k.c. i należy uznać je za abuzywne, co skutkuje nieważnością całej umowy kredytowej. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej kosztów procesu według spisu kosztów albo norm przepisanych. Na ostatniej rozprawie - w dniu 22.04.2021 r. - strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska. Sąd ustalił, co następuje: Powodowie w dniu 18.03.2008 r. złożyli wniosek o kredyt mieszkaniowy w celu budowy domu jednorodzinnego w kwocie 180 400,00 zł na okres 30 lat. Jako walutę kredytu wybrali CHF. Na podstawie złożonego wniosku wydano pozytywną decyzję kredytową. Przed podpisaniem umowy kredytowej powodowie nie otrzymali projektu umowy, ani symulacji wysokości zobowiązania i rat kredytowych w zależności od zmian kursu CHF. W dniu 14.04.2008 r. powodowie zawarli z (...) Bank S.A. we W. (obecnie: (...) Bank (...) S.A.) umowę kredytu nr (...) w kwocie 80 767,99 CHF na okres 360 miesięcy od 14.04.2008 r. do 10.04.2038 r. w celu budowy domu jednorodzinnego w miejscowości D. na działce nr (...). (§ 1 umowy) Od udzielenia kredytu pozwany pobrał prowizję w kwocie 763,34 CHF, która potrącona została z I transzy kredytu. (§ 2 umowy) Kredyt wypłacony miał być w dwóch transzach na rachunek powodów w złotych polskich po przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz obowiązującego w Tabeli kursów walut (...) Banku w dniu uruchomienia każdej z kolejnych transz. Wypłacone i przeliczone transze pomniejszały dostępne do wypłaty saldo kredytu w CHF. Maksymalna kwota wypłaconego kredytu miała wynieść 175 000 zł. (§ 4 umowy, załącznik nr 2) Oprocentowanie kredytu jest zmienne i stanowi sumę rynkowej stopy referencyjnej LIBOR 3M i marży Banku. Marża Banku wynosi 1,00%. Marża Banku wzrośnie o 0,5 punktu procentowego, jeśli w czasie 5 lat od podpisania umowy kredytobiorcy nie spełnią warunków promocji „1% to jeszcze nie dom”. (§ 5 umowy) Spłata kredytu następuje w 360 równych ratach kapitałowo-odsetkowych płatnych do 10-go dnia każdego miesiąca. Powodowie korzystali z karencji w spłacie kredytu do 10.08.2008 r. (§ 6 umowy) W przypadku niedotrzymania warunków umowy i wypowiedzenia przez pozwanego umowy kredytu – pozwany może przeliczyć całą kwotę niespłaconego kredytu na złote polskie według kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w Tabeli kursów walut w (...) Banku w dniu przewalutowania. (§ 9 umowy) Zabezpieczeniem spłaty kredytu jest m.in. hipoteka kaucyjna do kwoty 121 151,99 CHF na nieruchomości położonej w miejscowości D. działka nr (...). (załącznik nr 1) Przy wykonywaniu postanowień umowy stosowane są kursy kupna i sprzedaży walut ogłaszane w Tabeli kursów walut Banku publikowanej na stronie internetowej pozwanego, w placówkach i na infolinii. Wypłata kredytu następuje w złotych polskich według kursu kupna dewiz obowiązującego w dniu wypłaty kredytu według Tabeli kursów walut do równowartości kwot wskazanych w umowie kredytu w złotych polskich. W przypadku zmiany kursu waluty obcej, w jakiej udzielono kredytu, mogła wystąpić różnica między kwotą kredytu przeliczoną wg kursu z dnia wypłaty kredytu a przeliczoną wg kursu z dnia podjęcia decyzji kredytowej. (§ 31 regulaminu) Ryzyko wystąpienia różnic kursowych i wynikających z nich różnic w wysokości pomiędzy planowanymi a wypłacanymi transzami kredytu, ponosili powodowie. (§ 46 regulaminu) Umowę w imieniu pozwanego zawierała E. C.. Pracownicy Banku nie znali algorytmu ustalania wysokości kursów walut przez Bank, ani czynników, od których kursy te są zależne. Podczas wyliczania kosztów kredytu, hipotetycznych wysokości rat i odsetek pracownicy Banku korzystali z gotowych kalkulatorów. Przy takich samych założeniach zdolność kredytowa była wyższa dla kredytu walutowego w CHF niż dla kredytu złotowego. Powodowie w 2008 roku n ie mieli zdolności kredytowej, aby wziąć kredyt w złotych polskich na kwotę 180 000 zł. ( dowód: umowa kredytu z załącznikami – k. 12-15, 144-151; wniosek z zał. – k. 127-137; ocena kredytowa – k. 138-142; tabela kursów z 02.04.2008 – k. 143; regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych – k. 152-158; pełnomocnictwo – k. 159; oświadczenie o hipotece – k. 160; przesłuchanie powodów – k. 190 v - 193 , zeznania świadka E. C. k. 203 – 204 v, Powodowie podpisali formularz, w którym oświadczyli, że pracownik banku przedstawił ofertę kredytu w złotych polskich i walucie obcej, a po zapoznaniu się z ofertą dokonali wyboru oferty kredytu w walucie obcej oraz że są świadomi, iż w okresie obowiązywania umowy może nastąpić wzrostu kursu waluty, w jakiej kredyt jest udzielony, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu, a także kwoty rat przypadających do spłaty w złotych. Potwierdzili również otrzymanie informacji o kosztach obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty. Oświadczyli, że są świadomi, iż oprocentowanie kredytu jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem rynkowej stopy LIBOR 3M, co spowoduje podwyższenie kwoty raty przypadającej do spłaty. Potwierdzili także otrzymanie informacji o kosztach obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany stopy procentowej. ( dowód: oświadczenie – k. 125) W dniu 18.04.2008 r. powód W. L. złożył dyspozycję wypłaty pierwszej transzy kredytu w kwocie
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z art.
wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne tj.: zawarte zostały w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest jedynie w przypadku spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, to jest gdy: postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem lub gdy postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny. Nie ulega w niniejszej sprawie wątpliwości, że powodowie posiadają status konsumentów (art. 22 1 k.c.). Natomiast brak indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych przez stronę powodową postanowień umownych dotyczących waloryzacji wynika już z samego sposobu zawarcia umowy, opartego o treść stosowanego przez bank wzorca umowy i oświadczenia o ryzyku w formie formularzy. Taki sposób zawierania umowy w zasadzie wyklucza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumentów na treść powstałego stosunku prawnego, poza ustaleniem kwoty kredytu, ewentualnie wysokości marży banku wpływającej na ostateczne oprocentowanie czy pobranej prowizji. Nie stanowi indywidualnego uzgodnienia dokonanie wyboru przez konsumenta jednego z kilku rodzajów umowy przedstawionych przez Bank. Powodowie nie mieli wpływu na postanowienia dotyczące waloryzacji. Sama decyzja podjęta przez powodów co do zawarcia umowy zawierającej klauzule indeksacyjne nie oznacza automatycznie, że klauzule te zostały z nimi indywidualnie uzgodnione. Wskazane tu uchybienia powodują nieważność umowy. Zgodnie z art. 58 § 1 k.c. nieważna jest, między innymi, czynność sprzeczną z ustawą . W niniejszej sprawie sprzeczność ta polega na stosowaniu klauzul naruszających dyspozycję art. 353 1 k.c. Przepis ten stanowi, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swojego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie, ani zasadom współżycia społecznego. Powód naruszył też dyspozycję art.
k.c., stosując klauzule abuzywne. Naruszył też właściwość stosunku prawnego doprowadzając do sytuacji, że kredytobiorcy nie wiedzieli, w chwili zawarcia umowy, jaką kwotę będą musieli ostatecznie zwrócić. Bank naruszył również zasady współżycia społecznego polegające na uczciwości i lojalności w obrocie cywilnoprawnym. Wykorzystał swoją dominującą pozycję i narzucił korzystne dla siebie warunki. Rola klienta polegała w istocie tylko na przystąpieniu do nich, a nie na równoprawnym ich negocjowaniu. Charakter uchybień nie pozwala na stwierdzenie, że pozostaje w mocy część umowy – por. art. 58 § 3 k.c. Z okoliczności sprawy wynika, że bez postanowień dotkniętych nieważnością umowa nie zostałaby zawarta. Jej istotą było bowiem udzielenie kredytu denominowanego do franka szwajcarskiego. Bez mechanizmów spłaty rat kredytu i ustalenia oprocentowania bank nie zawarłby tej umowy. Były to bowiem rozwiązania przez niego określone, stanowiące narzucony przez niego wymóg i zapewniające mu osiągnięcie zysku. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 3 października 2019 r. wydanego w sprawie K. i J. D. przeciwko(...) Bank (...) – Oddział w Polsce (C-260/18), że jeżeli utrzymanie w mocy nieuczciwego warunku nie jest możliwe, to umowa nie może nadal obowiązywać w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 i musi zostać unieważniona. Art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE. L nr 95, str. 29) określa, że „Państwa Członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”. W ocenie Sądu nie ma możliwości, aby umowa mogła dalej obowiązywać przy założeniu, że kredyt był złotówkowy. Nadal kredytobiorcy byliby bowiem zobowiązani do spłaty kredytu z odsetkami, a po pominięciu przelicznika frankowego istniałyby trudności z przyjęciem tego, jakie odsetki mieliby spłacać kredytobiorcy – czy według wskaźnika LIBOR 3M czy WIBOR 3M. Wszelkie zmiany umowy mające na celu jej dalsze funkcjonowanie musiałyby się nadto odbyć za zgodą obu jej stron. Nic takiego jednak nie nastąpiło. Pozwani stali od samego początku na stanowisku, że umowa jest nieważna. Sąd nie ma prawa do modyfikowania z urzędu stosunku zobowiązaniowego łączącego strony. Byłoby to sprzeczne z zasadą swobody zawierania umów. Możliwości oddziaływania przez sąd na stosunek zobowiązaniowy są ściśle określone, gdyż stanowią wyjątek od tej reguły. Są one enumeratywnie wskazane w art. 357 1 k.c. Nawet jednak i w tym przypadku odbywa się to na skutek inicjatywy jednej ze stron umowy – poprzez wniesienie pozwu, o ile oczywiście żądanie jest zasadne. W ocenie Sądu obowiązek informacyjny nie został przez pozwanego wykonany w sposób należyty. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że bank przedstawił powodom do podpisu oświadczenie, że dokonali wyboru oferty kredytu walutowego mając pełną świadomość ryzyka związanego z kredytami tego typu, oraz że zostali poinformowani o ryzyku i skutkach wynikających ze zmiennej stopy procentowej i zmiany kursów. Jednakże samo przedstawienie oświadczenia nie jest wystarczające do stwierdzenia, że powodowie zostali o tych ryzykach rzetelnie poinformowani. Bank nie udowodnił tego, czy informował powodów o ryzyku kursowym w szerszym zakresie, np. poprzez przekazanie symulacji rat kredytu i wysokości zadłużenia w zależności od zmian kursowych, czy też danych historycznych dotyczących kształtowania się kursu franka szwajcarskiego. Podkreślenia wymaga to, że każdy konsument ma natomiast prawo do rzetelnej informacji o proponowanym produkcie (tak: Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 lutego 2015 r. w sprawie VI ACa 567/14, Legalis 1285001). W związku z powyższym należało uznać, że klauzula waloryzacyjna zawarta w przedmiotowej umowie, mimo że określa ona główne świadczenia stron, podlega ocenie pod kątem abuzywności, ponieważ nie została ona sformułowana w sposób jednoznaczny. Kolejne przesłanki abuzywności to sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta. Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Natomiast w celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć przede wszystkim pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które, w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym dyspozytywnych. Natomiast rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18 i przywołane tam orzecznictwo). W ocenie Sądu przewidziana w przedmiotowej umowie klauzula przewidujące waloryzację udzielonego kredytu do CHF w zakresie, w jakim upoważniała Bank do przeliczania kwoty udzielonego kredytu na walutę obcą CHF według kursów ustalanych wyłącznie i jednostronnie przez Bank w Tabeli kursów oraz w zakresie, w jakim upoważniały Bank do przeliczania kwoty kredytu w chwili wypłaty według kursu kupna waluty, zaś w momencie spłaty raty kredytu według kursu sprzedaży tej waluty, jest klauzulą abuzywną. Różnica między kursem kupna i kursem sprzedaży (tzw. spread walutowy) stanowiła dodatkowy, niczym nieuzasadniony zarobek banku, nie będący ekwiwalentem żadnej dodatkowej usługi. Niewątpliwie przedmiotem zobowiązania wynikającego z umowy była suma pieniężna wyrażona w złotych polskich. Jedynie dla potrzeb rozliczeniowych wykorzystano określenie świadczeń w walucie obcej, której cenę odpowiednio zakupu i sprzedaży jednostronnie określał pozwany bank. Brak w Regulaminie postanowień określających mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiał bankowi pełną swobodę w ustalaniu wysokości tego kursu, co jest w sposób oczywisty sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów. Pozwala to bowiem na pełną swobodę decyzyjną banku w zakresie kształtowania wysokości zadłużenia powodów. Ani w umowie, ani w regulaminie nie przedstawiono mechanizmu ustalania kursów walut przez bank. Wskazano jedynie miejsca publikacji tabel kursów stosowanych przez bank. Natomiast mechanizm ustalania kursów i przeliczania waluty był dla konsumentów całkowicie nieweryfikowalny. Mechanizm ten nie jest w ogóle przez strony określony, co powoduje powstanie znacznej nierównowagi między prawami i obowiązkami stron umowy ze szkodą dla konsumentów. Zgodnie z art. 385 2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Oznacza to zatem, że dla oceny abuzywności klauzul indeksacyjnych nie ma znaczenia fakt, w jaki sposób pozwany bank je stosował po zawarciu umowy i czy stosowane przez niego kursy walut były zawyżone, czy też nie. Istotne jest to, że w umowie nie wskazano mechanizmu waloryzacji, tak aby konsument miał możliwość przewidzenia na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, jak kształtował będzie się kurs danej waluty. Powtórzenia wymaga stwierdzenie, że nie ma znaczenia dla dokonywanej oceny to, w jaki sposób bank rzeczywiście ustalał kurs w trakcie wykonywania umowy i jaka była relacja kursu banku do kursu rynkowego. Są to okoliczności obojętne na gruncie art. 385 2 k.c. Istotne jest jedynie to, że postanowienia umowy w chwili jej sporządzenia i zawarcia dawały przedsiębiorcy nieograniczoną swobodę w wyznaczaniu kursu waluty, a w konsekwencji – wysokości zobowiązań konsumentów. Zgodnie z art.
niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże konsumenta. Sankcja działa ex tunc i ex lege, ale zgodnie z art.
nie skutkuje automatyczną nieważnością całej umowy, gdyż strony są związane umową w pozostałym zakresie. Przepis ten nawiązuje do art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, wskazującego, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Z powodów, które zostały już wymienione przez Sąd w rozważaniach dotyczących art. 58 § 3 k.c., po usunięciu klauzuli indeksacyjnej dalsze trwanie umowy jest niemożliwe. Zatem i w tym przypadku należałoby uznać umowę za nieważną w pełni. Mając powyższe na uwadze, Sąd ustalił, że umowa kredytu numer (...) z 14.04.2008 r. zawarta pomiędzy stronami niniejszej sprawy jest nieważna. O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do dyspozycji art. 98 i 99 k.p.c. przyjmując ogólną zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Pozwany jako strona przegrywająca jest zobligowany do zwrotu powodom kosztów procesu w kwocie 6 434,00 zł, na którą składają się: opłata od pozwu w wysokości 1. 000 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 5.400 zł ustalone w oparciu o § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie [Dz.U.2015.1800] w zw. z art. 99 k.p.c. oraz opłaty skarbowe (po 17 zł) od złożenia dwóch dokumentów pełnomocnictw (od każdego z powodów) w łącznej kwocie 34 zł. Kwota z tytułu zwrotu kosztów procesu została zasądzona solidarnie na podstawie art. 105 § 2 k.p.c. zastosowanego odpowiednio.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.