Sygn. akt I ACa 852/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 marca 2021 roku Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Ewa Mierzejewska (spr.) Sędz
§ 3kpc i art.
99 kpc. Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany. Zaskarżył wyrok w całości zarzucając naruszenie przepisów prawa, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a to: art. 205§1 ksh w związku z art. 38 kc poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji nie uznanie, że umowa agencyjna została zawarta niezgodnie z reprezentacją spółki (...) Sp. z o.o. z daty zawarcia umowy; art. 81§
§ 2kc w związku z art.
590 § 1 kc poprzez brak skutecznego zastrzeżenia prawa własności sprzedawanego paliwa w ramach umowy agencyjnej, wobec braku ważnego oświadczenia o dacie pewnej, na skutek niewiarygodnego oświadczenia notarialnego, a także na skutek posługiwania się nieważną umową agencyjną; art. 233§ 2 kpc w zw. z 248§ 1 kpc poprzez niezastosowanie przez Sąd rygoru przyznania okoliczności podnoszonych przez powoda w odpowiedzi na pozew dotyczących pozorności zawartej umowy agencyjnej i jej niewykonywania przez powoda, a to wobec nieprzedłożenia przez stronę powodową wnioskowanych dokumentów księgowych, o które wnosił pozwany w odpowiedzi na pozew, a także, do przedłożenia których wzywał Sąd postanowieniem z dnia 12 września 2018 roku na rozprawie; art.233§1 kpc w związku z art. 248§1 kpc poprzez nie zwrócenie się do właściwego Urzędu Skarbowego o dostarczenie dokumentacji księgowej związanej z rozliczaniem spornej umowy agencyjnej, przez co bezprzedmiotowy okazał się wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości oraz nie stwierdzono czy umowa była wykonywana przez jej strony; art. 233§1 kpc poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów przez Sąd orzekający, a to:
- a)błędną ocenę zeznań T. M., która zeznała, że nic nie wie o żadnej umowie agencyjnej, podczas gdy osoba zajmująca się księgowością w spółce prowadząca pełną księgowość winna mieć wiedzę na temat takich czynności, a zatem należało ustalić, że taka umowa w istocie nie była nigdy rozliczana przez świadka;
- b)brak prawidłowej oceny przez Sąd pominięcia dowodu z przesłuchania świadków R. S. i O. W., którzy mieli zeznać czy udzielili pełnomocnictwa K. D. do zawarcia spornej umowy agencyjnej, co winno zostać ocenione jako okoliczność nieudowodniona;
- c)wyciągnięcie błędnych i nielogicznych wniosków płynących ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu pełnego KRS spółki (...) Sp. z o.o., z którego treści wynika, że w dacie zawarcia spornej umowy agencyjnej umocowani do jej reprezentacji byli łącznie członkowie zarządu w osobach R. S. i O. W., a nie było w tym czasie ustanowionych prokurentów w spółce; art. 252 kpc, a to posłużenie się przez powoda dokumentem urzędowym, który jest wewnętrznie sprzeczny, a to poświadczający dnia 29 czerwca 2014 roku, że notariusz poświadczył tego dnia, że została w jego obecności okazana umowa agencyjna w przedmiocie sprzedaży paliw i towarów handlowych wraz z zastrzeżeniem prawa własności z dnia 13 czerwca 2015 roku, co jest niemożliwe wobec nie pokrycia się daty umowy i daty poświadczenia dokumentu przez notariusza, przez co dokument ów jest niewiarygodny i nie powinien wywierać skutków prawnych. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja jest zasadna. Dokonane przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne są prawidłowe jedynie w odniesieniu do okoliczności niespornych między stronami, a mianowicie: co do faktu dokonania w dniu 24 czerwca 2015 roku przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C.w sprawie egzekucyjnej (...), toczącej się z wniosku wierzyciela Grupy (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w C. przeciwko dłużnikowi (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w M., zajęcia znajdującego na stacjach paliw w C. i w S. paliwa ON i benzyny 95 w ilościach wskazanych w protokołach zajęcia, tj. paliwa ON- 15.500 litrów na stacji w S. i 6.500 litrów na stacji w C. oraz benzyny 95 -1.600 litrów na stacji w S. i 1.400 litrów na stacji w C. (k.21-22), co do faktu dokonania przez spółkę (...) sp. z o.o. zgłoszenia komornikowi, że Spółka ta jest właścicielem rzeczy, w tym pieniędzy, zajętych przez Komornika (k.17-18), co do faktu oddalenia przez Komornika wniosku tej Spółki o zwolnienie zajętych ruchomości i gotówki spod egzekucji (k.20) i wreszcie co do faktu wystawienia przez powódkę faktur nr (...) opatrzonych datami 15 i 19 czerwca 2015 roku, wskazujących powódkę jako sprzedawcę, a (...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w M. jako nabywcę towarów w postaci: w ilości: paliwo ON 21.063 litrów i benzyna 95 5.000 litrów (k.27, 29) - stacja paliwowa w S. oraz paliwo ON 9.859 litrów i benzyna 95 4.536 litrów (k.26, 28)- stacja paliwowa w C.. Tylko w tym zakresie poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne Sąd Apelacyjny podziela, uznając je za własne. W odniesieniu natomiast do pozostałych okoliczności, które były kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy, a dotyczyły wyjaśnienia kwestii własności rzeczy zajętych w dniu 24 czerwca 2015 roku przez Komornika, zarówno ustalenia Sądu I instancji, jak i ich ocena prawna, dokonane zostały wadliwie, z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz procedury, wskazanych w apelacji i jako takie nie znajdują akceptacji Sądu II instancji. W zakresie tych okoliczności Sąd Apelacyjny dokonał własnych ustaleń, stwierdzając na ich podstawie, że powódka nie wykazała, aby w dacie rzeczonego zajęcia komorniczego, paliwo znajdujące się na stacji paliw w S. i C., stanowiło własność powodowej Spółki. W pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć sporną między stronami kwestię zawarcia umowy, nazwanej przez powódkę umową agencyjną, wskazującą jako datę jej zawarcia 13 czerwca 2015 roku (k. 23-24). Fakt sporządzenia tegoż dokumentu załączonego do pozwu, a także treść jego postanowień, nie może budzić wątpliwości, skoro wynikają one wprost z literalnego brzmienia zapisów tego dokumentu. Istota sporu dotyczyła jednak tego czy dokument ten został sporządzony w dacie w nim wskazanym, tj. 13 czerwca 2015 roku oraz czy objętą nim umowę zawarły osoby uprawnione do działania w imieniu podmiotów wskazanych jako strony umowy, a w konsekwencji czy towary sprzedawane przez spółkę (...) na stacjach paliwowych w S. i C. były jedynie przez tę spółkę (...), jak zeznał były prezes powódki J. P.
(1)(k.218), czy też były własnością sprzedawcy, zaś twierdzenie powódki, że były one jej własnością, zostało sformułowane tylko na użytek żądania dochodzonego w niniejszej sprawie. W odniesieniu do pierwszej ze wskazanych wyżej kwestii należy stwierdzić, że w umowie, na którą powołuje się powódka, jako podstawę ukształtowania jej relacji gospodarczej ze spółką (...), jako data zawarcia wskazany został „13 czerwca 2015 roku” (k.23). Równocześnie, dla wykazania daty pewnej tej umowy, J. P.
(1), pełniący w latach 2014-2015 funkcję prezesa powodowej Spółki, miał okazać ją notariuszowi, który w dniu „29 czerwca 2014 roku”, czynnością odnotowaną w Repertorium A-Nr (...), poświadczył „datę okazania dokumentu” (k.25). Już tylko porównanie daty uwidocznionej w umowie, jako rzekomej daty jej zawarcia, tj. 13 czerwca 2015 roku, z datą dokonania przez notariusza poświadczenia daty okazania dokumentu, tj. 29 czerwca 2014 roku, jednoznacznie dowodzi nieprawdziwości jednej z tych dat. Zważywszy, że w odniesieniu do dokumentu urzędowego, jakim jest poświadczenie dokonane przez notariusza, zachodzi domniemanie prawdziwości tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone (art. 245 kpc), wskazana wyżej sprzeczność daty wynikającej z umowy, która aby była prawdziwa, musiałaby być sporządzona po upływie roku od daty poświadczenia notarialnego, co z przyczyn oczywistych nie jest możliwe, dowodzi braku wiarygodności zawarcia umowy w dacie w niej wskazanej. Okoliczność ta jest istotna z tego względu, że powód dla wykazania, że zachował on prawo własności paliwa, mimo dostarczenia go do stacji paliw prowadzonych przez spółkę (...), wskazał właśnie na obowiązywanie w dacie zajęcia komorniczego, tj. 24 czerwca 2015 roku umowy agencyjnej, przewidującej zachowanie tego prawa. Obalenie więc twierdzenia, że w dacie zajęcia, rzeczona umowa już istniała i wiązała strony, ma taki skutek, że na powoda przechodzi ciężar wykazania, że mimo wydania rzeczy sprzedanej nadal pozostał jej właścicielem. Jak słusznie wskazuje skarżący, wobec niewykazania przez powoda, że w dniu zajęcia umowa agencyjna była już zawarta, wymogiem wykazania własności rzeczy, którą to własność sprzedawca zastrzegł na swoją rzecz aż do chwili uiszczenia ceny, jest, zgodnie z art. 590 kc w związku z art. 589 kc, wymóg potwierdzenia tegoż zastrzeżenia datą pewną. Zważywszy, że data pewna wynikająca z poświadczenia notarialnego wskazuje na zawarcie umowy po ponad roku po dacie poświadczenia, nie sposób uznać, wymóg daty pewnej, o której mowa w art. 590 kc został przez powódkę spełniony. Kolejną kwestią, na którą zasadnie wskazywała strona pozwana już w odpowiedzi na pozew, a którą błędnie pominął Sąd I instancji, jest wykazanie uprawnienia osoby występującej w imieniu spółki (...) do reprezentowania tego podmiotu przy zawieraniu przedstawionej przez powódkę umowy (k.23). Z części wstępnej umowy wynika, że spółkę (...) spółki z o.o. w M. „reprezentuje pełnomocnik K. D.”. Pozwana zarzuciła, że osoba ta nie była ani członkiem zarządu wskazanej spółki, ani jej prokurentem. Ze złożonego do akt wypisu z KRS dotyczącego Spółki (...) sp. z o.o. w M. wynika, że zarząd spółki uprzednio tworzyli: J. P.
(2)i O. W., natomiast wg. stanu na dzień 13 lipca 2016 roku byli to: K. S., R. S. (k.117-119). Brak natomiast informacji aby K. D. pełnił jakąkolwiek funkcję w organach tej Spółki. Znamienne jest przy tym, że osoba ta na dzień 24 lipca 2015 roku była ujawniona jako prokurent w KRS dotyczącym (...) spółki z o.o. w L. (k. 11-16), a więc spółki będącej stroną przeciwną umowy agencyjnej. W tej sytuacji za zasadne należało uznać żądanie pozwanej, aby strona powodowa wykazała posiadanie przez K. D. pełnomocnictwa do reprezentowania Spółki, czemu powódka nie sprostała, ograniczając się jedynie do twierdzenia, że „Pan K. D. był umocowany do podjęcia czynności prawnej” (pismo pełnomocnika powoda k. 133). Wobec nie wykazania przez powódkę faktu udzielenia pełnomocnictwa K. D., wskazanemu w umowie jako pełnomocnik, przytoczone stwierdzenie strony powodowej jest nie tylko gołosłowne, ale nadto pozostaje w sprzeczności z zeznaniem wskazanego przez powódkę świadka J. P.
(1). Świadek ten, twierdząc, że od maja 2014 roku do sierpnia 2015 roku pełnił funkcję prezesa powodowej spółki, zeznał bowiem, że to on „zawierał tę umowę w imieniu powoda” (k. 217). Twierdzenie byłego prezesa powódki pozostaje zatem w całkowitej sprzeczności z zapisem we wskazanej umowie co do reprezentacji powódki. Należy przy tym zauważyć, że świadek J. P.
(1)zeznał także, że „była zawarta tylko jedna taka umowa”. Fakt zawarcia przedmiotowej umowy nie został potwierdzony również w innym dowodzie wskazanym przez powódkę, a mianowicie zeznaniach świadka T. M. pełniącej od marca 2015 roku do sierpnia 2015 roku funkcję głównej księgowej w powodowej spółce. W odniesieniu do kwestii zawierania przez powódkę umów świadek zeznała: „ja nic nie wiem o żadnych umowach jakie miałaby zawrzeć (...) sp. z o.o.”. (k. 365v-366). Pominięcie tego dowodu przez Sąd I instancji zasadnie zarzuca pozwany w apelacji. Nie sposób bowiem odeprzeć zarzut, że osoba prowadząca księgowość nie wie nic odnośnie do faktu zawarcia umowy, która ma być przedmiotem rozliczeń, w tym także wystawiania faktur podlegających sprawdzeniu przez księgowość. Treść przytoczonych zeznań świadka dodatkowo potwierdza, że wskazana przez powódkę umowa, w rzeczywistości nie była realizowana przez wskazane w niej strony. W świetle powyższego należało uznać, że zarówno zakwestionowana przez pozwaną okoliczność dotycząca prawidłowej reprezentacji powódki przy zawarciu rzeczonej umowy, jak i fakt zawarcia umowy w dacie w niej wskazanej, nie zostały przez powódkę wykazane. Dlatego zasadnym jest zarzut skarżącej dotyczący braku podstaw do ustalenia, że powódka po wydaniu spółce (...) rzeczy będących przedmiotem sprzedaży, w dalszym ciągu miała pozostać ich właścicielem, aż do chwili w której miała nastąpić za nie zapłata, a nadto była właścicielem środków pieniężnych, które za sprzedaż tych rzeczy uzyskała spółka (...). Trafnie również skarżąca zarzuca naruszenie przez Sąd Okręgowy wskazanych w apelacji przepisów procedury, którego skutkiem było nieuprawnione wyciągnięcie niekorzystnych dla pozwanej skutków prawnych z faktu nie przedstawienia dowodów przez stronę powodową. Sąd I instancji zobowiązawszy powódkę do złożenia dokumentów księgowych obrazujących sposób rozliczania transakcji handlowych, która to dokumentacja miała wykazać czy spółka (...) rozliczała się w sposób odpowiadający zasadom księgowym obowiązującym przy wykonywaniu umowy agencyjnej czy też umowy sprzedaży (k.379, 410), błędnie uznał, że wobec nie złożenia tych dokumentów przez powódkę, zaniechanie postępowania dowodowego na powyższe okoliczności, w tym obejmującego dowód z opinii biegłego księgowego (k. 424v), obciąża pozwaną. Jak bowiem wynika z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku, brak powyższych dowodów Sąd Okręgowy potraktował jako równoznaczny z „nie obaleniem przez stronę pozwaną” twierdzenia powódki, że ruchomości i gotówka zajęte przez Komornika stanowiły jej własność. Tymczasem, w świetle zaoferowanych przez strony i wyżej omówionych dowodów, to właśnie tej treści twierdzenie strony powodowej wymagało w pierwszej kolejności dowiedzenia, czemu strona ta nie sprostała, natomiast nieuprawnione jest żądanie od strony pozwanej, aby ta „obaliła” nieudowodnione twierdzenie powódki. Ciężar dowiedzenia twierdzeń spoczywa bowiem na tej stronie, która z podnoszonych przez siebie okoliczności wywodzi skutki prawne, nie zaś na odwrót (art. 6kc). Reasumując, należy stwierdzić, że pozwana udowodniła, że złożona do akt przez powódkę „umowa agencyjna” datowana na 13 czerwca 2015 roku (k. 23-24), Która miała stanowić dowód zastrzeżenia na rzecz powódki własności rzeczy zajętych przez komornika w dniu 24 czerwca 2015 roku, nie była skuteczna wobec wierzyciela, którym była pozwana spółka, gdyż nie miała daty pewnej, nie zostało wykazane aby została zawarta przez osobę uprawnioną do reprezentacji spółki (...), a tym samym aby w ogóle w dacie zajęcia wiązała wskazane w niej podmioty i skutkowała zachowaniem własności rzeczy wydanych przez sprzedającego do chwili zapłaty całej ceny. Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny, podzielając w całości zarzuty apelacji, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił wywodzone z art. 841§1 kc powództwo, orzekając zgodnie z art. 386 §1 kpc. Konsekwencją przegrania procesu przez powódkę jest konieczność obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu, zgodnie z wyrażoną w art. art. 98 §
§ 3kpc i art.
99 kpc w związku z art. 391§1 kpc zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Dotyczy to zarówno kosztów poniesionych w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, jak i Sądem II instancji. W pierwszym z tych postępowań pozwany poniósł koszty w kwocie 900 złotych. Obejmują one wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika ustalone zgodnie z §10 ust. 1pkt 7 w związku z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2015 roku, poz. 617). W II instancji poniósł natomiast koszty w łącznej kwocie 7.160,50 złotych. Obejmują one wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w kwocie 1.012,50 złotych ustalone zgodnie z § 8 ust. 1pkt 7 w związku z §2 pkt 6 i § 10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 roku, poz.265) oraz opłatę od apelacji w kwocie 6.148 złotych (k.486). SSA Ewa Popek SSA Ewa Mierzejewska SSA Magdalena Kuczyńska