Sygn. akt I ACa 985/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 sierpnia 2020 r. Sąd Apelacyjny w (...) I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Mieczysław Brzdąk Sędziowie : SA Tomasz Ślęzak (spr.) SA Joanna Naczyńska po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2020 r. w (...) na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa S. M. przeciwko Skarbowi Państwa-Prezesowi Sądu Okręgowego w Katowicach i Prezesowi Sądu Rejonowego w (...) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 18 września 2019 r., sygn. akt II C 1105/18 1) oddala apelację; 2) zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa-Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej 4 050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego; 3) przyznaje od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Katowicach) na rzecz adwokata J. Z. 3 321 (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden) złotych, w tym 621 (sześćset dwadzieścia jeden) złotych podatku od towarów i usług, z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. SSA Tomasz Ślęzak SSA Mieczysław Brzdąk SSA Joanna Naczyńska Sygn. akt I ACa 985/19 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w (...) oddalił powództwo S. M., który domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa reprezentowanego przez prezesów: Sądu Okręgowego w (...) i Sądu Rejonowego w (...) 100.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności, czci i dobrego imienia w związku z prowadzeniem przeciwko niemu przez okres 10 lat postępowania karnego o przestępstwo zgwałcenia z art. 197 § 1 k.k. i art.197 § 1 k.k. w zw. z art. 201 k.k. w sprawie o sygn. akt II K 134/09 przed Sądem Rejonowym w (...), które to postępowanie zakończyło się wydaniem wyroku uniewinniającego w dniu 17 lutego 2016 r. utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w (...) z dnia 2 września 2016r., sygn. akt XXIII Ka 357/16. Sąd pierwszej instancji ustalił, że 26 października 2005 r. Komenda Miejska Policji w S. pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w (...) wszczęła śledztwo przeciwko powodowi na skutek zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa zgłoszonego przez G. W.. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2006 roku powodowi S. M. przedstawiono zarzut, że w okresie od marca 2001 roku do 29 listopada 2003 roku działając z góry powziętym zamiarem wielokrotnie używając przemocy i groźby bezprawnej doprowadził małoletnią poniżej 15 lat- I. W. do obcowania płciowego, tj. o czyn z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. oraz że w okresie od 30 listopada 2003 roku do czerwca 2004 roku działając z góry powziętym zamiarem wielokrotnie używając przemocy i groźby bezprawnej doprowadził małoletnią I. W. do obcowania płciowego, tj. o czyn z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. Następnie postanowieniem z dnia 14 marca 2006 roku uzupełniono zarzuty przedstawione powodowi, rozszerzając zakres czasowy przypisywanych mu czynów, opisanych szczegółowo w postanowieniu z 23 lutego 2006 roku, a nadto zarzucając mu, że w okresie od marca 2001 roku do czerwca 2004 roku w S. wiedząc, że jest dotknięty chorobą weneryczną narażał bezpośrednio małoletnią I. W. na zarażenie taką chorobą, tj. o czyn z art. 162 § 2 k.k. oraz w okresie od kwietnia 1995 roku do czerwca 2004 roku w S. wiedząc, że jest dotknięty chorobą weneryczną narażał bezpośrednio G. W. na zarażenie taką chorobą, tj. o czyn z art. 162 § 2 k.k. Śledztwo przeciwko S. M. zostało zakończone postanowieniem z dnia 22 czerwca 2006 roku. Aktem oskarżenia sporządzonym 28 czerwca 2006 roku powód został oskarżony o przestępstwa z art. 197 § 1 k.k. i art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., które miał popełnić na szkodę małoletniej poniżej lat 15 - I. W.. Wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) z dnia 9 grudnia 2008 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt II K 632/06 S. M. został uznany za winnego popełnienia na szkodę małoletniej poniżej lat 15 - I. W. przestępstwa z art. 197 § 1 k.k. i art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. za co wymierzono oskarżonemu mu karę 4 lat pozbawienia wolności. Apelację o powyższego wyroku w dniu 12 marca 2009 roku złożył obrońca oskarżonego, domagając się jego zmiany poprzez uniewinnienie S. M.. Zarządzeniem z dnia 24 kwietnia 2009 roku, wyznaczono rozprawę apelacyjną w sprawie sygn. XXIII Ka 363/09 na dzień 28 maja 2009 roku, na którą oskarżony nie stawił się mimo prawidłowego zawiadomienia o terminie rozprawy. Wyrokiem Sądu Okręgowego w (...) z dnia 28 maja 2009 roku, sygn. akt XXIII Ka 363/09 uchylono wymieniony powyżej wyrok z dnia 9 grudnia 2008 roku i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w S., a sprawę zarejestrowano pod sygn. akt II K 134/09. W związku z tym, że oskarżony S. M. nie stawił się na rozprawie w dniu 8 października 2009r. oraz wobec niemożności ustalenia miejsca jego pobytu, postanowieniem z dnia 28 grudnia 2009 roku Sąd Rejonowy zarządził poszukiwanie oskarżonego na trenie kraju, a następnie wobec nieudanych prób ustalenia miejsca pobytu oskarżonego postanowieniem z dnia 23 marca 2010 roku Sąd zawiesił postępowanie karne prowadzone przeciwko oskarżonemu S. M.. Jednocześnie Sąd zlecił przeprowadzenie wywiadu kuratorskiego w miejscu ostatniego pobytu, jak i na bieżąco monitował Komendę Miejską Policji w S. w kwestii poszukiwań oskarżonego. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2012 roku, Sąd Rejonowy w (...) podjął zawieszone postępowanie, a to z tego względu, że oskarżony został zatrzymany w dniu 22 listopada 2012 roku i tymczasowo aresztowany do innej sprawy karnej. Rozprawę w dniu 10 stycznia 2013r., odroczono z uwagi na chorobę obrońcy oskarżonego, oskarżony nie stawił się na rozprawie, gdyż nie został doprowadzony z Zakładu Karnego w W.. Rozprawę w dniu 17 stycznia 2013r. odroczono z uwagi na niestawiennictwo świadka J. S., przy braku dowodu doręczenia wezwania na rozprawę. Oskarżony S. M., który został zwolniony zakładu karnego przed drugim terminem rozprawy, nie stawił się na rozprawę, prawidłowo zawiadomiony. Obecny na rozprawie był obrońca oskarżonego. Na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 roku nie stawił się oskarżony, przy braku dowodu doręczenia wezwania, wobec czego rozprawę odroczono. Oskarżony nie stawił się również na rozprawie w dniu 21 marca 2013 roku, skierowane do niego wezwanie zostało awizowane z adnotacją, iż adresat wyprowadził się, nie podając nowego adresu, zaś jego obrońca podał, że nie zna aktualnego miejsca pobytu oskarżonego. W konsekwencji rozprawę odroczono w celu podjęcia czynności zmierzających do zlokalizowania oskarżonego. Postanowieniem z dnia 27 marca 2013 r. Sąd Rejonowy w (...) zarządził poszukiwanie S. M. na terenie całego kraju, z uzasadnieniem, iż oskarżony nie stawiał się na wezwania i konieczne jest ustalenie jego miejsca pobytu w celu podjęcia dalszych decyzji procesowych. Na rozprawę w dniu 3 grudnia 2013 r. oskarżony S. M. stawił się w stanie nietrzeźwości w związku z czym rozprawę odroczono. Oskarżony wskazał swój adres do doręczeń. Na kolejną rozprawę wyznaczoną na dzień 7 stycznia 2014 roku, oskarżony S. M. nie stawił się prawidłowo wezwany na poprzednim terminie rozprawy. W czasie rozprawy odczytano akt oskarżenia oraz wyjaśnienia oskarżonego S. M. złożone na rozprawie w poprzednim postępowaniu. Oskarżony nie stawił się także na rozprawę w dniu 11 lutego 2014 roku, a jednocześnie brak było dowodu doręczenia wezwania. Nie stawił się również obrońca oskarżonego prawidłowo zawiadomiony. Mimo prawidłowego wezwania oskarżony ponownie nie stawił się na rozprawę w dniu 8 kwietnia 2014 roku. Sąd rozprawę odroczył, wskazując na brak doręczenia do rąk własnych wezwania oskarżonemu w sytuacji gdy nie składał on jeszcze wyjaśnień, potrzebę przeprowadzenia dowodów, brak wcześniejszego terminu i konieczność uzyskania informacji co do doręczenia i pobytu oskarżonego. Oskarżony nie stawił się także na rozprawę dniu 27 maja 2014 roku (przy braku dowodu doręczenia wezwania). Postanowieniem z dnia 28 maja 2014 roku Sąd ponownie zarządził poszukiwanie oskarżonego. Po zatrzymaniu oskarżonego do innej sprawy, zarządzeniem z dnia 5 grudnia 2014 roku wyznaczono kolejne terminy rozprawy na 3 marca 2015 roku i 31 marca 2015 roku. Na rozprawie w dniu 3 marca 2015 roku, stawił się oskarżony S. M., doprowadzony z Zakładu Karnego w W., przy czym oskarżony złożył wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy dotychczasowego sędziego referenta, a wniosek ten uwzględniono postanowieniem z dnia 3 marca 2015 roku. Rozprawa wyznaczona na dzień 2 czerwca 2015 roku nie odbyła się z uwagi na usprawiedliwioną nieobecność psycholog, która miała być przesłuchana w charakterze świadka. Na kolejnej rozprawie w dniu 21 sierpnia 2015 roku stawił się oskarżony S. M., doprowadzony z Zakładu Karnego w W., który odmówił składania wyjaśnień. Na tym posiedzeniu przesłuchano natomiast dwóch świadków i rozprawę odroczono na dzień 30 października 2015r. wobec braku wcześniejszych wolnych terminów. Na rozprawie w dniu 30 października 2015 roku oskarżony nie stawił się, mimo prawidłowego zawiadomienia na poprzedniej rozprawie, przy czym na rozprawie tej przesłuchano pięciu świadków. Na rozprawę w dniu 9 lutego 2016 roku, oskarżony S. M. stawił się, doprowadzony z Zakładu Karnego w Z.. Na rozprawie w dniu 21 października 2015 roku, w obecności biegłego psychologa, zeznania w charakterze świadka złożyła pokrzywdzona I. W.. Postanowieniem z dnia 21 października 2015 roku, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego psychologa na okoliczność zdolności postrzegania, odtwarzania i zapamiętywania spostrzeżeń przez świadka I. W., odtworzonych przez nią w trakcie przesłuchania na rozprawie w dniu 21 października 2015 roku oraz na okoliczność jakie znaczenie dla psychologicznej oceny zeznań pokrzywdzonej I. W. złożonych w sprawie ma treść dołączonych do akt sprawy listów pisanych przez oskarżoną do S. M.. Wyrokiem z dnia 17 lutego 2016 roku sygn. akt II K 134/09, Sąd Rejonowy w (...) uniewinnił oskarżonego S. M. od popełnienia zarzucanych mu czynów. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2016 roku, w sprawie sygn. akt XXII S 4/16, Sąd Okręgowy w (...) odrzucił skargę oskarżonego S. M. na naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w postepowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd wskazał, iż skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności uzasadniających żądanie stwierdzenia przewlekłości tego postępowania, co jako brak nieusuwalny skargi skutkowało jej odrzuceniem. Apelację od wyroku Sądu Rejonowego w (...) z dnia 17 lutego 2016 roku sygn. akt II K 134/09, wniosła Prokuratura Rejonowa w (...), domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarządzeniem z dnia 17 maja 2016 roku, wyznaczono rozprawę apelacyjną w sprawie sygn. XXIII Ka 357/16 na dzień 12 lipca 2016 roku. Zarządzeniem z dnia 04 lipca 2016 roku, wyznaczono rozprawę apelacyjną w sprawie sygn. XXIII Ka 357/16 na dzień 23 sierpnia 2016 r. Na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2016 roku nie stawił się oskarżony S. M., pomimo prawidłowego zawiadomienia o terminie rozprawy. Wyrokiem Sądu Okręgowego w (...) z dnia 2 września 2016 roku, w sprawie sygn. XXIII Ka 357/16 utrzymano w mocy zaskarżony wyrok, zmieniając orzeczenie jedynie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach. Pismem z dnia 9 maja 2016 roku, wniesionym do Sądu Rejonowego w (...), powód S. M. domagał się odszkodowania za niesłuszne skazanie. W uzasadnieniu wskazał, iż postępowanie w sprawie było prowadzone w sposób przewlekły, nadto podał że, mimo uniewinnienia go od zarzucanych mu czynów, w dalszym ciągu pozostaje szykanowany przez inne osoby w związku z toczącym się uprzednio procesem. W dniu 30 sierpnia 2016 roku, powód S. M. wniósł do Sądu Rejonowego w (...) skargę, domagając się stwierdzenia że postępowanie prowadzone przed tym sądem o sygn. akt II K 134/09, od 2007 roku do dnia wniesienia skargi było prowadzone w sposób przewlekły, co skutkowało pogorszeniem stanu zdrowia skarżącego. Nadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w (...) kwoty 50.000 zł. Postanowieniem Sądu Okręgowego w (...) z dnia 28 września 2016 roku, sygn. akt XXIII S 15/16, oddalono skargę oskarżonego wniesioną w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu prowadzonego przez Sąd bez nieuzasadnionej zwłoki uznając, że w sprawie nie doszło do przewlekłości postępowania. Przed rozpoczęciem procesu karnego w sprawie o sygn. akt II K 134/09 powód mieszkał w S.. Powodowi przydzielono lokal socjalny, ale w mieszkaniu tym nigdy nie zamieszkał z uwagi na to, że był szykanowany przez znajomych byłej jego konkubiny. Po opuszczeniu jednostki penitencjarnej nie miał gdzie zamieszkać z uwagi na kierowanie w stosunku do niego szykan i wyzwisk w dotychczasowym jego miejscu zamieszkania. W dacie orzekania przez Sąd I instancji powód był osobą bezdomną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy w P. jako osoba bezrobotna. Orzeczono, że jest dotknięty niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanymi. Powodem zaopiekowała się K. B., która w zamian pomoc w prowadzeniu gospodarstwa zapewnia powodowi zaspokojenie jego potrzeb mieszkaniowych i zaopatruje go w żywność. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że powód, który swe roszczenie o ochronę dóbr osobistych oparł na art. 448 k.c. w związku z art. 23 k.c. oraz na art. 417 § 1 k.c., nie wykazał przesłanek odpowiedzialności strony pozwanej przewidzianych w art. 417 k.c. Nie udowodnił w jakikolwiek sposób, aby wskutek postępowań prowadzonych przeciwko niemu przed Sądem Okręgowym w (...) i Sądem Rejonowym w (...) doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. W szczególności Sąd nie dopatrzył się naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci godności, czci i dobrego imienia w związku z prowadzeniem przeciwko niemu przez blisko 10 lat postępowania karnego o przestępstwo zgwałcenia z art. 197 § 1 k.k. oraz z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 201 k.k. W tym kontekście stwierdził Sąd, że postanowieniem Sądu Okręgowego w (...) z dnia 28 września 2016 roku, sygn. akt XXIII S 15/16 oddalono skargę powoda, wniesioną w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku, uznając, że w sprawie o sygn. akt II K 134/09 nie doszło do przewlekłości postępowania. Sąd Rejonowy w S. terminowo i zasadnie podejmował czynności procesowe, zaś wpływ na wydłużenie się czasu trwania postępowania miało to, że powód ukrywał się przed wymiarem sprawiedliwości mając świadomość toczącego się wobec niego postępowania karnego i konieczności przeprowadzenia dowodu z jego wyjaśnień. Z tej przyczyny postępowanie zawieszono. Nie bez znaczenia pozostaje również okoliczność, iż w toku postepowania na skutek wniosku powoda, od rozpoznania sprawy wyłączony został dotychczasowy sędzia - referent, co ze względu na konieczności zaznajamiania się z obszernym materiałem dowodowym, miało wpływ na wydłużenie postępowania. Nadto w sprawie zachodziła konieczność dwukrotnego dopuszczenia dowodu z opinii biegłego psychologa, co również odsuwało w czasie moment wyrokowania. Uwzględnił również Sąd Okręgowy, że na jedną z rozpraw powód stawił się będąc w stanie nietrzeźwości, uniemożliwiając tym samym prowadzenie rozprawy. Naruszenia swoich dóbr osobistych w postaci godności, powód upatrywał się także w związku ze stawianymi mu zarzutami w toku prowadzonego postępowania karnego. Wskazywał, iż z tego powodu nie może odebrać mieszkania socjalnego znajdującego się w S. przy ulicy (...), gdyż osoby zamieszkujące w sąsiedztwie używają wobec niego wyzwisk określając go mianem pedofila, do czego - jak sam wskazał - doprowadziła jego była konkubina, była pasierbica i organy ściągania. W świetle powyższego uznał Sąd, że brak jest podstaw do przyjęcia, że za zniewagi kierowane pod adresem powoda odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa – Sąd Okręgowy w (...) i Sąd Rejonowy w (...). Nie wykazał przy tym powód by jakikolwiek pracownik wymiaru sprawiedliwości tego typu informacje rozpowszechniał. Za niesłuszne Sąd uznał również zarzuty powoda, iż do naruszenia jego dóbr osobistych doszło już tylko z uwagi na fakt, iż początkowo skazany wyrokiem, następnie został uniewinniony od zarzucanego mu czynu. Stwierdził bowiem Sąd, że o odpowiedzialności Skarbu Państwa nie przesądza sama tylko okoliczność, iż powód został uniewinniony od zarzutu popełnienia zarzuconego mu przestępstwa. Sąd Okręgowy analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dopatrzył się jakichkolwiek działań bezprawnych ze strony pozwanego w postępowaniu karnym prowadzonym przeciwko powodowi. W szczególności nie uznał za takie wydanie wyroku skazującego, który następnie uchylono, by po dokonaniu dalszych czynności dowodowych, wydać wyrok uniewinniający. Zdaniem Sądu wszczęcie i prowadzenie postępowania karnego, sformułowanie zarzutów, wystąpienia z aktem oskarżenia i skazanie wyrokiem sądu I instancji, nawet gdy następnie w sprawie wyrok ten uchylono i przy ponownym rozpoznaniu sprawy zapadł wyrok uniewinniający, nie stanowi czynu niedozwolonego w rozumieniu art. 417 k.c. Odmienna ocena dowodów nie przesądza bowiem o nielegalności tych czynności. Oznacza jedynie brak automatycznego powiązania między sposobem zakończenia postępowania karnego, a oceną legalności dokonywanych w tym postępowaniu czynności procesowych. Stwierdził również Sąd, że w sprawie karnej, z którą powód wiąże swoje roszczenie, nie stosowano wobec niego jakichkolwiek środków zapobiegawczych, jak również nie był on poszukiwany listem gończym, o którym mowa w art. 279 § 1 k.p.k. Zarządzono trzykrotnie na podstawie art. 278 k.p.k. poszukiwania oskarżonego na terenie kraju, bez zarządzenia o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu powoda, a miało to na celu wyłącznie ustalenie miejsca pobytu powoda, co zdaniem Sądu nie mogło wpływać negatywnie na stan psychiczny powoda. Stwierdził również Sąd, że pobyt powoda w zakładzie karnym w czasie trwania postępowania nie miał związku ze sprawą o sygnaturze II K 134/09 i w konsekwencji za chybiony uznał argument powoda dotyczący krzywd, których miał on doznać w czasie jego pobytu w jednostce penitencjarnej, skoro nie pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z przebiegiem procesu II K 134/09, w którym powód upatruje źródeł naruszenia jego dóbr osobistych. Z tych samych względów zdaniem Sądu nie zasługiwały na uwzględnienie również dalsze argumenty związane z utratą przez powoda mieszkania czy pracy. Wobec powyższego uznał Sąd Okręgowy roszczenia powoda za bezzasadne, bowiem powód nie udowodnił faktu naruszenia działaniem strony pozwanej jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do dobrego imienia. Uwzględniając nawet, że powód miał subiektywne przekonanie, że nastąpiło naruszenie jego dóbr osobistych, to zachowaniu pozwanego nie można przypisać cechy bezprawności. W apelacji od tego wyroku powód zarzucił naruszenie przepisów:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.