Sygn. akt VI ACa 420/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 października 2013 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA– Małgorzata Kuracka

§2k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję przyjmując K= 10 632 574,46 zł po obliczeniu: K = 5x

Wx(M- R)/100 % gdzie W - ogólna wartość paliw ciekłych i biopaliw ciekłych sprzedanych lub zbytych w innej formie przez podmiot podlegający karze, a także zużytych przez niego na potrzeby własne, liczona za rok, w którym podmiot ten nie zrealizował obowiązku wynikającego z art. 23 ust. 1, wyrażoną w złotych, w niniejszej sprawie wynosi 123 634 584,58 zł (wartość oleju napędowego z estrem metylowym kwasów tłuszczowych sprzedanego na terytorium RP w obrocie hurtowym w 2008 r.), M - wysokość Narodowego Celu Wskaźnikowego, do którego realizacji był zobowiązany podmiot podlegający karze, wyrażoną w procentach, w niniejszej sprawie stanowi 3,45%, R - wysokość zrealizowanego udziału biokomponentów i innych paliw odnawialnych w ogólnej ilości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych sprzedanych lub zbytych w innej formie przez podmiot podlegający karze, a także zużytych przez niego na potrzeby własne w roku, w którym podmiot ten nie zrealizował obowiązku wynikającego z art. 23 ust. 1, wyrażoną w procentach, w niniejszej sprawie równa się 1,730% zgodnie z §1 ust. 1 pkt 3 oraz pkt 9 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 27 grudnia 2007 r. w sprawie wartości opałowej poszczególnych biokomponentów i paliw ciekłych jako wynik działania (20 888 778,30 MJ : 1 206 839 715,90 MJ ) X 100%, gdzie 20 888 778,30 MJ to wartość opałowa estru metylowego kwasów tłuszczowych, a 1 206 839 715,90 MJ to wartość opałowa ogólnej ilości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych sprzedanych lub zbytych w innej formie przez podmiot podlegający karze, a także zużytych przez niego na potrzeby własne w roku, tu 27 644,544 ton + 554,079 ton. O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. rozdzielając je stosownie do wyniku procesu. Apelację od powyższego wyroku wniosły obie strony. Powód zaskarżając orzeczenie w części tj. w pkt II i III zarzucił Sądowi I instancji: naruszenie art. 233 § 1 k.p.c.; naruszenie § 1 ust. 2 pkt 3 oraz pkt 9 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 27.12.2007 r. w sprawie wartości opałowej poszczególnych biokomponentów i paliw ciekłych (Dz. U. z 2008 r., Nr 3, poz. 12), w zw. z art. 2 Konstytucji RP; naruszenie art. 33 ust. 5 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biopaliwach w zw. z art.

§ 2k.p.c.

w zw. z art. 119 ust. 2 Konstytucji RP; naruszenie art. 33 ust. 5 ustawy o biopaliwach w zw. z art.

§ 2k.p.c.

w zw. z art. 2 Konstytucji RP; naruszenie art. 33 ust. 5 ustawy o biopaliwach w zw. z art.

§ 2k.p.c., w zw.

z art. 535 k.c. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i uwzględnienie odwołania, ewentualnie uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, a także o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie orzeczenia o kosztach postępowania i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu w I instancji. Nadto skarżący wniósł o zasądzenie kosztów procesu w II instancji. Dodatkowo powód wniósł o wystąpienie przez Sąd do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym i zadanie Trybunałowi następujących pytań prawnych:

1. czy art. 33 ust. 5 ustawy o biopaliwach zgodny jest z art. 119 ust. 2 Konstytucji RP z uwagi na tryb jego I uchwalenia;
2. czy art. 33 ust. 5 ustawy o biopaliwach zgodny jest z art. 2 w związku z art. 42 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim wprowadza karę pieniężną o niedookreślonej wysokości;
3. czy art. 33 ust. 5 ustawy o biopaliwach zgodny jest z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 oraz art. 42 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zakresie, w jakim wprowadza karę pieniężną nieproporcjonalnie wysoką w stosunku do naruszenia obowiązku ustawowego;
4. czy art. 33 ust. 1 pkt 5 oraz art. 33 ust. 5 ustawy o biopaliwach zgodne są z art. art. 42 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pozbawiają stronę postępowania administracyjnego prawa do obrony;
5. czy art. 23 ust. 1 ustawy o biopaliwach zgodny jest z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim wprowadził i obowiązek ustawowy niemożliwy do osiągnięcia fizycznie i ekonomicznie. Z kolei pozwany zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie pkt I i III zarzucił Sądowi I instancji: naruszenie art. 6 k.c. w z zw. z art. 232 k.p.c., naruszenie art. 231 k.p.c., naruszenie art. 233 k.p.c. w zw. art. 229 k.p.c., naruszenie art. 33 ust. 5 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biopaliwach, naruszenie art. 102 k.p.c. a także naruszenie art. 100 k.p.c. Podnosząc powyższe pozwany wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie odwołania w całości oraz o zasądzenie kosztów procesu za obie instancje. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje. Apelacja powoda okazała się zasadna w zakresie zarzutu naruszenia prawa materialnego w postaci § 1 ust.2 pkt 3 i 9 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 27 grudnia 2007 r. w sprawie wartości opałowej poszczególnych biokomponentów i paliw ciekłych /Dz. U. z 2008.3.12/, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przepisów art. 33 ust.1 pkt.5 i ust. 5 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych /dalej określanej ustawą o biopaliwach/ w zw. art. 23 ust.1 i 2 ustawy w brzmieniu obowiązującym w 2008 r., poprzez niewłaściwe zastosowanie do działań powoda opisanych w decyzji, a mających miejsce w 2008 r. /rozważany okres od 1.01.2008 r do 31.12.2008 r./. Sąd Apelacyjny podzielił również zasadność zarzutów o charakterze procesowym, zawartych w apelacji pozwanego, jednakże apelacja ta nie mogła ostatecznie odnieść skutku z przyczyn poniżej wskazanych. Odnosząc się w pierwszej kolejności do powyższych zarzutów o charakterze procesowym, podniesionych przez Prezesa URE należy wskazać, iż są one zasadne we wskazanym zakresie przedmiotowym, a w pierwszej kolejności zarzut naruszenia art. 229 k.p.c. Rację ma Prezes URE, iż Sąd Okręgowy niejako „wyszedł” poza kognicję określoną zarzutami odwołania. Należy bowiem podkreślić, iż powód w odwołaniu nie kwestionował ostatecznie przyjętego wolumenu sprzedaży detalicznej oleju napędowego z estrem metylowym kwasów tłuszczowych, którą pozwany ustalił /wobec braku dysponowania stosownymi dokumentami, a nawet informacją przez powoda/, poprzez odjęcie od całej ilości zaimportowanego oleju napędowego, zblendowanego z biokomponentem, w wysokości 32 245,042 ton - ilości oleju napędowego, zblendowanego z biokomponentem, sprzedanego na terytorium RP w ramach obrotu hurtowego, na co było pokrycie w fakturach, w wysokości 27 644,544 ton. Powód kwestionował natomiast w zarzucie 4 odwołania dalsze wyliczenie wartości tychże wolumenów /sprzedanych w obrocie hurtowym i detalicznym/, a ściśle przyjętą metodologię tego wyliczenia, niejednolitą w stosunku do obu tych rynków/k. 38 - 42/. Powód również nie kwestionował , iż cały wolumen paliw w wysokości 32 245,042 ton został sprzedany w rozważanym okresie, co wynika również z powoływanego przez skarżącego pisma powoda z dnia 17 marca 2010 r. /k. 748 akt adm./. W tej sytuacji brak było podstaw do przyjęcia, iż pozwany miał jeszcze w inny sposób powodowi te okoliczności wykazywać. Ponadto powód winien dysponować stosowną dokumentacją i informacjami w zakresie szczegółów prowadzonego przez siebie obrotu. Idąc tym tokiem rozumowania każdy przedsiębiorca mógłby skutecznie zasłonić się przez odpowiedzialnością karno-administracyjną, w przypadku stwierdzonego naruszenia przepisów ustawy, argumentując, iż nie posiada dokładnych danych prowadzonej przez siebie sprzedaży. Natomiast wartość tychże wolumenów paliw zakwestionowana w odwołaniu została, zdaniem Sądu Apelacyjnego, prawidłowo wyliczona w oparciu o wskazane w uzasadnieniu decyzji wartości i metodologię, zostało to dodatkowo wyjaśnione przez pozwanego w odpowiedzi na odwołanie, którą to argumentację Sąd Apelacyjny podziela. W tej sytuacji zbędne jest jej ponowne przytaczanie. Dlatego też Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia Sądu I instancji , z następującymi zmianami. Cala ilość paliwa zakupiona przez powoda w 207 i 2008 r. została sprzedana w roku 2008 r., co jak wskazano wyżej, nie było kwestionowane przez powoda. Tym samym ilość sprzedana na rynku detalicznym wynosiła 4 600,498 ton /jako różnica całego sprzedanego wolumenu i wolumenu sprzedanego na rynku hurtowym/. Przechodząc do omówienia wyżej przytoczonych zarzutów prawa materialnego należy w pierwszej kolejności wskazać, iż rozważane przepisy ustawy o biopaliwach tj. art. 33 ust.1 pkt. 5 i ust. 5 przewidują dla podmiotu realizującego Narodowy Cel Wskaźnikowy karę za niezapewnienie w danym roku minimalnego udziału biokomponentów i innych paliw odnawialnych w ogólnej ilości paliw ciekłych o biopaliw ciekłych sprzedanych lub zbytych w innej formie przez ten podmiot lub zużytych przez niego na potrzeby własne. Jest to odpowiedzialność o charakterze administracyjno-prawnym, do której również stosuje się zasady prawa karnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2010 r. III SK I /2010 r.). Tym samym kara musi być ściśle określona i wiadoma przed czasem, w którym działanie danego podmiotu w zakresie realizacji danego obowiązku jest oceniane i za które to działanie w danym okresie /lub jego brak/ może być ukarany. Czyli innymi słowy przez okresem, w ramach którego działa zainteresowany musi wiedzieć, w jaki sposób ma działać, aby na karę się nie narazić oraz odwrotnie jaka kara, w jakiej ściśle określonej i w jaki sposób wyliczonej wysokości mu grozi, gdy swoich ustawowych obowiązków nie dopełni/ art. 42 Konstytucji/. Prawo również nie może działać wstecz, chyba żeby implikowało odpowiedzialność względniejszą dla sprawcy danego czynu /zaniechania/. Natomiast w niniejszym przypadku mimo, iż oceniane jest działanie przedsiębiorcy w 2008 r., a więc rozważany okres badania jego postępowania to czas od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r., rozpatrywany sumarycznie pod kątem spełnienia obowiązku, to przepisy statuujące odpowiedzialność karno-administracyjną zostały ogłoszone, a następnie weszły w życie już w toku trwania tego czasokresu, tj. odpowiednio w dniu 9 stycznia 2008 r. i 24 stycznia 2008 r. Należy bowiem zauważyć, iż definicję Narodowego Celu Wskaźnikowego, którego niezrealizowanie penalizuje art. 33 ust. 1 pkt 5 i ust. 5 w zw.art.23 ustawy o biopaliwach, zawiera art. 2 ust.1 pkt. 24 ustawy, zgodnie z którym jest to minimalny udział biokomponentów i innych paliw odnawialnych w ogólnej ilości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych zużywanych w ciągu roku kalendarzowego w transporcie, liczony według wartości opałowej. Konsekwentnie wielkość parametru R we wzorze wskazującym sposób wyliczenia kary /a więc jej wysokość/ również oblicza się wg wartości opałowej /tak też uczynił Prezes w decyzji/. Natomiast tę ostatnią wielkość, tj. wartość opałową określa stosownie do art. 23 ust. 3 w/w ustawy Minister Gospodarki. Tym czasem podmiot ten znacząco spóźnił się z wydaniem rozporządzenia, do wydania którego był zobowiązany ustawowo , albowiem zostało ono wydane w dniu 27 grudnia 2007 r., zaś jak wskazano wyżej ogłoszone w dniu 9 stycznia 2008 r., a weszło w życie a dniu 24 stycznia 2008 r. Tym samym kara, która miała być wymierzana za rok 2008 została określona w sposób obowiązujący dopiero w dniu 24 stycznia 2008 r. Tym samym należy uznać, iż jest to niezgodne z wyżej wskazanymi zasadami prawa karnego. Tym samym do działań /zaniechań/ danego podmiotu w roku 2008 nie można stosować art. 33 ust 1 pkt 5 i ust. 5 ustawy o biopaliwach, skoro kara, jaką przewidują te przepisy nie obowiązywała od początku okresu, za który realizacja obowiązku jest określana zbiorczo i łącznie, innymi słowy sumarycznie za cały okres. Natomiast w okresie od 1stycznia 2008 r. do 24 stycznia 2008 r. nie obowiązywała żadna inna regulacja /„poprzednia”/, w oparciu o którą można by było policzyć wymaganą przez wzór z art. 33 ust 5 ustawy /a ściśle przede wszystkim jego parametr R, bez której się go nie wyliczy/. Oznacza to, iż czyn był niepenalizowany. Tym samym rozważana kara może być stosowana dopiero od roku 2009 /oczywiście przy przyjęciu innego (...), zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2007 r. w sprawie (...) na lata 2008-2013 /Dz. U. 2007.110.757/. Uznając zatem, iż Prezes URE w roku 2008 r. nie był władny z powyższych względów oceniać na potrzeby odpowiedzialności karno-administracyjnej wykonania przez powoda obowiązku niezapewnienia w danym roku minimalnego udziału biokomponentów i innych paliw odnawialnych w ogólnej ilości paliw ciekłych o biopaliw ciekłych sprzedanych lub zbytych w innej formie przez ten podmiot lub zużytych przez niego na potrzeby własne oraz za rozważane działania w tymże roku wymierzyć kary - Sąd Apelacyjny uznał, iż zaskarżoną decyzję z powyższych względów na podstawie art.

§ 2należało uchylić.

Tym samym skoro rozważane przepisy art. 33 ust. 1 pkt. 5 i ust. 5 w zw. z art. 23 ustawy o biopaliwach nie mogły znaleźć zastosowania i w konsekwencji stanowić podstawy wymierzenia kary brak było podstaw do zwracania się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniami prawnymi dotyczącymi ich konstytucyjności, wnioskowanymi przez powoda. Tym samym apelacja powoda odniosła skutek jako zasadna z powyższych względów, zaś apelacja pozwanego podlegała oddaleniu. Zbędne było również odnoszenia się do pozostałych zarzutów wniesionych apelacji, które w tej sytuacji stały się bezprzedmiotowe. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. co do pkt. 1 i na podstawie art. 385 k.p.c. co do pkt. 2 orzekł jak w sentencji. Postanowienie o kosztach postępowania za I i II instancję uzasadnia odpowiednio treść art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i art. 108 §1 k.p.c. w zw. art. 98 § 1 i 3 k.p.c.