Wskazać przy tym należy, że artykuł 77 ust. 1 Konstytucji RP wyraża konstytucyjne prawo do odszkodowania za bezprawne wyrządzenie szkody przez władzę publiczną, jednakże sam przez się nie wskazuje wyczerpująco ani jaka szkoda ma podlegać naprawieniu, ani nie rozstrzyga, co decyduje o wymaganej przesłance bezprawności, nie wspominając już o drodze, na jakiej realizacja uprawnienia odszkodowawczego ma nastąpić. Unormowania te są zawarte w ustawach zwykłych. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2011 r. II CSK 570/10 LEX nr 847123). Sąd I instancji jako podstawę rozstrzygnięcia sprawy podał art. 417 k.c. W ocenie Sądu Okręgowego takie stanowisko jest błędne, gdyż powyższa podstawa prawna nie mogła znaleźć zastosowania, zaś podstawę rozstrzygnięcia powinien stanowić art.
Podkreślić należy, że art. 417 k.c. reguluje odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, natomiast art.
dotyczy sytuacji, gdy szkoda została wyrządzona poprzez niewydanie orzeczenia lub decyzji, gdy obowiązek ich wydania przewiduje przepis prawa. Jeśli chodzi o relacje między tymi przepisami to wskazać należy, art.
stanowi przepis szczególny w stosunku do ogólnego przepisu z art. 417 k.c., jednak również dla tych przypadków odpowiedzialności deliktowej znajdują zastosowanie ogólne przesłanki i zasady odpowiedzialności określone w art. 417 k.c. Normy zawarte w art.
regulując szczególne postacie bezprawnego wyrządzenia szkody przez władzę publiczną, ograniczają odpowiedzialność określoną w art. 417 k.c. przez to, że wprowadzają kwalifikowany sposób stwierdzania bezprawności w przypadku określonych rodzajów aktów władczych (Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II CSK 570/10, LEX nr 847123). Przepis art.
określa odpowiedzialność władzy publicznej za zaniechania w dokonywaniu aktów indywidualnych o charakterze władczym, czyli za uszczerbki spowodowane m.in. przewlekłością postępowania sądowego, administracyjnego, czy egzekucyjnego. Odpowiedzialność odszkodowawcza za niewydanie orzeczenia lub decyzji dotyczy tylko przypadków, gdy obowiązujący przepis prawa nakazywał sądowi lub organowi administracyjnemu wydanie orzeczenia lub decyzji. Przesłanką przypisania obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przewlekłością postępowania jest więc skonkretyzowany w przepisie prawa obowiązek podjęcia przez organ sądowy lub administracyjny określonych działań władczych, o charakterze indywidualnym, których zaniechanie spowodowało szkodę. Nadto odpowiedzialność w takim przypadku uzależniona jest od stwierdzenia we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji, chociaż dopuszczalne jest uchylenia przesłanki prejudykatu, jeżeli przepisy odrębne tak stanowią. Ustawodawca uregulował odrębnie dla sądów i organów administracyjnych właściwe tryby dla stwierdzenia niezgodności z prawem zachowań tych organów władzy publicznej. By móc stwierdzić przewlekłość w postępowaniu administracyjnym, a więc dla uzyskania prejudykatu określonego art.
3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Jeżeli sąd uwzględni skargę, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji (art. 149 p.p.s.a.). Dopiero niewykonanie tego orzeczenia uprawnia osobę, która poniosła szkodę, do żądania odszkodowania przed sądem powszechnym od organu, który nie wykonał orzeczenia (art. 154 § 4 i 5 p.p.s.a.). Jeżeli w ciągu trzech miesięcy poszkodowany nie uzyska odszkodowania od organu administracyjnego, może żądać odszkodowania przed sądem powszechnym (art. 154 § 5 p.p.s.a.). Alternatywną drogą do uzyskania prejudykatu jest wniesienie zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie lub przewlekłe prowadzenie postępowania na podstawie art. 37 k.p.a. Postanowienie organu wyższego stopnia uwzględniające zażalenie stanowi wówczas prejudykat, o którym mowa w art.
(wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 3 kwietnia 2013 r., ACa 206/13, LEX nr 1314834). W rozpoznawanej sprawie, powód domagał się zasądzenia na jego rzecz odszkodowania za szkodę powstałą na skutek prowadzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjnego mimo przedawnienia dochodzonych roszczeń i związanego z tym niewykonania obowiązku wydania postanowienia o umorzeniu postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Sąd Okręgowy w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji odnoszące się do interpretacji art. 59 ust. 1 pkt 2 u.p.e.a, zgodnie z którą - wbrew twierdzeniom pozwanego Naczelnika Urzędu Skarbowego - organ egzekucyjny ma obowiązek ustalenia w momencie wszczęcia, jak i w trakcie postępowania egzekucyjnego, czy zaległość objęta tytułem wykonawczym uległa przedawnieniu. Jednak z uwagi właśnie na tą okoliczność, podstawy roszczenia należało upatrywać nie w art. 417 § 1 k.c., ale w stanowiącym do niego lex specialis art.
k.c., który dotyczy sytuacji, gdy szkoda została wyrządzona poprzez niewydanie orzeczenia lub decyzji, gdy obowiązek ich wydania przewiduje przepis prawa. Taka konstatacja implikuje konieczność stwierdzenia we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji, jako prejudykatu stanowiącego przesłankę odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Osoba, która twierdzi, że poniosła szkodę, musi wykazać, stosownie do art. 6 k.c., że szkoda rzeczywiście zaistniała oraz była ona następstwem niewydania decyzji, której obowiązek wydania przewiduje przepis prawa, a nadto związek przyczynowy pomiędzy szkodą, a niewydaniem przez organ odpowiedniego orzeczenia/decyzji. Powód wykazał istnienie szkody jako następstwa niewydania przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzeniu, jak i związek przyczynowy, jednak warunkiem koniecznym do powstania uprawnienia do żądania naprawienia szkody w niniejszej sprawie było uzyskanie, jak już wskazano, prejudykatu, z którego wynikałoby, że pomimo istnienia tego obowiązku wydania decyzji, nie została ona w stosownym terminie wydana. Sąd powszechny nie ma bowiem uprawnień do czynienia samodzielnych ustaleń w tym przedmiocie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 3 kwietnia 2013 r., ACa 206/13, LEX nr 1314834). W rozpoznawanej sprawie bezspornym było, że powód nie złożył do sądu administracyjnego - na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. - skargi na bezczynność pozwanego Naczelnika Urzędu Skarbowego, polegającą na niewydaniu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, gdy powinien on z urzędu badać, czy dochodzony obowiązek nie wygasł (zwłaszcza przy tak długim okresie trwania tego postępowania). Powód nie wniósł także zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie lub przewlekłe prowadzenie postępowania na podstawie art. 37 k.p.a. Na marginesie należy wspomnieć również o bierności powoda, wyrażającej się w nieskorzystaniu z uprawnień określonych w art. 33 pkt 1 i art. 54 § 1 i 4 u.p.e.a. Powód nie uzyskał zatem prejudykatu niezbędnego dla uznania odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie art.
A jak słusznie podniesiono w apelacji, sąd cywilny nie może w takiej sytuacji samodzielnie kontrolować prawidłowości przebiegu postępowania administracyjnego, gdyż nie należy to do jego właściwości. Poza kognicją sądu cywilnego pozostaje ocena niezgodnej z prawem bezczynności organu administracji publicznej, jeśli polegała ona na niewydaniu danego orzeczenia czy decyzji. W tym miejscu należy zaznaczyć, że uzyskanie prejudykatu nie należy do warunków formalnych pozwu, pozwalając na jego odrzucenie na podstawie art. 199 k.p.c. z powodu czasowej niedopuszczalności drogi sądowej w razie stwierdzenia braku orzeczenia stwierdzającego niezgodność z prawem niewydania prze organ decyzji. Przesłanka istnienia orzeczenia prejudycjalnego jest przesłanką materialną, którą sąd bada rozpoznając merytorycznie wniesioną przez powoda pretensję, co kategorycznie uniemożliwia odrzucenie pozwu z tego powodu, a uzasadnia oddalenie powództwa (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 6 września 2012 r., I ACa 724/12, LEX nr 1223203). Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy uznał, że apelacja pozwanego Naczelnika Urzędu Skarbowego jest zasadna i w konsekwencji, biorąc za podstawę przepis art. 386 § 1 k.p.c. orzekł jak w pkt II, III, IV i VI sentencji wyroku. Pozwany Naczelnik Urzędu Skarbowego w swej apelacji podniósł również inne zarzuty, w tym naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 33 pkt 1 i art. 54 § 1 i 4 u.p.e.a., art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej oraz naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 4 ustawy systemowej. Jednakże w związku z uwzględnieniem apelacji pozwanego oraz zmianą zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa, rozpatrywanie ich stało się bezprzedmiotowe. Odnosząc się do apelacji pozwanego ZUS, Sąd Okręgowy uznał, że powołania innych niż nieważność postępowania zarzutów, nie zasługuje ona na uwzględnienie. Wynika to z wykazanej wyżej niezasadności zarzutu nieważności postępowania, a także przedwczesności zarzutu nierozpoznania istoty sprawy, zgłoszonego w apelacji jeszcze przed sporządzeniem uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, którego treść uczyniła ten zarzut bezprzedmiotowym. Sąd Okręgowy mimo że pozwany ZUS nie zgłaszał w tym zakresie stosownych zarzutów, nie pominął jednak kwestii naruszenia przez Sąd I instancji art. 417 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i niezastosowanie art.
jako podstawy uwzględnienia powództwa wobec pozwanego ZUS. Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest bowiem związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego (uchwała Sądu Najwyższego - 7 sędziów z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55). Biorąc jednak pod uwagę, że podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej ZUS nie było niewydanie orzeczenia lub decyzji - a zaniechanie, polegające na niezaktualizowaniu danych dotyczących obowiązku objętego tytułem wykonawczym - wyżej przedstawione wywody co do błędnego zastosowania art. 417 § 1 k.c. nie mają przełożenia na sytuację prawną pozwanego ZUS. Brak niezwłocznego zawiadomienia organu egzekucyjnego - zgodnie z obowiązkiem wynikającym z § 9 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) - o każdej zmianie wysokości należności objętej tytułem wykonawczym wynikającym z jej wygaśnięcia w całości lub w części oraz podania daty powstania zmiany i jej przyczyny stanowiło niezgodne z prawem zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Skoro zaniechanie to znajdowało się w związku przyczynowym z powstaniem szkody, to zaktualizowała się odpowiedzialność odszkodowawcza pozwanego ZUS na podstawie art. 417 § 1 k.c. Należy przy tym podkreślić, że dla ustalenia tej odpowiedzialności nie jest wymagane istnienie prejudykatu stwierdzającego niezgodność z prawem zaniechania organu, tak jak w przypadku art.
W związku z powyższym, Sąd Okręgowy uznał, że apelacja pozwanego ZUS jest niezasadna i podlega oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania odwoławczego orzekł Sąd na zasadzie art. 98 k.p.c. Apelacja pozwanego ZUS okazała się być bezzasadna, w związku z czym jest on zobowiązany zgodnie z żądaniem powoda zwrócić mu koszty postępowania w II instancji, które stanowiło wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 1.200 złotych, co stanowi 50 % stawki minimalnej za prowadzenie sprawy w postępowaniu apelacyjnym na podstawie § 6 pkt 5 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Dodatkowo Sąd Okręgowy w oparciu o art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.2010.90.594 j.t.) nakazał pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 694,00 zł tytułem nieziszczonej opłaty od uwzględnionej apelacji pozwanego Naczelnika Urzędu Skarbowego. Z kolei apelacja strony pozwanej Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego okazała się uzasadniona co skutkowało zasądzenie na rzecz tej strony koszty postępowania za obie instancje ( w pełnej stawce za I instancję i 50% za odwoławczą) zgodnie z powołanymi regulacjami Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.