postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nadto stosownie do treści art.
k.c., nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Jednocześnie stosownie do treści art.
ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Oznacza to, że w znacznej liczbie przypadków ciężar dowodu będzie spoczywał na przedsiębiorcy udzielającym pożyczki. Na gruncie przywołanego przepisu określenie „postanowienie umowne", odnosić się może nie tylko do treści umowy, ale obejmować może także postanowienia wykraczające poza treść umowy, które zawarte są we wzorcach i składają się na treść stosunku prawnego. Przy czym jeżeli spotykamy się z klauzulą umowną, której treść jest identyczna lub zbliżona do jednego z przykładów objętych katalogiem z art. 385 § 3 k.c., to możemy uznać ją za niedozwoloną tylko wówczas, gdy zostały wypełnione pozostałe przesłanki odnoszące się do klauzul niedozwolonych, a więc jeżeli klauzule umowne nie zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem i kształtują jego prawa oraz obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art.
Nadto należy mieć na względzie, że nie jest możliwe ustalenie pewnych ogólnych kryteriów, których spełnienie w każdej sytuacji automatycznie będzie prowadzić do uznania, że interesy danego konsumenta zostały rażąco naruszone. Zatem postanowienia umowne, które w istocie kształtują prawa konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszając jego interesy stanowią niedozwoloną klauzulę umowną, wobec powyższego konsument przy spełnieniu dodatkowych przesłanek nie jest związany postanowieniami warunków umowy w tym zakresie. O rażącym naruszeniu interesów konsumenta można mówić w sytuacji nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku zobowiązaniowym, natomiast działanie wbrew dobrym obyczajom będzie miało miejsce wtedy, gdy w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego partner konsumenta tworzy takie klauzule umowne, które godzą w równowagę kontraktową stosunku. W ocenie Sądu, prowizja z tytułu udzielenia pożyczki w wysokości ustalonej przez stronę powodową na kwotę 3.000 złotych i opłata z tytułu udzielenia pożyczki w kwocie 1.250 złotych nie znajdują żadnego uzasadnienia dla ich uwzględnienia w całości, gdyż godzą w dobre i uczciwe praktyki kupieckie oraz w sposób rażący naruszają interes pozwanego jako konsumenta. Pozwanemu został przedłożony wzór umowy, nie miał możliwości negocjacji jej warunków. Mógł się jedynie zgodzić na warunki tejże umowy i uzyskać pożyczkę lub odstąpić od jej zawarcia. Kwoty prowizji i opłaty za udzielenie pożyczki nie stanowią głównego świadczenia, więc pozostają poza wyłączeniem wynikającym ze zdania drugiego powołanego wyżej przepisu. Powyższe świadczy o nadużyciu pozycji przez poprzednika prawnego powoda jako podmiotu profesjonalnego w zakresie udzielania pożyczek w stosunku do pozwanego jako konsumenta. Ponadto, wskazać należy, iż kwoty te stanowiły łącznie kwotę niemal równą kwocie udzielonej pożyczki, zaś w treści umowy pożyczkodawca nie wskazał, z czego wynika ich tak znaczna wysokość. Powód nie powołał się na jakiekolwiek okoliczności uzasadniające tak wysokie opłaty, takie jak jej adekwatność do nakładu pracy i podjętych działań pracowników pożyczkodawcy, czy ponoszonych wydatków, albo szczególne wysokie ryzyko kredytowe jakie musiał ponieść. W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy przedmiotowa prowizja powinna wynosić maksymalnie 10% kwoty otrzymanej przez pozwanego, tj. 500 złotych, zaś opłata za udzielenie pożyczki powinna kształtować się maksymalnie kwotą 250 złotych, jako równowartość 5% kwoty rzeczywiście otrzymanej od pożyczkodawcy. Opieranie się wyłącznie na zapisie umownym jest bowiem w ocenie Sądu niewystarczające, krzywdzące i powinno zostać wykazane innymi dowodami, których strona powodowa niestety nie przedstawiła. W ocenie Sądu ww. opłaty na poziomie żądnym przez powoda zostały zastrzeżone jedynie w celu maksymalizacji zysków pożyczkodawcy i w okolicznościach niniejszej sprawy stanowią próbę obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 2 1 k.c.). Stąd też Sąd orzekający doszedł do wniosku, iż prowizja należna pożyczkodawcy od pozwanego powinna wynosić maksymalnie kwotę 500 złotych, zaś opłata za udzielenie pożyczki 250 złotych. Tym bardziej, iż pożyczka była zawierana na odległość, a zatem bez potrzeby utrzymywania lokalu przedsiębiorcy. W ten sposób ww. opłaty w wysokościach ustalonych przez Sąd nie będą rażąco niewspółmierne ani sprzeczne z zasadą ekwiwalentności świadczeń. Jednocześnie zapewnią odpowiednie wynagrodzenie pożyczkodawcy z tytułu obsługi i udzielenia pożyczki. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd w punkcie 1 wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4.889,76 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 8 października 2019 roku tj. daty złożenia pozwu do dnia zapłaty. Zasądzona kwota wynika z tego, iż do kwoty kapitału pozostałego do spłaty (5.000 zł – 860,24 zł = 4.139,76 zł), Sąd dodał opłaty z tytułu udzielenia pożyczki – 250 złotych i prowizji – 500 złotych, co ostatecznie dało kwotę 4.889,76 złotych zasądzoną wyrokiem. Roszczenie odsetkowe znalazło swoje uzasadnienie w treści art. 481 § 1 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. W punkcie 2 wyroku Sąd oddalił powództwo w pozostałym zakresie jako niezasadne, co zostało szerzej omówione we wcześniejszej części uzasadnienia. W punkcie 3 sentencji wyroku, Sąd na podstawie art. 100 zd. pierwsze k.p.c. orzekł o kosztach procesu, stosownie do wyniku postępowania. Zgodnie z art. 100 zd. pierwsze k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Jak powszechnie się przyjmuje, podstawę obliczeń przy podziale kosztów stanowi suma należności obu stron, ustalona na podstawie zasad wskazanych w art. 98 § 2 i 3 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c. i dzielona proporcjonalnie do stosunku, w jakim strony utrzymały się ze swoimi roszczeniami lub obroną. Otrzymane w rezultacie kwoty stanowią udziały stron w całości kosztów. W przedmiotowej sprawie na koszty postępowania poniesione przez powoda składała się opłata sądowa od pozwu w kwocie 129 złotych, wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 3.600 złotych i opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 złotych, łącznie 3.746 złotych. Wynagrodzenie pełnomocnika zostało ustalone w oparciu o § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Żądanie powoda zostało uwzględnione w ok. 50%, a zatem pozwany powinien zwrócić mu - proporcjonalnie do wygranej – kwotę 1.873 złotych. Pozwany poniósł przy tym koszt wynagrodzenia adwokata 3.600 złotych oraz koszt opłaty skarbowej w wysokości 17 złotych, do zwrotu od powoda miał zatem 1.809 złotych. Wynagrodzenie pełnomocnika zostało ustalone w oparciu o § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Po wzajemnym skompensowaniu tych należności do zwrotu powodowi od pozwanego pozostała kwota 64 złotych, którą to kwotę Sąd zasądził w punkcie 3 sentencji wyroku z dnia 21 stycznia 2021 roku tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Powyższe motywy legły u podstaw rozstrzygnięcia zawartego w treści wyroku z dnia 21 stycznia 2021 r . Sędzia Agnieszka Kuryłas
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.