← Polska

I ACa 289/20

Sygn. akt I ACa 289/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lutego 2021 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej w składzie: Przewodniczący: Sędzia Jerzy

§ 1

k.c.), obowiązek przestrzegania wskazówek (art.

§ l k.c.), obowiązek ochrony praw dającego zlecenie (art.

§ l k.c.) obowiązek nie wykonywania działalności konkurencyjnej, obowiązek pieczy nad rzeczami dającego zlecenie. Z punktu widzenia niniejszego sporu istotny jest obowiązek agenta przestrzegania wskazówek dającego zlecenie. Obowiązek ten uregulowany jest w art.

§ 1k.c.

stanowiącym, że agent jest obowiązany przestrzegać wskazówek dającego zlecenie uzasadnionych w danych okolicznościach. Wskazówki dającego zlecenie mogą przykładowo dotyczyć takich kwestii jak osoba klienta (np. zakaz zawarcia umowy z określonym klientem) czy warunki umowy, która ma być zawarta z klientem (np. nakaz zastrzegania określonych terminów płatności). Granicę w tym zakresie zawsze wyznacza samodzielność agenta determinowana brakiem stosunku podporządkowania charakterystycznego dla stosunku pracy. Umowa agencyjna nie może wyłączać obowiązku agenta do przestrzegania wskazówek. Wynika to z art.

§ 2k.c.

Przepis ten nie stoi na przeszkodzie zastrzeżeniu umownemu, na podstawie którego przyjmujący zlecenie zobowiązany byłby do przestrzegania wskazówek w szerszym zakresie, niżby to wynikało z art.

§ 1k.c.

W takiej jednak sytuacji nie jest wykluczone, że z uwagi na daleko idące związanie przyjmującego zlecenie wskazówkami, dana umowa winna zostać uznana za umowę o pracę. Obowiązek przestrzegania wskazówek pozostaje w pewnej sprzeczności z zasadą samodzielności agenta, w szczególności dotyczy to stosunkowo subtelnej granicy, za którą samodzielność zmienia się w sytuację, w której agent jest bezpośrednio sterowany przez dającego zlecenie. Jego funkcją jest określenie granicy samodzielności agenta, stąd też związanie wskazówkami ogranicza się do wskazówek uzasadnionych w danych okolicznościach. Użyty zwrot nie posiada jednak dostatecznej jasności, nie jest w szczególności jasny punkt odniesienia dokonywanej oceny. Ostatecznym punktem odniesienia dokonywanych ocen musi być interes dającego zlecenie, a w konsekwencji wiążące agenta wskazówki nie mogą wykraczać poza tak określony zakres jego zadań (por. Kodeks cywilny. Komentarz pod redakcją Edwarda Gniewka, t.3 do art.

k.c., s.1231). Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że w umowie zawartej pomiędzy (...) S.A. a J. T., przedsiębiorcą prowadzącym działalność pod firmą (...) J. T. określony został jako agent. Zważyć należy, że przedłożony przez pozwanego dokument stanowił aneks do umowy zawartej w dniu 4 maja 2009 roku o wspólnym przedsięwzięciu. Umowa regulowała zasady współpracy pomiędzy stronami w zakresie pośrednictwa finansowego świadczonego przez agenta na rzecz (...) oraz koordynowania czynności wykonywanych przez podległych agentów i nowych podległych agentów. J. T. zobowiązał się do wykonywania usług w zakresie pośrednictwa kredytowego świadczonego przez (...) na rzecz banków w zakresie produktów bankowych; czynności agencyjnych w zakresie usług ubezpieczeniowych oraz czynności w zakresie pośrednictwa inwestycyjnego. Czynności miały być podejmowane przez J. T. w zakresie działalności jego przedsiębiorstwa, a on sam miał działać w imieniu i na rzecz (...). Strony przewidziały wynagrodzenie prowizyjne dla agenta. W umowie wyraźnie zostało stwierdzone, że agent nie jest związany dyspozycjami wydanymi przez (...) z zastrzeżeniem, że ma obowiązek przestrzegać regulaminów (w tym kontroli wewnętrznej i nadzoru, obsługi klientów) i instrukcji (w tym obiegu dokumentów, zarządzania systemem informatycznym) wprowadzanych uchwałami zarządu (nieprzestrzeganie ich było obwarowane karami umownymi). (...) miał możliwość kontrolowania prawidłowości wykonywania umowy przez J. T. przy pomocy upoważnionych pracowników (...), mógł go wezwać do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, a w szczególności do wstrzymania przetwarzania danych, zastosowania wskazanych środków bezpieczeństwa. Odmowa poddania się kontroli albo odmowa wykonania czynności zmierzających do usunięcia nieprawidłowości zagrożone były karą umowną. Biorąc pod uwagę okoliczność, że w ramach umowy agencyjnej agent zobowiązany jest do przestrzegania wskazówek dającego zlecanie, rozstrzygnąć należało, czy same zapisy umowy nakładające na agenta obowiązek przestrzegania instrukcji, regulaminów i procedur upoważniają do stwierdzenia, że sporna umowa współpracy pomiędzy pozwanym a J. T. zrodziła stosunek zwierzchnictwa i podporządkowania, a tym samym, czy możliwe jest jednoznaczne przesądzenie, iż w istocie nie była to umowa agencyjna, ale umowa o pracę. Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć przecząco. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym okoliczność, że w sprawie chodzi o działania w zakresie szeroko rozumianego pośrednictwa finansowego, w którą swoimi regulacjami wkracza Państwo wydając przepisy ściśle tę dziedzinę reglamentujące i wprowadzając system kontroli i nadzoru sprawowanej przez takie organy jak Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz organów nadzoru finansowego. Nie można przy tym pomijać, że kontrahentami pośrednika finansowego są banki i ubezpieczyciele, a zatem podmioty, które same tworzą procedury obsługi klientów. Według słownika języka pod pojęciem regulaminu rozumie się przepisy i rozporządzenia regulujące postępowanie w jakiejś dziedzinie, obowiązujące pracowników jakiejś instytucji, członków organizacji. Instrukcja zaś, to zbiór przepisów ustalających sposób postępowania w jakiejś dziedzinie, ulotka, broszura zawierająca zasady działania i obsługi jakiegoś urządzenia, pouczenie, wskazówka. Pojęcie procedury definiowane jest natomiast jako zbiór reguł postępowania w jakiejś sprawie, zwykle o charakterze urzędowym lub prawnym. Z samej więc definicji wspomnianych pojęć nie można zatem wyprowadzać wniosku o imperatywnym charakterze tego rodzaju dokumentów tworzących stosunek podporządkowania pomiędzy podmiotami je stanowiącym, a zobowiązanymi do ich przestrzegania. Wszystkie one bowiem mogą mieścić się w pojęciu wskazówek, o których mowa w art.

k.c., jak i wchodzić w zakres stosunku o charakterze o cechach zwierzchnictwa i podległości. Powyższe oznacza, iż aby w niniejszej sprawie przesądzić, iż wbrew postanowieniom umowy (która wyraźnie stanowiła o samodzielności agenta i braku podporządkowania administracyjnego) pomiędzy stronami w istocie nie został nawiązany stosunek agencji, a np. umowa o pracę, koniecznym byłoby zapoznanie się z treścią konkretnych regulaminów, procedur i instrukcji. Tylko ich analiza mogłaby doprowadzić do ewentualnego wniosku, że wskazówki (...) SA wykraczały poza sferę uzasadniona w danych okolicznościach interesem dającego zlecenie. Tego dowodu w sprawie niniejszej zabrakło. Dowód ten obciążał zaś stronę powodową jako wywodzącą skutki prawne z twierdzeń o kierownictwie pozwanego (...) Finanse S.A. nad J. T. i zobowiązanej do wykazania wszystkich przesłanek z art. 430 k.c. O hierarchicznym podporządkowaniu J. T. nie może świadczyć okoliczność, że posługiwał się pieczątką, z której wynikało, że pełnił funkcję dyrektora oddziału. Sam fakt posługiwania się pieczątką firmową nie świadczy o hierarchicznym podporządkowaniu czy też nawiązaniu stosunku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Podawana przez J. T. funkcja dyrektora oddziału nie została potwierdzona przez pozwanego. Świadek M. F. stwierdziła, że pełnił on funkcje tzw. agent-lidera tj. osoby wybieranej w każdym oddziale do sprawniejszej komunikacji, zgłaszania wątpliwości i comiesięcznych spotkań z zarządem. Miał takie same umowy i takie same zakresy zadań, co inni agenci. J. T. nie miał podpisanej jakiejkolwiek dodatkowej umowy, na podstawie której pełniłby funkcję dyrektora. Zaprzeczyła, aby mógł się taką posługiwać pieczątką dyrektora oddziału. Z samej umowy o współpracy wynika, że zadaniem J. T. było koordynowanie pracy podległych agentów i nowych podległych agentów. Koordynacja zaś to termin używany do określenia uprawnień wykonywanych przez dany podmiot w stosunku do innych podmiotów, które nie są mu bezpośrednio podporządkowane. Definicje zaś nowego podległego agenta i podległego agenta zawarte zostały w umowie o współpracy. Nie wynika z nich, aby J. T. miał jakieś uprawnienia władcze w stosunku do tych podmiotów oraz aby podlegali mu pracownicy. Podkreślić również należy, że postanowienia umowy pośrednictwa i koordynowania zawarte w jej § 18 regulujące kontrole wykonania umowy, także nie świadczą o istnieniu stosunku zwierzchnictwa i podporządkowania. Prawdą jest, że (...) był uprawniony do wykonywania czynności kontrolnych (co czynił przez instytucję tzw. tajemniczego klienta). Dającemu zlecenie nie można jednak odmówić prawa do kontrolowania agenta. Działa on przecież w imieniu i na rzecz dającego zlecenie. Zważyć jednak trzeba, że niewykonanie wskazówek pokontrolnych nie skutkowało możliwością władczego wkroczenia w sferę działalności agenta (np. zastąpienia jego decyzji decyzją własną, czy odsunięciem od czynności, zastąpieniem innym agentem przy wykonywaniu czynności), a jedynie zastosowaniem kary umownej. Powyższe oznacza, że pozwany (...) Finanse S.A. nie odpowiada za działania J. T. na podstawie art. 430 k.c. Sąd nie dopatrzył się także podstawy odpowiedzialności (...) Finanse S.A. za działania jego agenta w oparciu o art. 54 ust. 3 ustawy o kredycie hipotecznym. Stosownie do treści tego przepisu pośrednik kredytu hipotecznego ponosi pełną i bezwarunkową odpowiedzialność za wszelkie działania lub zaniechania jego agenta podejmowane w imieniu i na rzecz tego pośrednika kredytu hipotecznego. Jednak ustawa o kredycie hipotecznym weszła w życie 22 lipca 2017 roku, a zatem art. 54 ust. 3 nie może mieć zastosowania do zdarzeń, które miały miejsce przed jej wejściem w życie, a umowa będąca postawa roszczeń powódki została zawarta 28 kwietnia 2017 roku. Biorąc pod uwagę przytoczone wyżej przepisy i powołane argumenty powództwo w należało oddalić, o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., obciążając tymi kosztami powódkę jako stronę przegrywającą postępowanie w całości. Na koszty poniesione przez pozwanego złożyły się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł, wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego – 5.400 zł ustalone w oparciu o § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800). Wyrok z dnia 22.01.2020 r. zaskarżyła apelacją powódka w całości. Rozstrzygnięciu zarzuciła:

  1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 97 kc poprzez jego niezastosowanie,
  2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 430 kc poprzez jego niezastosowanie,
  3. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 kpc poprzez: a. bezpodstawne i sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego uznanie zeznań świadka J. T. za niewiarygodne, b. bezpodstawne i sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego uznanie zeznań M. F. za wiarygodne,
  4. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu, że: a. umowa lokaty nie była usługą tego samego rodzaju, co usługi oferowane przez pozwaną w lokalu przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 97 kc, b. J. T. nie działał pod kierownictwem pozwanej. Powołując się na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości wraz ze stosownym rozstrzygnięciem w zakresie kosztów postępowania za obie instancje. – k. 529-559, 604-616 Pozwany wniósł o oddalenie apelacji w całości i zasadzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za instancje odwoławczą. – k. 568-598, 618-633 Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja powódki zasługiwała w znacznej części na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji dotyczące istoty sprawy i przyjmuje je za własne. Nie podziela natomiast wywodów prawnych, które doprowadziły Sąd I instancji do wniosku, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. W ocenie Sądu Apelacyjnego ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy, wbrew twierdzeniom powódki, dokonane zostały bez obrazy art. 233 § 1 kpc, w oparciu o wszechstronnie przeanalizowany, oceniony zgodnie z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego materiał dowodowy. Odnosi się to także do oceny zeznań świadka J. T. i M. F.. W świetle argumentów przytoczonych przez Sąd I instancji nie sposób było dać wiary zeznaniom świadka J. T. co do tego, że łączyła go także z pozwanym, obok umowy o współpracy, także umowa o pracę. Chybiony jest zarzut naruszenia art. 97 kc, aczkolwiek fakt, że do zawarcia umowy doszło w oddziale firmy (...) SA w P. ma istotne znaczenia, ale z punktu widzenia zastosowania art. 430 kc, a nie art. 97 kc. Przesłanki do zastosowania konsekwencji przewidzianych w art. 97 kc nie zaistniały, albowiem skutkiem zadziałania tej regulacji jest uznanie czynności za skutecznie dokonaną w imieniu mocodawcy ( zwierzchnika ). W tym przypadku oznaczałoby to zawarcie skutecznie umowy o bankowej lokacie terminowej zawartej z(...), na warunkach wskazanych w umowie, o czym w niniejszym przypadku nie ma mowy albowiem działania J. T. były działaniami oszukańczymi od początku do końca. J. T. nie miał żadnego umocowania do działania w imieniu (...), co jest oczywiste, ani także żadnych podstaw do zawarcia umowy lokaty terminowej w imieniu pozwanego, tj. (...) Finanse SA, bo ta spółka takich czynności bankowych nie prowadziła. Natomiast inaczej ocenił Sąd Apelacyjny możliwość przypisania pozwanemu odpowiedzialności z mocy art. 430 kc. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w niniejszym przypadku spełnione zostały przesłanki do zastosowania tego przepisu. Sąd Okręgowy w swoich obszernych wywodach przeanalizował charakter więzi prawnych łączących pozwanego z J. T.. Ustalił, że strony łączyła umowa o współpracy, która miała charakter umowy agencyjnej w rozumieniu kc. Wydaje się, że Sąd Okręgowy przyjął, że w przypadku umowy agencyjnej kierownictwo powierzającego ( dającego zlecenie ) nie idzie tak daleko, aby można przypisać powierzającemu ( dającemu zlecenie ) odpowiedzialność za działania agenta ( przyjmującego zlecenie ) wykonującego czynności w ramach umowy agencyjnej na podstawie art. 430 kc. Dlatego też Sąd I instancji rozważał, czy z uwagi na charakter więzów wynikających z umowy o współpracy, zwłaszcza co do zakresu zwierzchnictwa pozwanego ( dającego zlecenie ) można by uznać, że zakres tego zwierzchnictwa spowodował, że umowa o współpracy łącząca strony zatraciła cechy umowy agencyjnej i stała się de facto umową o pracę, co miałoby zasadnicze znaczenie dla rozpatrywania odpowiedzialności pozwanego za działania J. T. jako pracownika podlegającemu zwierzchnictwu pracodawcy, w oparciu o art. 430 kc. Podstaw do takiego wniosku Sąd Okręgowy nie stwierdził. Sąd Apelacyjny tego kierunku rozważań nie podziela. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie można wykluczyć sytuacji, że zakres zwierzchnictwa pozwanego jako strony umowy o współpracy ( umowy agencyjnej ) będzie tak znaczący, że nie trzeba dokonywać odmiennej oceny łączącego strony stosunku prawnego, jak badał to Sąd Okręgowy, aby pozwany ponosił odpowiedzialność za działania agenta J. T. z mocy art. 430 kc. Powierzenie wykonania czynności w ramach art. 430 k.c. może nastąpić przede wszystkim na podstawie różnych stosunków prawnych (umowy o pracę, umowy cywilnej, jak i ustawy), ale również stosunku faktycznego. Istotne jest przy tym, aby powierzenie wykonania czynności następowało na własny rachunek powierzającego, a więc aby czynność podejmowana przez wykonującego mieściła się w aktywności powierzającego. Zgodnie z art. 430 kc, kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie, która przy wykonywaniu tej czynności podlega jego kierownictwu i ma obowiązek stosować się do jego wskazówek, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej jej czynności. Przesłanki roszczenia z art. 430 kc są następujące:
  5. powierzenie wykonania czynności na własny rachunek osobie podlegającej kierownictwu powierzającego ,
  6. zawinione zachowanie podwładnego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności,
  7. szkoda,
  8. związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem podwładnego, a szkodą. Podkreślić trzeba, że odpowiedzialność zwierzchnika z art. 430 kc ma charakter odpowiedzialności na zasadzie ryzyka. Nie zwalnia z niej ani brak winy w wyborze, ani brak wiedzy o przestępstwie podwładnego. Zwierzchnikiem w rozumieniu art. 430 k.c. jest ten, kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie, która podlega jego kierownictwu i ma obowiązek stosować się do jego wskazówek. Podwładnym jest osoba działająca na rachunek zwierzchnika i pozostająca w stosunku podporządkowania. Źródłem podporządkowania może być ustawa, umowa, wybór, powołanie, mianowanie, ale także stosunek faktyczny, niesformalizowany. Podległość kierownictwu zwierzchnika i obowiązek stosowania się do jego poleceń oraz wskazówek trzeba ujmować szeroko, skoro art. 430 k.c. nie dokonuje wyróżnień i ograniczeń, w tym sensie, że zależność organizacyjna implikuje obowiązek podwładnego stosowania się do tych wskazówek i poleceń mających charakter ogólny, tj. na tyle skonkretyzowany, iż możliwe jest ustalenie podporządkowania w ramach tego rodzaju obowiązków. Nie wyklucza zastosowania tego przepisu różny stopień podporządkowania, w tym znaczeniu, że podporządkowanie odnosi się do prostych czynności, jak i bardziej skomplikowanych oraz wyspecjalizowanych, wymagających od podwładnego odpowiedniego wykształcenia i doświadczenia, dających mu przy wykonywaniu powierzonej czynności duży zakres samodzielności (np. lekarz zatrudniony w szpitalu, architekt zatrudniony przez przedsiębiorstwo projektowe). Nie budzą wątpliwości dwie ze wskazanych przesłanek, a mianowicie szkoda i związek przyczynowy pomiędzy zawinionym zachowaniem J. T. a szkodą. Dalsza analiza w tym zakresie jest zbędna. Szczegółowej analizie należy poddać dwie pozostałe przesłanki opisane wyżej w punktach 1 i
  9. Sąd Okręgowy uznał, że te przesłanki nie zostały w niniejszym przypadku spełnione i to uniemożliwiało przypisanie odpowiedzialności pozwanemu z mocy art. 430 kc. Sąd Apelacyjny tego stanowiska nie podziela. W wypadku odpowiedzialności opartej na art. 430 k.c., pojęcie podporządkowania rozumie się szeroko, uznając za wystarczające stwierdzenie "ogólnego" czy też "ogólno-organizacyjnego" kierownictwa, jak również ogólnego charakteru wiążących wskazówek. Przy tej interpretacji zachowanie przez wykonującego powierzone czynności określonej samodzielności nie wyłącza istnienia podporządkowania w rozumieniu powołanego przepisu. Trudność w ocenie tego stosunku występuje przede wszystkim w odniesieniu do osób mających wysokie kwalifikacje zawodowe i podejmujących decyzje na podstawie specjalistycznej wiedzy. Przyjmuje się, że niezależność zawodowa podwładnego w zakresie profesji, którą reprezentuje, nie sprzeciwia się jednak stwierdzeniu stosunku podporządkowania w rozumieniu art. 430 k.c. Tak więc ten przepis ma zastosowanie nie tylko wówczas, gdy podwładny ma obowiązek wykonać wszystkie, nawet najbardziej szczegółowe wskazówki powierzającego, ale również wówczas, gdy powierzający pozostawia podwładnemu znaczący zakres samodzielności, przy czym sfera aktywności podwładnego podlega ogólnej kontroli powierzającego. Co więcej, o stosunku podległości można mówić również wtedy, gdy powierzający ma realną możliwość wpływu na zachowanie się osoby dokonującej czynności, ale rezygnuje z tego, pozostawiając jej szeroki zakres swobody w tym zakresie. Jeżeli zachodzą wątpliwości co do zastosowania art. 430 k.c., w odniesieniu do stosunku podporządkowania należy rozważyć, czy w sytuacji szerokiej autonomii wykonawcy, czynność jest przez niego podejmowana w interesie i na rachunek własny powierzającego. Podkreślić trzeba, że w niniejszej sprawie ocenie należy poddać całość relacji łączących strony umowy o współpracy ( pozwanego i J. T. ), a więc w jakim zakresie przyjmujący zlecenie ( agent ) powinien działać według wskazówek dającego zlecenie ( pozwany ), jak dalece ingerują one w swobodę działań, w samodzielność agenta, jakie są przewidziane mechanizmy kontrolne ze strony dającego zlecenie i jakie przewidziane są konsekwencje za nie stosowanie się do reguł zakreślonych przez dającego zlecenie, w jaki sposób jest ukształtowane wynagrodzenie wykonującego czynności, jaka jest struktura organizacyjna pozwanej firmy. Dopiero wówczas możliwa będzie prawidłowa ocena charakteru zwierzchnictwa pozwanego. Strony umowy o współpracy Pozwany (...) Finanse Spółka Akcyjna z siedzibą w W. jest pośrednikiem kredytu hipotecznego w rozumieniu ustawy z 23 marca 2017 roku o kredycie hipotecznym oraz nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego, jak również agentem ubezpieczeniowym w rozumieniu ustawy z 22 maja 2003 roku o pośrednictwie ubezpieczeniowym, działającym na rzecz wielu zakładów ubezpieczeń, czyli tzw. multiagentem. Nadto zajmuje się pośrednictwem w obrocie nieruchomościami oraz pośrednictwem przy leasingu, faktoringu i funduszach inwestycyjnych. Pozwany pośredniczy przy funduszach inwestycyjnych otwartych, funduszach inwestycyjnych zamkniętych, emeryturach czy wcześniejszych spłatach kredytu. Nie był i nie jest pośrednikiem przy zawieraniu umów lokat bankowych i innych produktów depozytowych, jak też nie świadczy takich czynności w ramach outsourcingu usług bankowych. J. T. ma wykształcenie wyższe, z zawodu jest logistykiem, od 1 lipca 2005 roku do 30 czerwca 2018 roku prowadził działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa pieniężnego pod firmą (...). Umowa W dniu 4.05.2009 r. J. T. działając w zakresie swego przedsiębiorstwa - zawarł z (...) S.A. (obecnie i dalej (...) Finanse S.A.) umowę o wspólnym przedsięwzięciu. J. T. został określony w umowie jako agent. W dniu 28.04.2016 r. strony sporządziły tekst jednolity umowy. – k. 117-141 Przedmiot umowy Przedmiotem kontraktu było określenie zasad współpracy pomiędzy (...) Finanse SA a agentem w zakresie pośrednictwa finansowego świadczonego przez agenta na rzecz (...) Finanse SA oraz koordynowania czynności wykonywanych przez podległych agentów i nowych podległych agentów z zakresu pośrednictwa kredytowego, inwestycyjnego i ubezpieczeniowego - § 2 ust. 1 umowy – k.
  10. Usługi określone w ust. 1 agent zobowiązywał się wykonywać w zakresie pośrednictwa kredytowego, inwestycyjnego ( zwanych łącznie pośrednictwem finansowym ) i ubezpieczeniowego, świadczonego przez (...) Finanse SA na rzecz podmiotów współpracujących - § 2 ust. 2 umowy – k.
  11. Świadczenie przez agenta usług opisanych w ust. 1 i 2 miało na celu doprowadzenie do zawarcia umowy o produkt między klientem o podmiotem współpracującym, tj. bankiem, funduszem inwestycyjnym i zakładem ubezpieczeń. Wykonywanie przez agenta konkretnych czynności zmierzających do zawarcia umów o produkt na rzecz poszczególnych podmiotów współpracujących uzależnione było od spełnienia przez agenta warunków wymaganych przez ten podmiot, a określonych w opisach produktów umieszczonych w systemie informatycznym zwanym (...) ( system informatyczny zwany (...) aplikacja internetowa służąca do gromadzenia, przechowywania, edycji danych, które dotyczą procesów biznesowych zachodzących w (...) Finanse SA – definicja ze słowniczka - § 1 pkt 13 umowy ). - § 2 ust. 3 umowy – k. 119 Opisy produktów, o których mowa w ust. 3 podlegały zmianie przez Zespół (...). Zmienione opisy obowiązywały od dnia wskazanego przez Zespół, nie wcześniej jednak, niż od dnia opublikowania w systemie informatycznym zwanym (...) i wysłania drogą elektroniczną do agenta informacji o zmianie. - § 2 ust. 4 umowy – k. 119 Agent nie był upoważniony do zawierania umów o produkt w imieniu banku, zakładu ubezpieczeń lub funduszu inwestycyjnego, z wyjątkiem sytuacji, gdy podmiot współpracujący udzielił agentowi odrębnego pełnomocnictwa do dokonywania czynności prawnych. - § 2 ust. 5 umowy – k. 119 Za wykonywanie czynności określonych w ust. 1, ust. 2 i ust. 3 agentowi należne było wynagrodzenie prowizyjne, płatne na zasadach określonych w § 10 umowy - § 2 ust. 8 umowy – k. 119 Sposób wykonywania powierzonych czynności Agent oświadczał, że dysponuje wiedzą, doświadczeniem oraz uprawnieniami niezbędnymi do należytego wykonywania powierzonych czynności i zobowiązywał się wykonywać je ze szczególną starannością, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa, profesjonalnego charakteru swojej działalności oraz interesu zarówno (...) Finanse SA, jak i klienta - § 3 ust. 1 umowy – k. 120 W zakresie świadczenia usług wynikających z umowy (...) Finanse SA nie wprowadzał ograniczeń odnośnie określenia miejsca oraz czasu ich realizacji przez agenta. Agent świadcząc usługi określone w umowie nie był związany dyspozycjami wydawanymi przez (...) Finanse SA, z zastrzeżeniem ust. 5 - § 3 ust. 2 umowy - k.
  12. Agent świadczył swoje usługi w sposób niezależny, tzn. posiadał swobodę w podejmowaniu decyzji dotyczących sposobu wykonywania przez niego powierzonych mu zadań, mając na uwadze dbałość o interesy (...) Finanse SA - § 3 ust. 3 umowy - k. 120 Agent nie podlegał administracyjnie podporządkowaniu (...) Finanse SA w zakresie świadczenia usług będących przedmiotem umowy - § 3 ust. 4 umowy – k. 120 Agent był obowiązany przestrzegać stosownych regulaminów i instrukcji obowiązujących w (...) Finanse SA, wprowadzonych uchwałami zarządu (...) Finanse SA, w szczególności: a. polityki bezpieczeństwa, b. instrukcji zarzadzania systemem informatycznym służącym do przetwarzania danych osobowych, c. instrukcji obiegu dokumentów, d. regulaminu przechowywania i archiwizacji dokumentów związanych z dystrybucją jednostek uczestnictwa i tytułów uczestnictwa funduszy inwestycyjnych, e. procedur określających sposób i warunki prowadzenia działalności w zakresie pośrednictwa w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa oraz tytułów uczestnictwa, a także doradztwa inwestycyjnego w odniesieniu do takich instrumentów, f. regulaminu wewnętrznego określającego sposób i warunki prowadzenia działalności w zakresie pośrednictwa w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa oraz tytułów uczestnictwa , a także doradztwa inwestycyjnego w odniesieniu do takich instrumentów, g. planów działania zapewniających ciągłe i niezakłócone prowadzenie działalności, h. opisów rozwiązań technicznych i organizacyjnych, zapewniających bezpieczne i prawidłowe wykonywanie powierzonych czynności, i. regulaminu ochrony tajemnicy zawodowej, j. regulaminu kontroli wewnętrznej i nadzoru, k. regulaminu obsługi klientów, l. regulaminu reklamacji. - § 3 ust. 5 umowy – k. 120 Regulaminy i instrukcje, o których mowa w ust. 5 dostępne są poprzez system informatyczny zwany (...). Podlegają one zmianie na podstawie uchwał zarządu (...) Finanse SA. Zmienione regulaminy i instrukcje obowiązują od dnia wskazanego uchwałą zarządu, nie wcześniej jednak niż od dnia opublikowania w systemie informatycznym i wysłania drogą elektroniczną do agenta informacji o zmianie - § 3 ust. 6 umowy – k. 121 Agent oświadczał, że w momencie podpisania umowy zapoznał się z wszelkimi dokumentami wskazanymi w § 3 ust. 5 umowy - § 3 ust. 7 umowy – k.
  13. Udostępnianie urządzeń ( narzędzi ) składników majątku W celu wykonania postanowień umowy zgodnie ze standardami obowiązującymi w (...) Finanse SA oraz w celu zapewnienia kontroli przez (...) Finanse SA należytego wykonywania przez agenta czynności określonych w § 2 ust. 1 i 2, (...) Finanse SA może udostępnić agentowi urządzenia ( narzędzia ) składniki majątku, będące własnością (...) Finanse SA, w tym w szczególności: a. laptop, b. tablet, c. telefon komórkowy, d. samochód osobowy - § 4 ust. 1 umowy – k.
  14. Agent obowiązywał się wykorzystywać udostępnione mu przez (...) Finanse SA narzędzia tylko i wyłącznie w celu wykonywania postanowień niniejszej umowy, w sposób odpowiadający ich właściwościom oraz przeznaczeniu oraz nie powierzać ich osobom trzecim - § 4 ust. 4 umowy – k. 121 W celu wykonania postanowień umowy oraz ochrony swych praw (...) Finanse SA był uprawniony do kontroli sposobu wykorzystywania udostępnionych agentowi urządzeń, w tym w szczególności: skrzynki mailowej, telefonu komórkowego i laptopa - § 4 ust. 9 umowy – k.
  15. Agent był zobowiązany wykorzystywać urządzenia wyłącznie w standardzie (...) Finanse SA z przyjętym systemem zabezpieczeń - § 4 ust. 11 umowy – k. 122 W przypadku wykorzystania powierzonych agentowi przez (...) Finanse SA urządzeń ( narzędzi ) składników majątku w sposób niezgodny z postanowieniami umowy agent zapłaci (...) Finanse SA karę umowną w wysokości wynoszącej maksymalnie 5.000 zł za każdy przypadek naruszenia postanowień umowy w w/w zakresie. Kara będzie płatna w terminie 7 dni od dnia wezwania do zapłaty. Jeżeli szkoda poniesiona przez (...) Finanse SA przewyższy wysokość zastrzeżonej kary, (...) Finanse SA może dochodzić pozostałej części odszkodowania na zasadach ogólnych. - § 4 ust. 15 umowy – k. 122-123 Wynagrodzenie Agent, pod rygorem wypowiedzenia umowy o współpracy ze skutkiem natychmiastowym, nie pobiera od klientów żadnych opłat w zakresie wykonywania powierzonych mu przez (...) Finanse SA i podmioty współpracujące czynności - § 10 ust. 1 umowy - k. 126 Agentowi z tytułu wykonania czynności z zakresu pośrednictwa kredytowego i ubezpieczeniowego oraz inwestycyjnego, które doprowadziły do wypłaty klientowi produktu bankowego, nabycia lub zbycia przez klienta produktu inwestycyjnego oraz zawarcia umowy produktu ubezpieczeniowego i wykonania wszelkich czynności wynikających z niniejszej umowy, przysługuje wynagrodzenie prowizyjne w wysokości określonej w obowiązujących Tabelach Prowizji - § 10 ust. 2 umowy – k. 126 Odpowiedzialność agenta Agent ponosi pełną odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków wynikających z niniejszej umowy - § 11 ust. 2 umowy – k.
  16. W przypadku nieusprawiedliwionej nieobecności na szkoleniu/spotkaniu lub naruszenia któregokolwiek z obowiązków, o których mowa w § 3 ust. 1, ust. 5, ust. 7, § 5 ust. 1, ust. 2, § 6 ust. 2 i ust. 3, § 7 ust. 3 oraz § 9 ust. 1-11 agent zapłaci na rzecz (...) Finanse SA karę umowną w wysokości 2.000 zł. Kary będą płatne w terminie 7 dni od dnia wezwania do zapłaty. Jeżeli szkoda poniesiona przez (...) Finanse SA przewyższy wysokość zastrzeżonej kary, (...) Finanse SA może dochodzić pozostałej części odszkodowania na zasadach ogólnych. - § 11 ust. 4 i 5 umowy – k. 128-
  17. Tajemnica zawodowa Naruszenie przez agenta obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej, a także naruszenie zakazów i nakazów unormowanych w Regulaminie ochrony tajemnicy zawodowej oraz innych regulaminach opublikowanych przez (...) Finanse SA w systemie informatycznym (...) stanowi istotne naruszenie postanowień umowy i skutkuje koniecznością zapłacenia na rzecz (...) Finanse SA kary umownej 5.000 zł za każde z naruszeń. Kary będą płatne w terminie 7 dni od dnia wezwania do zapłaty. Jeżeli szkoda poniesiona przez (...) Finanse SA przewyższy wysokość zastrzeżonej kary, (...) Finanse SA może dochodzić pozostałej części odszkodowania na zasadach ogólnych. - § 12 ust. 5 umowy – k. 129-
  18. Zakaz konkurencji Agent powstrzyma się od wykonywania na rzecz podmiotów prowadzących działalność konkurencyjną względem (...) Finanse SA lub na rachunek własny, wszelkich działań o charakterze identycznym lub zbliżonym do objętych zakresem niniejszej umowy. Ponadto powstrzyma się od świadczenia pomocy w w/w zakresie w jakiejkolwiek formie wobec kogokolwiek - § 13 ust. 1 umowy – k.
  19. W przypadku naruszenia przez agenta zakazu konkurencji, agent zapłaci (...) Finanse SA karę umowna w wysokości 50.000 zł. Kara będzie płatna w terminie 7 dni od dnia wezwania do zapłaty. Jeżeli szkoda poniesiona przez (...) Finanse SA przewyższy wysokość zastrzeżonej kary, (...) Finanse SA może dochodzić pozostałej części odszkodowania na zasadach ogólnych. - § 13 ust. 2 umowy – k.
  20. Korzystanie z oprogramowania W celu wykonania postanowień umowy agentowi zostanie udostępniony przez (...) Finanse SA system informatyczny zwany (...). Pełne prawa autorskie do oprogramowania są własnością (...) Finanse SA. Instalacja oprogramowania jest dopuszczalna wyłącznie na sprzęcie komputerowym i telefonach komórkowych przekazanych do używania agentowi przez (...) Finanse SA w celu wykonania postanowień umowy. Naruszenie przez agenta tych postanowień skutkuje koniecznością zapłacenia na rzecz (...) Finanse SA kary umownej w wysokości 5.000 zł. Kara będzie płatna w terminie 7 dni od dnia wezwania do zapłaty. Jeżeli szkoda poniesiona przez (...) Finanse SA przewyższy wysokość zastrzeżonej kary, (...) Finanse SA może dochodzić pozostałej części odszkodowania na zasadach ogólnych. - § 14 ust. 1-5 umowy – k.
  21. (...) Finanse SA (...) Finanse SA uprawnia agenta do korzystania z logo (...) Finanse SA wyłącznie w celach wynikających z niniejszej umowy. Agent zobowiązuje się do korzystania z logo (...) Finanse SA z zachowaniem wszelkich cech indywidualizujących, w szczególności co do formy, kształtu i kolorystyki, agent zobowiązany jest do uzyskania każdorazowo od zarządu (...) Finanse SA akceptacji projektu wykorzystującego logo (...) Finanse SA. Naruszenie przez agenta tych postanowień skutkuje koniecznością zapłacenia na rzecz (...) Finanse SA kary umownej w wysokości 5.000 zł. Kara będzie płatna w terminie 7 dni od dnia wezwania do zapłaty. Jeżeli szkoda poniesiona przez (...) Finanse SA przewyższy wysokość zastrzeżonej kary, (...) Finanse SA może dochodzić pozostałej części odszkodowania na zasadach ogólnych. - § 15 ust. 1-3 umowy – k. 130-
  22. Kontrola wykonania umowy (...) Finanse SA, a w szczególności upoważnieni pracownicy (...) Finanse SA, mają prawo dokonywania, bez uprzednienia zawiadomienia kontroli działalności agenta w zakresie wykonywania obowiązków wynikających z niniejszej umowy, a w szczególności obowiązku należytego zabezpieczenia danych, zachowania tajemnicy zawodowej oraz wykorzystywania udostępnionych agentowi urządzeń ( narzędzi ) składników majątku wyłącznie w celu realizacji postanowień niniejszej umowy - § 18 ust 1 umowy – k. 132 Agent podda się czynnościom kontrolnym opisanym w regulaminach i instrukcjach obowiązujących w (...) Finanse SA, a w szczególności na żądanie (...) Finanse SA lub upoważnionych pracowników, w każdym czasie udzieli pisemnych lub ustnych wyjaśnień o przebiegu wykonywanych czynności określonych w niniejszej umowie, umożliwi wgląd do wszelkich dokumentów i wszelkich danych mających lub mogących mieć związek z wykonywaniem niniejszej umowy, umożliwi przeprowadzenie oględzin urządzeń, nośników oraz systemów informatycznych służących lub mogących służyć do przetwarzania informacji i danych określonych w niniejszej umowie, a w szczególności tajemnicy zawodowej - § 18 ust. 2 umowy – k. 132 (...) Finanse SA oraz upoważnieni pracownicy, po zidentyfikowaniu nieprawidłowości są uprawnieni do żądania od agenta usunięcia nieprawidłowości, a w szczególności do wstrzymania przetwarzania danych, zastosowania wskazanych środków bezpieczeństwa - § 18 ust. 3 umowy – k. 132 Za odmowę poddania się kontroli lub odmowę wykonania czynności określonych w ust. 2 lub 3, agent może zostać przez (...) Finanse SA obciążony karą umowną w wysokości 3.000 zł - § 18 ust. 4 umowy – k. 132 Okres obowiązywania umowy Umowa zawarta jest na czas nieokreślony § 19 ust. 1 umowy – k. 132 Każda ze stron może w razie istotnego naruszenia umowy przez drugą stronę rozwiązać umowę ze skutkiem natychmiastowym. Poprzez istotne naruszenie umowy przez agenta rozumie się w szczególności naruszenie obowiązków wymienionych w § 2 ust. 9, § 3 ust. 1, ust. 5, ust. 7, § 4 ust. 13 i 14, § 5 ust. 1 i 2, § 6 ust. 2 i 3, § 7 ust. 3, § 9ust. 1-12, § 12 ust. 1-5, § 13 ust. 1 i 2, § 14 ust. 2 i 4 oraz § 15 ust. 2 i 3, § 16 ust. 1-7, § 18 ust. 2 i 3 i (...) SA może rozwiązać umowę ze skutkiem natychmiastowym. Rozwiązanie umowy ze skutkiem natychmiastowym dotyczy również ciężkiego naruszenia regulaminów, instrukcji i procedur, o których mowa w § 3 ust. 5 niniejszej umowy - § 19 ust. 4 i 5 umowy – k.
  23. Postanowienia końcowe Zmiana umowy wymaga formy pisemnej z wyjątkiem: a. zmian regulaminów i instrukcji określonych w § 3 ust. 5, których tryb zmian został określony w § 3 ust.
  24. b. zmiany opisów produktów wymienionych w § 2 ust. 3 i § 5 ust. 2, których tryb zmian został określony w § 5 ust.
  25. Struktura organizacyjna spółki (...) SA Centrala spółki mieści się w W., a na terenie całej Polski znajdują się oddziały firmy, w których pracują agenci. Są to przedsiębiorcy świadczący usługi na rzecz (...) Finanse S.A. w oparciu o umowy agencyjne. W oddziale jest wybierana osoba agenta – lidera do komunikacji agentów z zarządem spółki, organizująca techniczną stronę pracy biura. Funkcja nie jest powierzana na podstawie odrębnej umowy, nie wiąże się z dodatkowymi profitami, ani szczególnymi uprawnieniami, bądź obowiązkami. Agenci pracujący w oddziale nie są merytorycznie podporządkowani tej osobie. Agenci-liderzy odbywają spotkania z zarządem, na których omawiane są wyniki finansowe oraz stwierdzone nieprawidłowości. J. T. pełnił w oddziale (...) funkcję agenta lidera. Oddziały są wizytowane przez przedstawicieli zarządu raz w miesiącu. Zarząd spółki może żądać usunięcia nieprawidłowości, ale nie może formułować wobec agentów wiążących poleceń merytorycznych co do sposobu załatwienia sprawy. Nie może jednostronnie pozbawić agenta obsługi klienta, przejąć takiej obsługi, bądź przekazać jej innemu agentowi. W wypadku złożenia przez klienta reklamacji w związku z działaniem doradcy, na zasadzie porozumienia, obsługę może przejąć inny agent. Podobnie, jeśli dwóch agentów otrzymuje kontakt do klienta z różnych źródeł, porozumiewają się (czasem przy pomocy dyrektora) co do tego, który z nich zajmie się jego obsługą. Kontrola była dokonywana także poprzez instytucję tzw. tajemniczego klienta. Szczegółowa analiza powyższej umowy oraz struktury organizacyjnej pozwanego pozwala wyprowadzić następujące wnioski i to bez szczegółowej analizy obowiązujących przyjmujących zlecenie ( agentów ) instrukcji i regulaminów opisanych w § 3 ust. 5 umowy. Zatem wbrew temu co przyjął Sąd Okręgowy, brak tych dokumentów w materiale dowodowym sprawy nie stanowił przeszkody do oceny zakresu i charakteru zwierzchnictwa pozwanego (...) Finanse SA nad działalnością agentów świadczących usługi na jego rzecz.
  26. Kluczową kwestią było ustalenie zakresu zwierzchnictwa pozwanego i jego charakteru nad działalnością agentów wykonujących usługi na jego rzecz. Na pierwszy rzut oka wydawałoby się, że agenci mieli dużą swobodę w prowadzeniu swojej działalności o czym świadczyć mógłby zapis § 3 ust. 2, 3 i 4 umowy, ale w rzeczywistości jest to złudne. Praktycznie swoboda agentów była niewielka, bo większość zakresu wykonania umowy uzależniona była od regulaminów, instrukcji i mechanizmów kontroli i nadzoru obowiązujących z woli pozwanego lub podmiotów współpracujących, tzn. banków, zakładów ubezpieczeń i funduszy. a. W § 3 ust. 2 umowy przyjęto, że w zakresie świadczenia usług (...) SA nie wprowadza ograniczeń odnośnie określenia miejsca oraz czasu ich realizacji przez agenta. Agent świadcząc usługi określone w umowie nie jest związany dyspozycjami wydanymi przez pozwanego, z zastrzeżeniem ust.
  27. Podkreślić w tym miejscu należy, że w ust. 5 opisano 12 regulaminów i instrukcji obowiązujących w (...) Finanse SA, w tym dotyczących m.in. polityki bezpieczeństwa, instrukcji obiegu dokumentów, opisów rozwiązań technicznych i organizacyjnych, zapewniających bezpieczne i prawidłowe wykonywanie powierzonych czynności, regulamin kontroli wewnętrznej, regulamin obsługi klientów, regulamin reklamacji. Ale to jeszcze nie wszystko, bowiem pozwany określił także sposób korzystania z urządzeń, w tym laptopa, tabletu, komórki ( § 4 ), posiadał własny system informatyczny (...) ( § 14 ), którym agenci powinni się posługiwać, podlegał mechanizmom kontroli wykonania umowy ( § 18 ), itd. Z kolei w § 9 określającym prawa i obowiązki stron, w ust. 5 agent zobowiązany został do stosowania się do wszystkich postanowień procedur przekazanych przez podmioty współpracujące oraz do procedur wewnętrznych i regulaminów w (...) Finanse SA. Dodatkowo agenta obowiązywał zakaz konkurencji - § 13 umowy. b. W § 3 ust. 3 umowy przyjęto, że agent świadczy swoje usługi w sposób niezależny, tzn. posiada swobodę w podejmowaniu decyzji dotyczących sposobu wykonywania przez niego powierzonych mu zadań, ale jeśli zestawi się to z obowiązkiem podporządkowania się 12 regulaminom i instrukcjom z ust. 5, a także kolejnym zapisom chociażby z § 5 – wykonywanie czynności z zakresu pośrednictwa kredytowego, § 6 – wykonywanie czynności z zakresu pośrednictwa produktami inwestycyjnymi czy § 7 – wykonywanie czynności z zakresu pośrednictwa ubezpieczeniowego, czy § 9 ust. 1 w zw. z § 11 ust. 4 pkt a – o obowiązkowym udziale w szkoleniu, które miało zapewne służyć wypracowaniu obowiązujących w firmie wspólnych sposobów działania to wyraźnie widać, że zakres swobody jest znacznie zawężony. c. W § 3 ust. 4 umowy przyjęto, że agent nie podlega administracyjnie podporządkowaniu (...) Finanse SA w zakresie świadczenia będących przedmiotem umowy, ale zapis ten jest całkowicie niezrozumiały, skoro strony umową regulowały między sobą stosunek cywilnoprawny – umowę agencji. Wydaje się, że jest to zapis pusty, bowiem nie sposób wyobrazić sobie podporządkowania administracyjnego w stosunku cywilnym.
  28. Skoro pozwany zdecydował się wprowadzić do umowy związanie agentów dyspozycjami obowiązującymi w (...) Finanse SA, to robił to w określonych celach. Niewątpliwie miało to służyć wypracowaniu ujednoliconych wzorów i mechanizmów działania w całej firmie, co jest rzeczą zrozumiałą. Drugim z celów było zapewne uzyskanie odpowiednich mechanizmów kontrolnych i nadzorczych, o czym świadczy obowiązek stosowania procedur wewnętrznych i regulaminów ( § 9 ust. 5 ), obowiązek poddania się czynnościom kontroli ( § 18 ) i wreszcie obowiązek zapłaty kary umownej łącznie w 9 przypadkach ( § 4 ust. 15, § 11 ust. 4, § 12 ust. 5, § 13 ust. 2, § 14 ust. 5, § 15 ust. 3, § 18 ust. 4, § 19 ust. 6, § 21 ust. 4 ), gdy stwierdzi się określone naruszenia, aż po możliwość rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym w przypadku dokonania naruszeń ( wskazano naruszenia z 13 paragrafów w umowie liczącej tych paragrafów 22 ), bo naruszenia takie kwalifikowano jako istotne naruszenie umowy ( § 19 ust. 4 i 5 ).
  29. Przyjąć trzeba założenie, że wprowadzone mechanizmy opisane w punktach wyżej przez pozwanego służyć miały wypracowaniu właściwych mechanizmów kontroli i nadzoru. O tym jakie mechanizmy zastosowano i na ile były one skuteczne i kompleksowe decydował pozwany, bo to pozwany przyjmował te rozwiązania i wprowadzał je do umowy swoimi jednostronnymi decyzjami ( § 3 ust. 6 i 7 w zw. z § 22 ust. 3 umowy ).
  30. Sens przyjęcia jakichkolwiek rozwiązań kontrolnych jest taki, aby był to system spójny i efektywny, który zapobiegałby nadużyciom. Zakres oszukańczej działalności agenta J. T. ( ok. 100 poszkodowanych w okresie 4 lat – zeznania świadka M. F. – k. 401v-402 ), z wykorzystaniem, w przypadku powódki J. H., lokalu oddziału w P., służbowej skrzynki mailowej, służbowych druków, służbowych pieczęci jednoznacznie wskazuje, że przyjęty model kontroli się nie sprawdził. Albo był sprawowany nieefektywnie albo był po prostu dziurawy. Warto odnotować, że po ujawnieniu przestępczej działalności J. T. do systemu informatycznego wprowadzono tzw. alert na słowa „lokata” albo „inwestycja”.
  31. Sposób ukształtowania wynagrodzenia w postaci prowizji od dokonanych czynności jednoznacznie wskazuje, że działania poszczególnych agentów były wykonywane w interesie i na rachunek własny powierzającego. Z tego co wypracowali agenci na rzecz pozwanego ustalano wynagrodzenie prowizyjne agenta.
  32. Wniosek z powyższych rozważań jest taki, że zwierzchnictwo pozwanego nad działalnością podległych agentów wykonujących usługi w ramach umów agencyjnych było niezwykle szerokie. Uzasadnia to przyjęcie, że agenci wykonując usługi w ramach umowy agencyjnej podlegali jednak kierownictwu pozwanego i mieli obowiązek stosowania się do jego wskazówek pod rygorem obowiązku zapłaty kar umownych lub rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym wobec istotnego naruszenia umowy. Były to działania wykonywane w interesie i na rachunek własny powierzającego. O tym świadczy także sposób kształtowania wynagrodzenia agentów za świadczone usługi. Pozwala to przyjąć odpowiedzialność pozwanego za działania podległego mu agenta J. T. na podstawie art. 430 kc w związku z podleganiem agenta kierownictwu pozwanego i obowiązkiem stosowania się do jego wskazówek. Spółka (...) SA oraz agenci, którymi pozwany się posługuje, podlegają także nadzorowi (...) oraz UOKIK. Nadto, współpracując z bankami i zakładami ubezpieczeń muszą spełniać szereg wymogów co do procedur w zakresie obsługi klienta stosowanych przez te instytucje. Jest rzeczą zrozumiałą, że z uwagi na charakter działalności prowadzonej przez pozwanego i podległych mu agentów działania te były objęte także regulacjami dotyczącymi podmiotów działających na rynku finansowym. Wreszcie rozważeniu należy poddać ostatnią kwestię, czy do wyrządzenia powódce szkody doszło przy wykonywaniu powierzonych J. T. czynności a nie jedynie przy okazji ich wykonywania. Okoliczności zawarcia umowy o lokatę bankową przez powódkę za pośrednictwem J. T.. W 2012 r. powódka wraz z mężem była zainteresowana zakupem mieszkania w P.. Powódka konsultowała kwestie kredytu hipotecznego z doradcą (...), który ostatecznie pośredniczył w załatwieniu kredytu hipotecznego na zakup nieruchomości. J. T. reprezentował (...) SA ( dawna nazwa pozwanego ). Pomiędzy powódką a (...) SA została zawarta ustna umowa zlecenia dotycząca prezentowania zleceniodawcy przez przyjmującego zlecenie oferty podmiotów, na rzecz których prowadzi usługi pośrednictwa finansowego. Potwierdzenie zawarcia tej umowy znalazło się w dokumencie oświadczenia o przyjęciu informacji w sprawie przetwarzania danych osobowych, podpisanym przez powódkę w dniu 4 kwietnia 2012 roku. Powódka wraz z mężem z uwagi na pomyślną współpracę w zakresie pośredniczenia w kredycie mieszkaniowym mieli do J. T. zaufanie. Dowód: wydruk wiadomości e-mail (k. 13-21), oświadczenie o przyjęciu informacji w sprawie przetwarzania danych osobowych z dnia 4 kwietnia 2012 r. (k. 113), umowa o kredyt hipoteczny z dnia 20 kwietnia 2012 r. (k. 420-425), zeznania świadka Z. H. (e-protokół rozprawy z dnia 8 kwietnia 2019 r. 00:05:34 – 00:44:27 k. 360-361v), zeznania świadka J. T. ( e-protokół rozprawy z dnia 8 stycznia 2020 r. 00:01:06 – 00:32:51 k. 449-450), zeznania powódki (e-protokół rozprawy z dnia 8 stycznia 2020 r. 00:33:06 – 00:44:58 k. 450-451). Wiosną 2017 r. z powódką skontaktował się J. T., który przedstawił jej ofertę kredytową. Powódka wraz z mężem była zainteresowana kredytem hipotecznym na zakup nowego domu. J. T. przysłał powódce kilka ofert kredytu. W kwietniu 2017 r. J. T. za pośrednictwem wiadomości e-mail przedstawił powódce ofertę lokaty bankowej terminowej. Poinformował powódkę, że firma (...) oferuje nowe usługi i współpracuje z (...). Wiadomości e-mail były kierowane ze skrzynki (...) Powódka po rozmowie z mężem postanowiła odłożyć w czasie decyzję o zakupie domu i zainwestować w lokatę. Powódka wraz z mężem sprawdziła oferty innych lokat w innych placówkach finansowych oraz sprawdziła stronę internetową pozwanej spółki, na której znajdowało się logo (...) i oferta przedstawiona przez J. T. wydawała im się korzystna. Powódka posiadała wraz z mężem oszczędności w wysokości 100.000 zł i była zainteresowana lokatą na okres 6 miesięcy. Małżonkowie H. uważali propozycję J. T. za bezpieczną, nie chcieli ryzykować z inwestycjami, a do J. T. mieli zaufanie. W dniu 28 kwietnia 2017 r. powódka zawarła za pośrednictwem J. T. umowę bankowej lokaty terminowej nr (...). Jako druga strona tej czynności wskazany był (...) SA z siedzibą w W.. Zgodnie z § 1 w/w umowy, za pośrednictwem (...) SA powódka, na podstawie przedmiotowej umowy otworzyła lokatę terminową w (...) na kwotę 100.000 zł. Lokata została zawarta na okres 6 miesięcy. Oprocentowanie lokaty miało wynosić 3,6% w skali roku i miało być stałe w całym okresie trwania umowy. Odsetki z tytułu zawartej lokaty za cały czas jej trwania miały wynosić 1.800 zł, pod warunkiem utrzymania lokaty przez cały okres 6 miesięcy. Wypłata zdeponowanych na lokacie środków wraz z należnymi odsetkami (po potrąceniu podatku), nastąpić miała przelewem w dniu zakończenia lokaty na ten sam rachunek bankowy, z którego został wykonany przelew zasilający lokatę. Wypłata środków maiła nastąpić automatycznie, bez konieczności składania dodatkowej dyspozycji. Powódka dokonała wpłaty środków pieniężnych na rachunek bankowy wskazany w umowie, będący w dyspozycji(...). Numer konta podany w dokumencie umowy nie był numerem rachunku (...) SA, ale prywatnego konta J. T.. Powódka otrzymała przedpłaconą kartę upominkową do (...) o wartości 1.000 zł. Umowa została podpisana w oddziale pozwanego w P. przez powódkę oraz przez J. T. jako doradcę finansowego, który dodatkowo opieczętował umowę pieczątką firmową (...) SA i pieczątką imienną. W dniu 28 października 2017 r. został zawarty aneks do umowy bankowej lokaty terminowej, na podstawie którego wydłużony został okres na jaki została lokata zawarta, tj. na okres kolejnych 6 miesięcy – do dnia 2 maja 2018 r. Oprocentowanie zostało ustalone na 3,9% w skali roku i było stałe w całym okresie trwania umowy. Łączne odsetki z tytułu zawartej lokaty za cały okres jej trwania, tj. za okres 12 miesięcy miały wynieść 3.900 zł, pod warunkiem utrzymania lokaty przez cały okres. Aneks został podpisany przez powódkę i J. T. oznaczonego jako Dyrektora Oddziału, który opieczętował aneks pieczątką firmową (...) Finanse SA oraz pieczątką służbową – imienną. Podczas współpracy z firmą (...) SA powódka kontaktowała się tylko z J. T.. Dowód: umowa bankowej lokaty terminowej z dnia 28 kwietnia 2017 r. (k. 9), aneks do umowy bankowej lokaty terminowej (k. 10), potwierdzenia przelewów (k. 11-12), wydruk wiadomości e-mail (k. 13-21), oświadczenie o przyjęciu informacji w sprawie przetwarzania danych osobowych z dnia 4 kwietnia 2012 r. (k. 113), zeznania świadka Z. H. (e-protokół rozprawy z dnia 8 kwietnia 2019 r. 00:05:34 – 00:44:27 k. 360-361v), zeznania świadka J. T. (e-protokół rozprawy z dnia 8 stycznia 2020 r. 00:01:06 – 00:32:51 k. 449-450), zeznania powódki (e-protokół rozprawy z dnia 8 stycznia 2020 r. 00:33:06 – 00:44:58 k. 450-451). Czasokres przestępczej działalności J. T. Według zeznań świadka M. F. pełniącej w pozwanej firmie stanowisko dyrektora działu prawnego J. T. prowadził swą przestępczą działalność przez okres 4 lat, poszkodowanych było ok. 100 osób, a łączna wysokość szkody to mniej więcej 2.000.000 zł. – k 401-402 Dla prawidłowej identyfikacji przesłanki wyrządzenia szkody przy wykonywaniu czynności powierzonej w rozumieniu art. 430 k.c. decydujące znaczenie ma, to, czy czynność, której wykonanie przez podwładnego doprowadziło do wyrządzenia osobie trzeciej szkody, wchodziła w zakres czynności powierzonych, czy też szkoda została wyrządzona wskutek innej czynności. W doktrynie przyjmuje się słusznie, że odpowiedzialność zwierzchnika zachodzi także wówczas, gdy wyrządzenie szkody stało się możliwe z uwagi na to, że sprawca, będąc podwładnym w rozumieniu art. 430 kc działał pod pozorem wykonywania powierzonych mu czynności. W takiej sytuacji niezbędne jest wystąpienie normalnego związku przyczynowego między szkodą, a wyrządzającym ją zachowaniem podwładnego, mieszczącym się w pojęciu „wykonywania powierzonej mu czynności”. Istnienia takiego związku nie wyłącza więc - automatycznie - wadliwe, sprzeczne z prawem, a nawet ukierunkowane na osobisty cel, działanie podwładnego. Taki przypadek miał miejsce w niniejszej sprawie. W tych okolicznościach także przesłanka wyrządzenia przez podwładnego szkody z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej jej czynności została spełniona. W ocenie Sądu Apelacyjnego pozwany kładł nadmierny nacisk na kwestię tego czy w ramach reklamy, zwłaszcza internetowej firmy była mowa o możliwości zawarcia umowy o bankową lokatę terminową i ewentualnie na jakich warunkach mogło do tego dojść. Istotne było, że w tych reklamach była mowa o inwestycjach oszczędnościowych oraz o pośrednictwie w zakresie produktów inwestycyjnych. To, że pozwany działa na rynku usług finansowych w szerokim rozumieniu było bezsporne. Nadmierny nacisk kładł na to jaką funkcję w ramach pozwanej firmy pełnił J. T.. Czy był on dyrektorem oddziału w P., czy agentem liderem, czy mogło dojść do podpisania umowy w tej placówce, czy powinno nastąpić to w banku. Wreszcie kładł nadmierny nacisk na to, czy umowę przygotowano na aktualnym druku służbowy oraz czy dokument opieczętowano pieczęcią, którymi J. T. mógł czy nie mógł się posługiwać. Ma rację skarżąca, że w niniejszej sprawie występowała ona jako konsument i to z jej punktu widzenia oraz jej możliwości poznawczych należy oceniać okoliczności tej sprawy. Z całą pewnością nie sposób uznać, że właściwe będzie w sprawie powołanie się na zakres obowiązków wynikających z umowy o współpracy między pozwanym i J. T., zakresu posiadanych pełnomocnictw, czy sposobu wewnętrznej organizacji przedsiębiorstwa, w tym możliwości posługiwania się drukami służbowymi, służbowymi pieczęciami, obiegiem dokumentów itp. Słusznie skarżąca podnosi, że nie miała one dostępu do tych materiałów i podejmując decyzję o zawarciu umowy nie mogła się nimi kierować. Z punktu widzenia działań powódki były to okoliczności nieistotne, albowiem kluczowa kwestia jest zupełnie inna. Otóż podnieść należy, że to J. T. nawiązał kontakt z powódką J. H., działając w ramach pozwanej firmy, powołując się na wcześniejsze relacje, przedkładając propozycję kredytową i ostatecznie to on zaproponował odłożenie w czasie decyzji o pobraniu kredytu, przedstawiając korzystną ofertą bankowej lokaty terminowej. Jeśli kontakt z powódką J. T. prowadził ze służbowej skrzynki mailowej z nazwą firmy, która zajmowała się pośrednictwem na rynku finansowym, jeśli do kontaktu osobistego dochodziło w siedzibie firmy w P., jeśli J. T. przygotował dokumentację umowy, na druku firmowym i z pieczęciami imiennymi, a z treści umowy wynika, że umowa jest zawierana za pośrednictwem (...) SA, którego reprezentował J. T., a powódka działała w zaufaniu do J. T., który wcześniej w ramach tej samej firmy pośredniczył w zawarciu umowy kredytowej, to nie sposób czynić powódce jakiegokolwiek zarzutu, że dopuściła się zaniedbań ze swej strony. Z drugiej zaś strony trzeba jasno stwierdzić, że przyjęte u pozwanego mechanizmy kontroli i nadzoru nie zadziałały prawidłowo, za co niewątpliwie ponosi odpowiedzialność on sam. W tych okolicznościach to, czy pozwany zajmował się także pośrednictwem przy zawieraniu lokat bankowych nie miało istotnego znaczenia. Jeśli przedstawiciel firmy składa określoną ofertę świadczenia finansowego w siedzibie firmy, to brak podstaw do prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony klienta, czy aby rzeczywiście podmiot z którego przedstawicielem prowadzi rozmowy rzeczywiście ma swej ofercie złożoną mu propozycję, na jakich warunkach i w jaki sposób powinna być ona realizowana. W tych okolicznościach Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się również podstaw, aby przyjąć jakiekolwiek przyczynienie się powódki do powstania szkody, co miałoby skutkować obniżeniem należnego jej odszkodowania. Wysokość odszkodowania. Powódka domagała się przyznania odszkodowania w wysokości 103.900 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 4.05.2018 r., tj. w takim zakresie jaki wynikał z zawartej umowy o bankową lokatę terminową. Taki sposób wyliczenia szkody nie mógł być zaakceptowany. Wcześniej była już mowa o tym, że nie było podstaw do zastosowania w niniejszym przypadku reguł wynikających z art. 97 kc, albowiem działania J. T. od początku do końca były oszukańcze. Zatem nie można było przyjąć, że doszło do zawarcia ważnej umowy o bankową lokatę terminową na warunkach podanych przez J. T., w tym z przewidzianym oprocentowaniem 3,9% rocznie. Powódka wpłaciła kwotę 100.000 zł i tę kwotę powinien jej zrekompensować pozwany ponoszący odpowiedzialność za działania swego agenta z mocy art. 430 kc. Odsetki ustawowe za opóźnienie. W ocenie Sądu Apelacyjnego powódce należą się odsetki ustawowe za opóźnienie od upływu terminu zakreślonego pozwanemu do naprawy szkody. Powódka wezwała pozwanego do zapłaty pismem z dnia 29.06.2018 r., zakreślając termin 5 dni od otrzymania wezwania. – k. 30-
  33. Nie wiadomo kiedy pozwany to pismo odebrał. Natomiast pozwany odmówił zapłaty odszkodowania pismem z dnia 10.07.2018 r. – k. 32-34 Zatem od tej daty należało przyznać powódce odsetki ustawowe za opóźnienie. Wnioski końcowe Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w części, zasądzając od pozwanego na rzecz powódki kwotę 100.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10.07.2018 r. do dnia zapłaty – art. 386 § 1 kpc. Dalej idącą apelację powódki oddalono. – art. 385 kpc. Mając na względzie, że powódka uległa w sprawie w niewielkim zakresie Sąd Apelacyjny obciążył kosztami procesu za obie instancje pozwanego w całości. – art. 100 kpc i 108 kpc. Na koszty za I instancję złożyły się: opłata od pozwu – 5.245 zł i koszty zastępstwa – 5417 zł – łącznie 10.672 zł. Koszt za postępowanie odwoławcze to: opłata od apelacji – 5.195 zł i koszty zastępstwa 4.050 zł – łącznie 9.245 zł. Mikołaj Tomaszewski Jerzy Geisler Bogdan Wysocki

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.