z wyłączeniem jedynie jednoznacznie sformułowanych postanowień określających główne świadczenia stron oraz tych postanowień, na których treść konsument miał rzeczywisty wpływ, co musi zostać wykazane przez przedsiębiorcę ( tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2007 roku, VI Ca 228/07). Zgodnie z treścią art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie były uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienie umowy może zatem zostać uznane za niedozwolone po łącznym spełnieniu wskazanych wyżej przesłanek. Kodeks cywilny w art. 22 1 k.c. pod pojęciem konsumenta wskazuje osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W niniejszej sprawie zawarta pomiędzy stronami umowa pożyczki nie była związana z działalnością zawodową ani gospodarczą pozwanej. Obie wskazane w art.
formuły prawne służą ocenie tego, czy klauzule umowne przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej w zakresie kształtowania praw i obowiązków stron konsumenckiego stosunku obligacyjnego twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta ( porównaj: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 roku, I CK 832/04). W rozumieniu art.
„rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Abuzywne postanowienie umowne kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, która to sprzeczność rażąco narusza jego interesy. istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien wyrażać się on informowaniem o wynikających z umowy uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy i jej realizacji, rzetelnym traktowaniu konsumenta jako równorzędnego partnera umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można więc uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Działania te potocznie określa się jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania ( porównaj: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2011 roku VI ACa 262/11). Postanowienie umowne określane jako abuzywne – jak już wyżej wskazano – nie może dotyczyć sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron. Za główne świadczenia nie można w szczególności uznać postanowień umownych dotyczących dodatkowej usługi w postaci „elastycznego planu spłat: Wobec powyższego, w szczególności w okolicznościach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu nie można uznać, aby wiązały pozwaną postanowienia umowy dotyczące tego rodzaju usług. Opłata obowiązująca w ramach „elastycznego planu spłat” została przewidziana w rubryce I umowy pożyczki, rubryka D. Nie ulega wątpliwości, że co do zasady jako dozwolone postanowienie umowy należy uznać opcję skorzystania przez konsumenta z obsługi pożyczki w miejscu zamieszkania oraz elastycznego planu spłat oraz możliwość pobierania przez podmiot udzielający pożyczki opłaty za te usługi. Wysokość ustalonych opłat nie może być jednak oderwana od faktycznych kosztów związanych w wykonywaniem takich usług. Powód powoływał się na wzorzec umowny, którym posługiwał się przy zawieraniu umowy z pozwaną. We wzorcu tym znajdowały się rubryki do wypełnienia po ustaleniu całkowitej kwoty pożyczki oraz ilości rat. Zdaniem Sądu niewątpliwie mamy do czynienia z umową, której postanowienia przyjęte były z wzorca umów zaproponowanego konsumentowi (por. formularz umowy pożyczki k. 15). W ocenie Sądu dodatkowe koszty pożyczki obejmujące opłatę za elastyczny plan spłat zostały określone na zawyżonym, nieznajdującym żadnego uzasadnienia, poziomie. Opłata ta została ustalona w stałej zryczałtowanej wysokości, niezależnie od faktycznie poniesionych wydatków, przez co dochodzi do braku ekwiwalentności świadczeń stron umowy pożyczki i skutkuje bezpodstawnym wzbogaceniem się strony powodowej. Wprowadzenie przez pożyczkodawcę opłaty w wysokości wskazanej w umowie godziło w dobre i uczciwe praktyki kupieckie oraz w sposób rażący naruszało interes pozwanej jako konsumenta. Podkreślić należy, że za sprzeczną z dobrymi obyczajami należało uznać ww. opłatę, którą obciążono pozwaną, albowiem nie została ona poinformowana co ta opłata obejmuje i jakie z niej wynikają uprawnienia. Bezsporna była również okoliczność że początkowo pozwana płaciła raty zgodnie z harmonogramem tygodniowych wpłat, jednakże później – jak wskazała – jej sytuacja finansowa z powodu odebrania synowi renty znacznie się pogorszyła. Powyższe okoliczności nie były kwestionowane przez powoda, w związku z czym na mocy art. 230 k.p.c. należało uznać je za przyznane. W tym miejscu zauważyć należy, iż za niedozwolone klauzule umowne, w świetle art.
k.c., należy uznać takie postanowienie umowne, które pod postacią opłaty pobieranej formalnie na poczet pokrycia kosztów konkretnych czynności, w rzeczywistości stanowią dla pożyczkodawcy źródło dodatkowego zysku, ukryte przed konsumentem, pozwalającego mu omijać przepisy dotyczące wysokość odsetek maksymalnych oraz niedopuszczalności kary umownej za niespełnienie świadczenia pieniężnego (art. 483 § 1 k.c.). Przenosząc zatem powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu należy stwierdzić, iż zawarte w umowie stron postanowienia dotyczące, opłaty z tytułu elastycznego planu spłat w wysokości 303,07 zł., stanowią niedozwolone klauzule umowne z powodu braku rzetelnego poinformowania pozwanej o skutkach opłaty z tego tytułu. Zapisy umowy przewidujące obowiązek ponoszenia dodatkowych opłat są niewątpliwie również sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Co prawda wysokość kosztów ww. pakietu, zostały ustalone umową pożyczki, a pozwana, składając podpis pod umową, zgodziła się na ich ponoszenie, to jednak swoboda umów nie jest całkowicie dowolna i podlega pewnym ograniczeniom. Zgodnie z art. 353 1 k.p.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Taka ocena postanowień umownych czyni nieuzasadnionymi dochodzenie przez powoda kosztów z tytułu usługi „elastyczny plan spłat” w wysokości wskazanej w pozwie z powołaniem na treść zawartej umowy. Ewentualne koszty związane ze wskazanymi usługami mogłyby stanowić podstawę do dochodzenie roszczeń, gdyby powód wykazał faktyczną wysokość poniesionych przez pożyczkodawcę kosztów z tego tytułu oraz, ze pozwana została poinformowana o możliwości skorzystania z przedmiotowego pakietu. Wobec powyższego sąd oddalił powództwo w zakresie opłaty za elastyczny plan spłaty. Sąd nie uwzględnił również roszczenia w zakresie odsetek dochodzonych pozwem w wysokości 250,15 zł. Wskazać należy, że zostały one naliczone od całości dochodzonego przez powoda roszczenia, które jednak w całości nie było przez Sąd uwzględnione. Wprawdzie powód przedłożył tabelę wyliczenia odsetek karnych (k. 7), jednakże brak jest dowodu wykazującego jakie kwoty i w jakich terminach były uiszczane przez pozwaną oraz jak wpłacane kwoty były zaliczane na poczet należności. W związku z powyższym brak przedłożenia dowodów w tym zakresie uniemożliwił sądowi zweryfikowanie, czy wpłaty pozwanej były prawidłowo zaliczone oraz czy powód prawidłowo naliczył odsetki. Z uwagi na fakt, że z dołączonej do pozwu tabeli naliczenia odsetek nie wynikają powyższe okoliczności, Sąd był pozbawiony możliwości wyliczenia odsetek w prawidłowej wysokości bez uwzględnienia w obliczeniach zaległości z tytułu opłaty za elastyczny plan spłat. Nadmienić należy, ze w pozwie powód wskazał, że ze termin wymagalności roszczenia przypadł na dzień wymagalności ostatniej raty wynikającej z umowy pożyczki tj na dzień 10.10.2019 r., natomiast do pozwu dołączono pismo zatytułowane wypowiedzenie umowy (k. 16), w treści którego wskazano, że powód wypowiada pozwanej umowę z dniem 22 października 2019 r. Jeżeli według powoda wymagalność roszczenia należy określić na dzień 10 października 2019 r. tj termin płatności ostatniej raty pożyczki wynikający z harmonogramu, to na jakiej podstawie po tej dacie wierzyciel wypowiedział umowę pozwanej ww. pismem (por. wypowiedzenie k. 16). W związku z powyższym w ocenie Sądu powód nie określił precyzyjnie daty wymagalności odsetek od której należało liczyć odsetki, dlatego też roszczenie w zakresie odsetek również z tego względu budziło wątpliwości. W związku z powyższym Sąd zasądził kwotę 2.185,33 zł (2738,55 zł.-303,07 zł.– 250,15 zł.), a w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Zgodnie z treścią art. 320 k.p.c. w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie. Takie wypadki zachodzą, jeżeli ze względu na stan majątkowy, rodzinny, zdrowotny spełnienie świadczenia przez pozwanego niezwłoczne lub jednorazowe spełnienie zasądzonego świadczenia przez pozwanego byłoby niemożliwe lub bardzo utrudnione albo narażałoby jego lub jego bliskich na niepowetowane szkody (vide: A. Jakubecki, Komentarz do art. 320 Kodeksu postępowania cywilnego, Lex Omega). Rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty ma jednak ten skutek, że wierzycielowi nie przysługują odsetki od ratalnych świadczeń za okres od daty wyroku do daty płatności poszczególnych rat ( uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna z dnia 22 września 1970 roku, III PZP 11/70, OSNC 1971, nr 4, poz. 61). W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, zasądzone roszczenie na mocy art. 320 k.p.c. należało rozłożyć na raty, z uwagi na trudną sytuację materialną i osobistą pozwanej. Nie zastosowanie w tym wypadku przepisu art. 320 k.p.c. mogłoby narazić pozwaną na niepowetowaną szkodę. Zauważyć należy, iż obecnie pozwana znajduje się trudnej sytuacji rodzinnej i majątkowej, albowiem ma na utrzymaniu chorego, niepełnosprawnego syna, któremu odebrano rentę. Podkreślić należy, ze utrzymuje się tylko z emerytury w wysokości 1.300 zł. W tej sytuacji niezastosowanie – zgodnie z wnioskiem pozwanej – rozłożenia na raty świadczenia mogłoby narazić ją na znaczną szkodę Biorąc pod uwagę wynik procesu oraz stanowisko pozwanej na pierwszej rozprawie Sąd odstąpił od obciążenia pozwanej kosztami procesu (art. 102 k.p.c.). Podkreślić należy, ze zgodnie z treścią art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Nie konkretyzuje on pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawia ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi ( porów. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73, LEX nr 7366). Sąd bierze pod uwagę przesłanki związane z samym przebiegiem postępowania oraz dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.