WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu IV Wydział Karny–Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: sędzia Hanna Bartkowiak Protokolant: prot. sąd. Katarz

§ 1kk i art.

244 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zamiarze bezpośrednim kierunkowym i w okresie wskazanym w końcowym rozstrzygnięciu. ☐ zasadny ☒ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Przedmiotowy zarzut jest w istocie powtórzeniem zarzutu błędnej oceny dowodów, o którym wypowiedziano się przy rozstrzygnięciu zarzutu naruszenia art. 7 kpk. Apelujący nie przekonał Sądu odwoławczego aby Sąd Rejonowy do ustaleń faktycznych istotnych dla odpowiedzialności karnej podsądnego przyjął nietrafne kryteria oceny zebranego materiału dowodowego. Próby podważenia wartości dowodowej dowodów niekorzystnych dla oskarżonego zakończyły się niepowodzeniem. Sąd Rejonowy należycie wykazał przy tym, że oskarżony swoim zachowaniem wyczerpał wszystkie ustawowe znamiona występków z art. 190 § 1 kk i art. 157 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk na szkodę T. C.oraz z art.

§ 1kk i art.

244 kk w zw. z art. 11 § 2 kk na szkodę K. Ś.. Obrona zakwestionowała element skazania, tj. stronę podmiotową przestępstwa z art. 244 kk ale zdaniem Sądu Okręgowego nieskutecznie. Apelujący w tym temacie posłużył się argumentem niewiedzy oskarżonego A. W. o wyroku Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z dnia 28 października 2019 r., który uprawomocnił się 5 listopada 2019 r., w sprawie o sygn. III K 578/19. Oskarżony brak wiedzy o wyroku podnosił w wyjaśnieniach. Skarżący na tym jednak poprzestał, nie podając żadnych okoliczności aby przekonać do swoich twierdzeń. Przypomnienia zaś w tym miejscu wymaga, że występek z art. 244 kk można popełnić umyślnie, działając z zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym ( postanowienie Sądu Najwyższego z 5.02.2009 r., II KK 254/08, LEX nr 486550) oraz, że skoro w grę wchodzą obie formy umyślności, zarówno zamiar bezpośredni naruszenia zakazu, jak i zamiar ewentualny, gdy sprawca uświadamia sobie możliwość, iż narusza zakaz lub obowiązek orzeczony przez sąd i z tym się godzi, to ustalenie zaistnienia po stronie oskarżonego tych wymaganych warunków jest już wystarczające do przypisania mu sprawstwa tak kwalifikowanego przestępstwa. Nie ulega wątpliwości, że umyślność działania sprawcy jest nierozerwalnie związana ze stanem świadomości. Przy czym ta świadomość jest tylko stanem psychicznym, w którym osoba zdaje sobie sprawę ze zjawisk wewnętrznych, takich jak własne procesy myślowe oraz zjawiska zachodzące w środowisku zewnętrznym i jest w stanie reagować na nie. Świadomość jest wewnętrznym, subiektywnym odzwierciedleniem rzeczywistości, jest to zdolność zdawania sobie sprawy z własnego zachowania ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2018 r., II KK 425/17 Prok.i Pr.-wkł. 2018/7-8/6, KZS 2018/9/10, 2522955). Mając na uwadze powyższe oraz prawidłowe ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji należało uznać, że znamię umyślności w kontrolowanej sprawie zostało spełnione. O tym, że oskarżony uświadamiał sobie sądowy zakaz zbliżania się do pokrzywdzonej z wyłączeniem spraw dotyczących kontaktu z małoletnią córką W., wynika nawet z jego wyjaśnień, w których akcentował, przykładowo odnośnie dnia 13 grudnia 2019 r., że przyszedł porozmawiać na temat córki. Apelujący zaś nie przedstawił żadnych konkretnych okoliczności mających przemawiać za tezą, że oskarżony nie wiedział o prawomocnym wyroku orzekającym środek karny zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej K. Ś.. To, że oskarżony, jak podawał, nie brał udziału w rozprawie poprzedzającej orzeczenie tego środka karnego, stosowanego w czasie procesu jako środek zapobiegawczy, było wyłącznie jego wyborem. W tej sytuacji jeśli założyć, że oskarżony nie wiedział o zapadłym wyroku, to po prostu nie chciał się z nim zapoznać, choć miał taką możliwość. Z racji zaś obowiązujących go w sprawie karnej zakazów w kontaktach z pokrzywdzoną jako ofiarą znęcania się nad nią, oskarżony musiał co najmniej przewidywać, że środek ten będzie kontynuowany na mocy wyroku sądowego, od którego nie próbował się nawet odwoływać. Co do jednej tylko kwestii apelacja obrońcy była po części zasadna, tj. odnośnie przyjętego czasokresu występku z art.

§ 1kk.

Jak wynikało bowiem z zeznań pokrzywdzonej K. Ś. (protokół przesłuchania z dnia 10 czerwca 2020 r., k. 180), nękanie jej przez oskarżonego zaczęło się jak A. W. został usunięty ze wspólnie z nią zajmowanego mieszkania. A w oparciu o dokumenty urzędowe i zeznania pokrzywdzonej należało przyjąć, że swój początek to przestępstwo miało dokładnie od 14 lutego 2019 r.. Wobec opisu czynu przyjętego przez Sąd Rejonowy z podaniem tylko miesiąca lutego, wymagało to odpowiedniego skorygowania pkt 3 zaskarżonego wyroku. Natomiast pozostałe dywagacje apelującego na temat ram czasowych bezprawnych zachowań oskarżonego były bezpodstawne, co uzasadniono już przy okazji oceny zarzutu naruszenia przepisów procesowych (pkt 3.1.) i w tym miejscu należy odesłać do tamtych rozważań. Wniosek Zmiana zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego czynu, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu do ponownego rozpoznania. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Brak podstaw do uwzględnienia któregoś z powyższych, zgłoszonych wniosków z uwagi na niezasadność zarzutu opartego na jednostronnej ocenie dowodowej. Sąd I instancji w sposób pewny i nie budzący wątpliwości wykazał sprawstwo i winę oskarżonego A. W. odnośnie popełnienia obu zarzucanych mu umyślnych występków. Uściślenie ustaleń co do inkryminowanego okresu nękania K. Ś. wymagało jedynie zmiany zaskarżonego wyroku w opisie czynu przypisanego w pkt 3 i nie spowodowało innej modyfikacji w prawnokarnej odpowiedzialności oskarżonego. Lp. Zarzut

1. Naruszenie prawa do obrony wobec nieposiadania przez oskarżonego obrońcy przed Sądem I instancji, w sytuacji gdy nie ma on żadnej wiedzy prawniczej – zarzut z apelacji własnej oskarżonego. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Sąd Okręgowy uznał ten zarzut naruszenia prawa procesowego za niezasadny. W myśl art. 78 § 1 kpk podsądny mógł ubiegać się o przyznanie mu obrońcy z urzędu z powodu złej sytuacji materialnej znacznie wcześniej niż to uczynił (wniosek z dnia 15.07.20 r. – data złożenia w adm. ZK R., k. 205). Oskarży jeszcze na etapie postępowania przygotowawczego został pouczony o prawie do skorzystania z obrońcy z wyboru oraz o tym, że jeśli wykaże, iż nie stać go na obrońcę, sąd może wyznaczyć obrońcę z urzędu (pouczenie o uprawnieniach i obowiązkach podejrzanego w postępowaniu karnym A. W. otrzymał i potwierdził to podpisem w dniu 14 grudnia 2019 r., k. 38-39). Apelujący nie przedstawił żadnej argumentacji na poparcie tezy, że jego prawo do obrony zostało ograniczone i tym samym aby doszło do naruszenia przepisów procedury karnej (art. 6 kpk). A. W.aktywnie uczestniczył w rozprawie przed Sądem I instancji i nie składał wówczas wniosku o przyznanie mu obrońcy z urzędu. Nie skorzystał zatem na tym etapie sprawy z pomocy fachowego prawnika. Obrona w rozpatrywanym przypadku jest zaś fakultatywna a nie obowiązkowa (przypadki wymienione w art. 79 § 1 i 2 kpk). Apelujący nie wykazał przy tym równocześnie, aby ów brak obrońcy mógł rzutować na zasadność zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia. Żadnych ku temu podstaw nie dała też kontrola odwoławcza zaskarżonego wyroku. Wniosek Wniosek doprecyzowany przez obrońcę na wezwanie Sądu Rejonowego w piśmie procesowym z dnia 23 września 2020 r. (k. 231): Zmiana zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od stawianych mu zarzutów, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Poznań – Grunwald i Jeżyce do ponownego rozpoznania. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Brak podstaw do uwzględnienia któregoś z powyższych, zgłoszonych wniosków z uwagi na brak wykazania aby w procesie przed Sądem I instancji zostało ograniczone prawo oskarżonego do obrony. To od aktywności oskarżonego zależało czy otrzymałby fachową pomoc prawną z urzędu, a nie skorzystał on z takiej możliwości. Nie było w tej sytuacji podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku, który to wniosek byłby adekwatny do omawianego w pkt 3 zarzutu apelacyjnego. Lp. Zarzut
2. Rażąca surowość kary – zarzut z apelacji własnej oskarżonego. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Sąd Okręgowy nie zgodził się z apelującym aby wymierzona oskarżonemu kara raziła surowością. Przypomnienia w tym miejscu wymaga, że rażąca niewspółmierność kary zachodzi wówczas „gdy kara jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, nie uwzględnia w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia przestępstwa, jak i osobowości sprawcy, innymi słowy – gdy w społecznym odczuciu jest karą niesprawiedliwą” (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 1985r. V KRN 178/85, OSNKW 1985/7-8/60). Nie chodzi przy tym o każdą ewentualną różnicę ocen co do jej wymiaru, ale różnice tak zasadniczej natury, że karę dotychczas wymierzoną nazwać można by niewspółmierną w stopniu nie dającym się wręcz zaakceptować (vide: wyrok SN z 2 lutego 1995 r., II KRN 198/94, OSNKW 1995/5-6/33). Po przeanalizowaniu okoliczności kontrolowanej sprawy i uwzględnieniu danych osobopoznawczych o oskarżonym A. W., Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że zarówno orzeczone wobec niego kary jednostkowe 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 1 roku pozbawienia wolności, jak i kara łączna 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności były ze wszech miar celowe, oczekiwane i sprawiedliwe. Oskarżony na poparcie swojej tezy o zbytniej surowości kary zarzucił Sądowi Rejonowemu, iż nie rozważył wszystkich okoliczności, które przemawiały na jego korzyść. Skarżący nie wskazał już jednak jakie to jego zdaniem konkretne okoliczności miałyby zostać pominięte przy kształtowaniu orzeczenia o karze. Sąd Okręgowy nie dopatrzył się żadnych takich korzystnych dla podsądnego elementów. Należało także przyznać rację Sądowi I instancji podającemu wyczerpująco okoliczności rzutujące na wymiar kary, że zachowania oskarżonego zarówno w stosunku do pokrzywdzonej K. Ś., jak też T. C. cechowała wysoka społeczna szkodliwość. Mając zaś na uwadze wszystkie okoliczności przedmiotowej sprawy, w szczególności kilkukrotną już karalność podsądnego, w tym za przestępstwa z użyciem przemocy oraz gróźb karalnych, tak orzeczone sankcje nie mogą być w żadnym razie uznane za nadmiernie surowe. Przeciwnie, trafnie odzwierciedlają one winę oskarżonego, poważną szkodliwość społeczną zachowań i oddają właściwie społeczny sprzeciw dla sprawcy tych kategorii przestępstw. Sąd Okręgowy nie widział również żadnych podstaw by uznać za rażąco wygórowaną orzeczoną karę łączną, której wymiar został przez Sąd Rejonowy ukształtowany z zastosowaniem w odpowiednio znacznym zakresie zasady częściowej absorbcji. Określając wymiar kary łącznej Sąd I instancji wziął też pod uwagę wszystkie niezbędne okoliczności wymienione w art. 85a kk. Oskarżony jako sprawca niepoprawny, naruszający różnorakie normy prawne, wymaga dość długiego oddziaływania i resocjalizacji. Jak pokazuje jego dotychczasowa ścieżka życiowa, bagatelizował zapadłe wobec niego orzeczenie zakazujące określonych zachowań i w czasie toczącej się sprawy o znęcanie z art. 207 § 1 kk, uporczywie nękał byłą partnerkę K. Ś.. Taka postawa wymagała surowego ukarania skoro dawanych mu ostrzeżeń przez organy wymiaru sprawiedliwości oskarżony nie traktował dość poważnie, a swoje naganne zachowania ostatecznie bagateliował, pozostając wobec nich bezkrytycznym. Wniosek Zmiana zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od stawianych mu zarzutów, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Poznań – Grunwald i Jeżyce do ponownego rozpoznania. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Żaden z powyższych wniosków (doprecyzowanych przez obrońcę w piśmie procesowym z dnia 23 września 2020 r.) nie odpowiadał de facto treści zarzutu. Skoro oskarżony uważał, że został zbyt surowo potraktowany to należałoby oczekiwać wniosku o złagodzenie wymiaru kary. Z tego powodu brak było podstaw do uwzględnienia któregokolwiek ze zgłoszonych wniosków, a wobec bezzasadności zarzutu rażącej niewspółmierności kary nie znaleziono podstaw do złagodzenia A. W.wymiaru kary za przypisane mu umyślne występki.
3. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU
4. Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności
5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 5.
6. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji
7. Przedmiot utrzymania w mocy Wyrok Sądu I instancji został utrzymany w mocy w pkt 1,2 oraz 4-
8. Zwięźle o powodach utrzymania w mocy Powodem utrzymania wyroku w mocy była niezasadność zarzutów obu apelacji, jak też brak podstaw wskazanych w art. 439, 440 i 455 kpk, uzasadniających zmianę lub uchylenie wyroku poza granicami zarzutów i wniosków apelacji. Sąd II instancji ocenił przy tym, że również orzeczenie o karze wymierzonej oskarżonemu jest wyważone, sprawiedliwe i nie razi surowością. 5.
9. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji Przedmiot i zakres zmiany Zmiana w pkt 3 zaskarżonego wyroku poprzez przyjęcie czasokresu przestępstwa z art.

§ 1kk od dnia 14 lutego 2019 r.

do dnia 13 grudnia 2019 r. Zwięźle o powodach zmiany Zmiana w opisie czynu z pkt 3 zaskarżonego wyroku elementu w postaci czasu popełnienia przypisanego oskarżonemu występku uporczywego nękania K. Ś.była spowodowana koniecznością uwzględnienia zeznań pokrzywdzonej, w których podała od kiedy oskarżony zaczął ją nachodzić i naruszać jej prywatność. Skoro rozpoczęło się to od momentu gdy oskarżony dostał zakaz zbliżania się i nakaz opuszczenia mieszkania wspólnie z nią zajmowanego, to należało w ten właśnie sposób oznaczyć datę początkową występku uporczywego nękania. Środki zapobiegawcze w postępowaniu karnym o czyn z art. 207 § 1 kk zakończonym wyrokiem Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z dnia 28 października 2019 r., sygn. akt III K 578/19 w postaci zakazu zbliżania się do K. Ś. na odległość mniejszą niż 100 metrów i nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną zaczął obowiązywać od 14 lutego 2019 r. W związku z tym zaistniała możliwość i potrzeba uściślenia w opisie czynu przypisanego oskarżonemu, że miał on swój początek w dniu 14 lutego 2019 r., w miejsce podania tylko miesiąca lutego 2019 r. 5.

1. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 5.3.
2. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 1.
3. ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 2.
4. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 3.
5. Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia 4.
6. ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 5.3.
7. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania 5.
8. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności
9. Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności
10. Zgodnie z art. 616 § 1 pkt 1 kpk do kosztów procesu należą koszty sądowe, którymi są m.in. wydatki poniesione przez Skarb Państwa od chwili wszczęcia postępowania (art. 616 § 2 pkt 2 kpk). Jednym z wydatków Skarbu Państwa, na podstawie art. 618 § 1 pkt 11 kpk są wypłaty dokonane z tytułu nieopłaconej przez strony pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokatów lub radców prawnych. Obrońca oskarżonego z urzędu wniósł w apelacji o zasądzenie od Skarbu Państwa zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu w postępowaniu odwoławczym. Przytoczone wyżej przepisy stanowią podstawę prawną orzeczenia uwzględniającego to żądanie. Wysokość kosztów adwokata została ustalona w oparciu o § 2 pkt 1, § 4 ust. 1 i 3 oraz § 17 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w postępowaniu odwoławczym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).
11. Zgodnie z art. 634 kpk jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, do kosztów procesu za postępowanie odwoławcze od orzeczeń kończących postępowanie w sprawie mają odpowiednie zastosowanie przepisy o kosztach za postępowanie przed sądem I instancji. Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy opierając się na dyspozycji przepisu art. 624 § 1 kpk zwolnił oskarżonego z obowiązku zwrotu Skarbowi Państwa kosztów procesu za postępowanie odwoławcze, w tym nie wymierzył mu opłaty za II instancję. A. W. kilka miesięcy temu opuścił zakład karny (8.08.20 r., k. 229), nie posiada żadnego majątku, a ciążą na nim zobowiązania alimentacyjne na dziecko. Poza tym ma on w perspektywie kolejne pozbawienie wolności wynikające z orzeczonej w tej sprawie kary łącznej. Trudna sytuacja materialna przemawiała zatem za zwolnieniem oskarżonego od całości kosztów sądowych i nie wymierzaniem mu opłaty za II instancję. Z tych też względów uznano, że oskarżony nie ma wystarczających środków aby zwrócić koszty wyłożone przez Skarb Państwa na zapłatę wynagrodzenia dla obrońcy z urzędu za postępowanie odwoławcze.
12. PODPIS Hanna Bartkowiak