Sygn. akt I ACa 581/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 stycznia 2020 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Ewa Tomaszewska (spr.) Sędziowie: SA Marek Machnij SA Przemysław Banasik Protokolant sekretarz Alicja Onichimowska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2020 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa Fundacji (...) w G. przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej w G. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 23 maja 2019r. w sprawie sygn. akt XV C 1352/18 I. oddala apelację; II. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 4 050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. SSA Przemysław Banasik SSA Ewa Tomaszewska SSA Marek Machnij Sygn. akt I ACa 581/19 UZASADNIENIE Fundacja (...) w G. wniosła o zasądzenie od pozwanej (...) Banku (...) S.A. w G. na rzecz I. S. kwoty 90.896,17 zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 12 maja 2018 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu powódka podała, że występuje na podstawie art. 61 §1 k.p.c. jako organizacja pozarządowa, działająca w zakresie swoich zadań statutowych na rzecz ochrony konsumentów, która za przedłożoną zgodą osoby fizycznej jest uprawniona do wytoczenia powództwa na jej rzecz. Kolejno powódka wyjaśniła, że I. S. 24 grudnia 2007 r. zawarła z pozwaną umowę kredytu gotówkowego, na mocy której złożyła oświadczenie o poddaniu się egzekucji, uprawniające bank do wystawienia przeciwko niej bankowego tytułu egzekucyjnego w przypadku wypowiedzenia przez bank tej umowy i powstania zadłużenia. Pozwana 25 stycznia 2011 r. wystawiła przeciwko I. S. bankowy tytuł egzekucyjny nr (...), a następnie wystąpiła do sądu o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności. Na podstawie tego tytułu komornik do 25 lipca 2016 r. wyegzekwował od I. S. kwotę 90.896,17 zł, z czego 80.486,70 zł przekazał wierzycielowi, a 8.767,70 zł zaksięgował na poczet opłaty egzekucyjnej. Kolejno podała powódka, że I. S. pozwem z 27 marca 2017 r. wniosła o pozbawienie przedmiotowego tytułu wykonawczego wykonalności w całości, zaś pozwany bank pismem z 6 grudnia 2017 r. uznał roszczenie pozwu w całości. Wyrokiem z 23 stycznia 2018 r., wydanym w sprawie I C 1982/17, Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe w Gdańsku pozbawił przedmiotowy tytuł wykonawczy wykonalności. Po uprawomocnieniu się wyroku I. S. wezwała pozwaną do zapłaty na jej rzecz kwoty wyegzekwowanej od komornika w oparciu o ten tytuł. W ocenie powódki świadczenie to jest pozwanej nienależne w związku z odpadnięciem podstawy prawnej świadczenia. W dniu 21 grudnia 2018 r. sąd wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym zgodny z żądaniem pozwu. Pozwana w przepisanym terminie wniosła sprzeciw od nakazu zapłaty, zaskarżając go w całości i wnosząc o oddalenie powództwa w całości, a także o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniesiono zarzut braku legitymacji biernej Banku (...) S.A. w G. z uwagi na podział (...) Bank (...) S.A. poprzez przeniesienie na bank przejmujący (...) Bank S.A. w W. – części majątku banku dzielonego, w formie zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Niezależnie od tego pozwana podniosła, że roszczenie powódki jest niezasadne, bowiem I. S. była zobowiązana względem pozwanej, która w trakcie egzekucji zbyła wierzytelność na rzecz podmiotu trzeciego. W ocenie pozwanej przejście wierzytelności nie spowodowało anulowania długu I. S.. Pozwana podkreśliła, że prowadzona egzekucja doprowadziła do zmniejszenia zadłużenia I. S., gdyż wpłaty dokonane na rzecz zbywcy, tj. pozwanej, zostały przez nabywcę wierzytelności zarachowane na poczet spłaty zadłużenia. Wyrokiem z dnia 23 maja 2019 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił powództwo oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 5 400 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 24 grudnia 2007 r. I. S. zawarła z poprzednikiem pozwanego (...) Bankiem S.A. w G. umowę kredytu gotówkowego nr (...) ( (...)) z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne. W treści umowy kredytobiorca oświadczyła, że poddaje się egzekucji w zakresie roszczeń wynikających z tej umowy kredytu wraz z należnymi odsetkami, oraz innymi opłatami wynikającymi z umowy i jej realizacji. Nadto kredytobiorca oświadczył, że bank ma prawo wystawić bankowy tytuł egzekucyjny do kwoty 140.109,46 zł i wystąpić o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności w terminie do 3 lat od dnia, w którym roszczenie banku stało się wymagalne. Pozwana 25 stycznia 2011 r. wystawiła przeciwko I. S. bankowy tytuł egzekucyjny nr (...), a następnie wystąpiła do sądu o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności W toku egzekucji prowadzonej z przedmiotowego tytułu wykonawczego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. K. L., wyegzekwowano od I. S. kwotę 90.896,17 zł, w tym 80.486,70 zł na rzecz wierzyciela, a 8.767,70 zł tytułem opłaty egzekucyjnej. W dniu 4 listopada 2016 r. nastąpił podział pozwanej, tj. Banku (...) S.A. w G., w trybie art. 529 §1 pkt 4 k.s.h. poprzez przeniesienie na (...) Bank S.A. w W. części majątku banku dzielonego w formie zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Zgodnie z planem podziału, bankowi przejmującemu przypadły wszelkie prawa i obowiązki oraz wierzytelności i zobowiązania banku dzielonego, z wyjątkiem praw i obowiązków oraz wierzytelności i zobowiązań związanych z działalnością hipoteczną. Umowy kredytów gotówkowych strony podziału zakwalifikowały do Działalności Wydzielanej i zobowiązania oraz uprawnienia z nich wynikające uległy przeniesieniu na (...) Bank S.A. W dniu 27 marca 2017 r. powódka działając w imieniu i na rzecz I. S. wniosła o pozbawienie wykonalności przedmiotowego tytułu wykonawczego na podstawie art. 840 §1 pkt 1 i 2 k.p.c. Postępowanie w tej sprawie toczyło się pod sygn. akt I C 1982/17 przed Sądem Rejonowym Gdańsk-Południe w Gdańsku. Pozwany Bank (...) S.A. uznał wówczas roszczenie powódki w całości. W uzasadnieniu pozwana wyjaśniła, że wierzytelność została sprzedana na rzecz (...) 1 (...) Funduszu Inwestycyjnego (...)w K.. W dniu 23 stycznia 2018 r. sąd wydał wyrok, w którym pozbawił wykonalności przedmiotowy tytuł wykonawczy. Do orzeczenia nie sporządzono pisemnego uzasadnienia, jednak z ustnych motywów rozstrzygnięcia wynika, że przesłanką do uwzględnienia powództwa było uznanie powództwa. Powołując się na treść tego wyroku, pismem z 27 kwietnia 2018 r. I. S. wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 80.486,70 zł. Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie materiału dowodowego zaoferowanego przez strony niniejszego procesu, szczegółowo opisanego przy dokonywaniu ustaleń faktycznych. Sąd ten ocenił wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału (art. 233 §1 k.p.c.). Dokumenty przedłożone do akt sprawy nie były kwestionowane przez żadną ze stron, nie budziły też wątpliwości sądu co do ich wiarygodności, prawdziwości czy autentyczności, zatem mogły stanowić wiarygodny materiał dowodowy, służący rekonstrukcji istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Dokumentom urzędowym sąd meriti przyznał domniemanie przewidziane w art. 244 §1 k.p.c., zaś dokumentom prywatnym domniemanie przewidziane w art. 245 k.p.c. Dokumenty, które nie zostały ujęte w opisie stanu faktycznego sprawy, jako mające irrelewantne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia sąd meriti pominął. Powódka domagała się zasądzenia od pozwanej na rzecz I. S. równowartości kwoty wyegzekwowanej od I. S. w toku postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego, który został następnie prawomocnie pozbawiony wykonalności w całości. W ocenie Sądu Okręgowego powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie z dwóch powodów. W pierwszej kolejności wskazał ten Sąd, że zasadny okazał się zarzut podniesiony przez pozwaną o braku legitymacji procesowej po jego stronie. W dniu 4 listopada 2016 r. nastąpił podział pozwanej, tj. Banku (...) S.A. w G., w trybie art. 529 §1 pkt 4 k.s.h. poprzez przeniesienie na (...) Bank S.A. w W. części majątku banku dzielonego w formie zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Zgodnie z planem podziału, bankowi przejmującemu przypadły wszelkie prawa i obowiązki oraz wierzytelności i zobowiązania banku dzielonego, z wyjątkiem praw i obowiązków oraz wierzytelności i zobowiązań związanych z działalnością hipoteczną. W planie wyszczególniono także umowy i stosunki prawne, z których prawa, obowiązki, wierzytelności i zobowiązania nie przechodzą na bank przejmujący (pkt (...) załącznika do Planu Podziału, k. (...)). Umowa zawarta przez I. S. z poprzednikiem prawnym pozwanego stanowiła umowę kredytu gotówkowego, którego głównym przeznaczeniem były cele konsumpcyjne. Nie był to zatem kredyt hipoteczny, a spłata kredytu nie została zabezpieczona poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości. Umowa ta nie odpowiadała także żadnemu z innych, wyszczególnionych w pkt. (...) planu podziału (k. (...)) stosunków prawnych, które nie przechodzą na bank przejmujący. Mając to na uwadze Sąd I instancji uznał, że na skutek przekształcenia pozwanej, dokonanego przed dniem wytoczenia powództwa w niniejszej sprawie, (...) Bank S.A. wstąpił w prawa i obowiązki pozwanej, związane z umową kredytu konsumenckiego z 24 grudnia 2007 r. Brak było zatem po stronie Banku (...) S.A. w G. legitymacji procesowej biernej, a w konsekwencji już z tej tylko przyczyny powództwo podlegało oddaleniu. Niezależnie od powyższego Sąd Okręgowy zauważył, że powództwo podlegałoby oddaleniu również ze względu na jego bezzasadność. Powódka utrzymywała, że uznanie przez pozwaną powództwa w sprawie o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności świadczy o nienależności pobranych już na jego podstawie środków. Argumentacja taka nie zasługuje na uwzględnienie. Powództwo w sprawie o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności oparte zostało o art. 840 §1 pkt 1 oraz pkt 2 k.p.c. Przepis ten stanowi, że dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli: 1) przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście; 2) po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zgłoszenie tego zarzutu w sprawie było z mocy ustawy niedopuszczalne. Pozwana uznała wprawdzie powództwo, jednakże jako jedyny powód wskazała sprzedaż wierzytelności wynikającej z zaskarżonego tytułu na rzecz innego podmiotu, a sąd orzekający w sprawie o pozbawienie tytułu wykonawczego wydał wyrok zgodny z żądaniem pozwu. Do orzeczenia tego nie sporządzono uzasadnienia w formie pisemnej, jednak z podanych po ogłoszeniu wyroku ustnych motywów rozstrzygnięcia wynikało, że przesłanką do uwzględnienia powództwa było jego uznanie przez pozwaną – to zaś opierało się na przyznaniu, że nastąpiła cesja wierzytelności. W ocenie Sądu Okręgowego dokonywanie oceny skutków orzeczenia o pozbawieniu tytułu wykonawczego wykonalności, a w konsekwencji dokonywanie oceny zasadności powództwa w niniejszej sprawie nie może odbywać się z pominięciem okoliczności i bezpośrednich przyczyn, jakie doprowadziły do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności. Tylko bowiem uwzględnienie tych okoliczności pozwoli na ocenę, czy świadczenie w wysokości dochodzonej pozwem stanowiło świadczenie nienależne. Zdarzenie w postaci cesji zakwalifikować należy jako zdarzenie, które nastąpiło po powstaniu tytułu egzekucyjnego, wskutek którego zobowiązanie nie może być egzekwowane. Zdarzenie to nie spowodowało przy tym wygaśnięcia zobowiązania, gdyż zobowiązanie uległo jedynie przekształceniu podmiotowemu po stronie wierzyciela i istniało nadal na rzecz innego podmiotu. Zdarzenie to nie wywołało także jako skutku ex tunc wadliwości tytułu wykonawczego. Fakt, że następczo doszło do przekształceń podmiotowych nie powoduje, że w momencie dokonywania egzekucji na rzecz pozwanej tytuł wykonawczy był wadliwy. Pozwana przez czas prowadzenia skutecznej egzekucji pozostawała wierzycielem z tytułu umowy kredytu z 24 grudnia 2007 r. W odniesieniu zatem do kwoty 80.486,70 zł wyegzekwowanej przed podziałem pozwanej na jego rzecz jako wierzyciela nie można uznać, aby kwota ta stanowiła świadczenie nienależne. Jak stanowi art. 410 §2 k.c., świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z kondykcji wskazanych w tym przepisie. W tym zakresie słusznie podnosi pozwany, że I. S. była zobowiązana względem pozwanej, która w trakcie egzekucji zbyła wierzytelność na rzecz innego podmiotu oraz że w przedmiotowej sprawie istniała podstawa prawna do prowadzenia przez pozwaną egzekucji. Podstawa świadczenia nie odpadła poprzez dokonanie przez pozwaną cesji, lecz istniała nadal, a jedynie na rzecz innego podmiotu ze skutkiem ex nunc. Wszelkie wcześniejsze czynności egzekucyjne pozostawały skuteczne. Nie zostało również w żaden sposób wykazane, aby czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna. W konsekwencji nawet w przypadku, gdyby po stronie pozwanej nie zachodził brak legitymacji procesowej, powództwo podlegałoby oddaleniu w całości, w tym również w odniesieniu do kwoty 8.767,70 zł wyegzekwowanej na poczet opłaty egzekucyjnej. Jak wskazano w akapicie poprzednim, egzekucja kwoty 80.486,70 zł na rzecz wierzyciela odbywała się w oparciu o istniejącą podstawę prawną, a zatem pozwana zasadnie wszczęła egzekucję, co wiązało się z kosztami postępowania. O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 §1 w zw. z art. 108 §1 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Na koszty te składało się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w kwocie 5.400 zł, ustalone w oparciu o §2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. 2018 r., poz. 265). Z rozstrzygnięciem powyższym nie zgodziła się powódka, wywodząc apelację, w której zaskarżyła je w całości, zarzucając:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.