcia. Wprawdzie Sąd wydaje jedno orzeczenie, ale zawierające rozstrzygnięcia co do każdej z połączonych spraw z osobna, a zamieszczenie rozstrzygnięć w jednym orzeczeniu nie niweczy samodzielności połączonych spraw (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1997 r., I CKN 154/97 LEX nr 153214). Zatem sąd pierwszej instancji miał na uwadze, że płatnik jest stroną przegrywającą spór i dlatego na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265), zasądził od M. P.

(1)na rzecz organu rentowego kwotę 2.340 zł (180 zł x 13) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim w całości nie zgodziła się M. P.
(1), która działając przez pełnomocnika w wywiedzionej apelacji zarzuciła mu: - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 3 k.p.c. w zw. z art. 321 § 1 k.p.c. w zw. z art.

§ 1i 2 k.p.c.

poprzez: wydanie orzeczenia, którego ustalenia rozmijają się z przedmiotem okoliczności spornych między stronami, które determinowane są treścią decyzji organu rentowego stanowiącą substrat zaskarżenia i zarazem postępowania przez sądem pierwszej instancji, a więc wydanie orzeczenia z naruszeniem zasady kontradyktoryjności i równowagi stron postępowania; 2) art.

§ 1k.p.c.

przez oddalenie odwołań w oparciu o okoliczności niebędące przedmiotem rozstrzygnięcia wydanej decyzji oraz pozostające poza sporem takie jak m.in. wskazywana przez sąd pierwszej instancji rzekoma marginalność czynności wykonywanych przez zainteresowanych, co w ocenie Sądu skutkowało nieważnością czynności prawnej w oparciu o przepis art. 58 k.c. a konsekwencji koniecznością oddalenia odwołań; 3) art. 233 § 1 k.p.c. przez wyprowadzenie z materiału dowodowego wniosków z niego niewynikających, tj. że czynności płatnika stanowiły działanie noszące znamiona obejścia prawa w zakresie art. 13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, których celem było ustalenie polskiego ustawodawstwa w zakresie zabezpieczenia społecznego i uniknięcie opłacania składek ubezpieczeniowych na terytorium Belgii w wyższej wysokości przez spółkę (...) sp. z o.o. sp. k., podczas materiał dowodowy wskazany jako podstawa ustaleń faktycznych orzeczenia nie daje podstaw do formułowania tego typu wniosków - co świadczy o dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego oraz błędach w jego interpretowaniu przez Sąd Okręgowy; 4) art. 232 k.p.c. przez przyjęcie przez Sąd Okręgowy, iż odwołująca nie wywiązała się z obowiązku udowodnienia okoliczności, z których wywodzi skutki prawne, tj., że zleceniobiorcy faktycznie świadczyli na jej rzecz pracę w oparciu o zawarte umowy zlecenia, podczas gdy zaoferowała ona spójne, logiczne, wzajemnie uzupełniające się dowody w postaci dokumentów załączonych do odwołania oraz przesłuchań ubezpieczonych, co skutkowało błędnym wnioskowaniem Sądu, że umowy zawarte przez odwołującego się płatnika z ubezpieczonymi nie były rzeczywiście, faktycznie wykonywane; 5) art. 299 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i bezpodstawną odmowę wiarygodności zeznań złożonych przez M. P.

(1)w zakresie w jakim nie posłużyły do ustalenia przez Sąd Okręgowy stanu faktycznego, podczas gdy zeznania odwołującej się w zakresie w jakim potwierdzają, że zawarte między płatnikiem składek a ubezpieczonymi umowy zlecenia o świadczenie usług marketingowych były wykonywane na terenie Polski są logiczne i uzupełniają się z pozostałym materiałem dowodowym (zeznaniami ubezpieczonych złożonymi na rozprawie i w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie przez organ rentowy decyzji, dowodami z dokumentów) i nie ma podstaw, żeby odmawiać im wiarygodności i pomijać je przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy - co świadczy o dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego oraz błędach w jego interpretowaniu przez sąd pierwszej instancji; 6) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez bezpodstawną odmowę wiarygodności zeznaniom osób zainteresowanych w sprawie: K. M.
(2), P. P.
(3), P. P.
(1), P. P.
(2), R. W., E. P.
(1)i P. W. w zakresie w jakim ubezpieczeni potwierdzali fakt świadczenia pracy na rzecz M. P.
(1)w oparciu o zawartą umowę zlecenia, podczas gdy zeznania te w zakresie przedmiotu i sposobu wykonywania umowy zawartej z M. P.
(1), a także wyglądu materiałów promocyjnych, wzajemnie się uzupełniają co doprowadziło sąd pierwszej instancji do błędnych wniosków, iż umowa nie była faktycznie realizowana, co świadczy o dowolnej, a nie swobodnej ocenie dowodów przez sąd pierwszej instancji; 7) art. 328 § 2 k.p.c. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dlaczego Sąd odmówił mocy dowodowej dowodom z przesłuchań ubezpieczonych przeprowadzonych na rozprawie; 8) art. 227 k.p.c. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż dowód z zeznań świadka M. P.
(2)nie jest istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, w sytuacji, gdy zeznania świadka odnoszą się m. in. do kwestionowanego przez sąd pierwszej instancji uzasadnienia ekonomicznego zlecania czynności marketingowych zatrudnionym zleceniobiorcom; 9) art. 233 k.p.c. poprzez przyjęcie, że odwołująca się w żaden sposób nie kontrolowała wykonywania pracy przez zleceniobiorców, a zleceniobiorcy nie kwitowali odbioru materiałów dowodowych, w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności zeznania ubezpieczonych i płatnika, a także dowody z dokumentów załączonych do odwołania temu przeczy, co w sposób oczywisty świadczy o dokonaniu przez sąd pierwszej instancji oceny materiału dowodowego w sposób wybiórczy; 10) art. 233 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i błędną ocenę przedłożonych przez spółkę (...) dowodów z dokumentów potwierdzających zakup materiałów (gadżetów) promocyjnych, dokonaną w sposób sprzeczny zasadami logiki i doświadczenia życiowego, poprzez przyjęcie, że strona nie udowodniła, że materiały te przekazywała następnie zleceniobiorcom, podczas gdy zeznania ubezpieczonych potwierdzają, że rozprowadzanie przedmiotowych materiałów wchodziło w zakres ich obowiązków związanych z wykonywaniem umowy na rzecz M. P.
(1), a nadto ich przekazywanie odwołującej się potwierdził zeznaniami na rozprawie dnia 24 kwietnia 2018 r. świadek M. P.
(2); 11) art. 233 k.p.c. poprzez uznanie za nielogiczne i niespójne motywów zatrudnienia zleceniobiorców przez odwołująca się w sytuacji, gdy potrzeba taka wynikała z umowy współpracy zawartej ze spółką (...) na co wskazują zeznania świadka M. P.
(2)i odwołującej się; 12) art. 231 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, że z ustalonego faktu wykonywania umowy zlecenia przez ubezpieczonych na rzecz (...) M. P.
(1)oraz (...) sp. z o.o. sp. k. w podobnych okresach czasu można wyprowadzić fakt, że zamiarem stron umowy było wykorzystanie przepisów o ubezpieczeniu społecznym poprzez uzyskanie formalnej podstawy ubezpieczenia w Polsce i uniknięcie opłacenia wyższych składek na terenie Belgii, w sytuacji gdy wyprowadzenie takich wniosków wymaga przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego w zakresie spełnienia przesłanek podlegania ustawodawstwu konkretnego kraju określonych przepisami prawa wspólnotowego; 13) art. 233 k.p.c. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów i pominięcie faktu istotnego dla sprawy, wynikającego z zestawień przedłożonych przez organ rentowy, iż ubezpieczeni mimo rozwiązania umów zawartych z płatnikiem M. P.
(1)pozostawali w dalszym ciągu w polskim systemie zabezpieczenia społecznego, co jest okolicznością przeciwną ustaleniom sądu pierwszej instancji, wedle których zawarcie przez odwołującą się umów ze zleceniobiorcami służyło formalnemu stworzeniu tytułu do objęcia zainteresowanych ubezpieczeniami społecznymi w Polsce również w odniesieniu do umów realizowanych przez nich na rzecz (...) sp. z o.o. sp. k., a co potwierdza stanowisko odwołującej się, że motywem zawarcia umów zlecenia nie było instrumentalne ich wykorzystanie w celu pozostania w polskim systemie zabezpieczenia społecznego przez zleceniobiorców zatrudnionych przez (...) sp. z o.o. sp. k.; 14) art. 233 k.p.c. poprzez dowolną ocenę dowodów i pominięcie faktu istotnego dla sprawy, iż zainteresowana (...) sp. z o.o. sp. k. zatrudniała na terenie Belgii około 300 osób i za wszystkich zatrudnionych jako płatnik opłacała składki na terenie Polski, zaś odwołująca się M. P.
(1)zatrudniała około 180 osób, co pozostaje w sprzeczności z ustaleniami sądu pierwszej instancji, że motywem zawarcia umów zlecenia przez odwołującą się było instrumentalne ich wykorzystanie w celu pozostania w polskim systemie zabezpieczenia społecznego przez zleceniobiorców zatrudnionych przez (...) sp. z o.o. sp. k., gdyby bowiem taka była intencja stron postępowania, to nie zachodziłaby rozbieżność w ilości zatrudnionych u obydwu płatników składek; 15) art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i pominięcie dowodu z treści protokołu kontroli Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego (...) w W., poprzez uznanie, że nie jest on istotny dla sprawy i ustalenia w nim zawarte nie wywołują skutków w sferze prawa ubezpieczeń społecznych podczas, gdy treść tego protokołu dowodzi, że umowa współpracy zawarta między spółką (...) a M. P.
(1)miała uzasadnienie ekonomiczne, co jest jednocześnie okolicznością przez sąd pierwszej instancji kwestionowaną; 16) art. 233 k.p.c. poprzez pobieżne i niedbałe rozważenie materiału dowodowego i błędną ocenę zeznań M. P.
(1)w zakresie dotyczącym ustalania kwoty wynagrodzeń wypłaconych zleceniobiorcom, poprzez uznanie przez sąd pierwszej instancji, że odwołująca się nie była w stanie wyjaśnić przyjętych stawek za wykonywanie usług, w sytuacji gdy odwołująca się wskazywała w oparciu o jakie kryterium ustalała wynagrodzenie, a jej wypowiedź odnośnie „zaokrągleń” dotyczyła wyłącznie kwestii wyjaśnienia dlaczego kwoty brutto nie były wskazywane w końcówkach groszy; 17) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne uznanie, że zeznania M. P.
(1)w zakresie konieczności reklamowania swojej działalności - placu zabaw dla dzieci - są niewiarygodne wobec braku pozwolenia na użytkowanie, w sytuacji gdy odwołująca się wyjaśniła, że w chwili rozpoczęcia działalności reklamowej (marketingowej) sali zabaw dla dzieci, uzyskała zapewnienia od projektanta, że formalności w tym zakresie zostaną spełnione niezwłocznie i w nieodległej przyszłości możliwe będzie uruchomienie działalności, stąd uznała za celowe wcześniejsze rozreklamowanie obiektu wśród potencjalnych klientów; 18) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne uznanie, że odwołująca się nie potrafiła wskazać jakie korzyści ekonomiczne przynosiło jej zawarcie umowy o współpracę z (...) sp. z o.o. sp. k., podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności zeznania odwołującej się wskazują wprost, że odwołująca się wskazywała jaką korzyść osiągała poprzez wskazanie sposobu wyliczenia i wysokości marży, a nie była jedynie w stanie wskazać dokładnych kwot przychodów za poszczególne miesiące, co świadczy o braku nie tylko wszechstronności sądu pierwszej instancji w ocenie materiału dowodowego, ale wręcz o braku staranności sądu w tym zakresie; 19) art. 233 k.p.c. poprzez uznanie, że z faktu, iż odwołująca nie ustaliła ze zleceniobiorcami konkretnej grupy docelowej, do której kierowane były akcje promocyjne oraz z faktu, iż materiały promocyjne były rozprowadzane w dużych ilościach nawet w małych miejscowościach, wywieźć można fakt pozorności zawartych umów, co jest sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oraz stoi w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym; 20) art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i pominięcie dowodu z treści decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. z dnia 21 grudnia 2018 r., numer: (...)-UE, na okoliczność podlegania przez zainteresowanego T. M. polskiemu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego w okresie od 4 kwietnia 2016 r. do 3 kwietnia 2017 r., od 4 kwietnia 2017 r. do 3 kwietnia 2017 r. oraz od 4 kwietnia 2018 r. do 3 kwietnia 2019 r., wydanej po przeprowadzeniu postępowania sprawdzającego w zakresie spełnienia warunków wydania zaświadczenia o ustawodawstwie właściwym (A1), co jest sprzeczne z ustaleniami sądu pierwszej instancji w zakresie zawarcia umowy przez odwołującą się z ubezpieczonym z zamiarem obejścia przepisów prawa o ustawodawstwie właściwym; 21) art. 328 § 2 k.p.c. poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem odpowiednich przepisów prawa; - powyższe naruszenia przez Sąd Okręgowy doprowadziły do błędnego ustalenia stanu faktycznego i przyjęcia błędnych wniosków, co doprowadziło do naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błąd subsumpcji, tj.: 1. art. 83 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy w sytuacji, gdy nie zaistniały przesłanki wskazujące, że umowy zlecenia zawarte pomiędzy płatnikiem składek M. P.
(1), a ubezpieczonymi wskazanymi w wyroku, miały charakter umów pozornych, gdyż wskazani wyżej ubezpieczeni faktycznie świadczyli pracę w ramach zawartej przez każdego z nich umowy, 2. art. 58 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie mimo, że zebrane w sprawie dowody nie dały podstaw do przyjęcia, że zamiarem stron zawartych umów zlecenia było wykorzystanie przepisów o ubezpieczeniu społecznym i uzyskanie formalnej podstawy ubezpieczenia w Polsce; co łącznie w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego uznania przez Sąd, że odwołania zasługują na oddalenie. Wskazując na powyższe apelująca wniosła o: - zmianę zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie odmiennie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie w całości odwołań od zaskarżonych w niniejszym postępowaniu decyzji organu rentowego i orzeczenie, że zainteresowani objęci tym postępowaniem z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia zawartej z M. P.
(1)podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu w okresie wskazanych w zaskarżonych decyzjach ewentualnie o - uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji i poprzedzających go decyzji organu rentowego oraz przekazanie sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania, gdyż w sprawie występują liczne nieprawidłowości oraz luki w materiale dowodowym, które można uzupełnić wyłącznie w postępowaniu prowadzonym bezpośrednio przed organem rentowym; - zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca szczegółowo odniosła się do przedstawionych zarzutów przywołując przy tym orzecznictwo Sądu Najwyższego na poparcie swojego stanowiska. W odpowiedzi na apelację (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa w W. wniosła o jej uwzględnienie podzielając w całości stanowisko przedstawione przez płatnika M. P.
(1). Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje: Apelacja płatnika składek okazała się zasadna o tyle, że spowodowała uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, podobnie jak w analogicznych sprawach dotychczas już rozpoznanych. W ocenie Sądu Apelacyjnego zaskarżony wyrok nie może się ostać, bowiem rozstrzygnięcie sporu wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego niemal w całości na nowo. Co za tym idzie, Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy, bowiem nie sposób czynić istotnych ustaleń faktycznych dla rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o wybiórczo zgromadzony materiał dowodowy, zwłaszcza w sytuacji, gdy akta ujawniają niewykorzystane możliwości dowodzenia. Z tych powodów Sąd Apelacyjny uznał, że należy uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał na podstawy prawne rozstrzygnięcia, tj. na przepisy art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1, art. 13 ust. 2 ustawy systemowej, art. 734 § 1 k.c., art. 750 k.c., art. 12 oraz art. 13 ust. 1 lit. b pkt (II) rozporządzenia nr 883/2004. Na wstępie rozważań przypomnieć należy, że dla włączenia osoby do ubezpieczenia społecznego niezbędne jest ustalenie jej przynależności do określonej grupy podmiotów podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, wymienionym w ustawie systemowej, zgodnie bowiem z treścią art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi. W niniejszej sprawie rozważania wymagało to, czy zainteresowani podlegali w spornych okresach obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zawieranych z M. P.
(1)umów zlecenia, przy uwzględnieniu, że osoby te równocześnie wykonywały pracę na terenie Belgii na rzecz spółki (...). Jednakże w sprawie sąd pierwszej instancji nie zgromadził wystarczającego materiału dowodowego, który pozwoliłby na ocenę, czy zawierane umowy zlecenia były czynnościami prawnymi, w wyniku których doszło do nawiązania stosunku prawnego określonego w treści tych umów, czy też były to czynności prawne, zawarte wyłącznie w celu uzyskania ochrony z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na kategoryczne przyjęcie nieważności umów zlecenia zawartych przez M. P.
(1)z zainteresowanymi, oceniając je przez pryzmat art. 58 k.c. czy też art. 83 § 1 k.c. Przy czym, należy wyjaśnić, że czynność prawna nie może być równocześnie uznana za nieważną z powodu jej pozorności (art. 83 k.c.) oraz z powodu dokonania jej z obejściem prawa (art. 58 § 1 k.c.), gdyż są to wady wzajemnie wykluczające się. Jeżeli umowa jest przez strony wykonywana, nie może być mowy o jej pozorności. Nie wyklucza to jednak badania, czy zawarcie umowy nie zmierzało do obejścia prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2010 r., I UK 261/09, LEX nr 577825). Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które formalnie nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości (tj. w znaczeniu materialnym) zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez nią zakazane (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2012 r., I UK 101/12, LEX nr 1250560). Umowa – zlecenie na pracę o niewielkiej wartości (ilości), która nie jest pozorna (art. 83 k.c.), może nie stanowić tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, gdy jej celem jest instrumentalne wykorzystanie przepisów ubezpieczeń społecznych do realizacji innego celu – sprzecznego z przepisami ustawy systemowej. Czynność zmierzająca do obejścia prawa nie może być jednocześnie czynnością pozorną z tego choćby względu, że pierwsza zostaje rzeczywiście dokonana, druga zaś jest jedynie symulowana. Niekiedy ważna może być w świetle art. 83 § 1 zdanie drugie k.c. czynność ukryta. Dopiero wówczas jest możliwe badanie jej treści i celu w świetle kryteriów wyrażonych w art. 58 k.c. Nie jest więc możliwe obejście prawa przez dokonanie czynności prawnej pozornej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 2016 r., II UK 460/15, LEX nr 2192654). Zaś zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, zakwalifikowanie czynności prawnej jako dokonanej dla pozoru wymaga wyjaśnienia i ustalenia jaka czynność prawna została pod pozorem danej umowy ukryta i ewentualnie czy ta ukryta umowa jest prawnie skuteczna. Z kolei zakwalifikowanie czynności jako zmierzającej do obejścia ustawy wymaga wyjaśnienia i ustalenia, jakie przepisy prawa strony zamierzały obejść przez dokonanie czynności i czy miały taki zamiar (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2016 r., I CSK 648/15, LEX nr 2188610). Z kolei, w wyroku z dnia 10 czerwca 2013 r., II PK 299/12 (LEX nr 1483324) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przepis art. 83 § 1 k.c. opisuje dwie różne postaci pozorności. Pierwsza z nich (zdanie pierwsze) dotyczy sytuacji, gdy strony dokonują czynności prawnej dla pozoru i jej dokonanie nie służy ukryciu innej czynności prawnej. Można tu mówić o pozorności zwykłej, bezwzględnej lub o symulacji absolutnej, bezwzględnej. Druga (zdanie drugie) dotyczy sytuacji, gdy strony dokonują czynności prawnej pozornej w celu ukrycia innej czynności prawnej (dysymulowanej), której skutki prawne rzeczywiście chcą wywołać. Oświadczenie woli jest złożone dla pozoru, jeżeli jest symulowane. Symulacja ta musi się składać z dwóch elementów. Po pierwsze, strony, które dokonują symulowanej czynności prawnej, próbują wywołać wobec osób trzecich przeświadczenie (niezgodne z rzeczywistością), że ich zamiarem jest wywołanie skutków prawnych, objętych treścią ich oświadczeń woli. Po drugie, musi między stronami istnieć tajne, niedostępne osobom trzecim porozumienie, że te oświadczenia woli nie mają wywołać zwykłych skutków prawnych (akt konfidencji); jest to porozumienie co do tego, że zamiar wyrażony w treści symulowanych oświadczeń woli nie istnieje lub że zamiar ten jest inny niż ujawniony w symulowanych oświadczeniach. Niezgodność rzeczywistego zamiaru stron z treścią czynności prawnej musi odnosić się do jej skuteczności prawnej, woli powołania do życia określonego stosunku prawnego. Przy uwzględnieniu powyższych rozważań przypomnieć trzeba, że w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji – wyłączających zainteresowanych z ubezpieczeń społecznych z tytułu umów zlecenia zawartych z (...) M. P.
(1)– organ rentowy stanął na stanowisku, że kwestionowane umowy nie były realizowane, a zostały zawarte wyłącznie w celu uzyskania przez spółkę (...) poświadczenia formularza A1 dla zainteresowanych w oparciu o art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004. Zdaniem organu rentowego posiadanie przez zainteresowanych drugiego tytułu do ubezpieczeń umożliwiło uzyskanie przez spółkę (...) zaświadczenia A1, co nie byłoby możliwe, gdyby zainteresowani zatrudnieni byli tylko przez spółkę (...). Jednocześnie organ rentowy przywołał treść art. 353 1 k.c. oraz art. 83 § 1 k.c. jako materialnoprawną podstawę oceny spornych umów. Odwołująca się M. P.
(1)natomiast podnosiła, że zawarte umowy zlecenia nie były pozorne i były faktycznie wykonywane. W tych okolicznościach zadaniem sądu pierwszej instancji było ustalenie, czy istniały podstawy do wyłączenia przez organ rentowy zainteresowanych z obowiązkowego ubezpieczenia we wskazanych w treści decyzji okresach z tytułu umów zawartych z (...) M. P.
(1). Sąd Okręgowy nie dokonał żadnych własnych ustaleń okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia powstałego sporu. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że uzasadnienie sporządzone przez Sąd Okręgowy do zaskarżonego wyroku nie jest zindywidualizowane do rozpoznawanej sprawy. Oczywistym przy tym jest, że w analogicznych sprawach z odwołań jednego płatnika składek od decyzji organu rentowego ustalających wyłączenie z ubezpieczeń społecznych kilkudziesięciu osób pozostających w podobnej sytuacji faktycznej i prawnej koniecznym jest ustalenie pewnych ogólnych faktów odnoszących się do płatnika (w niniejszej sprawie także do współpracy ze spółką (...)). Nie zwalnia to jednak sądu z dokonania także ustaleń dotyczących konkretnych zainteresowanych objętych poszczególnymi zaskarżonymi decyzjami, a więc w niniejszej sprawie – K. M.
(1), T. P.
(1), R. W., T. M., A. M., W. P., P. P.
(1), E. P.
(1), R. P., K. M.
(2), I. M., P. P.
(2)i P. W.. Natomiast Sąd Okręgowy nie dokonał takich ustaleń w niniejszej sprawie, poprzestając na wskazaniu, że z zainteresowanymi zawarto umowy zlecenia, podobnie jak ze 181 osobami na poszczególne okresy. Poza powtórzeniem okresów ustalonych przez organ rentowy w zaskarżonych decyzjach do poszczególnych zainteresowanych Sąd Okręgowy w żaden sposób nie skonkretyzował indywidualnej sytuacji prawnej, w jakiej znajdowali się poszczególni zainteresowani. Na podstawie tego uzasadnienia nie sposób ustalić czy umowy zawarte przez M. P.
(1)z poszczególnymi osobami były zawarte na określony czas, czy nieokreślony, były to umowy jednorazowe czy powtarzające się (w jakich okresach), czy doszło do ich wygaśnięcia wskutek upływu czasu na jaki były zawarte czy też wskutek innych okoliczności (jakich), czy i jak były realizowane przez obie strony (ubezpieczonego i płatnika). Dla oceny czy umowy te zostały zawarte dla pozoru tożsame okoliczności należało ustalić co do umów łączących poszczególne osoby ze spółką (...). Natomiast Sąd Okręgowy nie ustalił odnośnie do każdego z ubezpieczonych objętych tym postępowaniem czy czas świadczenia pracy na rzecz płatnika składek pokrywał się z okresem wykonywania przez zainteresowanych pracy w Belgii na rzecz spółki (...) (przez ustalenie dat zawarcia umów, przystąpienia do ich wykonywania, zakończenia współpracy), a przecież była to jedna z kluczowych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o pozorności zatrudnienia w (...) M. P.
(1). Sąd pierwszej instancji winien był także ustalić, kiedy zainteresowani zostali zgłoszeni do ubezpieczeń społecznych przez płatnika i przez spółkę, na jakiej podstawie organ rentowy wystawił zaświadczenia A1 dla zainteresowanych w niniejszej sprawie, jakie konkretnie dane organowi temu przedstawił M. P.
(2), kiedy po raz pierwszy spółka (...) wystąpiła o takie zaświadczenie i czy kolejne wnioski (jeżeli takie były) były oparte na tych samych danych. Skoro to właśnie według organu rentowego było faktycznym celem zawarcia umowy zlecenia przez płatnika i ubezpieczonych. Sąd Okręgowy zaniechał też przesłuchania zainteresowanych na okoliczność charakteru pracy wykonywanej w firmie (...), na czym polegała, jak była zorganizowana, w jakim czasie tam pracowali i jaki to miało wpływ na wykonywanie umowy z płatnikiem. Nie ustalono dochodów osiąganych przez poszczególnych zainteresowanych w (...) M. P.
(1)i w spółce (...), nie dokonano ich porównania, chociaż sąd pierwszej instancji na poparcie swojego rozstrzygnięcia wskazuje, że przychód z tytułu spornej umowy stanowił znikomo procentowy składnik dochodów w porównaniu do dochodów uzyskiwanych w Belgii. Nie wykazano, czy występuje między nimi rażąca dysproporcja. Okoliczność ta pozostaje w kwestii domysłów. Zauważyć należy, że dotychczas jedynie ustalono, że w zawartych przez zainteresowanych z płatnikiem składek umowach przewidywano wynagrodzenie miesięczne w kwocie 250 zł, w późniejszym czasie na podstawie zawartego aneksu przewidziano rozliczanie się przy użyciu stawki godzinowej 13 zł brutto za godzinę pracy. Przy czym płatnik składek w rzeczywistości nie kontrolowała ilości przepracowanych godzin, opierała się jedynie na twierdzeniach zleceniobiorców. Rachunki za pracę, która miała zostać wykonana nie były wystawiane przez zleceniobiorców, ale generowała je M. P.
(1). Tak ukształtowany stosunek sugeruje, że zainteresowani podejmowali jedynie czynności w takim zakresie, aby nie narazić się na zarzut pozorności zawartej umowy. Jednakże weryfikacja tego założenia byłaby możliwa dopiero po pewnym ustaleniu wynagrodzeń osiąganych przez ubezpieczonego w Belgii. Znikome kwoty otrzymywane z tytułu umowy z płatnikiem wobec znacznych dochodów osiąganych w firmie (...) faktycznie mogłoby świadczyć o zamiarze uniknięcia opłacania składek od wynagrodzeń uzyskiwanych przez zainteresowanych w Belgii. Nie jest rzeczą sądu odwoławczego, a tym bardziej stron postępowania, domyślanie się co sąd pierwszej instancji miał na uwadze i jakie dowody legły u podstaw jego orzeczenia. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że również sposób sporządzenia uzasadnienia w części obejmującej ustalenia stanu faktycznego nie pozwalają na ustalenie jakie okoliczności sprawy na jakich konkretnie dowodach oparł sąd pierwszej instancji. Ustalenie stanu faktycznego sprawy a następnie powołanie wszystkich dowodów przeprowadzonych czy wykorzystanych do jego ustalenia nie spełnia ustawowego warunku określonego w art. 328 § 2 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 6 listopada 2019 r.) czyni praktycznie niemożliwym ocenę prawidłowości dokonanych przez sąd pierwszej instancji ustaleń. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w kontekście powyższych stwierdzeń i poprzedzających je rozważań, Sąd Okręgowy wadliwie nie dostrzegł potrzeby przeprowadzenia szerszego postępowania dowodowego na okoliczność ważności zawartych umów zlecenia. Sąd Apelacyjny na etapie postępowania odwoławczego zobowiązał M. P.
(2)do złożenia dokumentacji odzwierciedlającej cały okres zatrudnienia zainteresowanych objętych niniejszym postępowaniem w spółce (...) (umowy łączące spółkę i zainteresowanych) łącznie z rozliczeniem ich czasu pracy oraz wyliczonym i wypłaconym wynagrodzeniem w tym okresie. Dokumentacja ta została dołączona do akt sprawy i przy ponownym rozpoznaniu sprawy rolą sądu pierwszej instancji będzie dokonanie analizy przedłożonych dokumentów pod kątem ich znaczenia dla ewentualnego uznania zawartych z M. P.
(1)umów zleceń za umowy pozorne. Rolą sądu pierwszej instancji będzie znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy umowy zlecenia były wykonywane w zakresie niewielkiej ilości pracy. Jeżeli tak, to czy umowy te byłyby w ogóle zawarte przez zainteresowanych z M. P.
(1), gdyby zainteresowani nie zawierali umów o pracę ze spółką (...). Na tym tle dopiero można ustalić, czy nie chodziło tylko o przedmiotowe wykorzystanie przepisów o ubezpieczeniu społecznym i stworzenie formalnej podstawy ubezpieczenia z tytułu wykonywania umów zleceń w Polsce, a jednocześnie, czy celem tego postępowania miało być uniknięcie płacenia składek na ubezpieczenia z zawieranych umów przez zainteresowanych ze spółką (...). Sąd pierwszej instancji winien rozważyć, czy wspomniane umowy konieczne były zainteresowanym jako źródło utrzymania, skoro jednocześnie byli związani ze spółką (...) stosunkiem pracy, a dochód ze zlecenia jawi się, jako niewielki. Ponownie rozpoznając sprawę należy omówić pozorność zawartej umowy w sposób nie budzący wątpliwości. Ustalić trzeba nade wszystko, czy rzeczywiste znaczenie dla zainteresowanych miała wyłącznie praca na rzecz spółki (...), a zawarte umowy zlecenia miały służyć tylko uzyskaniu określnego formularza (dzięki czemu w konsekwencji również spółka (...) nie musiała opłacać za zainteresowanych składek w Belgii). Przy czym sąd odwoławczy zaznacza, że wskazywanie na tę kwestię w niniejszym procesie nie ma na celu zbadania zasadności wydania zaświadczenia A1 – jak to starała się wykazać apelująca, a ocenę zasadności zawarcia spornych umów przez zainteresowanych z płatnikiem składek M. P.
(1)i wykazanie ich rzeczywistego celu. Ocena wybiórczo zgromadzonych dowodów dokonana przez Sąd Okręgowy jest dowolna. Dlatego przeprowadzając na nowo postępowanie dowodowe, sąd pierwszej instancji, nie wykluczając działania z urzędu (na podstawie art. 232 k.p.c.), zgromadzi materiał dowodowy, na podstawie którego będzie można dokonać ustaleń istotnych dla rozstrzygnięciu sporu. W tym sąd pierwszej instancji winien również dokonać szczegółowej analizy dokumentacji odzwierciedlającej cały okres zatrudnienia zainteresowanych objętych niniejszym postępowaniem w spółce (...) (umowy łączące spółkę i zainteresowanych), łącznie z rozliczeniem ich czasu pracy oraz wyliczonym i wypłaconym wynagrodzeniem w tym okresie. Sąd Okręgowy winien także zwrócić się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w W. o wypożyczanie akt postępowania o wydanie zaświadczenia A1 z wniosku (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa dla zainteresowanych, rozważyć potrzebę przesłuchania zainteresowanych na okoliczność pracy wykonywanej w spółce (...), a także M. P.
(2)w szczególności na okoliczność danych, które przedstawiał ZUS przy ubieganiu się o wydanie zaświadczenia A1 dla zainteresowanych. Dopiero wówczas należy dokonać ustalenia o podnoszonej przez organ pozorności umowy zlecenia łączącej zainteresowanych z płatnikiem składek. Sąd pierwszej instancji winien rozważyć, czy w sprawie miało miejsce w sposób oczywisty instrumentalne wykorzystanie przepisów by skorzystać z poddania ubezpieczenia zainteresowanych reżimowi polskiego ustawodawstwa (z tytułu zawieranych z M. P.
(1)umów zlecenia), czy celem zawartych umów było ograniczenie obowiązków składkowych do umów zlecenia określających wynagrodzenie w wymiarze symbolicznym, co miało umożliwiać nieopłacanie składek przez spółkę (...) z tytułu zatrudnienia zainteresowanych w Belgii. Wobec konieczności przeprowadzenia postępowania na nowo i nie rozpoznania istoty sprawy, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gorzowie Wielkopolskim, na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Urszula Iwanowska Jolanta Hawryszko Romana Mrotek

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.