Sygn. akt V ACa 169/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2020 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Daniszewska (spr.) Sędziowie: SA Barbara Rączka-Sekścińska SA Wiesław Łukaszewski Protokolant: stażysta Anna Lubawska po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2020 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w W. przeciwko S. S. o zapłatę na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt I C 431/18 oddala apelację. SSA Barbara Rączka-Sekścińska SSA Anna Daniszewska SSA Wiesław Łukaszewski Sygn. akt V ACa 169/20 UZASADNIENIE Powód (...) S.A. w W. wniósł powództwo przeciwko S. S., domagając się orzeczenia nakazem zapłaty, że pozwana ma zapłacić na rzecz powoda kwotę 154.673,92 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanej zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego oraz opłaty skarbowej w kwocie 17 zł według norm przepisanych. Wyrokiem z dnia 24 maja 2019 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku: I. zasądził od pozwanej S. S. na rzecz powoda (...) S.A. w W. kwotę 154.673,92 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 14 marca 2017 r. do dnia zapłaty, II. zasądził od pozwanej rzecz powoda kwotę 1.934 zł tytułem zwrotu opłaty, kwotę 2.160 zł tytułem zwrotu wydatków i kwotę 5.417 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, III. nakazał ściągnąć od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Gdańsku kwotę 5.800 zł tytułem zwrotu brakującej opłaty oraz kwotę 32 zł tytułem zwrotu nieuiszczonych wydatków. Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach: W dniu 8 stycznia 2016 r. strony zawarły umowę o kredyt konsolidacyjny nr (...). Na mocy wskazanej umowy i na warunkach w niej określonych powód udzielił pozwanej kredytu w kwocie 150.000 zł. Pozwana zobowiązała się do terminowej spłaty zobowiązania na rzecz powoda, zgodnie z obowiązującym harmonogramem spłat. Przy czym, zgodnie z treścią umowy, spłata kredytu wraz z odsetkami umownymi miała nastąpić w 120 równych ratach, płatnych do 14-go dnia każdego miesiąca. Na mocy § 2 umowy, oprocentowanie kredytu liczone było według stopy zmiennej i stanowiło sumę stawki WIBOR 3M i marży w wysokości 7,29 p.p. Na dzień zawarcia umowy oprocentowanie wynosiło 8,99 % w stosunku rocznym a RRSO – 30,84 %. Zgodnie zaś z § 3 umowy, w przypadku niewywiązania się kredytobiorcy z postanowień umowy, bank mógł obciążyć go m.in. odsetkami karnymi od zadłużenia przeterminowanego. W § 5 ust. 3 zostały wskazane kwoty składające się na całkowity koszt kredytu w postaci: należnych odsetek umownych w wysokości 77.128,81 zł; jednorazowej opłaty z tytułu zwrotu kosztów ubezpieczenia na życie w wysokości 32.400 zł; opłaty brokerskiej w wysokości 9.000 zł; prowizji od udzielonego kredytu w kwocie 29.985 zł. W § 8 ust. 5 zawarto natomiast zapis, iż odsetki dzienne naliczone na dzień zawarcia umowy wynoszą szacunkowo 36,95 zł. Zgodnie z § 6 ust. 1, kredytobiorca zobowiązany jest do poniesienia kosztów wynikających z niewywiązania się ze zobowiązań umownych. Zaś zgodnie z § 9, w przypadku wystąpienia jednej z wymienionych okoliczności (w tym rażącego naruszenia przez kredytobiorcę warunków umowy lub regulaminu), bank mógł wypowiedzieć umowę. Uprawnienie to przysługiwało powodowi także w przypadku, gdy zobowiązanie nie zostało uregulowane w całości w wyznaczonym w wezwaniu do zapłaty terminie 14 dni od momentu jego otrzymania, jak również w sytuacji, gdy złożony wniosek o restrukturyzację zadłużenia został odrzucony. W związku z brakiem terminowego regulowania wpłat przez pozwaną, powód licznymi pismami z dnia: 18 kwietnia 2016 r., 19 maja 2016 r., 13 czerwca 2016 r. oraz 15 lipca 2016 r. wezwał pozwaną do zapłaty zadłużenia, informując o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia. W treści ostatecznych wezwań z dnia 13 czerwca 2016 r. oraz 15 lipca 2016 r. powód wskazał, iż brak uregulowania zobowiązania w ciągu 7 dni skutkować będzie wypowiedzeniem umowy z żądaniem natychmiastowej spłaty całości zobowiązania. Wezwania zostały skierowane do pozwanej S. S. na adres wskazany przez nią przy zawarciu umowy kredytowej. Pomimo prawidłowego podwójnego awizowania przesyłka nie została przez nią podjęta w terminie i została zwrócona nadawcy. Wobec braku dokonania zapłaty, pismem z dnia 15 sierpnia 2016 r. powód wypowiedział pozwanej umowę, jednocześnie wzywając do uregulowania zadłużenia w terminie 14 dni i informując o możliwości złożenia, w terminie 14 dni roboczych, wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Wypowiedzenie umowy zostało podpisane przez umocowanego pracownika banku – pełnomocnik A. B.. W treści wypowiedzenia zawarto dla kredytobiorcy możliwość doprowadzenia do kontynuacji stosunku kredytowego na dotychczasowych warunkach przy założeniu, że nastąpi spłata istniejącego zadłużenia w pełnym zakresie. Pomimo prawidłowego podwójnego awizowania, również to pismo nie zostało podjęte przez pozwaną w terminie i zostało zwrócone nadawcy. Pismem z dnia 4 stycznia 2017 r. powód skierował do pozwanej kolejne - przedsądowe wezwanie do zapłaty. Pomimo prawidłowego podwójnego awizowania, również to pismo nie zostało podjęte przez pozwaną w terminie i zostało zwrócone nadawcy. Powód w dniu 9 lutego 2017 r. wystawił wyciąg z ksiąg bankowych nr (...), z którego wynikało, że pozwana zobowiązana jest zapłacić powodowi kwotę 154.673,92 zł, na którą składała się kwota 144.912,50 zł z tytułu niespłaconego kapitału, kwota 3.712,14 zł z tytułu odsetek umownych oraz kwota 6.049,33 zł z tytułu odsetek od zobowiązania przeterminowanego. Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy w postaci szeregu dokumentów prywatnych, w oparciu o które ustalił okoliczność istnienia, wysokości oraz wymagalności roszczenia. Dokumenty te, wbrew stanowisku strony pozwanej, nie budziły wątpliwości Sądu. Okazały się autentyczne, wiarygodne i w pełni korespondujące z twierdzeniami pozwu. W ocenie Sądu I instancji powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości. Sąd Okręgowy zważył, iż zgodnie z art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2187 ze zm., dalej jako Prawo bankowe), bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Zdaniem Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie, bezsporny pozostawał fakt, iż w dniu 28 stycznia 2016 r. strony zawarły umowę o kredyt konsolidacyjny nr (...), na podstawie której pozwana otrzymała od powoda kredyt w kwocie 150.000 zł. Istota sporu sprowadzała się w zasadzie do ustalenia skuteczności wypowiedzenia umowy przez bank i ustalenia wymagalności roszczenia. W pierwszej kolejności pozwana zarzucała brak umocowania pełnomocnika strony powodowej wskazując, że w doręczonym jej odpisie pozwu nie załączono zarówno dokumentu pełnomocnictwa, jak i substytucji dla obecnego pełnomocnika strony powodowej. Jak zaznaczył Sąd Okręgowy, do akt sprawy został złożony odpis pełnomocnictwa z dnia 20 lutego 2015 r., wykazujący należyte umocowanie rzeczonego pełnomocnika (k. 34). Zdaniem Sądu meriti, w tych okolicznościach, twierdzenie powoda, iż powództwo w niniejszej sprawie zostało wniesione przez prawidłowo umocowanego pełnomocnika banku – adwokat K. K., należy uznać za słuszne a podniesiony zarzut za nieudowodniony. Sąd I instancji za nieudowodniony uznał również zarzut pozwanej braku skutecznego wypowiedzenia jej umowy kredytu. W ocenie Sądu Okręgowego, z przedstawionych przez stronę powodową dokumentów w postaci wypowiedzenia umowy kredytu z dnia 15 sierpnia 2016 r. (k. 16-19) wynika, iż pismo to zostało skierowane do pozwanej za pośrednictwem operatora pocztowego, jednak z uwagi na niepodjęcie przesyłki w terminie, została ona zwrócona do nadawcy. Z przedstawionej przez stronę powodową kserokopii przesyłki wynika natomiast, że adres na przesyłce pokrywał się z tym, jaki pozwana podała przy zawarciu umowy kredytowej (ul. (...), (...)-(...) P., k. 8-15). Powód wykazał więc, że pomimo prawidłowego podwójnego awizowania przesyłki nie została ona skutecznie podjęta przez pozwaną i została zwrócona nadawcy. Biorąc pod uwagę, że z przedstawionego do akt dokumentu (kserokopii zwróconej przesyłki) wynika, że zwrot korespondencji nie nastąpił w związku z błędnym adresem, tylko z uwagi na jej niepodjęcie, mimo powiadomienia adresata o takiej możliwości, Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw, by uznać, że nie doszło do skutecznego wypowiedzenia umowy. Zdaniem Sądu meriti, niemożność doręczenia przesyłki pod adres wskazany przez osobę zobowiązaną, wiąże się z ryzykiem dla tej osoby. Niewątpliwie w skrzynce odbiorczej pozwanej pozostawiono dokument w postaci awizo pocztowego, z którego wynikał obowiązek odebrania niniejszej przesyłki. Zatem nawet w przypadku niemożności odebrania jej w terminie, pozwana mogła podjąć starania celem uzyskania od banku informacji o treści kierowanej do niej poleconej korespondencji, czego jednak nie uczyniła. W tej sytuacji, Sąd Okręgowy przyjął domniemanie, że pozwana dowiedziała się o treści skierowanego do niej oświadczenia woli. Jak bowiem stanowi art. 61 § 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W przeciwnym razie, istniałaby możliwość uniknięcia odpowiedzialności osób zobowiązanych wobec kredytodawcy przez unikanie odbioru korespondencji i uniemożliwienie wypowiedzenia umowy. Przechodząc do dalszej argumentacji pozwanej Sąd I instancji wskazał, że podnosiła ona, iż warunkowe wypowiedzenie umowy z dnia 15 sierpnia 2016 r. nie może być traktowane jako skuteczne, albowiem w swojej treści zawiera kompilację kilku pism oraz ma podwójnie warunkowy charakter, przez co jest niejednoznaczne i niezrozumiałe dla przeciętnego odbiorcy. Wskazała także, iż nie zostało ono poprzedzone procedurą ponaglającą w postaci wezwania do zapłaty, a powód nie wykazał właściwego umocowania osoby podpisującej niniejsze oświadczenie w jego imieniu. W tym względzie Sąd Okręgowy zauważył, że kwestia ta była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 24 września 2015 r. (V CSK 698/14, Legalis nr 1337388), w którym podkreślono, że aby wypowiedzenie przez bank umowy kredytowej miało charakter warunkowy (a nie stanowczy), musi być ono wykonane w sposób nagły, zaskakujący dla kredytobiorcy, nawet jeżeli istnieją podstawy do jego podjęcia zgodnie z treścią umowy kredytowej. Wypowiedzenie warunkowe przewiduje dla kredytobiorcy możliwość doprowadzenia do kontynuacji stosunku kredytowego na dotychczasowych warunkach przy założeniu, że nastąpi spłata istniejącego zadłużenia w pełnym zakresie. Podzielając w pełni powyższe rozważania i argumentację, Sąd I instancji wskazał, że są one aktualne również dla oceny skutków wypowiedzenia dokonanego w rozpoznawanej sprawie, które nie stanowiło zaskoczenia dla pozwanej. Sąd Okręgowy podał przy tym, że zgodnie z art. 75c ust. 1 i 2 Prawa bankowego, jeżeli kredytobiorca opóźnia się ze spłatą zobowiązania z tytułu udzielonego kredytu, bank wzywa go do dokonania spłaty, wyznaczając termin nie krótszy niż 14 dni roboczych. W wezwaniu bank informuje kredytobiorcę o możliwości złożenia, w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania, wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Jak podkreślił Sąd I instancji, przed wypowiedzeniem umowy powód skierował do pozwanej aż cztery pisma informujące o stanie zaległości (wskazujące konkretną kwotę zadłużenia) i wzywające do niezwłocznego uregulowania zaległego zobowiązania, tj. wezwania do zapłaty z dnia 18 kwietnia 2016 r. i 19 maja 2016 r. (k. 137-138) i ostateczne wezwania do zapłaty z dnia 13 czerwca 2016 r. oraz 15 lipca 2016 (k. 139-142). W treści wezwań z dnia 18 kwietnia 2016 r. i 19 maja 2016 r. powód poinformował pozwaną o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia a w treści ostatecznych wezwań z dnia 13 czerwca 2016 r. oraz 15 lipca 2016 r. ponadto wskazał, iż brak uregulowania zobowiązania w ciągu 7 dni skutkować będzie wypowiedzeniem umowy z żądaniem natychmiastowej spłaty całości zobowiązania. Powyższe, zdaniem Sądu Okręgowego, przemawiało za uznaniem, iż pozwana była na bieżąco informowana o wysokości niespłaconego zobowiązania i konsekwencjach braku spłaty, wobec czego miała świadomość istnienia zadłużenia, jego wysokości oraz konsekwencji braku spłaty zobowiązania w pełnej wysokości. Jako słuszne jawiło się więc twierdzenie powoda, iż dokonane wypowiedzenie stanowiło logiczne następstwo podjętych uprzednio czynności banku. Wprawdzie wypowiedzenie zostało zatytułowane jako „warunkowe”, a w jego treści zawarto możliwość doprowadzenia do kontynuacji stosunku kredytowego na dotychczasowych warunkach przy założeniu, iż nastąpi spłata istniejącego zadłużenia w pełnym zakresie, jednakże fakt ten nie przesądza o tym, iż należało traktować je jako wypowiedzenie warunkowe. Przewidziana możliwość ma charakter „pro konsumencki” i powinna być interpretowana, jako kolejna szansa dla pozwanej na spłatę przeterminowanego zobowiązania. Taki zapis stanowi dla konsumenta możliwość uniknięcia negatywnych konsekwencji w postaci rozwiązania łączącej strony umowy i postawienia zadłużenia w stan wymagalności. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu I instancji, wypowiedzenie należy uznać za skuteczne i dokonane zgodnie z prawem, gdyż zostało poprzedzone licznymi wezwaniami do zapłaty, w tym wezwaniami pod rygorem wypowiedzenia umowy. W rzeczywistości nie stanowiło ono wypowiedzenia warunkowego, albowiem z przytoczonych wyżej okoliczności wynika, iż nie było nagłe, ani niespodziewane. Należało więc zgodzić się z twierdzeniami powoda, że pozwana nie mogła mieć żadnych wątpliwości, iż umowa została wypowiedziana. Sąd Okręgowy podzielił pogląd, iż połączenie w jednym piśmie wezwania do zapłaty, informacji o możliwości restrukturyzacji zadłużenia oraz wypowiedzenia umowy jest prawnie dopuszczalne i nie niweczy intencji ustawodawcy wynikających z treści art. 75c Prawa bankowego (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 9 sierpnia 2018 r., I ACa 1609/17; wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 10 maja 2018 r., II Ca 10/18; wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 4 stycznia 2019 r., II Ca 671/18). Sąd I instancji wskazał ponadto, że w dacie złożenia wypowiedzenia istniały podstawy do jego dokonania. Z treści dokumentu wynika, że zostało ono dokonane w związku z powstaniem zaległości w spłacie wymagalnych należności z tytułu umowy kredytowej z dnia 28 stycznia 2016 r. Wskazano, że zaległość pozwanej na dzień wypowiedzenia wyniosła 4.782,40 zł + 25 zł kosztów wysyłki pisma. Podkreślono, że powyższa kwota zaległości jest powiększana o odsetki wynoszące 14.00% na moment wypowiedzenia. Jednocześnie oświadczono, że wypowiedzenie umowy następuje z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia, który to termin liczony jest od dnia, w którym upłynął termin 14 dni roboczych, licząc od daty doręczenia wypowiedzenia. Zdaniem Sądu Okręgowego, analiza treści łączącej strony umowy wskazuje, że dokonane wypowiedzenie było zgodne z treścią § 9 zawartej umowy, zgodnie z którym, w przypadku wystąpienia jednej z wymienionych okoliczności (w tym rażącego naruszenia przez kredytobiorcę warunków umowy lub regulaminu), bank mógł wypowiedzieć umowę. Uprawnienie to przysługiwało powodowi także w przypadku, gdyby zobowiązanie nie zostało uregulowane w całości w wyznaczonym w wezwaniu do zapłaty terminie 14 dni od momentu jego otrzymania, jak również w sytuacji, gdy złożony wniosek o restrukturyzację zadłużenia zostałby odrzucony. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazywał, w ocenie Sądu I instancji, że powód miał również rzeczywistą podstawę do wypowiedzenia umowy w związku z nieregularną spłatą zobowiązań z tytułu umowy, przedstawione przez powoda dokumenty – historia rachunku oraz prognozowany harmonogram spłat obrazują nieregularność spłat rat przez pozwaną. Mając na względzie powyższe, Sąd Okręgowy nie przychylił się do zarzutu podniesionego przez pozwaną, jakoby dokonane wypowiedzenie było nagłe, niejednoznaczne i niezrozumiałe dla przeciętnego odbiorcy, a w konsekwencji nieskuteczne. W świetle przedstawionych dokumentów, nie budziło wątpliwości Sądu Okręgowego, że wypowiedzenie podpisane zostało przez osobę do tego upoważnioną - pełnomocnika A. B.. Powyższe wprost wynikało z przedłożonych przez powoda pełnomocnictw (k. 143-144). Nie ulegało również wątpliwości, że zachowane zostały wymogi formalne, gdyż zgodnie z treścią umowy, wypowiedzenie zostało poprzedzone stosownym wezwaniem do zapłaty. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 6 k.c. na powodzie spoczywał obowiązek wykazania, że udzielił pozwanej kredytu, którego ona nie spłaciła w terminie, zaś pozwana winna była udowodnić fakt spłacenia kredytu, ewentualnie wskazać okoliczności, które zwalniają ją od wykonania zobowiązania. Przy czym, co istotne, to że fakt udowodnienia roszczenia wskazanego w pozwie obciąża powoda, nie oznacza, że pozwana przez samo zaprzeczenie twierdzeniom powoda może wywodzić z tego faktu korzystne dla siebie konsekwencje procesowe. Postawa strony pozwanej nie może bowiem polegać na kwestionowaniu wszystkiego, co zaoferuje powód, bez przedłożenia własnych dowodów na poparcie swych twierdzeń. Sąd Okręgowy miał na uwadze, że przedłożony przez Bank dokument w postaci wyciągu z ksiąg rachunkowych z dnia 9 lutego 2017r., mający stanowić podstawę wykazania powstania, istnienia, wysokości oraz wymagalności dochodzonego przez niego roszczenia, stanowi jedynie prywatny dokument, niemniej uwzględnił fakt, że oprócz wskazanego wyciągu z ksiąg rachunkowych, powód przedłożył szereg dowodów w postaci historii rachunku oraz prognozowanego terminarza spłat. Powyższe dokumenty potwierdzały, że wymagalna wierzytelność powoda wynosi 154.673,92 zł, na którą składała się kwota 144.912,50 zł z tytułu niespłaconego kapitału, kwota 3.712,14 zł z tytułu odsetek umownych oraz kwota 6.049,33 zł z tytułu odsetek od zobowiązania przeterminowanego. Dokument w postaci wyciągu z ksiąg bankowych został także podpisany przez osobę do tego upoważnioną – K. K., której bank udzielił pełnomocnictwa materialnego do podpisywania wystawionych oświadczeń i wyciągów z ksiąg bankowych (pełnomocnictwo k.34). W ocenie Sądu I instancji, w niniejszej sprawie powód przedstawił zatem dowody, które ocenione kompleksowo, pozwoliły na stwierdzenie, że zawarł z pozwaną umowę kredytu, która nie była należycie wykonana, co doprowadziło do jej skutecznego wypowiedzenia. Mając zatem na uwadze, że wypowiedzenie umowy kredytowej nie budziło wątpliwości i było skuteczne, Sąd ten przyjął, iż zobowiązanie pozwanej stało się wymagalne w dniu 27 października 2016 r. Uznając zatem powództwo za zasadne, Sąd Okręgowy zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 154.673,92 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 14 marca 2017 r. do dnia zapłaty. O kosztach Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. oraz art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. zasądzając od pozwanej na rzecz powoda kwotę 1.934 zł tytułem zwrotu opłaty od pozwu, kwotę 2.160 zł tytułem zwrotu zaliczki na kuratora oraz kwotę 5.417 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Na koszty zastępstwa procesowego składała się opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie adwokata w kwocie 5.400 zł, ustalone w oparciu o § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na koszty należne Skarbowi Państwa składała się zaś kwota 5.800 zł tytułem zwrotu brakującej opłaty oraz kwota 32 zł tytułem zwrotu nieuiszczonych wydatków kuratora poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa. Apelację od tego wyroku wywiodła pozwana, zaskarżając go w całości. Skarżąca zarzuciła wyrokowi:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.