pozwana w żadnym stopniu nie przyczyniła się do wytoczenia powództwa, a co za tym idzie do konieczności poniesienia przez powodów kosztów związanych z jego wytoczeniem – co ma znaczenie w kontekście roszczenia o zwrot kosztów procesu. Podniesiono również, że tylko Sąd może zwaloryzować kwotę kaucji mieszkaniowej, toteż gmina R. nie miała możliwości uwzględnienia roszczeń powodów na etapie poprzedzającym wytoczenie powództwa. Uzasadniając swoje stanowisko pełnomocnik gminy zauważył, że właściwszym miernikiem ustalania wartości kaucji mieszkaniowej byłoby przeciętne wynagrodzenie netto, a nie brutto. Istotna zmiana siły nabywczej pieniądza w latach
w zakresie waloryzacji wierzytelności o zwrot kaucji wpłaconej przez najemcę przed dniem 12 listopada 1994 r. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, że wierzytelność najemcy obejmująca zwrot sumy pieniężnej wpłaconej wynajmującemu jako tzw. kaucja mieszkaniowa stanowi wierzytelność pieniężną i to wierzytelność w sensie ścisłym, do której można stosować na zasadach ogólnych art.
Wcześniej jeszcze Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 października 1999 r., sygn. akt K 33/99) przyjął, że przepis art. 62 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych, w zakresie w jakim wyłącza możliwość waloryzacji kaucji mieszkaniowej, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Należy w tym miejscu podnieść, że z umowy najmu wynika, że powód J. J.
stanowi, że jeżeli przedmiotem zobowiązania od chwili jego powstania jest suma pieniężna, spełnienie świadczenia następuje przez zapłatę sumy nominalnej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. §2 tego przepisu dopuszcza zastrzeżenie waloryzacji w umowie ( verba legis ustalenie innego niż pieniądz polski miernika wartości). §3 tego przepisu przewiduje, że w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Powyższy przepis statuuje zasadę nominalizmu. Spełnienie świadczenia pieniężnego (wierzytelności pieniężnej sensu stricto) powinno nastąpić w takiej wysokości, jaka została zastrzeżona w umowie, niezależnie od tego, czy pomiędzy zaciągnięciem zobowiązania a jego wykonaniem doszło do zmiany siły nabywczej pieniądza. Zmiana siły nabywczej pieniądza to zjawisko stałe. W praktyce gospodarczej ostatnich 30 lat gospodarka boryka się z problemem inflacji, tj. spadku siły nabywczej pieniądza. Zjawisko to ma swoje korzenie we wzroście ilości pieniądza w obiegu (chodzi przy tym głównie o tzw. pieniądz bankowy kreowany przez banki komercyjne), za którym nie nadąża odpowiedni wzrost ilości dóbr i usług. Skutkuje to tym, że wzrastają ceny (nominalne) dóbr i usług, przez co spada siła nabywcza jednostki pieniężnej (np. 1 złotego, 1 euro, 1 dolara itp.). Normalne zmiany siły nabywczej pieniądza mieszczą się w granicach ryzyka gospodarczego ponoszonego przez strony stosunków cywilnoprawnych. Ciągłe dostosowywanie wysokości świadczenia do zmieniającej się siły nabywczej pieniądza mogłoby sparaliżować obrót gospodarczy i prawny. Jedynie istotna zmiana siły nabywczej pieniądza, zgodnie z art.
rodzi możliwość żądania, aby wysokość świadczenia określił sąd, mając na uwadze zasady współżycia społecznego i interesy stron. Waloryzacja sądowa jest wyjątkiem od zasady nominalizmu oraz ma charakter subsydiarny, gdyż oznacza brak lub nieadekwatność umownych klauzul waloryzacyjnych, jak również niemożność porozumienia się stron co do wysokości świadczenia już po tym, jak istotna zmiana siły nabywczej pieniądza się zaktualizowała. W doktrynie zwraca się uwagę na fakt, że waloryzacja sądowa jest z jednej strony odmianą klauzuli rebus sic stantibus (choć pozbawioną przesłanki nadzwyczajnej zmiany stosunków oraz pozbawioną możliwości rozwiązania umowy), zaś z drugiej strony jest instrumentem prawa sędziowskiego, co wyraża się w stwierdzeniu, że sąd „może” (a zatem nie musi) sprawiedliwie rozłożyć ciężar spełnienia świadczenia. Ustawa nie wskazuje żadnych kryteriów waloryzacji sądowej, pozostawiając to uznaniu sądu (tak Wiśniewski T. [w:] Kodeks cywilny, komentarz pod red. Jacka Gudowskiego, tom III, Zobowiązania, Część ogólna, uwagi do art.
k.c.). W niniejszej sprawie Sąd uznał, że zaktualizowała się podstawowa przesłanka waloryzacji sądowej w postaci istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. W momencie dokonywania wpłaty kaucji przez powoda kwota 1 495 040 zł odpowiadała 90, 80% średniego wynagrodzenia miesięcznego. Jak ujawniła rozprawa, żądanie pozwu oparte było na współczynniku 145, 20%. Współczynnik 145, 20% uzyskano poprzez przyrównanie kwoty 1 495 040 zł (wysokość wpłaconej kaucji) do kwoty 1 029 637 zł (średnie wynagrodzenie w roku 1990). Jednakże z treści decyzji z dnia 26 października 1990 r. jednoznacznie wynika, że kwota 1 495 040 zł nie została zapłacona jednorazowo już w roku 1990, lecz że jej spłata została rozłożona na 12 równych rat miesięcznych płatnych od listopada 1990 r. do października 1991 r. Spośród 12 rat, na jakie rozłożono wpłatę kaucji mieszkaniowej, tylko 2 z nich przypadły na rok 1990, natomiast aż 10 zapłacono już w 1991 r., gdy przeciętne wynagrodzenie miesięczne było już znacznie wyższe z uwagi na hiperinflację wywołaną transformacją ustrojową. Z tych 12 składników (2 x 1 029 637 zł i 10 x 1 770 000 zł) wyciągnięto średnią arytmetyczną przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w okresie listopad 1990 r. – październik 1991 r., która wynosi 1 646 607 zł. Tak zatem kształtowało się przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w okresie, w którym powodowie wpłacali kaucję. Z tego punktu widzenia wpłacona przez nich łącznie kaucja 1 495 040 zł odpowiada współczynnikowi 90, 80% średniego przeciętnego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej za okres listopad 1990 r. – październik 1991 r. Obecnie kwora 149, 50 zł, którą gmina R. zaoferowała powodom jako rozliczenie wpłaconej kaucji (vide pismo z dnia 28 lipca 2020 r.) przedstawia znacznie mniejszą siłę nabywczą w relacji do aktualnego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej (2, 89%). Powyższe obrazuje zarazem skalę spadku siły nabywczej pieniądza w Polsce w okresie ostatnich 30 lat. Tak znaczny spadek siły nabywczej pieniądza wyczerpuje znamiona „istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza” i skutkuje tym, że zwrot powodom kaucji mieszkaniowej w kwocie nominalnej naruszałby ich uzasadnione interesy W dalszej kolejności Sąd zważył, że w niniejszej sprawie celowe jest zastosowanie kryterium przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia dla ustalenia, jaka była ekonomiczna wartość wpłaconej kaucji w latach 1990 - 1991 i jakiej kwocie odpowiada ta wartość według zarobków na datę zamknięcia rozprawy. Należy zwrócić uwagę na zalety takiego rozwiązania – średnie wynagrodzenie w gospodarce narodowej jest kryterium obiektywnym, powszechnym oraz ściśle związanym z kondycją polskiej gospodarki. Do porównania Sąd przyjął wartość średniego wynagrodzenia brutto, biorąc pod uwagę, że przyjęcie wyjściowych wartości brutto, a końcowych netto zachwiałoby założenia i istotę tej metody, jak również, że ubruttowienie wynagrodzenia kilkanaście lat po wpłacie przez powoda kaucji nie uwzględnia faktu, że również wcześniej, w poprzednim systemie gospodarczym przewidziane były różne świadczenia socjalne dla pracowników i obywateli (tak też wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt III Ca 484/15). Świadczenia te były również przenoszone do nowego ustawodawstwa demokratycznego państwa. W dalszej kolejności Sąd zważył, że skoro kwota 1 495 040 zł odpowiadała w okresie wpłaty kaucji 90, 80% ówczesnego średniego wynagrodzenia, to ustalenie, jaką realną wartość gospodarczą w ówczesnych realiach przedstawiała ta kwota, powinno być odniesione do przeciętnego wynagrodzenia w dacie zamknięcia rozprawy (art. 316 §1 k.p.c.). Jak wynika z dopuszczonego przez Sąd z urzędu dowodu z treści komunikatu Prezesa GUS z dnia 10 listopada 2020 r. przeciętne wynagrodzenie w trzecim kwartale 2020 r. wyniosło 5168, 93 zł. 90, 80% tej kwoty to kwota 4693, 39 zł. Taką wartość w momencie zamknięcia rozprawy przedstawiała wpłacona przez powodów kaucja mieszkaniowa przy przyjęciu miernika średniego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej. Powstaje pytanie, czy Sąd powinien taką właśnie kwotę zasądzić, tj. dążyć do tego, aby ukształtowane w ten sposób świadczenie rygorystycznie odpowiadało ekonomicznej wartości kaucji mieszkaniowej w momencie jej wpłaty w latach 1990 – 1991. W ocenie Sądu za równomiernym (a nie jednostronnym) rozłożeniem ujemnych skutków zmiany siły nabywczej pieniądza przemawiają w niniejszej sprawie następujące okoliczności. Po pierwsze Sąd zwrócił szczególną uwagę na stosunki łączące powodów oraz pozwaną na przestrzeni lat, co miał obowiązek uczynić, gdyż art.
każe brać pod uwagę przy waloryzacji sądowej słuszne interesy stron oraz kierować się zasadami współżycia społecznego. Sąd zważył zatem, że powodowie w 1990 r. otrzymali przydział na mieszkanie przy ul. (...), które od tego czasu zajmowali, zaś w dniu 18 czerwca 2020 r. skorzystali z możliwości wykupu tego mieszkania, uzyskując atrakcyjną bonifikatę odpowiadającą 75% wartości rynkowej mieszkania. Ostatecznie zatem gmina R. sprzedała powodom lokal o wartości rynkowej 165 585 zł za cenę 41 396, 25 zł. Okoliczność ta nie jest bez znaczenia dla niniejszej sprawy, gdyż powództwo w niej wytoczone nie jest powództwem stricti iuris. Nawiasem mówiąc, gdyby było powództwem stricti iuris, to Sąd w zasadzie powinien zasądzić kwotę 149, 50 zł, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Jednakże sprawiedliwe rozłożenie skutków istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza zakłada badanie tak prawnych jak i pozaprawnych okoliczności sprawy. Nie sposób też nie zauważyć, że gdy przy zawieraniu umowy najmu powód złożył wniosek o rozłożenie wpłaty kaucji mieszkaniowej na raty, Prezydent Miasta R. wniosek ten uwzględnił, co ułatwiło powodom zamieszkanie w lokalu przy ul. (...). Po drugie Sąd zważył, że pozwana nie ponosi odpowiedzialności za zjawisko istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. To zjawisko gospodarcze o charakterze obiektywnym, wynikające z przejścia z gospodarki socjalistycznej, nakazowo – rozdzielczej do gospodarki rynkowej. Środki wpłacone przez powoda opiewają dzisiaj na kwotę 149, 50 zł. Gdyby zasądzić od pozwanej na rzecz powodów kwotę 4693, 39 zł, wówczas całość ujemnych skutków spadku siły nabywczej pieniądza poniosłaby pozwana, mimo że nie ponosi odpowiedzialności za zjawiska makroekonomiczne, które doprowadziły do tego spadku. W ocenie Sądu takie postąpienie oznaczałoby rażącą preferencję interesów powodów kosztem interesów pozwanej. Okoliczność, że pozwaną jest gmina, a powodowie osobami fizycznymi nie ma przy tym znaczenia, gdyż majątek osób prawnych również podlega konstytucyjnej ochronie. Sąd miał wreszcie na uwadze okoliczność, że z uwagi na dyscyplinę finansów publicznych pozwana nie mogła dobrowolnie zaoferować powodom kwoty wyższej niż nominalna wartość kaucji (149, 50 zł), o czym informowano powodów już w piśmie z dnia 28 lipca 2020 r., odsyłając na drogę sądową. Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, Sąd uznał za celowe podzielić równo pomiędzy strony skutki zmiany siły nabywczej pieniądza i kwotę 4693, 39 zł (90, 80% średniego wynagrodzenia na moment zamknięcia rozprawy) podzielił na pół, zasądzając od pozwanej na rzecz powodów do niepodzielnej ręki kwotę 2346, 70 zł z odsetkami ustawowymi (bo takich żądano) od kwoty 149, 50 zł od dnia 20 lipca 2020 r. do dnia zapłaty, a od kwoty 2197, 20 zł od dnia 24 października 2020 r. do dnia zapłaty. Powodowie słusznie argumentują, że obowiązek zwrotu kaucji mieszkaniowej aktualizuje się zgodnie z art. 36 ust. 1 u.o.p.l. w ciągu miesiąca od dnia opróżnienia lokalu lub nabycia go na własność, lecz dotyczy to wyłącznie kaucji mieszkaniowej w wysokości nominalnej (149, 50 zł). W zakresie zwaloryzowanej kaucji mieszkaniowej roszczenie ma bowiem charakter bezterminowy, jako że nie wiadomo czy wierzyciel w ogóle będzie żądał jej waloryzacji i w jakim zakresie. Roszczenie o zwrot kaucji mieszkaniowej wykraczające poza nominalną kwotę wpłaconej kaucji w braku szczególnej podstawy ustawowej lub umownej aktualizuje się przeto po wezwaniu dłużnika do zapłaty. Wezwaniem do zapłaty może być przy tym również pozew, toteż należało uznać, że strona pozwana została wezwana do zwrotu zwaloryzowanej kaucji dopiero w dniu 23 października 2020 r. (k. 54). Stąd też odsetki ustawowe od kwoty 2197, 20 zł od dnia następnego po doręczeniu stronie pozwanej odpisu pozwu. Sąd zważył, że nie było podstaw do pomniejszenia tej kwoty o zadłużenie powodów wobec pozwanej z tytułu czynszu najmu i innych opłat za lokal przy ul. (...). Ostatecznie również strona pozwana skorygowała swój wcześniejszy błąd i przeprosiła za niego (k. 7). Żądaną kwotę zasądzono do niepodzielnej ręki, tj. majątku wspólnego małżonków, mając na uwadze, że powodowie pozostają w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej i że zasadą jest, że w takiej sytuacji nabycie prawa następuje do majątku wspólnego małżonków. Można też wskazać, że również nabycie odrębnej własności lokalu przy ul. (...) nastąpiło do majątku wspólnego małżonków za środki pochodzące z tego majątku (k. 12v.). W zakresie, w jakim żądanie okazało się niezasadne, Sąd powództwo oddalił w punkcie 2. wyroku. Biorąc pod uwagę proporcję żądania uwzględnionego do żądania zgłoszonego, powodowie utrzymali się w 42, 47% żądania. Strona pozwana z kolei wygrała sprawę w 57, 53% części. Powodowie – występujący w procesie bez pełnomocnika - ponieśli koszty procesu w kwocie 400 zł, zaś strona pozwana koszty zastępstwa procesowego w kwocie 1800 zł. Mając powyższe na uwadze, Sąd oparł rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu na brzmieniu art. 100 k.c. zd. 1 k.p.c., który stanowi, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Za wzajemnym zniesieniem kosztów przemawia w szczególności okoliczność, że chociaż formalnie strona pozwana w większym stopniu wygrała sprawę, to w gruncie rzeczy Sąd zdecydował się dokonać połowicznej waloryzacji i skutkami istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza obciążył każdą ze stron po połowie. Różnica wynika z tego, że powód J. J.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.