i nast. k.c. regulują materię niedozwolonych postanowień umownych, nazywanych także klauzulami abuzywnymi. Celem wprowadzenia tych przepisów do porządku prawnego był zamiar zapewnienia konsumentom skuteczniejszej ochrony w stosunkach umownych z profesjonalistami oraz potrzeba uwzględnienia postanowień dyrektywy nr 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich (Dz.Urz. WE z 1993 r. L 95). Przepis art.
stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Należy wyjaśnić, że wynagrodzeniem za korzystanie przez pożyczkobiorcę z kwoty uzyskanej w ramach pożyczki są zasadniczo odsetki, których górny pułap w celu zapobieżenia lichwie został wyznaczony przepisem art. 359 § 2 1 k.c. - jako dwukrotność odsetek ustawowych. Strony pożyczki łączył dobrowolny stosunek zobowiązaniowy i to one autonomicznie mogły decydować o warunkach zawartej umowy. Pierwotny wierzyciel udzielając pożyczki, co do zasady był uprawniony do obciążenia kontrahenta kosztami/opłatami za różne czynności związane z zawarciem umowy, w szczególności prowizją. Za niedopuszczalną należy uznać jednak sytuację, w której jedna ze stron wykorzystując swoją pozycję profesjonalisty, kształtuje wzorzec umowny w ten sposób, że wprowadza do niego konstrukcję prawną prowadzącą do pokrzywdzenia drugiej strony – konsumenta, poprzez jego obciążenie nadmiernymi, rażąco wygórowanymi kosztami znacznie odbiegającymi od faktycznie poniesionych wydatków. Umowa pożyczki sformułowana zgodnie z zasadami uczciwego i rzetelnego obrotu na rynku kapitałowym powinna jasno określać, które opłaty/prowizje stanowią zysk pożyczkodawcy, a które są pobierane na pokrycie konkretnych kosztów ponoszonych przez niego w związku z zawartą umową i jej obsługą. Wspólną cechą ustalania wysokości wszelkich opłat/prowizji, jest to że muszą one stanowić ekwiwalent świadczonych usług i co do zasady odpowiadać rzeczywistym kosztom poniesionym z tego tytułu. Za niedozwolone klauzule umowne w rozumieniu art.
k.c., należy więc uznać te postanowienia, które pod postacią opłaty pobieranej formalnie na poczet pokrycia kosztów konkretnych czynności, faktycznie stanowią dla pożyczkodawcy wyłącznie źródło zysku. Przywołany przepis art.
chroni konsumenta, jako słabszego uczestnika obrotu w relacjach z przedsiębiorcą - profesjonalistą w danej dziedzinie. W sytuacji, gdy przedsiębiorca narzucił pożyczkobiorcy (konsumentowi) wszystkie warunki umowy, w tym także dotyczące dodatkowych kosztów i opłat, nie pozostawiając mu żadnego wyboru, zachodzi nieusprawiedliwiona dysproporcja praw i obowiązków stron umowy - na niekorzyść pozwanego. W przedmiotowej umowie pożyczki z 16 lutego 2016 r. określono, że pozwana zapłaci na rzecz pożyczkodawcy, oprócz stosunkowo niskiej prowizji (15,84 zł), także inne opłaty, tj. przygotowawczą, za dostarczenie środków, za brak poręczenia, za usługę terenowej obsługi pożyczki i za „pakiet medyczna pomoc” – w łącznej wysokości 393,08 zł. Analogicznie w aneksie z 01 czerwca 2016 r. pozwana została ponownie zobowiązana do uiszczenia, oprócz niewielkiej opłaty przygotowawczej (30 zł), także innych opłat: za brak poręczenia, za usługę terenowej obsługi pożyczki, za „pakiet medyczna pomoc plus” i prowizji za udzielenie pożyczki – w łącznej wysokości 271,61 zł. Skoro opłaty te stanowiły odpowiednio 78,62% i 87,62% kwoty kapitału, w ocenie Sądu były one nadmierne, a tym samym nieadekwatne do wartości zaciągniętego przez pozwaną zobowiązania. Generowały one dla pożyczkodawcy dodatkowy zysk, a unormowania umowne ją przewidujące stanowiły faktyczne obejście przepisów o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 2 1, § 2 2 i § 2 3 k.c.). Postanowienia te nie zostały uzgodnione indywidualnie z pozwaną, rażąco naruszały jej interesy, kształtowały obowiązki w sposób niezgodny z dobrymi obyczajami i nie wynikały z kalkulacji rzeczywistych kosztów. Tym samym zapisy umowy pożyczki i aneksu dotyczące wskazanych opłat zgodnie z art.
nie wiązały pozwanej, jako niedozwolone klauzule umowne, a więc nie jest ona zobowiązana do zapłaty tych należności. Nawet gdyby przyjąć, że w odniesieniu do wspomnianych opłat nie znajdują zastosowania przepisy dotyczące klauzul niedozwolonych, to postanowienia umowy i aneksu w tym zakresie i tak trzeba uznać za nieważne (art. 58 § 1 i 2 k.c.), ponieważ pozostają w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) oraz przepisami regulującymi odsetki maksymalne (art. 359 § 2 1 - § 2 3 k.c.). Uznając, iż zobowiązanie do pokrycia opłaty przygotowawczej, opłaty za dostarczenie środków, opłaty za brak poręczenia, opłaty za usługę terenowej obsługi pożyczki i opłaty za pakiet(...) określone w umowie pożyczki nr (...) z 16 lutego 2016 r. nie wiąże pozwanej, jej zobowiązanie wynosiło: 500 zł tytułem zwrotu kapitału, 15,84 zł prowizji oraz 22,82 zł odsetek umownych, łącznie 538,66 zł. Kwotę tą należało zredukować o 380 zł tytułem dokonanych spłat do dnia 01 czerwca 2016 ro (tj. do dnia zawarcia aneksu), co oznacza, iż w tym czasie pozwana zalegała z zapłatą 158,66 zł. Analogicznie, przy przyjęciu braku związania pozwanej zapisami aneksu (...) nr (...) z dnia 01 czerwca 2016 r. dotyczącymi prowizji, opłaty za brak poręczenia, opłaty za usługę terenowej obsługi pożyczki i opłaty za pakiet „(...)”, zobowiązanie L. H. z tytułu tegoż aneksu wynosiło łącznie 527,34 zł – tj. 310 zł udostępnionego kapitału, 30 zł opłaty przygotowawczej, 28,68 zł odsetek umownych od kapitału i 158,66 zł zaległości z aneksowanej umowy. Skoro pozwana po dniu 01 czerwca 2016 r. dokonała wpłat w łącznej wysokości 460 zł, jej zaległość wynosiła 67,34 zł. Kwotę tą należało powiększyć o 27,33 zł odsetek maksymalnych za opóźnienie za okres od 02 lutego 2017 r. (data wymagalności) do 27 grudnia 2019 r. (zgodnie z żądaniem pozwu – k.4). Ostatecznie zobowiązanie pozwanej zamyka się w kwocie 94,67 zł, która została zasądzona na rzecz powoda w pkt 1 wyroku wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości 14% w skali roku za okres od dnia wytoczenia powództwa (17 stycznia 2020 r.) do dnia zapłaty, z tym zastrzeżeniem, że wysokość odsetek umownych za opóźnienie nie może przekroczyć wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie W pozostałym zakresie powództwo było nieuzasadnione i podlegało oddaleniu (pkt 2 sentencji). O kosztach procesu w pkt 3 wyroku Sąd postanowił zgodnie z zasadą ich stosunkowego rozdzielenia, wyrażoną w treści art. 100 k.p.c., przyjmując że powód wygrał proces na poziomie 8,82 %, a jego koszty wynosiły 1.117 zł (900 zł kosztów zastępstwa procesowego + 100 zł opłaty od pozwu + 17 zł opłaty skarbowej od czynności złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa). Tym samym pozwana winna pokryć koszty procesu powoda w zakresie 98,52 zł. O rygorze natychmiastowej wykonalności wyroku w pkt 1 i 3 Sąd orzekł na podstawie art. 333 § 1 pkt 3 k.p.c. Sędzia Ludmiła Dulka-Twarogowska ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...) -(...) 3. (...) W., dnia 30 września 2020 r. Sędzia Ludmiła Dulka-Twarogowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.