Sygn. akt III AUa 573/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 września 2020 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: Przewodnicz

§ 2k.p.c.

zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że K. R. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od 31 lipca 2013 r. do 31 stycznia 2019 r. oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 31 lipca 2013 r. do 29 lipca 2014 r. Na podstawie art.

§ 1k.p.c.

oddalił odwołanie w pozostałym zakresie. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, ustalając, że organ rentowy powinien zwrócić ubezpieczonej koszty zastępstwa procesowego w kwocie 180 zł. Z mocy art. 102 k.p.c. odstąpił od obciążania ubezpieczonej kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego w zakresie oddalającym odwołanie. Apelację od wyroku wywiodła wyłącznie ubezpieczona. Zaskarżyła wyrok w części, tj. w zakresie punktu III. Ubezpieczona nie sformułowała żadnego zarzutu apelacyjnego. Podniosła natomiast, że „zarzuty apelacji stanowią nowe fakty i dowody, których nie mogła powołać przed Sądem pierwszej instancji, tj.:

1. wydruk formularza (...) P (...) wniosku o objęcie K. R. dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od dnia 30 lipca 2014 roku wraz z informacją o potwierdzeniu i wysyłce,
2. wydruk formularza (...) z systemu informatycznego ZUS o objęcie K. R. dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od dnia 30 lipca 2014 roku,
3. wydruk formularza (...) P (...) wniosku o objęcie K. R. dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od dnia 21 kwietnia 2016 roku wraz z informacją o potwierdzeniu i wysyłce,
4. wydruk formularza (...) z systemu informatycznego ZUS o objęcie K. R. dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od dnia 21 kwietnia 2016 r.,
5. wydruk formularza (...) P (...) wniosku o objęcie K. R. dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od dnia 1 kwietnia 2018 roku wraz z informacją o potwierdzeniu i wysyłce,
6. wydruk formularza (...) z systemu informatycznego ZUS o objęcie K. R. dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od dnia 1 kwietnia 2018 r
7. wydruk formularza (...) P (...) wniosku o objęcie K. R. dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od dnia 1 stycznia 2019 roku wraz z informacją o potwierdzeniu i wysyłce,
8. wydruk formularza (...) z systemu informatycznego ZUS o objęcie K. R. dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od dnia 1 stycznia 2019 r.” Podnosząc powyższą argumentację apelująca wniosła:
9. o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie III oraz poprzedzającej go decyzji organu rentowego poprzez ustalenie, że K. R. jako osoba prowadząca działalność gospodarczą podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od 30 lipca 2014 roku do 31 stycznia 2019 roku,
10. zasądzenie od organu rentowego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obydwie instancje. W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od ubezpieczonej kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne według norm przepisanych. Organ rentowy nie złożywszy apelacji, w swojej odpowiedzi przede wszystkim kwestionował ustalony przez Sąd Okręgowy fakt podlegania ubezpieczonej ubezpieczeniom społecznym podnosząc, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. poinformował, iż w składanych przez ubezpieczoną dokumentach w okresie lat 2013 - 2018 ubezpieczona wykazywała zerowy podatek z tytułu PIT - 36 oraz VAT -
11. Ubezpieczona z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dokonała zgłoszenia siebie, ale bez osób zatrudnionych. W okresie działalności ubezpieczona przebywała na licznych zasiłkach chorobowych i macierzyńskich w okresach wskazanych w decyzji. Ubezpieczona jako dowód prowadzenia działalności przedłożyła jedynie ogłoszenia poszukiwaniu klientów, oferty oraz faktury, które nie zostały ujęte w księdze przychodów i rozchodów. Podatkowa księga przychodów i rozchodów od stycznia 2016 r. do maja 2018 r. nie uwzględniała faktur sprzedaży, a jedynie wpływy gotówkowe. Wpływy gotówkowe nie zostały udokumentowane raportami kasowymi czy innymi dokumentami księgowymi. Wątpliwości organu rentowego budziło także to, że mimo rzekomych faktur i wpływów, ubezpieczona nie wykazywała podatku dochodowego ani należnego podatku VAT. W świetle powyższego zgłoszone przez ubezpieczoną dowody nie mają żadnego znaczenia w sprawie. Zdaniem organu rentowego, przedmiotem sporu jest fakt prowadzenia przez ubezpieczoną działalności gospodarczej, a nie wnioski o objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym zaś fakt objęcia ubezpieczeniem jest faktem następczym wobec ustalenia, czy ubezpieczona faktycznie prowadziła działalność gospodarczą. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja ubezpieczonej okazała się zasadna. Wobec niezłożenia przez organ rentowy apelacji co do rozstrzygnięcia ustalającego podleganie ubezpieczeniom społecznym w spornym okresie, Sąd odwoławczy nie był uprawniony do oceny tego faktu, a zatem podnoszone w odpowiedzi na apelację argumenty dotyczące wyłącznie tej kwestii nie mogły zostać wzięte pod uwagę. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym zarzutów apelacyjnych, doprowadziła Sąd Apelacyjny do wniosku, że wyrok Sądu Okręgowego, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, wymagał niezbędnej korekty w zaskarżonym zakresie, tj. co punktu III. Sąd odwoławczy w pierwszej kolejności podnosi, że celem postępowania apelacyjnego jest wszechstronne zbadanie sprawy pod względem faktycznym i prawnym. Sąd Apelacyjny jest bowiem przede wszystkim instancją merytoryczną, sądem orzekającym na podstawie całego materiału dowodowego zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym (art. 382 k.p.c.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. I CSK 497/13, Lex nr 1521311, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2002r., sygn. IV CKN 1574/00, Lex nr 78327). W związku z tym zobowiązany jest poczynić własne ustalenia faktyczne, które mogą być nawet odmienne od tych, które uprzednio przyjęto przez Sąd orzekający w pierwszej instancji. Sąd drugiej instancji musi bowiem samodzielnie dokonać również jurydycznej oceny żądania i skonfrontować ją z zaskarżonym orzeczeniem oraz stojącymi za nim motywami; rozpoznaje sprawę w taki sposób, w jaki mógł i powinien uczynić to sąd pierwszej instancji, tyle że uwzględnia szerszy materiał, zebrany w postępowaniu przed sądami dwu instancji (art. 382 k.p.c.). Stosownie więc do wyników tych ustaleń, powinien zastosować właściwe przepisy prawa materialnego, a więc także usunąć ewentualne błędy prawne Sądu pierwszej instancji, niezależnie od tego, czy zostały one wytknięte w apelacji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. II UK 194/09, Lex nr 590239). Przypomnieć należy, że postępowanie apelacyjne ma merytoryczny charakter i jest dalszym ciągiem postępowania rozpoczętego przed sądem pierwszej instancji. Zgodnie z treścią art. 378 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Rozważając zakres kognicji sądu odwoławczego, Sąd Najwyższy stwierdził, iż sformułowanie „w granicach apelacji” wskazane w tym przepisie oznacza, iż sąd drugiej instancji między innymi rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, dokonuje własnych ustaleń faktycznych, prowadząc lub ponawiając dowody albo poprzestaje na materiale zebranym w pierwszej instancji, ustala podstawę prawną orzeczenia niezależnie od zarzutów podniesionych w apelacji oraz kontroluje poprawność postępowania przed sądem pierwszej instancji, pozostając związany zarzutami przedstawionymi w apelacji, jeżeli są dopuszczalne, ale biorąc z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, orzeka co do istoty sprawy stosownie do wyników postępowania (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt III CZP 49/07, niepubl.). Przenosząc powyższe rozważania na płaszczyznę niniejszej sprawy, podnieść należy, że Sąd pierwszej instancji przeprowadził zasadniczo prawidłowe postępowanie dowodowe, tj. respektujące procesową zasadą koncentracji materiału dowodowego. Dopiero bowiem złożone przez ubezpieczoną wraz z apelacją dodatkowe dokumenty, tj. zgłoszenia (...) P (...) o objęcie wymienionej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym: z 28.08.2014 r., z 22.04.2016 r., z 3.09.2018 r. i z 8.01.2019 r., mogły stanowić podstawę przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Jakkolwiek ubezpieczona istotnie spóźniła się ze zgłoszeniem wniosków dowodowych (ze skutkami wskazanymi w art. 207 § 6 k.p.c. – w zakresie sądu pierwszej instancji), to jednak nie można pominąć, iż choć art. 6 k.c. wyznacza reguły przeprowadzania dowodów na gruncie materialnoprawnym, to nie stanowi on samodzielnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Zasady przewidziane w tym przepisie dotyczą negatywnych konsekwencji związanych z nieudowodnieniem przez stronę faktów, z których wywodzi ona skutki prawne, natomiast poza jego dyspozycją pozostaje aspekt procesowy (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 listopada 1997 r., OSNAPiUS 1998 nr 18, poz. 537; z dnia 12 stycznia 1999 r., I PKN 536/98, OSNAPiUS 2000 nr 5, poz. 176; z dnia 15 lutego 2007 r., OSNP 2008 nr 5-6, poz. 78 i z dnia 24 sierpnia 2010 r., I UK 74/10, LexPolonica nr 2577749 oraz postanowienie z dnia 5 lutego 2013 r., II UK 277/12, Legalis nr 722379). Przepis art. 6 k.c. formułuje jedynie ogólną zasadę rozkładu ciężaru dowodu, natomiast jego istotą nie jest objęte, czy określona strona wywiązała się z tego obowiązku, a więc rzeczywiście udowodniła konkretne fakty (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 12 maja 2011 r., 228/2010, LexPolonica nr 3873560, LEX nr 896458; z dnia 9 sierpnia 2011 r., I BP 3/2011, OSNP 2012 nr 19-20, poz. 240; z dnia 1 grudnia 2011 r., LEX nr 1131109 oraz postanowienie z dnia 15 lutego 2012 r., I PK 130/2011, LEX nr 1215258). Regulacja zawarta w art. 6 k.c. koresponduje wyłącznie z etapem, w którym odtwarza się fakty, jej wpływ na subsumcję ma charakter wtórny, zachodzi tylko wówczas, gdy sąd uzna, że określone okoliczności faktyczne powoływane przez stronę nie mają pokrycia w materiale dowodowym. Wynika to stąd, że ciężar udowodnienia ( onus probandi) pozwala rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, także wówczas, gdy sąd nie zdołał w ogóle (w pewnej części) wyjaśnić stanu faktycznego sprawy. Wówczas konsekwencje procesowe tego ponosi strona, na której dowód spoczywał. Jeżeli natomiast istotne fakty zostaną ustalone, to podlegają one ocenie z punktu widzenia przepisów prawa materialnego, niezależnie od tego, która ze stron podjęła w tym zakresie inicjatywę dowodową, czy nawet dowód został przeprowadzony z urzędu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 4 stycznia 2008 r., I UK 223/2007, LEX nr 442836 i z dnia 12 stycznia 2011 r., 129/2010, LEX nr 737385). W takiej sytuacji sąd, oceniając materiał dowodowy, kieruje się metodą poznawczą z art. 233 § 1 k.p.c., i na tej podstawie dokonuje wiążących ustaleń stanu faktycznego, które „podciągane” są pod odtworzony zakres desygnatów normy prawa materialnego. W tym wypadku nie pojawia się problem właściwego lub niewłaściwego „rozłożenia ciężaru dowodowego”. Wymaga podkreślenia, że na gruncie procedury cywilnej obowiązuje zasada prawdy materialnej wynikająca z art. 3 k.p.c. W sytuacji zaś, gdy organ rentowy w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji przemilczał kwestię składanych przez ubezpieczoną zgłoszeń (...) P (...) o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym: z dnia 28.08.2014 r., z dnia 22.04.2016 r., z dnia 3.09.2018 r. i z dnia 8.01.2019 r., jak również fakt opłacania z tego tytułu należnych składek, to tym bardziej zaistniała potrzeba wyjaśnienia istoty sporu w zakresie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowego po dniu 29.07.2014 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 382 k.p.c. zwrócił się więc do (...) Oddziału w K. o ustosunkowanie się do treści apelacji ubezpieczonej i ww. wniosków (...) P (...) oraz o udzielenie odpowiedzi, czy w związku z wnioskami ubezpieczona terminowo uiszczała składki oraz w prawidłowych wysokościach, względnie, czy ubezpieczona złożyła wniosek o wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie i czy udzielono jej zgody na ich opłacenie po terminie. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 266, ze zm.; zwanej dalej ustawą systemową) określające, że osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemu od dnia rozpoczęcia wykonywania tej działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, a nadto na swój wniosek mogą podlegać o dobrowolnemu ubezpieczenia chorobowego. Sąd Apelacyjny przyjął, że ubezpieczona K. R., po zakończonych okresach zasiłkowych (urlopach macierzyńskich i rodzicielskich) nie tylko kontynuowała działalność gospodarczą (co wynika z prawomocnego ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym) , ale składała wnioski z dnia 28.08.2014 r., z dnia 22.04.2016 r., z dnia 3.09.2018 r. i z dnia 8.01.2019 r. o objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym i opłacała terminowo należne składki (vide pismo ZUS z dnia 7.07.2020 r.). Organ rentowy za wyjątkiem marca 2018 r. każdorazowo stwierdzał (bez wydawania odrębnej decyzji) objęcie wymienionej dobrowolnym ubezpieczeniem społecznym a odnośnie marcowej składki wydał w dniu 5 maja 2018 zgodę na opłacenie jej po terminie co wynika z pisma organu rentowego z dnia 7 lipca 2020 r. (k. 231). Z prawomocnych ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że po zakończeniu urlopu macierzyńskiego trwającego do dnia 29.07.2014 r. a początkiem niezdolności do pracy od dnia 12.08.2014 r., w związku z kolejną ciążą ubezpieczonej, wymieniona podejmowała czynności poszukiwania kolejnych klientów (zezania świadków: K. T., D. C., M. G.

§ 2k.p.c.

zmienił poprzedzającą go decyzję organu rentowego z dnia 22.10.2018 roku, przesądzając, że ubezpieczona podlega w okresie od 30.07.2014 r. do 31.01.2019 r., tj. do zakończenia prowadzenia pozarolniczej jednoosobowej działalności gospodarczej, dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. O kosztach zastępstwa procesowego za obie instancje orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., zgodnie z wyrażoną w art. 98 § 1 k.p.c. zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego należnych ubezpieczonej ustalono na podstawie § 9 ust. 1 (w pierwszej instancji) i § 10 ust. 1 pkt 2 (w drugiej instancji) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 265). B. G. H. J. H.