Sygn. akt II Ca 941/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 lutego 2014 roku Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski – spr. Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Kuczyńska Sędzia Sądu Okręgowego Dariusz Iskra Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2014 roku w Lublinie na rozprawie sprawy z powództwa Uniwersytetu (...) w L. przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z dnia 27 lutego 2013 roku, sygn. akt II C 1368/11 I. oddala apelację; II. zasądza od (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na rzecz Uniwersytetu (...) w L. kwotę 1.200 zł (tysiąc dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. Sygn. akt II Ca 941/13 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 15 listopada 2011 roku powód Uniwersytet (...) w L. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. kwoty 17.571,17 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 28 maja 2010 roku do dnia zapłaty, tytułem kary umownej. * Wyrokiem z dnia 27 lutego 2013 roku Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie: I. zasądził od (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na rzecz Uniwersytetu (...) w L. kwotę 17.571,17 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 28 maja 2010 roku do dnia zapłaty; II. zasądził od (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na rzecz Uniwersytetu (...) w L. kwotę 3.296 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 21 października 2009 roku strony zawarły umowę nr (...) dostawy mebli laboratoryjnych: stołów i digestorium. Zawarcie umowy poprzedzał przetarg nieograniczony, w wyniku którego została wybrana oferta strony pozwanej. Postanowienie § 5 umowy uprawniało odbiorcę do żądania od dostawcy kary umownej wynoszącej 10 % wartości umowy w sytuacji odstąpienia od umowy z powodu wystąpienia okoliczności, za które odpowiada dostawca. W ogłoszeniu o zamówieniu oraz w specyfikacji istotnych warunków zamówienia (dalej SIWZ) powód szczegółowo określił przedmiot zamówienia oraz normy, jakie powinny spełniać oferowane meble i digestorium. Pozwany w złożonej w toku przetargu ofercie zapewnił, że blaty stołów laboratoryjnych będą wykonane z wyrobów spółki (...), przy czym w dacie składania oferty pozwany nie był upoważniony przez (...) do składania w jej imieniu takich zapewnień, nie był też przedstawicielem tej firmy. Już 5 dni po zawarciu przez strony umowy, w piśmie z dnia 26 października 2009 roku pozwany poinformował powoda, że w związku z ,,obiektywnymi trudnościami związanymi ze sprowadzeniem zaoferowanych blatów” zmuszony jest przedłużyć zaoferowany termin realizacji umowy. W kolejnym piśmie z dnia 5 listopada 2009 roku pozwany stwierdził, że firma (...) odmawia mu sprzedaży swoich blatów i zaproponował blaty innego producenta. W odpowiedzi na te pisma powód w piśmie z dnia 10 listopada 2009 roku zażądał od pozwanego realizacji umowy zgodnie z jej treścią i w terminach ustalonych umową. Spółka (...) skierowała do Sądu Okręgowego w Poznaniu w dniu 16 września 2009 roku, a zatem jeszcze przed zamieszczeniem przez powoda ogłoszenia o przetargu, pozew przeciwko pozwanemu o zaniechanie naruszenia zasad uczciwej konkurencji. Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2010 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie o sygn. akt GC 565/09 nakazał pozwanemu zaprzestania posługiwania się znakiem towarowym (...) należącym do spółki (...) w toku postępowań o udzielenie zamówień publicznych, a także zaprzestania podawania nieprawdziwych i wprowadzających w błąd oświadczeń co do pochodzenia produktu (...). Wyrokiem z dnia 10 listopada 2010 roku Sąd Apelacyjny w Poznaniu, sygn. akt I ACa 787/10, zmienił ten wyrok w ten sposób, że nakazał pozwanemu zaprzestania posługiwania się w toku postępowań o udzielenie zamówień publicznych należącym do spółki (...) znakiem towarowym (...) dla towarów, które nie zostały wyprodukowane przez powoda. Pozwany składając ofertę w postępowaniu przetargowym organizowanym przez Uniwersytet (...)w L. zapewnił powoda o swej całkowitej zdolności do wykonania świadczenia, pomimo że nie posiadał upoważnienia spółki (...) do oferowania jej wyrobów i nigdy nie był uprawniony do oferowania produktów tej firmy do klientów końcowych. Jak wynika z pisma pełnomocnika spółki (...) z dnia 4 grudnia 2009 roku pozwany uczestnicząc w przetargach organizowanych przez uczelnie wyższe składał oświadczenia, że oferuje wyroby tej firmy, natomiast w trakcie realizacji umowy proponował wyroby innych producentów o gorszych parametrach technicznych. Składając ofertę na dostawę blatów ceramicznych firmy (...) pozwany świadomie wprowadził powoda w błąd co do możliwości wykonania zobowiązania określonego w SIWZ i łączącej strony umowie. Podpisując umowę pozwany powinien więc przewidzieć, że będąc w sporze sądowym z firmą (...) może ona odmówić mu sprzedaży swoich produktów. Mimo to zarówno w złożonej ofercie jak i w umowie pozwany zobowiązał się do dostarczenia blatów ceramicznych wykonanych z litej ceramiki technicznej. Do oferty pozwany dołączył atest higieniczny na produkt firmy (...) wykonany z ceramiki technicznej (...) oraz świadectwo z zakresu higieny radiacyjnej na płyty z ceramiki technicznej (...) spółki (...). Dodatkowo pozwany złożył oświadczenie z dnia 30 września 2009 roku do postępowania, że dostarczone meble laboratoryjne wykonane będą zgodnie z normami w nim wskazanymi. Dopiero pięć dni po podpisaniu umowy pozwany poinformował powoda o trudnościach w dostawie zaoferowanych blatów. W tej sytuacji powód w piśmie z dnia 11 grudnia 2009 roku odstąpił od umowy z dnia 21 października 2009 roku z uwagi na zwłokę dostawcy w realizacji zobowiązania i w dniu 5 maja 2010 roku wystawił notę księgową, obciążając pozwanego karą umowną w kwocie 19.483,11 zł w oparciu o postanowienie § 5 umowy oraz wezwał pozwanego do zapłaty tej kwoty. W odpowiedzi na to wezwanie pozwany w piśmie z dnia 10 maja 2010 roku zakwestionował zasadność obciążenia pozwanego karą umowną oraz wskazał, że żądana kara umowna przekracza 10 % wartości umowy. Sąd Rejonowy wskazał, na podstawie jakich dowodów ustalił powyższy stan faktyczny i podkreślił, że częściowo jest on bezsporny: w zakresie warunków przetargu, treści umowy i SIWZ oraz treści oferty pozwanego. Pozostałe ustalenia Sąd pierwszej instancji oparł na dokumentach prywatnych: korespondencji stron oraz na zeznaniach świadka. Strona pozwana nie kwestionowała wiarygodności tych dowodów, odmiennie natomiast oceniała odmowę dostarczenia blatów przez ich producenta, twierdząc, że była to okoliczność od pozwanego niezależna. Pozwany nie kwestionował zasadności odstąpienia od umowy, a jedynie zasadność obciążenia go karą umowną. Sąd Rejonowy podkreślił, że podstawowym obowiązkiem stron procesu jest wskazanie dowodów na poparcie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, z których wywodzą swoje roszczenia i zarzuty (art. 6 k.c. w zw. z art. 3 k.p.c. i art. 227 k.p.c.). Samo twierdzenie strony nie jest dowodem i powinno być udowodnione zgodnie z regułami procedury. W niniejszej sprawie powód udowodnił, że pozwany ponosi odpowiedzialność za zwłokę w realizacji umowy dostawy, natomiast pozwany nie zaoferował żadnych dowodów na wykazanie okoliczności przeciwnych. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał powództwo za zasadne w całości. Przepis art. 483 § 1 k.c. stanowi, że można zastrzec w umowie, iż naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Zawarcie w umowie stron zapisu odnośnie kary umownej mieściło się w zakresie swobody kontraktowania i znajduje oparcie w art. 353 1 k.c. w zw. z art. 483 k.c. i art. 484 § 1 k.c. Postanowienie § 8 umowy stron odsyłało do przepisów k.c. i ustawy Prawo zamówień publicznych w kwestiach nieuregulowanych w umowie. W tej sytuacji odstąpienie od umowy dokonane przez powoda w piśmie z dnia 11 grudnia 2010 roku należy ocenić w kontekście uregulowania zawartego w art. 491 § 1 k.c. Zgodnie z nim, jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Może również bądź bez wyznaczenia terminu dodatkowego, bądź też po jego bezskutecznym upływie żądać wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Sąd Rejonowy podniósł, że z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, iż pozwany w sposób zawiniony wprowadził powoda w błąd w toku postępowania przetargowego co do możliwości dostawy blatów firmy (...) i dopuścił się zwłoki w realizacji umowy, która w sposób precyzyjny określała terminy dostawy zamówionych mebli i digestorium. Powód wezwał pozwanego do realizacji umowy zgodnie z jej treścią, jednak zakreślony termin upłynął bezskutecznie. W tej sytuacji pozwany zobowiązany jest do uiszczenia na rzecz powoda kary umownej zgodnie z postanowieniem § 5 umowy, zastrzeżonej na wypadek odstąpienia od umowy. Nie znajduje uzasadnienia stanowisko pozwanego, iż odstąpienie od umowy skutkuje brakiem podstaw do żądania kary umownej. Zastrzeżenie w umowie stron kary umownej w wypadku odstąpienia od umowy należy bowiem rozumieć jako żądanie odszkodowania za szkodę, jaką poniósł powód, który skorzystał z uprawnienia do odstąpienia od umowy, w następstwie okoliczności za które odpowiedzialność ponosił pozwany. Sąd Rejonowy odwołał się przy tym do wyroków Sądu Najwyższego: z dnia 7 lutego 2007 roku, sygn. III CSK 288/06, OSP 2009/4/39, z dnia 24 maja 2012 roku, sygn. V CSK 260/11, „Gazeta Prawna” 2012/101/1, z dnia 27 marca 2008 roku, sygn. II CSK 477/07, Lex nr 385595, z dnia 21 października 2010 roku, sygn. IV CSK 112/10, OSNC-ZD 2011/2/40 oraz do uchwał składu 7 sędziów Sądu Najwyższego: z dnia 6 listopada 2003 roku, sygn. III CZP 61/03, OSNC 2004/5/69 i z dnia 13 maja 1987 roku, sygn. III CZP 82/86, OSNC 1987/12/189. Z uregulowania art. 476 k.c. wynika domniemanie prawne, że dłużnik nie dotrzymując terminu pozostaje w zwłoce. Wierzyciel nie musi więc udowadniać, że niedotrzymanie terminu spełnienia świadczenia jest spowodowane okolicznościami, za które dłużnik odpowiada, a jedynie to, iż termin wykonania zobowiązania upłynął bezskutecznie. Dłużnik, który twierdzi, że nie popadł w zwłokę, lecz w opóźnienie zwykłe, niestwarzające negatywnych dla niego następstw prawnych, powinien tę okoliczność wykazać zgodnie z regułą wynikającą z art. 6 k.c. Pozwany poza twierdzeniem, że nie ponosi odpowiedzialności za zwłokę w realizacji umowy dostawy, nie przedstawił na te okoliczności żadnych dowodów. W tej sytuacji odstąpienie przez powoda od umowy było uzasadnione i tym samym zaktualizowała się odpowiedzialność pozwanego za szkodę, którą poniósł powód w wyniku niewykonania przez pozwanego umowy. W umowie strony ustaliły wysokość kary umownej z tego tytułu na kwotę stanowiącą równowartość 10 % wartości zamówienia, czyli na kwotę 17.571,17 zł. Początkowo powód w nocie księgowej zawyżył wysokość kary umownej, niemniej jednak wezwanie pozwanego do zapłaty kary umownej, które z całą pewnością dotarło do pozwanego w dniu 10 maja 2010 roku, skutkowało uprawnieniem powoda do żądania odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty dochodzonej pozwem co najmniej od dnia 11 maja 2010 roku. Będąc związanym żądaniem powoda, na podstawie art. 481 k.c. Sąd Rejonowy uwzględnił żądanie zapłaty tych odsetek od dnia 28 maja 2010 roku. Sąd Rejonowy odniósł się również do kwestii możliwości zmiany treści umowy zgodnie ze stanowiskiem pozwanego wskazanym w pismach z dnia 26 października i 5 listopada 2009 roku. Przepis art. 144 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznych – w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez strony umowy – zakazywał dokonywania zmian postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy, chyba że konieczność wprowadzenia takich zmian wynika z okoliczności, których nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, lub zmiany te są korzystne dla zamawiającego. Zmiana umowy dokonana z naruszeniem tej zasady byłaby nieważna. Z zeznań świadka wynika, że zarówno materiał, z którego miały być wykonane blaty stołów laboratoryjnych, jak również terminy realizacji poszczególnych etapów umowy dostawy, miały dla powoda istotne znaczenie, toteż strony nie mogły w sposób ważny zmienić treści umowy w tym zakresie. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu Sąd Rejonowy uzasadnił przepisem art. 98 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Na zasądzoną na rzecz powoda z tego tytułu kwotę złożyły się: opłata od pozwu, wynagrodzenie pełnomocnika i opłata od skarbowa od pełnomocnictwa. * Apelację od tego wyroku wniósł pozwany (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S., zaskarżając wyrok Sądu Rejonowego w całości. Pozwany zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.