B. nie jest zobowiązany do zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres od listopada 2006r. do marca 2012r., a w pozostałym zakresie na mocy art.
§ ”2” k.p.c. oddalił odwołanie. Odnosząc się natomiast do zaległych składek z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, Sąd I instancji wskazał, że w myśl art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017r., poz. 1938) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponownie odwołując się do treści art. 24 ust. 5e ustawy systemowej, Sąd Okręgowy podniósł, iż zwrócenie się przez organ rentowy do NFZ o wydanie decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu stanowiło ”zagadnienie wstępne”, od którego uzależnione było wydanie decyzji przez organ rentowy. Z art. 109 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy wynika bowiem, iż dyrektor oddziału wojewódzkiego funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych zalicza się również sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Co do zasady, jeżeli decyzją ZUS zostanie stwierdzone, że dana osoba, podlegała w określonym czasie obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, to skutkiem tego jest objęcie tej osoby z mocy prawa obowiązkowo ubezpieczeniem zdrowotnym, co nie wymaga potwierdzenia decyzją NFZ. Przepis art. 109 cytowanej ustawy należy zatem rozumieć w ten sposób, że wydanie decyzji przez NFZ jest konieczne w przypadkach szczególnych, zwłaszcza w sytuacjach wątpliwych, tj. wtedy kiedy dopiero decyzja NFZ może rozstrzygnąć istniejące wątpliwości co do podlegania przez daną osobę obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2014r., II UK 257/13, LEX nr 1438803; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2014r., II UZ 70/13, LEX nr 1436076; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 października 2012r., III AUa 1560/12, LEX nr 1236484). W rozpoznawanej sprawie takie wątpliwości występowały, albowiem odwołujący prowadził dwie pozarolnicze działalności gospodarcze, posiadał dwa źródła przychodu w ramach tego samego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego i podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym rolników. Tym samym, bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne zawieszony był w okresie od dnia 19 maja 2011r., tj. od daty pisma ZUS, w którym wystąpił do NFZ o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego odwołującego, do dnia 28 lutego 2013r., czyli do daty prawomocności decyzji, co oznacza, iż nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy w tym zakresie oddalił odwołanie, w myśl art.
Apelację od przedstawionego orzeczenia wywiódł organ rentowy, zaskarżając (po sprecyzowaniu zakresu apelacji na rozprawie apelacyjnej w dniu 5 czerwca 2018r.) pkt 1 wyroku. Powołując się na zarzut: - naruszenia prawa materialnego polegającego na niewłaściwym zastosowaniu art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie prowadzące do nieuzasadnionej zmiany wyroku Sądu I instancji i ustalenia, że odwołujący nie jest zobowiązany do zapłaty składek za okres od 1 listopada 2006r. do marca 2012r.; - naruszenia prawa materialnego polegającego na niewłaściwym zastosowaniu art. 24 ust. 5e ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zaistniały określone w tych przepisach przesłanki powodujące zawieszenie biegu przedawnienia; - naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 227 k.p.c., art. 328 k.p.c. oraz art. 316 § 1 k.p.c. poprzez wydanie wyroku z pominięciem zebranego materiału dowodowego, a to pominięcie faktu wydania przez organ rentowy w dniu 24 września 2009r. decyzji ustalającej obowiązek podlegania przez odwołującego ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i toczącego się sporu w tym zakresie zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 lutego 2010r. oddalającego apelację odwołującego od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach oddalającego odwołanie, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 1 i oddalenie odwołania oraz orzeczenie o kosztach postępowania za obie instancje poprzez zasądzenie od odwołującego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, względnie domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji i pozostawienia temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu podniósł, iż nie może się zgodzić z wyrokiem oraz przyjętymi przez Sąd I instancji ustaleniami faktycznymi i oceną materiału dowodowego. Apelujący przypomniał, iż z dniem 1 stycznia 2012r., na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców - zmieniającego treść art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skrócony został okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Ponieważ bieg przedawnienia spornych należności składkowych rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy kluczowe znaczenie ma art. 27 powyższej ustawy regulujący zagadnienia intertemporalne. Zgodnie z jego ust. 1, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. Wedle zatem zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale od dnia 1 stycznia 2012r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 przywołanego przepisu, stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Przykładowo, należność za styczeń ”2003r.” (wymagalna w lutym 2004r.) - jeśli nie nastąpiły zdarzenia uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia - ulegnie przedawnieniu według starych zasad w lutym 2014r., a nie 2 stycznia 2017r. (będzie miał do niej zastosowanie ust. 2, a nie ust. 1 art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców), natomiast należność za styczeń 2010r. (wymagalna w lutym 2010r.) - jeśli nie nastąpiły zdarzenia uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia - przedawni się nie w lutym 2020r., ale w dniu 2 stycznia 2017r., przy zastosowaniu ust. 1 art. 27 ostatnio powołanej ustawy. Za każdym więc razem konieczne jest ustalenie terminu upływu przedawnienia na podstawie przepisów ”starych” i ”nowych” i przyjęcie terminu bardziej korzystnego, tj. przypadającego wcześniej. Organ rentowy zaznaczył, iż wprowadzona przez ustawodawcę regulacja intertemporalna nie przewiduje zastosowania 5-letniego okresu przedawnienia do nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012r. należności składkowych, liczonego od daty ich wymagalności. W rezultacie więc należności za okres od listopada 2006r. do października 2013r. nie mogły się przedawnić na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i to niezależnie od tego, czy bieg terminu przedawnienia spornych składek podlegał zawieszeniu czy też nie. W ocenie skarżącego, przy obliczaniu 10-letniego terminu przedawnienia należności składkowych prawnie doniosłe znaczenie ma także oddalenie przez Sąd Okręgowy w Gliwicach odwołania K. B. od decyzji z dnia 24 września 2008r. stwierdzającej, że podlega on ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia 3 sierpnia 1999r. oraz od 30 sierpnia 1999r., który to wyrok uprawomocnił się wskutek oddalenia apelacji wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 lutego 2010r. Od wyroku Sądu II instancji ubezpieczony wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, który postanowieniem z dnia 7 grudnia 2010 r. odmówił jej przyjęcia. Stosownie bowiem do treści art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w przypadku wydania przez ZUS decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Wynika z niego, że bieg terminu przedawnienia należności składkowych ulega zawieszeniu na czas postępowania, którego przedmiotem jest m.in. obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym w okresie, którego składki dotyczą. Przepis ten wszedł w życie (został dodany) na mocy art. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 kwietnia 2011r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 138, poz. 808), zmieniającej ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych z dniem 20 lipca 2011r. Według art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej, art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stosuje się do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, nieopłaconych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, jeżeli nie upłynął jeszcze termin ich dochodzenia; w takich przypadkach okoliczności uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia, określone w art. 24 ust. 5f w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, uwzględnia się również wtedy, gdy okoliczności te wystąpiły przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Skoro decyzją z dnia 24 września 2008r. wszczęto postępowanie o ustalenie obowiązku podlegania przez skarżącego ubezpieczeniom społecznym od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia 30 sierpnia 1999r. oraz od 30 sierpnia 1999r. do nadal i zakończono je wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 11 lutego 2010r. (w sprawie wywiedzionej kasacji Sąd Najwyższy odmówił jej przyjęcia do rozpoznania - postanowienie z dnia 7 grudnia 2010r.), to bieg terminu przedawnienia składek należnych za ten okres uległ zawieszeniu od dnia 24 września 2008r. do dnia 7 grudnia 2010r. Organ rentowy podkreślił, iż Sąd Okręgowy pominął powyższą okoliczność przy rozważaniu możliwości zastosowania art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwracając jednocześnie uwagę, iż przedłuża ona wyłącznie ”stary” 10-letni okres przedawnienia, skoro ”nowy” 5-letni okres przedawnienia może być obliczany dopiero od dnia 1 stycznia 2012r. Inaczej rzecz ujmując, wszelkie okresy zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012r., które miały miejsce do tej daty, pozostają bez wpływu na obliczenie terminu przedawnienia w sposób określony przepisem art. 27 ust. 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Za równie błędną apelujący uznał też wykładnię Sądu Okręgowego art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w kontekście niniejszego sporu wszczętego odwołaniem od decyzji z dnia 28 kwietnia 2017r., wedle którego, zawieszenie biegu terminu przedawnienia zależy od wszczęcia postępowania o podstawę wymiaru składek lub obowiązek ich opłacenia i następuje z momentem wydania decyzji w tym przedmiocie, zaś prawomocność decyzji decyduje wyłącznie o zakończeniu stanu zawieszenia. Prościej rzecz ujmując, stosownie do treści art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wydanie przez organ rentowy decyzji ustalającej podstawę wymiaru składek lub obowiązek ich opłacenia, rozpoczyna zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek objętych tą decyzją i stan ten kończy się z dniem jej uprawomocnienia. Sąd ubezpieczeń społecznych może więc stwierdzić przedawnienie składek tylko wtedy, jeśli nastąpiło ono przed wydaniem decyzji wszczynającej postępowanie o ustalenie podstawy wymiaru składek lub obowiązku ich opłacenia, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy już w wyroku z dnia 29 stycznia 2007r. (II UK 116/06, OSNP 2008 nr 3-4, poz. 47), stwierdzając w uzasadnieniu, że okres przedawnienia, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jest liczony od dnia wymagalności należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne do dnia wydania decyzji zobowiązującej do zapłaty tej należności, nie są natomiast liczone okresy przypadające po wydaniu decyzji. W rezultacie organ rentowy wskazał, iż bieg terminu przedawnienia składek objętych decyzją z dnia 28 kwietnia 2017r. został zawieszony po raz pierwszy w okresie od 24 września 2008r. do dnia 7 grudnia 2010r., zaś po raz drugi od daty wydania zaskarżonej decyzji aż do wyrokowania przez Sąd I instancji (i nadal z uwagi na nieprawomocność orzeczenia z dnia 7 listopada 2017r.). Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja organu rentowego zasłużyła na uwzględnienie. Na etapie postępowania apelacyjnego spór dotyczył przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy z tytułu prowadzenia przez K. B. pozarolniczej działalności - za okres od 1 listopada 2006r. do 31 marca 2012r. Stosownie do treści prawidłowo powołanego przez Sąd I instancji art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017r., poz. 1778 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia 2003r. do 31 stycznia 2011r. - należności z tytułu składek (na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy) ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d dotyczących zawieszenia oraz przerwy biegu przedawnienia. Poczynając od 1 stycznia 2012r. omawiany przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - na mocy art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) uzyskał brzmienie, zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednocześnie po myśli art. 27 ust. 1 powyższej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r., zaś wedle ust. 2 tego samego przepisu - jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Redakcja powołanych przepisów oznacza tym samym, jak też trafnie przyjął Sąd Okręgowy, iż do składek za okres od 1 listopada 2006r. do 31 grudnia 2006r. zastosowanie znajduje 10-letni okres przedawnienia - jako korzystniejszy, zaś do składek należnych za okres poczynając od 1 stycznia 2007r. - 5-letni okres przedawnienia. Wbrew jednak stanowisku tego Sądu, zdaniem Sądu Apelacyjnego, składki na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres od listopada 2006r. do marca 2012r., nie uległy przedawnieniu, gdyż jak słusznie wskazuje skarżący, bieg terminu przedawnienia przedmiotowych składek istotnie uległ zawieszeniu na czas trwania postępowania dotyczącego podlegania przez odwołującego ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności. Sąd Apelacyjny nie podziela bowiem poglądu Sądu I instancji, iż regulujący kwestię zawieszenia biegu przedawnienia przedmiotowych składek art. 24 ust. 5f wspomnianej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna, nie dotyczy zdarzeń uzasadniających zawieszenie biegu przedawnienia mających miejsce przed wejściem w życie owego przepisu, tj. przed dniem 20 lipca 2011r. Omawiany przepis został dodany do art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych został dodany do tejże ustawy przez art. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 kwietnia 2011r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 138, poz. 808). Jak przewiduje art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej, do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, nieopłaconych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, jeżeli nie upłynął jeszcze termin ich dochodzenia, stosuje się art. 24 ust. 5f i 6 ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Co jednak najistotniejsze, a całkowicie pominięte przez Sąd I instancji, wedle ust. 2 powyższego przepisu, w przypadkach, o których mowa w ust. 1, okoliczności uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia, określone w art. 24 ust. 5f i 6 ustawy, o której mowa w art. 1, czyli ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, uwzględnia się również wtedy, gdy okoliczności te wystąpiły przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, czyli przed dniem 20 lipca 2011r. Taka też sytuacja zaistniała w rozpatrywanym przypadku, w którym wskutek decyzji organu rentowego z dnia 24 września 2008r. - stwierdzającej, że w okresie od 1 stycznia 1999r. do 3 sierpnia 1999r. i od 30 sierpnia 2008r. do nadal K. B. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w związku z posiadanymi wpisami do ewidencji działalności gospodarczej nr (...), która uprawomocniła się w dacie wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 lutego 2010r. w sprawie sygn. akt III AUa 2565/09 (oddalającego apelację odwołującego od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2009r. w sprawie sygn. akt VIII U 3607/08), na okres od daty tej decyzji, tj. 24 września 2008r. do daty jej uprawomocnienia, co nastąpiło w dniu 11 lutego 2010r., bieg terminu przedawnienia spornych składek uległ zawieszeniu. Sąd ubezpieczeń społecznych może zaś stwierdzić przedawnienie składek jedynie wtedy, gdy nastąpiło ono przed wydaniem decyzji stwierdzającej podleganie ubezpieczeniom społecznym, co w niniejszej sprawie nie miało jednak miejsca, albowiem przed wspomnianą datą 24 września 2008r. przedmiotowe składki za okres od listopada 2006r., z całą pewnością nie uległy przedawnieniu – najstarsze z nich za listopad 2006r., wymagalne w grudniu 2006r., przedawniłyby się bowiem dopiero w kwietniu 2018r. Uwzględnienie zatem powyższego okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia sprawia tym samym, iż przedmiotowe składki za okres od listopada 2006r. do marca 2012r., nie uległy przedawnieniu do daty wydania zaskarżonej decyzji, czyli do dnia 28 kwietnia 2017r., która z mocy przywołanego art. 24 ust. 5f - do czasu jej uprawomocnienia, faktycznie spowodowała kolejne zawieszenie biegu ich przedawnienia. Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Apelacyjny uznając apelację organu rentowego za oczywiście uzasadnioną, zmienił zaskarżony wyrok, na mocy art. 386 § 1 k.p.c. orzekając jak w sentencji. /-/ SSA L. Jachimowska /-/ SSA A. Grymel /-/ SSA J. Ansion Sędzia Przewodniczący Sędzia MP
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.