k.p.c. poprzez ich zastosowanie i niewłaściwe przyjęcie, że brak jest podstaw prawnych do dokonania żądanego wpisu, co skutkowało oddaleniem wniosku, mimo powzięcia przez Sąd wiadomości o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i obowiązkiem dokonania wpisu ostrzeżenia w tym zakresie również z urzędu. W uzasadnieniu apelacji skarżący wywiódł, że decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie powołanej ustawy mają charakter deklaratoryjny i potwierdzają następczo fakt nabycia przez Skarb Państwa praw do nieruchomości, a w sytuacji, kiedy załączone do wniosku zawiadomienie poświadcza, że postępowanie takie zostało wszczęte, zaś z powszechnie dostępnego wykazu nieruchomości objętych układem między R. Stanów Zjednoczonych Ameryki a R. Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zawartym w dniu 16 lipca 1960 r. wynika, że za przedmiotową nieruchomość zostało w przeszłości wypłacone odszkodowanie, Sąd winien był przyjąć, że zachodzą przesłanki zastosowania art.
i dokonać z urzędu wpisu ostrzeżenia o niezgodności ujawnionego w księdze stanu prawnego nieruchomości z jej rzeczywistym stanem prawnym. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Jak wynika z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2204), zwanej dalej u.k.w.h., księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Bezspornie oznacza to, że ujawnia się tam prawa rzeczowe i – jak stanowi art. 16 ust. 1 u.k.w.h. – w granicach ustawowego zezwolenia także prawa osobiste i roszczenia, a ponadto dokonuje się wpisów ograniczeń w rozporządzaniu nieruchomością lub prawem użytkowania wieczystego, które również charakteryzują stan prawny nieruchomości i których źródłem może być ustawa, orzeczenie sądu lub czynność prawna, a także ostrzeżenia, które nie określają stanu prawnego nieruchomości, ale przeciwnie – ostrzegają o wadliwościach istniejącego wpisu. Obowiązujące prawo przewiduje możliwość wpisania ostrzeżenia w kilku przypadkach, przy czym zwykle dotyczy to ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Chodzi tu o: ⚫ art. 10 ust. 2 u.k.w.h., gdzie przewidziano ostrzeżenie o roszczeniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a podstawą wpisu jest wydane w toku postępowania o uzgodnienie postanowienie o zabezpieczeniu albo nieprawomocny wyrok uwzględniający powództwo; ⚫ art. 36 ust. 3 u.k.s.h., gdzie ustawodawca zobowiązał sąd wieczystoksięgowy do dokonywania z urzędu wpisu ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego z księgi z rzeczywistym stanem prawnym po otrzymaniu od innego sądu, organu administracji rządowej, jednostki samorządu terytorialnego lub notariusza zawiadomienia o zmianie właściciela nieruchomości; ⚫ art.
k.p.c., który stwierdza, że sąd z urzędu dokona wpisu ostrzeżenia, jeżeli dostrzeże niezgodność stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, przy czym w razie stwierdzenia, że dla tej samej nieruchomości albo dla tego samego ograniczonego prawa rzeczowego prowadzi się dwie lub więcej ksiąg wieczystych, ujawniających odmienny stan prawny, wpisu ostrzeżenia dokonuje się we wszystkich księgach wieczystych założonych dla tej nieruchomości; przepis ten z mocy art. 626 2 § 4 k.p.c. stosuje się również, gdy sąd zwraca wniosek o wpis do księgi wieczystej, a z załączonych do niego dokumentów wynika, że nastąpiła zmiana w prawie własności Możliwość dokonania wpisu innego rodzaju ostrzeżenia wynika z kolei z trafnie przywołanego przez Sąd Rejonowy art. 23 ust. 1 zd. I i 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości (...) wydanych z naruszeniem prawa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2267), który przewiduje możliwość dokonania w księdze wieczystej wpisu ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu rozpoznawczym przed Komisją do spraw reprywatyzacji nieruchomości (...), a podstawą takiego wpisu jest postanowienie tej Komisji. Ostrzeżenie może zostać także wpisane w oparciu o postanowienie sądu o zabezpieczenie roszczenia niepieniężnego, gdyż art. 755 § 1 pkt. 5 k.p.c. przewiduje możliwość udzielenia zabezpieczenia poprzez nakazanie wpisu stosownego ostrzeżenia do księgi wieczystej – ustawodawca nie ogranicza w tym wypadku uprawnień sądu do nakazania wpisu ostrzeżenia o konkretnej treści, wymaga jedynie, by ostrzeżenie to było „stosowne” dla celów zabezpieczenia w okolicznościach danej sprawy. Z powyższego wynika, że prawo przewiduje dokonywanie w księdze wieczystej wpisów ostrzeżeń dwojakiego rodzaju. Po pierwsze, chodzi o ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, dokonywane albo z urzędu (art. 36 ust. 3 u.k.w.h., art.
i art. 626 2 § 4 k.p.c. w związku z art.
k.p.c.) albo na wniosek, którego podstawą będzie nieprawomocny wyrok uwzględniający powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym lub postanowienie o zabezpieczeniu wydane w takiej sprawie (art. 10 ust. 2 u.k.w.h.) bądź postanowienie o zabezpieczeniu poprzez nakazanie wpisania ostrzeżenia tej treści wydane w sprawie o inne roszczenie niepieniężne (art. 755 § 1 pkt. 5 k.p.c.). Po drugie, możliwe jest ujawnienie w księdze ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu, w oparciu o postanowienie wydane w trybie art. 23 ust. 1 zd. I i 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości (...) wydanych z naruszeniem prawa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2267), co następuje na wniosek. Celem ujawnienia tych ostrzeżeń w księdze wieczystej jest przede wszystkim wyłączenie działania instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych; ustawa wiąże taki skutek z wpisem ostrzeżeniem o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości (z mocy art. 8 in fine u.k.w.h.) i z wpisem ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu rozpoznawczym przed Komisją do spraw reprywatyzacji nieruchomości (...) [z mocy art. 23 ust. 1 zd. II ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości (...) wydanych z naruszeniem prawa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2267) w związku z art. 8 k.s.w.h.]. Nie można też wykluczyć – choć zagadnienie to jest kontrowersyjne w doktrynie prawa (sprzeciwia się temu zwłaszcza E. Gniewek [w:] „Księgi wieczyste. Art. 1-58 2 KWU. Art. 626 1-
KPC. Komentarz”, Warszawa 2018, teza 132 do art. 1 KWU i teza 36 do art. 8 KWU) – złożenia wniosku o wpis ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu sądowym dotyczącym nieruchomości, dla której prowadzona jest księga – w oparciu o wydane w tym postępowaniu, w trybie art. 755 § 1 pkt. 5 k.p.c., postanowienie o zabezpieczeniu w taki właśnie sposób roszczenia niepieniężnego; zwolennicy takiego rozwiązania podnoszą, że wpis taki co prawda nie wyłącza sam w sobie działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, ale może zostać w okolicznościach danej sprawy uznany za przesłankę przyjęcia złej wiary po stronie nabywcy prawa, co skutkować będzie z mocy art. 6 ust. 1 i 2 u.k.w.h. wyłączeniem dokonanego rozporządzenia z zakresu ochrony rękojmi. Powracając do okoliczności sprawy niniejszej, przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 626 8 § 2 k.p.c., sąd wieczystoksięgowy bada treść i formę wniosku i dołączonych do niego dokumentów oraz treść księgi wieczystej, a wpis może być dokonany tylko w granicach wniosku oraz odnotować, że w sprawie niniejszej wnioskodawca żądał dokonania w dziale III przedmiotowej księgi wpisu ostrzeżenia o toczącym się i dotyczącym nieruchomości, dla której księga jest prowadzona, postępowaniu administracyjnym w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12 z 1968 r., poz. 65). Jak powiedziano wyżej, prawo dopuszcza możność uwzględnienia wniosku o wpis ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu tylko w dwóch wypadkach, przy czym ewentualność przewidziana w art. 23 ust. 1 zd. I i 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości (...) wydanych z naruszeniem prawa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2267) dotyczy postępowania rozpoznawczego przez Komisją do spraw reprywatyzacji nieruchomości (...), toczącego się w oparciu o przepisy przywołanej ustawy i Kodeksu postępowania administracyjnego, a przewidziana w art. 755 § 1 pkt. 5 k.p.c. – postępowania sądowego. W ocenie Sądu odwoławczego zatem, Sąd I instancji w pełni prawidłowo stwierdził brak podstaw do dokonania żądanego wpisu, skoro przepisy prawa w ogóle nie przewidują możności jego dokonania; skutkować to musiało oddaleniem wniosku na podstawie art. 626 9 k.p.c. Niezrozumiały dla Sądu II instancji jest zawarty w apelacji zarzut naruszenia art.
k.p.c., gdzie przewidziano – jak już wskazano wyżej – podstawę prawną dokonania wpisu o zupełnie innej treści niż wnioskowany, bo ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, nie zaś ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu administracyjnym. Prawdą jest, że fakt, iż w powołanym przepisie ustawodawca nakłada na Sąd wieczystoksięgowy obowiązek działania z urzędu, nie wyklucza złożenia wniosku w tym przedmiocie, niemniej jednak w sprawie niniejszej takie żądanie zgłoszone nie zostało, a zaskarżone postanowienie, o prawidłowości którego Sąd odwoławczy rozstrzyga w postępowaniu apelacyjnym, zapadło po rozpoznaniu sprawy w granicach złożonego wniosku o wpis ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu administracyjnym i trafnie stwierdzało brak podstaw do jego dokonania. Nie sposób przyjąć, że wnioskodawca dokonał zmiany żądania, wnosząc skargę na orzeczenie referendarza, zważywszy, że choć tam również powoływał się na naruszenie art.
k.p.c., to jednak konsekwentnie domagał się dokonania wpisu zgodnie ze złożonym uprzednio wnioskiem. Art.
słusznie więc nie został zastosowany w niniejszym postępowaniu, ponieważ nie znajduje on żadnego zastosowania przy rozpoznawaniu wniosku o wpis do księgi wieczystej ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu administracyjnym. Na marginesie wskazać zresztą trzeba, że gdyby nawet wnioskodawca żądał w niniejszej sprawie dokonania wpisu ostrzeżenia o niegodności stanu prawnego ujawnionego w księdze z rzeczywistym stanem prawnym, to także i taki wniosek nie mógłby zostać uwzględniony w świetle dokumentu do niego załączonego, zważywszy, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w trybie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12 z 1968 r., poz. 65) z pewnością nie jest dokumentem, z którego wynika zmiana stanu prawnego nieruchomości, choćby nawet wynikiem takiego postępowania mogło być ostatecznie wydanie orzeczenia stanowiącego tytuł własności będącego podstawą ujawnienia wnioskodawcy w dziale II księgi. Skarżący powołuje się na dostępny w internecie i sporządzony przez Ministerstwo Finansów wykaz nieruchomości objętych układem między R. Stanów Zjednoczonych Ameryki a R. Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, zawartym w dniu 16 lipca 1960 r., z którego jakoby ma wynikać, że za nieruchomość, dla której prowadzona jest księga, przyznane zostało stosowne odszkodowanie. O ile fakt wypłaty takiego odszkodowania może potencjalnie skutkować w sferze materialnoprawnej nabyciem przez Skarb Państwa praw do nieruchomości (tak w wyroku SN z dnia 15 października 2010 r., V CSK 3/10, niepubl.), to jednak bezsporne jest, że podstawą dokonania wpisu ostrzeżenia w trybie art.
i dowodem zmiany stanu prawnego nieruchomości mogą być wyłącznie dokumenty sporządzone w formie przewidzianej ustawą dla celów dokonywania wpisów w księgach wieczystych. Podkreśla się zwłaszcza, że nie jest możliwe dokonanie takiego wpisu na podstawie faktów notoryjnych lub znanych sądowi urzędowo – a więc niewynikających z dokumentów dołączonych do wniosku lub znajdujących się w aktach księgi wieczystej. Fakt istnienia i treści wykazu powszechnie dostępnego w internecie mógłby zostać uznany jedynie za okoliczność notoryjną – i to wyłącznie w rozumieniu art. 228 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. w jego brzmieniu obowiązującym już po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1469). Ze wszystkich powyższych względów apelacja zostaje oddalona na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.