Sygn. akt III AUa 741/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 marca 2014 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Romana Mrotek (spr.) Sędziowie: SSA Zofia Rybicka - Szkibiel SSO del. Beata Górska Protokolant: St. sekr. sąd. Elżbieta Kamińska po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r. w Szczecinie sprawyP. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o rentę z tytułu niezdolności do pracy na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 czerwca 2013 r. sygn. akt VI U 2913/12 oddala apelację. SSA Zofia Rybicka - Szkibiel SSA Romana Mrotek SSO del. Beata Górska Sygn. akt III AUa 741/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 10 września 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił P. C. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołał się na fakt, że Komisja Lekarska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzeczeniem z dnia 5 września 2012 r. uznała, iż ubezpieczony nie jest niezdolny do pracy. Pismem z dnia 11 października 2012 r. ubezpieczony odwołał się od powyższej decyzji wskazując, że wbrew orzeczeniu lekarzy orzeczników ZUS jest osobą niezdolną do pracy. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania w całości, podtrzymując argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2013r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał P. C., poczynając od 1 czerwca 2012r. prawo do stałej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz stwierdził odpowiedzialność organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania prawidłowej decyzji w niniejszej sprawie. Sąd Okręgowy ustalił, że P. C. urodził się w dniu (...); z zawodu jest ślusarzem. W czasie swojej aktywności zawodowej był zatrudniony kolejno na stanowiskach: pracownika fizycznego suszarni od 1 sierpnia 1989 r. do 31 grudnia 1993 r., pracownika zajmującego się produkcją kostki brukowej w okresie od 2 maja 1995 r. do 30 grudnia 1995 r. oraz od 1 lipca 1996 r. do 31 grudnia 1996 r., pracownika zajmującego się produkcją i waletowaniem obrzeży w okresie od 17 marca 1997 r. do 19 grudnia 1997 r., pracownika fizycznego sortującego ziemniaki w okresie od 10 lutego 1998 r. do 11 maja 1998 r. oraz w okresie od 15 lutego 1999 r. do 8 maja 1999 r., betoniarza w okresie od 1 czerwca 1998 r. do 30 września 1998 r., operatora wózka widłowego w okresie od 9 kwietnia 2001 r. do 31 sierpnia 2001 r., oraz od 3 czerwca 2002 r. do 31 października 2002 r., pracownika paletowania kostki brukowej w okresie od 5 maja 2008 r. do 11 września 2008 r., montera instalacji sanitarnej od 12 grudnia 2008 r. do 30 września 2010 r. oraz od 10 listopada 2010 r. do 31 grudnia 2010 r., dozorcy w okresie od 5 września 2011 r. do 18 stycznia 2012 r. W okresie od 1 marca 2000 r. do 1 lipca 2010 r. na mocy kolejnych decyzji organu rentowego P. C. miał przyznawane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, z uwagi na rozpoznanie u niego wrodzonego zniekształcenia miednicy - hipoplacji kości spojenia łonowego, zwyrodnienia stawów biodrowych – protruzji, z ograniczeniem ruchomości w tych stawach. W 2004 r. dodatkowo rozpoznano u ubezpieczonego zaburzenia schizotypowe. Z dniem 1 lipca 2010 r. wstrzymano ubezpieczonemu prawo do renty, wskazując że Komisja Lekarska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzeczeniem z dnia 13 września 2010 r. uznała, iż ubezpieczony nie jest niezdolny do pracy. Komisja lekarska ZUS rozpoznała wówczas u P. C. początkowe zmiany zwyrodnieniowe biodra lewego, biodro trzaskające prawe, przebyte w dzieciństwie zapalenie opon mózgowych ze śladowym niedowładem prawej kończyny dolnej. Komisja wskazała, że aktualnie ubezpieczony jest sprawny ruchowo, zaadoptowany funkcjonalnie do retrotorsji bioder i śladowego niedowładu prawej kończyny dolnej, zachowana jest samodzielność chodu, siadu. Od 21 lipca 2003 r. ubezpieczony pozostaje pod kontrolą (...) z rozpoznaniem zaburzeń psychotycznych schizotypowych. W okresie od 18 stycznia 2011 r. do 9 lutego 2011 r. ubezpieczony był hospitalizowany na oddziale (...) (...) Szpitala w K. z rozpoznaniem choroby afektywnej dwubiegunowej, epizodu manii z objawami psychotycznymi. W dniu 22 marca 2011 r. ubezpieczony złożył w organie rentowym wniosek o ponowne ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W dniu 21 kwietnia 2011 roku Lekarz Orzecznik ZUS-u po przeprowadzonym badaniu uznał, iż P. C. nie jest osobą niezdolną do pracy. Rozpoznał u ubezpieczonego chorobę afektywną dwubiegunową, epizod manii z objawami psychotycznymi, chorobę zwyrodnieniową stawów biodrowych. Wskazał, że w obecnym stanie psychicznym ubezpieczony jest zorientowany allopsychicznie, bez objawów wytwórczych. W układzie ruchu nie stwierdzono pogorszenia w stosunku do badania z 2010 r. W dniu 5 czerwca 2012 r. ubezpieczony złożył w organie rentowym wniosek o ponowne ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W dniu 12 lipca 2012 roku Lekarz Orzecznik ZUS-u po przeprowadzonym badaniu uznał, iż P. C. nie jest osobą niezdolną do pracy. Rozpoznał u ubezpieczonego zaburzenia afektywne dwubiegunowe, obecnie epizod subdepresyjny, zwyrodnienie stawu biodrowego lewego z zaplanowanym leczeniem operacyjnym. Stwierdzono, że obecnie nieznacznie zaznaczone objawy subdepresyjne nie powodują niezdolności ubezpieczonego do pracy w wyuczonym zawodzie i ostatnie pracy (jako dozorca). Po złożeniu przez ubezpieczonego sprzeciwu od powyższego orzeczenia został on poddany badaniu przez Komisję Lekarską ZUS-u, która w dniu 5 września 2012 roku wydała orzeczenie, w którym podtrzymała opinię Lekarza Orzecznika ZUS, stwierdzając, że ubezpieczony nie jest niezdolny do pracy. Komisja wskazała, że ubezpieczony ma dobrą sprawność ruchową, jest zaadaptowany do retrotorsji bioder z zachowaną zdolnością samodzielnego chodu i siadu, zaś jego stan psychiczny jest wyrównany, z niewielkim odczynem subdepresyjnym. W dacie wydania zaskarżonej decyzji i poczynając od 1 czerwca 2012r. u ubezpieczonego istniały podstawy do rozpoznania: - choroby afektywnej dwubiegunowej z objawami psychotycznymi/zaburzeń schizoafektywnych, - zmian zwyrodnieniowych lewego stawu biodrowego upośledzających jego funkcję w stopniu znacznym, - zaburzeń rozwojowych prawego stawu biodrowego z ograniczeniem jego funkcji, - skrócenia kończyny dolnej prawej. Z uwagi na rozpoznane schorzenia ubezpieczony jest częściowo niezdolny do pracy co najmniej od czerwca 2012 r. Z uwagi rozpoznane schorzenia psychiatryczne niezdolność ta ma charakter trwały. Naruszenie sprawności zdrowia psychicznego powodujące częściową niezdolność do pracy datuje się od 2003 r., kiedy ubezpieczony podjął leczenie psychiatryczne ambulatoryjne z powodu zaburzeń urojeniowych, a następnie rozpoznanych zaburzeń schizoafektywnych, a ostatnio choroby afektywnej dwubiegunowej z objawami psychotycznymi. Na trwały charakter częściowej niezdolności ubezpieczonego do pracy z uwagi na zaburzenia psychiczne wskazuje stałe przyjmowanie terapeutycznych dawek leków psychotropowych, które mają na celu powstrzymanie zaostrzeń choroby, lecz nie powodują remisji. Mimo przyjmowania leków od wielu lat u ubezpieczonego utrzymują się objawy urojeniowe, wycofanie społeczne, zubożenie, wielokrotnie odnotowywano zaostrzenia choroby. Choroba nie rokuje wyleczenia, na co wskazuje również wywiad rodzinny (obciążenie psychiczne u każdego z rodzeństwa). W okresach zaostrzeń chorobowych (manii, nasilonej depresji) uzasadnione będzie orzeczenie całkowitej niezdolności ubezpieczonego do pracy. Rozpoznane zmiany zwyrodnieniowe stawu biodrowego lewego czynią ubezpieczonego częściowo niezdolnym do pracy, okresowo do kwietnia 2014 r. Leczenie operacyjne tego stawu rokuje bowiem poprawę stanu zdrowia w tej części. Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z treścią przepisów art. 57 i 58 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji: Dz. U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227 ze zm., dalej jako: ustawa rentowa), renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnił następujące warunki: 1) jest niezdolny do pracy, 2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy, 3) niezdolność do pracy powstała w czasie ubezpieczenia lub w okresie równorzędnym z okresem ubezpieczenia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od daty ustania tych okresów. Definicję niezdolności do pracy zamieszczono w przepisie art. 12 ustawy rentowej, w którym w kolejnych ustępach wskazano, iż niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, zaznaczając iż całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, natomiast częściowo niezdolną do pracy - osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Wyjaśnić przy tym należy, iż o częściowej niezdolności do pracy nie decyduje sam fakt występowania schorzeń, lecz ocena, czy i w jakim zakresie wpływają one na utratę zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami. W niniejszym postępowaniu spór dotyczył tego, czy na dzień złożenia wniosku o rentę ubezpieczony był osobą niezdolną do pracy i ewentualnie w jakim stopniu oraz czy była to niezdolność trwała, czy okresowa. Ustalenia co do stanu zdrowia ubezpieczonego oraz jego zdolności do pracy poczynione zostały przez Sąd Okręgowy w oparciu o analizę dokumentacji lekarskiej dotyczącej P. C., jak również na podstawie przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy dowodu z opinii biegłych sądowych lekarzy specjalistów z zakresu ortopedii i psychiatrii. Autentyczność dokumentów nie była przez strony kwestionowana i nie budziła wątpliwości Sądu. Zostały one sporządzone w sposób zgodny z przepisami prawa, przez uprawnione do tego osoby, w ramach ich kompetencji, stąd też Sąd Okręgowy ocenił je jako wiarygodne. Tak samo ocenił Sąd Okręgowy wydane w niniejszej sprawie opinie biegłych. Sąd Okręgowy wskazał, że specyfika oceny dowodu z opinii biegłych wyraża się w tym, że sfera merytoryczna opinii kontrolowana jest przez Sąd – który nie posiada wiadomości specjalnych – tylko w zakresie zgodności z zasadami logicznego myślenia, doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej. Kryteria oceny tego dowodu stanowią również: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w niej stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen powszechnej (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2002 r. V CKN 1354/00 LEX nr 77046). Opinie sporządzone w toku niniejszego postępowania zostały wydane przez biegłych sądowych – lekarzy specjalistów posiadających wieloletnią praktykę zawodową, po uprzednio przeprowadzonym badaniu ubezpieczonego oraz wcześniejszej analizie treści dotyczącej go dokumentacji lekarskiej. Są one w ocenie Sądu Okręgowego jasne i spójne, wnioski w nich zawarte logiczne i przekonywająco uzasadnione, a rzetelność i fachowość dokonanych przez biegłych ustaleń nie budzi żadnych wątpliwości i pozwala na uznanie ich za w pełni wiarygodne. Na fakt ten nie wpływa okoliczność, że opinia biegłych nie jest zgodna z orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS, a z jej wnioskami (wyłącznie co do trwałego charakteru stwierdzonej częściowej niezdolności do pracy) nie zgodził się także pełnomocnik organu rentowego – Przewodniczący Komisji Lekarskich ZUS. Biegła psychiatra ustosunkowała się przy tym do zarzutów PKL w tym zakresie i nie znalazła podstaw do zmiany swoich wniosków, uzasadniając swoje stanowisko w przekonywujący sposób. I tak, biegli ustalili, że poczynając od 1 czerwca 2012r. u P. C. istnieją podstawy do rozpoznania choroby afektywnej dwubiegunowej z objawami psychotycznymi (zaburzeń schizoafektywnych), zmian zwyrodnieniowych lewego stawu biodrowego upośledzających jego funkcję w stopniu znacznym, zaburzeń rozwojowych prawego stawu biodrowego z ograniczeniem jego funkcji, skrócenia kończyny dolnej prawej. Biegli przekonująco przy tym wyjaśnili, że rozpoznane schorzenia psychiatryczne co najmniej od czerwca 2012 r. powodują częściową trwałą niezdolność ubezpieczonego do pracy, natomiast schorzenia ortopedyczne (zmiany zwyrodnieniowe stawu biodrowego lewego) taką samą niezdolność, tyle że okresową, do kwietnia 2014 r., bowiem leczenie operacyjne tego stawu rokuje poprawę jego stanu. Sąd Okręgowy uznał powyższe opinie za w pełni miarodajne, nie znajdując podstaw do ich podważenia (prawidłowość postawionych rozpoznań nie została zakwestionowana przez żadną ze stron). Żadna ze stron nie zakwestionowała również poczynionych przez biegłych ustaleń odnośnie stwierdzonej u ubezpieczonego częściowej niezdolności do pracy. Jedyne zarzuty jakie zostały podniesione dotyczyły trwałego charakteru stwierdzonej częściowej niezdolności do pracy z uwagi na rozpoznane schorzenia psychiatryczne. Przewodnicząca Komisji Lekarskich ZUS wskazała bowiem, że jej zdaniem po zastosowanym odpowiednim leczeniu i rehabilitacji ubezpieczony powinien zostać poddany ponownej ocenie przez lekarzy orzeczników ZUS. Zarzut ten w świetle wyjaśnień biegłej psychiatry należało jednak uznać za chybiony. Biegła odnosząc się do zastrzeżeń PKL przekonująco wyjaśniła bowiem, że na trwały charakter częściowej niezdolności ubezpieczonego do pracy z uwagi na zaburzenia psychiczne wskazuje stałe przyjmowanie przez niego terapeutycznych dawek leków psychotropowych, które mają na celu powstrzymanie zaostrzeń choroby, lecz nie powodują remisji. Podkreśliła także, że mimo przyjmowania leków od wielu lat u ubezpieczonego utrzymują się objawy urojeniowe, wycofanie społeczne, zubożenie; wielokrotnie odnotowywano też zaostrzenia choroby. Biorąc powyższe pod uwagę, wskazała że choroba nie rokuje wyleczenia, zwłaszcza z uwagi na wywiad rodzinny (obciążenie psychiczne u każdego z rodzeństwa). Podkreśliła, iż schorzenie ubezpieczonego jest chorobą przewlekłą, o przebiegu progresywnym, dla której brak jest skutecznego, swoistego leczenia. Co więcej, biegła zauważyła, że w okresach zaostrzeń chorobowych (manii, nasilonej depresji) uzasadnione będzie orzeczenie całkowitej niezdolności ubezpieczonego do pracy. Jak z powyższego wynika, stanowisko biegłej zostało szeroko i przekonywująco uzasadnione – w odróżnieniu od zarzutów PKL, ograniczających się do wskazania na odmienne ustalenia lekarzy orzeczników ZUS, bez przywołania jakichkolwiek merytorycznych przesłanek, które mogłyby skłonić Sąd do uznania opinii biegłej za niemiarodajną. Przypomnieć więc trzeba, że postępowanie przed sądem - z uwagi na swój kontrolny charakter - zasadniczo sprowadza się właśnie do kwestionowania orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS stanowiących podstawę wydania przez organ rentowy decyzji odmawiających uprawnionym prawa do renty z uwagi na uznanie ich przez lekarzy orzeczników ZUS za zdolnych do pracy. Zatem sama okoliczność, że opinia biegłej psychiatry nie jest zgodna z orzeczeniem lekarzy orzeczników ZUS nie może stanowić podstawy uznania tej opinii za niewiarygodną. Sąd Okręgowy wskazał również, że w myśl przepisu art. 118 ust. 1a ustawy rentowej, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 kwietnia 2009 roku, „w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego”. W niniejszej sprawie, w której ubezpieczony domagał się od organu rentowego przyznania mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, a organ rentowy twierdził, że mu ona nie przysługuje, gdyż stwierdzone schorzenia nie powodują niezdolności do pracy zgodnej z jego kwalifikacjami, należało więc w tej sytuacji ocenić, czy możliwe było przyjęcie przez Sąd, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za „niewyjaśnienie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji”. Za ową okoliczność trzeba było przy tym uznać ustalenie, iż ubezpieczony w dniu składania wniosku o rentę był osobą częściowo trwale niezdolną do pracy. Zdaniem Sądu Okręgowego odpowiedź na tak postawione pytanie musi być pozytywna. Organ rentowy, oceniając stan zdrowia ubezpieczonego oparł się bowiem na orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS, podczas gdy - jak wynika z przedstawionych wyżej wyników postępowania dowodowego - ustalenia tejże komisji okazały się błędne i nie odzwierciedlające natury schorzeń ubezpieczonego (przewlekła choroba psychiczna nie rokująca wyleczenia, znaczne naruszenie funkcji organizmu z uwagi na schorzenia ortopedyczne). Na podstawie tych samych okoliczności i tych samych dokumentów biegli sądowi ustalili bowiem, że rozpoznane schorzenia psychiatryczne co najmniej od czerwca 2012 r. powodowały częściową trwałą niezdolność ubezpieczonego do pracy, natomiast rozpoznane zmiany zwyrodnieniowe stawu biodrowego lewego czyniły go częściowo niezdolnym do pracy, okresowo do kwietnia 2014 r. Tym samym koniecznym stało się przyjęcie, że organ rentowy wydał błędną decyzję, odmawiającą przyznania prawa do świadczenia w sytuacji, gdy możliwe było wydanie decyzji zgodnej z prawem, gdyby tylko lekarze orzecznicy prawidłowo ustalili wpływ rozpoznanych przez nich schorzeń na możliwość wykonywania przez ubezpieczonego pracy. Powyższe oznacza, że opóźnienie w ustaleniu prawa do świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność. Z uwagi na treść przepisu art. 118 ust. 1a ustawy rentowej, koniecznym stało się więc orzeczenie jak w punkcie II sentencji wyroku. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł organ rentowy i zaskarżył wyrok w części tj. w zakresie pkt I ustalającego prawo do renty na stałe oraz w całości w zakresie pkt II. Apelujący zarzucił:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.