11). W jego toku, w dniu 12 maja 2017r. w oparciu o dane z systemu Pesel ustalono, że M. B. 4 kwietnia 2017r. urodziła syna K., który zmarł w tej samej dacie (k. 17-18). W dniu 15 maja 2017r. prokurator zażądał dokumentacji medycznej z hospitalizacji i zgonu noworodka otrzymując ją dzień później (k. 27-31). W dniu 18 maja 2017r, w warunkach art. 183 kpk, przesłuchano brata oskarżonej, który potwierdził fakt jej ciąży i śmierć dziecka. W dniu 16 maja 2017r. prokurator wszczął śledztwo z art.
oskarżoną wezwano jako świadka w sprawie o przestępstwo z art. 189 § 2 kk i tej czynności dotyczy zarzut oskarżenia (k. 56, 65). Z zapisu protokołu wynika, że oskarżona nie znała przyczyny przesłuchania, poinformowano ją, że postępowanie dotyczy ciąży. Tak szczegółowe przytoczenie chronologii czynności prowadzonych w toku sprawy i ustaleń na ich podstawie poczynionych, służy wykazaniu, że w dacie wezwania i przesłuchania oskarżonej w charakterze świadka, zebrany materiał dowodowy uzasadniał przedstawienie jej zarzutu. Zakres prowadzonego wówczas śledztwa, prokurator określił w postanowieniu kwalifikacją czynu z art.
kk, a zatem jego przedmiot obejmował przestępstwo przygotowania do handlu ludźmi. Tryb postępowania organu procesowego w takich warunkach określa art. 313 § 1 kpk stanowiąc, że jeżeli dane istniejące w chwili wszczęcia śledztwa lub zebrane w jego toku uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je niezwłocznie podejrzanemu i przesłuchuje się go. Przywołany przepis nie pozostawia uznaniu organu prowadzącego postępowanie trybu przesłuchania skoro wprost stanowi o sporządzeniu i przedstawieniu postanowienia o przedstawianiu zarzutów a nie możliwości w tym zakresie. Zaistnienie ujętych tam warunków obliguje organ procesowy do przekształcenie postępowania prowadzonego w sprawie, w postępowanie przeciwko konkretnej osobie. Powodujące takie przekształcenie przedstawienie zarzutu, jest jedną z najważniejszych instytucji o charakterze gwarancyjnym, bowiem wprowadza do procesu podejrzanego jako stronę (art. 71 kpk) i od tej chwili przysługuje mu prawo do obrony wraz z prawem do milczenia wyłączającym obowiązek udzielania informacji co do zarzuconego mu przestępstwa i wszelkich okoliczności, które są dla niego niekorzystne (por. uchwała Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2007r. I KZP). Nie podważa słuszności tej argumentacji okoliczność, że świadek przesłuchiwany w warunkach art. 183 § 1 kpk również ma zapewnione prawo do milczenia wprost z tego przepisu wynikające. Osoba podejrzana ma prawo milczeć bez podania powodów i taka jej postawa w aspekcie procesowym nie ma charakteru obciążającego. (art. 175 kpk) Przepis art. 183 § 1 kpk regulujący sytuację świadka wezwanego na przesłuchanie, którego przedmiot może go narazić na odpowiedzialność karną, nie daje świadkowi prawa do odmowy złożenia zeznania, ale stanowi o prawie uchylenia się od odpowiedzi na pytanie. Uchylanie się to unikanie, wymigiwanie się (Popularny Słownik Języka Polskiego pod red. B. Dunaja, Warszawa 2000, wyd. Wilga, str.737). W efekcie wydźwięk skorzystania przez świadka z uprawnienia z art. 183 § 1 kpk trudno uznać za obojętny dla jego sytuacji, zasadniczo ewentualnej zmiany roli procesowej. To powoduje, że w przypadku spełnienia warunków z art. 313 § 1 kpk niedopuszczalne jest przesłuchanie takiej osoby w charakterze świadka. W konsekwencji, jeżeli do takiego przesłuchania jednak dojdzie, to osoba przesłuchana nie może ponieść odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań, bowiem w ramach tej czynności realizowała już prawo do obrony, zatem faktycznie powinna złożyć wyjaśnienia a nie zeznania (tak m. in. w Kodeksie postępowania karnego Komentarzu pod red. D. Świeckiego, t. I , teza 3 do art. 313, str. 1137; Wolters Kluwer, Warszawa 2017). Sąd Okręgowy słusznie zatem uznał, że w tych okolicznościach faktycznych, w jakich doszło do czynności przesłuchania M. B. w charakterze świadka, czynność ta była niedopuszczalna. Jej wykonanie z oskarżoną wynikało z przyjętej taktyki procesowej, co nie uzasadnia jej faktycznych podstaw a w efekcie wykluczone jest wywodzenie z jej przebiegu negatywnych skutków prawnych dla oskarżonej. To powoduje, że złożone wówczas zeznania, tak w dacie czynności, jak i aktualnie, nie mogą stanowić dowodu, tym samym nie miały i nie mają charakteru zeznań mających służyć za dowód w rozumieniu art. 233 § 1 kk. Zakładając spójność systemu prawnego i w efekcie kierując się kryteriami wykładni systemowej, przyjąć zatem należy, że przepis art. 233 § 1a kk nie dotyczy zachowania osoby przesłuchiwanej w charakterze świadka, jeżeli zgromadzony materiał dowodowy uzasadnia dostatecznie podejrzenie, że popełniła przestępstwo a tym samym należy jej przedstawić zarzut. Poza uwagą Sądu Apelacyjnego nie pozostała okoliczność, że oskarżonej finalnie nie zarzucono czynu z art.
kk, postawiono jej jednak zarzut oparty na tych samych okolicznościach faktycznych dotyczących przebiegu ciąży i jej zakończenia. Zauważyć przy tym należy, że śledztwo w sprawie, zakończone skierowaniem aktu oskarżenia wobec oskarżonej, zostało wszczęte i było kontynuowane z powodu ujawnienia przez policję a zatem z urzędu, jej ogłoszenia w internecie. Same okoliczności ciąży i porodu nie skutkowały zawiadomieniem o przestępstwie, choćby ze strony szpitala, w którym oskarżona przebywała i urodziła dziecko. Odmiennej argumentacji prokuratora nie wspiera odwołanie się w treści apelacji do uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej, na podstawie której wprowadzono do kodeksu art. 233 § 1a kk (druk 207). Potrzeba zapewnienia prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości przez realizację celów procesu karnego ujętych w art. 2 § 1 kpk, w szczególności w pkt. 1 tego przepisu, także poprzez uznanie za czyn zabroniony świadomego składania fałszywych zeznań i przez to wprowadzanie w błąd organu procesowego zasługuje na aprobatę, jednak argument ten nie mógł mieć zastosowania w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy. Skoro bowiem prokurator dysponował materiałem dowodowym uzasadniającym przedstawienie zarzutu oskarżonej, jej zeznania nie mogły skutkować wprowadzeniem w błąd organu prowadzącego postępowanie a tym samym godzić w szeroko rozumiane dobro wymiaru sprawiedliwości. Przepis art. 2 § 1 kpk statuujący cele postępowania karnego, w pkt. 2 zalicza do nich ujawnienie okoliczności sprzyjających popełnieniu przestępstwa jako istotne nie tylko w zwalczaniu przestępstw, lecz również w zapobieganiu im. Przeprowadzenie czynności procesowej, w toku której osoba, wobec której istnieją podstawy do przedstawienia zarzutu, staje wobec dylematu samooskarżenia, częściowego uniknięcia tego skutku poprzez uchylenie się od złożenia obciążających siebie zeznań, czy w końcu złożenia zeznań nieprawdziwych w ramach realizowania obrony, celu tego z pewnością nie realizuje. Rozpoznawana sprawa jest tego o tyle wymiernym przykładem, że oskarżona w ramach tego samego przesłuchania wycofała się z nieprawdziwych twierdzeń, potwierdzając tym samym okoliczności dla niej obciążające. Wobec powyższego, jak również podzielając w całości argumenty Sądu Okręgowego dotyczące prawa do obrony jako fundamentalnego prawa obywatela gwarantowanego Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, ale także przepisami aktów międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę jako część jej obowiązującego porządku prawnego, których powielanie nie jest konieczne, Sąd Apelacyjny za bezzasadne uznał zarzuty apelacji prokuratora dotyczące wykładni art. 233 § 1a kk. W takich warunkach, uchybienie ujęte w zarzucie IV pozostaje bezskuteczne bowiem nie miało i nie mogło mieć wpływu na treść orzeczenia. Wniosek Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Bezzasadność zarzutów apelacji.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.