Zgodnie z jego treścią, postanowienia umowy zawartej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Przepis ten stanowi nadto, iż nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art.
Ponadto – co istotne – ochrona konsumenta przed klauzulami niedozwolonymi w umowach i wzorcach umownych jest skuteczna ex lege i sąd może dokonać ustaleń w tym przedmiocie także z urzędu, podczas rozpoznawania sprawy między konsumentem a przedsiębiorcą (Komentarz do kodeksu cywilnego, A. Olejniczak, Lex). Okoliczności niniejszej sprawy wskazują na to, że w odniesieniu do zastrzeżonej w umowie należności za czynności pożyczkodawcy w postaci opłaty za (...) nie były z pozwaną jako konsumentem indywidualnie uzgadniane, a pozwana jako pożyczkobiorca nie miała rzeczywistego wpływu na treść tych postanowień umownych, które zostały jej narzucone przez pożyczkodawcę. Powód posługiwał się wzorcem umowy w omawianym zakresie, zaś kwestionowane postanowienia umowne o kosztach obciążających pożyczkobiorcę zostały przejęte z wzorca umowy zaproponowanej pozwanej jako konsumentowi przez kontrahenta. Niewątpliwie nadto postanowienia te kształtują obowiązki pozwanej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając interesy konsumenta, w sposób niezgodny z dobrymi obyczajami, gdyż zastrzegają na ten wypadek dodatkową opłatę w wygórowanej, niczym nieuzasadnionej wysokości, która w dodatku została z góry ściśle i dokładnie określona. Oczywistym jest, iż powód ma prawo czerpać zyski z prowadzonej działalności gospodarczej – aczkolwiek wszelkie opłaty winny być ustalane na rozsądnym poziomie, być wyceniane realnie i nie mogą godzić w interesy konsumenta. Nie sposób też uznać, aby kwestionowane postanowienia umowne mieściły się w granicach swobody kontraktowania i swobody działalności gospodarczej. Sam fakt, że pozwana wyraziła zgodę na zastosowaną opłatę (podpisując formularz umowy przygotowany przez powoda) nie sanuje jej charakteru, skoro powszechnie wiadomo, że pożyczki na tak niekorzystnych warunkach zawierają osoby nie mające w ogóle lub mające znikome szanse na uzyskanie pożyczki na warunkach standardowych od banków lub podmiotów, które nie wykorzystują w tak skrajny sposób dysproporcji pomiędzy pozycją pożyczkodawcy a pożyczkobiorcy. Zresztą ochronie takich sytuacji służą właśnie odpowiednie wskazane powyżej przepisy kodeksu cywilnego. Sąd uznał, że stronie powodowej nie należy się kwota 746,08 zł z tytułu ceny (...) przewidującego możliwość odroczenia terminu płatności maksymalnie 4 rat (a więc łącznie o miesiąc) w wypadku wystąpienia zdarzeń wskazanych w umowie oraz zwolnienie z długu na wypadek śmierci pożyczkobiorcy (pkt 9 umowy, k. 15 akt). Należy zauważyć, że (...) w zasadzie został odgórnie narzucony pozwanej, która de facto nie miała możliwości zrezygnowania ze wskazanej opcji: umowa pożyczki bezsprzecznie została zawarta na przygotowanym formularzu, wzorcu umownym, którego treść została zredagowana przez powoda. Nie ulega zatem wątpliwości, że postanowienia te nie zostały indywidualnie uzgodnione z pozwaną, a są częścią standardowej umowy, którą powód stosuje dla wszystkich klientów. Tym samym nie sposób było nie dostrzec braku równowagi kontraktowej stron, skoro powód będący przedsiębiorcą, narzucił pozwanej jako konsumentowi wszystkie warunki umowy, nie pozostawiając jej praktycznie żadnego wyboru. Zdaniem Sądu, trudno było też przyjąć, że postanowienia umowy dotyczące (...) są uczciwe i zgodne z dobrymi obyczajami, skoro opłata za „usługi” oferowane przez pożyczkodawcę wynosi 746,08 zł (co stanowi 32% kwoty samej pożyczki), którą konsument obowiązany jest zapłacić z góry w dniu zawarcia umowy. Dodatkowo pakiet nie daje żadnych realnych korzyści konsumentowi: koszt przesunięcia płatności czterech rat jest znacznie (ponad szesnastokrotnie) wyższy niż koszt samych tych rat – podczas gdy „normalną” konsekwencją opóźnienie w płatności rat jest jedynie naliczenie z tego tytułu odsetek (w kwocie nieporównywalnie niższej niż ww. „opłata”). Jednocześnie oczywistym jest, że „odroczone” należności konsument musi zgodnie z umową zapłacić w terminie późniejszym. Nadto, powodowi przysługuje wynagrodzenie z tego tytułu niezależne od tego czy pożyczkobiorca skorzysta z „uprawnienia” oferowanego w umowie. Zresztą w niniejszej sprawie powód w żaden sposób nie wykazał, aby pozwana skorzystała z możliwości odroczenia terminu spłaty rat przewidzianej w ramach pakietu. Część (...) w postaci (...) została zaś obwarowana niepewnym warunkiem, którego ziszczenie nie dawałoby korzyści dla pożyczkobiorcy, a co najwyżej dla jego spadkobierców. W okolicznościach niniejszej sprawy warunek skorzystania z tej możliwości w ogóle nie zaistniał. Trudno byłoby zatem przyjąć, że pozwana ma zapłacić za usługę, z której w rzeczywistości nikt nie skorzystał. Nadto, ta część (...) budzi poważne wątpliwości co do jej zgodności z prawem. W swojej konstrukcji przypomina bowiem ubezpieczenie na wypadek śmierci pożyczkobiorcy, a do takiej działalności powód nie ma umocowania (art. 7 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 roku o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej). Ewidentnie zatem (...) wiążący się z poniesieniem przez konsumenta opłaty w wysokości 746,08 zł za powyżej wskazane i zazwyczaj niepotrzebne mu możliwości jest sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając interesy konsumenta. Powyższe rozważania dają podstawę do wniosku, że zastrzeżenie dochodzenia od pozwanej zapłaty ww. kosztów (we wskazanej wysokości) jest niedozwolonym postanowieniem umownym, a jako takie – w świetle przepisu art.
– nie wiąże pozwanej. Niewątpliwie podkreślić należy, że wszelkie dodatkowe koszty związane z udzieleniem pożyczki winny mieć uzasadnienie ekonomiczne i nie mogą być ustalane dowolnie, w sposób całkowicie oderwany od głównego celu umowy – jakim jest przecież pożyczenie pieniędzy. Tymczasem brak uzasadnienia – w okolicznościach sprawy – dla wysokości tych opłat. Wysokość dodatkowej opłaty z tytułu (...), stanowiącej 32% kosztów samej pożyczki – przy kwocie faktycznej pożyczki w wysokości 2.312 zł – świadczy o braku ekwiwalentności względem wartości usług świadczonych przez powoda w ramach tej opłaty. Ostatecznie podkreślić należy, że omawiane zastrzeżenia umowne pozostają w sprzeczności z art. 5 k.c. – gdyż nie zasługuje na ochronę fakt wykorzystywania instytucji pożyczki w celu uzyskania nieekwiwalentnych i nieuzasadnionych dochodów oraz czerpanie tych korzyści ze słabszej pozycji finansowej dłużnika. Zatem: ponieważ jako niezasadne Sąd uznał żądanie należności z tytułu opłaty za (...) (746,08 zł), na rzecz powoda należało zasądzić kwotę 2.991,49 zł (różnicę między kwotą żądaną a kwotą, którą Sąd uznał za niezasadną, konsekwentnie pomniejszono kwotę, od której powód może żądać odsetek). Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 2.991,49 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości maksymalnych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 2.641,33 zł od dnia 31 sierpnia 2020 roku do dnia zapłaty (punkt 1 wyroku). W pozostałym zakresie oddalił zaś powództwo (punkt 2 wyroku). O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 k.c. O kosztach orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia MS z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zasądzając od pozwanej na rzecz powoda kwotę 839,60 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Strona powodowa wygrała sprawę w 80%, poniosła koszty procesu w kwocie 1.117 zł (opłata sądowa – 200 zł, 917 zł - koszty zastępstwa procesowego i opłata skarbowa od pełnomocnictwa). Zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu stronie powodowej należy się zwrot od pozwanej kwoty 829,60 zł (1.117 x 80%) (punkt 3 wyroku). W pkt 4 wyroku na podstawie art. 333 § 1 pkt 3 k.p.c. Sąd nadał wyrokowi w pkt 1 i 3 rygor natychmiastowej wykonalności. sędzia Joanna Rumin-Jabłońska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.