kc poprzez nieuwzględnienie klauzul niedozwolonych w umowie pożyczki zarówno na zarzut pozwanego, jak i z urzędu, a w konsekwencji nieuznanie ich przez sąd jako klauzule abuzywne i nieważące pozwanego; 3. naruszenie prawa materialnego i procesowego, ponieważ: - pozwana uważa, że została oszukana w dacie udzielenia kredytu, więc umowa pożyczki powinna być unieważniona, a pozwana powinna dokonać zwrotu jedynie wartości nominalnej otrzymanej pożyczki, czego Sąd nie wziął pod uwagę. Sąd w niniejszej sprawie nie dokonał żadnej analizy stanu faktycznego sprawy, w tym klauzul niedozwolonych, a jedynie „bezdusznie” podstawił pod wzór i wyliczył koszty pożyczki, zatem brak w niniejszej sprawie jest rozważenia w ogóle stanu sprawy. W sytuacji skorzystania przez pozwaną z sankcji kredytu darmowego, pozwana powinna oddać jedynie nominalną wartość pożyczki, - pozwana nie zgadza się ze sposobem wyliczenia rzekomo należnej do spłaty powodowi kwoty zaciągniętej pożyczki, gdyż uważa, że spłaciła ją już w całości, - niepoddanie przez Sąd analizie umowy pożyczki, zwłaszcza w zakresie klauzul niedozwolonych; uznania, że prowizja wskazana w umowie pożyczki przysługiwała powodowi, podczas gdy kwota prowizji nie powinna zostać uznana za uzasadnioną i powinna przez Sąd zostać oddalona w całości, w tym z uwagi na fakt, że powód nie wyjaśnił jak wyliczył kwotę prowizji i jej nie udowodnił, co godzi w zasadę ekwiwalentności świadczeń stron i narusza dobre obyczaje, a w konsekwencji Sąd powinien uznać unieważnienie umowy pożyczki i zwrot powodowi przez pozwanego wartości nominalnej pożyczki. Prowizja musi stanowić ekwiwalent ściśle określonych czynności, nie zaś wynagrodzenie z tytuł€ udzielonego kredytu, czy też pokrywać ogólne koszty prowadzonej przez powoda działalności, czego powód nie udowodnił. Mając na uwadze powyższe zarzuty, pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu za obie instancje. Powód w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej oraz o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja częściowo zasługuje na uwzględnienie. Podniesiony w pierwszej kolejności zarzut braku legitymacji czynnej powoda jest oczywiście chybiony. Strony były związane umową pożyczki nr (...) z 28 czerwca 2016 r., zatem są legitymowane do ewentualnego kierowania wzajemnych roszczeń z niej wynikających. (...) S.A. twierdzi, że U. Z., jako pożyczkobiorca nie wykonała zobowiązania z tego tytułu, to ma prawo żądać zasądzenia na jego rzecz świadczenia wynikającego z w/w umowy. Nie zasługują na uwzględnienie również zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, tj. art. 232 kpc w zw. z art. 217 § 1 kpc w zw. z art. 6 kc; art. 212 § 1 w zw. z art. 227 kpc; art. 232 kpc. Zgodnie z art. 233 § 1 kpc sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Sprawdzianem tego, czy Sąd należycie wykonał obowiązek wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego jest uzasadnienie orzeczenia, w którym zgodnie z art. 328 § 2 kpc (w brzmieniu obowiązującym do 6 listopada 2019r.) winien się on m.in. wypowiedzieć, co do faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodem odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo -skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. Aby zatem zarzut odnoszący się do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów mógł zostać uwzględniony, nie wystarczy przedstawić alternatywny stan faktyczny; należy podważyć prawidłowość dokonanej przez sąd oceny dowodów, wykazując, że jest ona wadliwa lub błędna. W przekonaniu Sądu II instancji, apelująca nie sprostała temu obowiązkowi. Natomiast ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia, Sąd Okręgowy całkowicie akceptuje i przyjmuje za własne. Apelacja okazała się natomiast częściowo zasadna, dzięki prawidłowo podniesionym zarzutom prawa materialnego. Nie ulega wątpliwości, że pozwana, która zaciągnęła pożyczkę w (...) S.A., powinna ją zwrócić. Sąd Rejonowy słusznie zauważył, że w stosunkach prawnych z udziałem konsumentów, kształtowanie wzajemnych obowiązków stron umowy doznaje pewnych ograniczeń, wynikających choćby z regulacji przewidzianych w ustawie z 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. 2019.1083 – j.t.), w szczególności w art. 36a ustawy co do maksymalnych kosztów pozaodsetkowych. Przepis ten został wprowadzony na podstawie nowelizacji ustawy z 5 sierpnia 2015 r. i obowiązuje od 11 marca 2016 r. Jego celem jest ochrona konsumentów przed nadmiernym obciążeniem finansowym w związku z kredytem konsumenckim (lichwą). „R. legis dla wprowadzenia powyższych regulacji jest okoliczność, iż ograniczenie możliwości pobierania nadmiernych odsetek, wynikające z art. 359 § 2 1 kc, nie stanowi wystarczającego instrumentu ochrony interesów konsumenta w sytuacji, gdy przedsiębiorcy, przestrzegając regulacji dotyczących maksymalnej wysokości odsetek, jednocześnie zastrzegają wysokie prowizje i dodatkowe opłaty o charakterze pozaodsetkowym”. (Uzasadnienie..., VII kadencja, druk sejm. nr 3460, s. 19). W ocenie Sądu Okręgowego, opisana wyżej nowelizacja nie stanowi jednak lex specialis w stosunku do art.
kc, która - poprzez wprowadzenie wzorca maksymalnych kosztów pozaodsetkowych - nie pozwalałaby na ocenę postanowień umowy o niedozwolonym charakterze. Art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim oraz przepisy o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 2 1 kc, art. 481 § 2 1 kc) tworzą system cywilnoprawnej ochrony przed lichwą, ale nie wyłączają stosowania art.
kc czy też art. 58 kc, które odwołują się do klauzul generalnych, takich jak dobre obyczaje czy zasady współżycia społecznego. Dlatego pozwana słusznie zarzuciła, że Sąd I instancji w istocie uchylił się od analizy poszczególnych postanowień umowy pożyczki z 28 czerwca 2016r. przez pryzmat art.
kc, który stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zatem przesłanki uznania konkretnego postanowienia za „niedozwolone postanowienie umowne” w rozumieniu art.
kc są następujące: 1) umowa została zawarta z konsumentem, 2) postanowienie umowy „nie zostało uzgodnione indywidualnie”, 3) postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, 4) jednoznacznie sformułowane postanowienie nie dotyczy „głównych świadczeń stron”. Nie ma sporu co do tego, że umowa pożyczki, której dotyczy sprawa, została zawarta z konsumentem, a powód posługiwał się przyjętymi przez siebie projektami i nie negocjował warunków umowy z pozwaną indywidualnie. W przekonaniu Sądu Okręgowego, została spełniona również przesłanka wymieniona w punkcie 4). Postanowienie umowy nie podlega sankcji art.
kc, jeżeli dotyczy „głównych świadczeń stron” i zarazem zostało sformułowane „jednoznacznie”, nie jest zatem "niedozwolonym postanowieniem umownym" (art.
2 kc). Przez „główne” świadczenia stron należy rozumieć przede wszystkim te, które są objęte postanowieniami przedmiotowo istotnymi danej umowy nazwanej (tak też M. Jagielska, Niedozwolone klauzule; M. Bednarek, P. Mikłaszewicz, w: System PrPryw, t. 5, 2019, s. 804; ponadto wyrok Sądu Najwyższego z 8 czerwca 2004 r., I CK 635/03, Legalis – cyt. za Krzysztofem Pietrzykowskim (red.) Komentarz do Kodeksu cywilnego, wyd. 10, Warszawa 2020 Legalis). W praktyce oznaczać to będzie najczęściej postanowienia „określające” cenę albo wynagrodzenie za towar czy usługę. W myśl art. 720 § 1 kc przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Zaciągnięte przez pozwaną zobowiązanie pieniężne regulowane jest również przez ustawę o kredycie konsumenckim (art. 3 cyt. ustawy). Z treści art. 720 kc wynika, że odpłatność za korzystanie z pożyczonych pieniędzy nie należy do postanowień przedmiotowo istotnych. Do essentialia negotii pożyczki należy zobowiązanie dającego pożyczkę do przeniesienia przedmiotu pożyczki na własność biorącego, ten zaś ma obowiązek ją zwrócić. Dlatego też Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że zwrot: „główne świadczenia stron, w tym cena lub wynagrodzenie”, zawarty w drugim zdaniu art.
kc nie odnosi się do dodatkowych świadczeń należnych od pożyczkobiorcy na rzecz pożyczkodawcy, takich jak prowizja, opłata przygotowawcza, czy koszty windykacyjne, choć nie ma wątpliwości, że co do zasady ma on prawo do nakładania takich kosztów. Zarówno bank, jak i każdy inny przedsiębiorca zawodowo trudniący się udzielaniem pożyczek, może, ale nie musi, pobierać wymienione wyżej opłaty, ponieważ nie należą one do postanowień przedmiotowo istotnych pożyczki. Wobec powyższego, w przekonaniu Sądu II instancji, nie ma przeszkód, aby wszelkie pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego poddać kontroli nie tylko poprzez zastosowanie wzoru wskazanego w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, ale też odnosząc je do zasady dobrych obyczajów, jakie powinny być stosowane między kontrahentami i interesu prawnego konsumenta, a do których odwołuje się art.
Treść umowy pożyczki zawarta między U. Z. a (...) S.A. przewiduje, że pozwana otrzymała pożyczkę w wysokości 25.000 zł, zaś całkowita kwota do zapłaty została ustalona na 54.000 zł, co oznacza, że został na nią nałożony obowiązek spłaty przeszło dwukrotności otrzymanej pożyczki. Wśród dodatkowych (pozaodsetkowych) kosztów obciążających pożyczkodawcę na pierwszy plan wysuwa się wysokość prowizji, której rata miesięczna wynosiła każdorazowo 626,53 zł (jedynie ostatnia 36 rata miała wynosić 626,45 zł), tj. łącznie 22.552,20 zł oraz cena za usługę (...), po 63,89 zł (ostatnia rata 63,85 zł) za każdy miesiąc, tj. łącznie 2.300,04 zł. Tak ukształtowane postanowienia umowy – zdaniem Sądu Okręgowego – stanowią niedozwolone klauzule umowne. (...) S.A., podobnie jak inne instytucje zajmujące się zawodowo udzielaniem pożyczek, co do zasady ma prawo pobierać prowizję, zwykle jest to jednak opłata jednorazowa, wyrażona procentowo, która oczywiście podnosi koszty pożyczki, ale nie powinna jej dorównywać. Ustalona w tym wypadku prowizja stanowi ponad 90% świadczenia, jakie otrzymała pozwana (22.552,20 zł/25.000 zł). Dlatego też – zdaniem Sądu Okręgowego - postanowienie umowne, kształtujące obowiązek zapłaty przez pożyczkodawcę tak wysokiej prowizji, rażąco narusza interesy konsumenta, zwłaszcza że powód w żaden sposób nie wykazał obiektywnych okoliczności, które uzasadniałyby tak wysoką opłatę prowizyjną. Sąd II instancji uznał, że pomocniczym kryterium pozwalającym na obniżenie prowizji może być odniesienie jej wysokości do rzeczywistego okresu trwania umowy. Ustawodawca, określając w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, wysokość maksymalnych kosztów pozaodsetkowych, również odwołał się do kryterium czasu, choć w tym wypadku Sąd przyjął czas faktycznego obowiązywania umowy (tj. do chwili jej rozwiązania), a nie okres, w którym pożyczka miała być spłacona. Wypowiedzenie z 12 lipca 2017r. (k: 3, 110) zostało doręczone pozwanej 17 lipca 2017r. (śledzenie przesyłek – T. k: 114), zatem 30 – dniowy okres wypowiedzenia upłynął 16 sierpnia 2017r., zaś poczynając od 17 sierpnia 2017r. U. Z. nie była już związana umową pożyczki z (...) S.A. Sąd II instancji uznał, że za ten okres powód nie jest uprawniony do pobierania reszty prowizji, tj. za ostatnie 23 miesiące i obniżył prowizję o 14.410,11 zł (626,53 zł x 22 miesiące + 626,45 zł). Zdaniem Sądu Okręgowego, nie ma również podstaw do tego, aby pozwana została obciążona kosztami opcji (...) za cały okres trwania umowy. W jednym z ostatnich postanowień umowy pożyczki jest mowa o tym, że na wniosek pożyczkodawcy, zostały przyznane dodatkowe uprawnienia, takie jak odroczenie/obniżenie rat jednorazowo w całym okresie kredytowania. Powód nie załączył do pozwu wniosku U. Z. o przyznanie jej takiego pakietu, a sama zainteresowana raczej nie miała świadomości, że przysługuje jej takie prawo, bo mimo trudności z bieżącą spłatą zadłużenia, nie starała się skorzystać z dobrodziejstwa np. odroczenia rat czy ich obniżenia. Niemniej jednak, nawet jeśli koszty z tytułu przyznania tych specjalnych uprawnień co do zasady miałyby obciążać pozwaną, to na pewno już po rozwiązaniu umowy wskutek wypowiedzenia, koszty te należy ocenić, jako nienależne. Tak jak w przypadku prowizji, Sąd obniżył opłatę z tego tytułu odliczając jej część za ostatnie 23 miesiące, tj. o 1.469,43 zł (63,89 zł x 22 miesiące + 63,85 zł). Stosując art.
i 2 kc, Sąd Okręgowy stwierdził, że z uwagi na zastosowane przez powoda niedozowane klauzule umowne, dotyczące wysokości prowizji i kosztów usługi (...), ta część postanowień umowy pożyczki nie jest dla pozwanej wiążąca w zakresie ponad wyliczoną wyżej sumę 15.879,54 zł (14.410,11 zł + 1.469,43 zł). Ponieważ Sąd Rejonowy prawidłowo zaliczył na poczet zadłużenia wpłaty pozwanej dokonane po wypowiedzeniu pożyczki, Sąd Okręgowy obniżył zasądzoną kwotę do 20.603,46 zł (36.483 zł – 15.879,54 zł). Konsekwencją zmiany zaskarżonego wyroku była jego zmiana w zakresie kosztów procesu. Powód ostatecznie wygrał sprawę w ok. 50% i w takim stosunku, zgodnie z art. 100 kpc, Sąd obciążył pozwaną kosztami procesu, tj. kwotą 2.063 zł. Z tych wszystkich względów, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok na podstawie art. 386 § 1 kc. O kosztach procesu za II instancję, Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 102 kpc, uznając za słuszne nie obciążać pozwanej obowiązkiem ich zwrotu na rzecz powoda. Za takim rozstrzygnięciem przemawia trudna sytuacja materialna U. Z., która nie posiada żadnego majątku oraz utrzymuje się wyłącznie z emerytury, która obciążona jest zajęciem w postępowaniu egzekucyjnym.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.