I AGa 40/20

Sygn. akt I AGa 40/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 maja 2021 roku Sąd Apelacyjny w Lublinie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Agnieszka Jurkowska-Chocyk (spr.) Sędzia SA Jolanta Terlecka Sędzia SA Tomasz Lebowa po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2021 roku w Lublinie na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Gminy T. przeciwko Przedsiębiorstwu (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. o zapłatę oraz sprawy z powództwa wzajemnego Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. przeciwko Gminie T. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 20 grudnia 2019 roku, sygn. akt (...) I. zmienia częściowo zaskarżony wyrok w ten sposób, że: 1) w pkt I oddala pozew Gminy T. przeciwko Przedsiębiorstwu (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. o zapłatę 1.923.458,32 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 26 lipca 2012 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty, 2) w pkt III zasądza od Gminy T. na rzecz Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. kwotę 7.217 zł (siedem tysięcy dwieście siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, 3) w pkt IV zasądza od Gminy T. na rzecz Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. kwotę 160.860,60 zł (sto sześćdziesiąt tysięcy osiemset sześćdziesiąt złotych sześćdziesiąt groszy) z ustawowymi odsetkami od dnia 26 lipca 2012 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty oraz oddala pozew wzajemny w pozostałym zakresie, 4) w pkt V zasądza od Gminy T. na rzecz Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. kwotę 6.249 zł (sześć tysięcy dwieście czterdzieści dziewięć złotych) tytułem zwrotu części kosztów procesu w postępowaniu z pozwu wzajemnego, 5) w pkt VI obniża nakazaną do pobrania od Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Lublinie kwotę 106.683,62 zł do kwoty 1.046,83 zł (tysiąc czterdzieści sześć złotych osiemdziesiąt trzy grosze) oraz nakazuje pobrać od Gminy T. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Lublinie kwotę 8.469,79 zł (osiem tysięcy czterysta sześćdziesiąt dziewięć złotych siedemdziesiąt dziewięć groszy) tytułem zwrotu kwot wydatkowanych tymczasowo z sum budżetowych Skarbu Państwa na poczet wynagrodzenia biegłego i przejmuje na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczoną cześć opłaty od pozwu głównego, od której Gmina T. była zwolniona; II. oddala apelację w pozostałym zakresie; III. zasądza od Gminy T. na rzecz Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. kwotę 116.391 zł (sto szesnaście tysięcy trzysta dziewięćdziesiąt jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Jolanta Terlecka Agnieszka Jurkowska-Chocyk Tomasz Lebowa Sygn. akt I AGa 40/20 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2019 roku, wydanym w sprawie (...) Sąd Okręgowy w L. (...), po rozpoznaniu sprawy z powództwa Gminy T. przeciwko Przedsiębiorstwo (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. o zapłatę 1.923.458,32 zł oraz sprawy z pozwu wzajemnego Przedsiębiorstwo (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. przeciwko Gminie T. o zapłatę 419.875,20 zł I. zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwo (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na rzecz powoda Gminy T. z pozwu głównego kwotę 1.923.458,32 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 26 lipca 2012 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty; II. oddalił powództwo z pozwu głównego w pozostałym zakresie; III. zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwo (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na rzecz powoda Gminy T. z pozwu głównego kwotę 31.717 zł tytułem zwrotu kosztów procesu; IV. oddalił powództwo z pozwu wzajemnego; V. zasądził od powoda Przedsiębiorstwo (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na rzecz pozwanego Gminy T. z pozwu wzajemnego kwotę 7.200 zł (siedem tysięcy dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu; VI. nakazał ściągnięcie od Przedsiębiorstwo (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na rzecz Skarbu Państwa – kasy Sądu Okręgowego w Lublinie kwoty 106.683,62 zł (sto sześć tysięcy sześćset osiemdziesiąt trzy złote sześćdziesiąt dwa grosze) tytułem brakującej opłaty od pozwów i wydatków pokrytych tymczasowo z sum budżetowych. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy wskazał następujące ustalenia i motywy swojego rozstrzygnięcia: Powód Gmina T. w pozwie złożonym w dniu 2 listopada 2015 roku przeciwko Przedsiębiorstwu (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. (dalej (...) sp. z o.o.), domagała się zasądzenia kwoty 1.923.458,32 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 19 lipca 2012 roku do dnia zapłaty, a także zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Podstawą tego żądania była umowa zawarta przez strony w dniu 28 grudnia 2010 roku w drodze przetargu nieograniczonego o udzielenie zamówienia publicznego na budowę sieci kanalizacji sanitarnej i wodociągu z przyłączami w T. w systemie „zaprojektuj i zbuduj”. Zakres przewidzianych w tejże umowie robót obejmował generalną realizację inwestycji, tj. roboty projektowe i budowlane, w tym wykonanie projektu budowlano-wykonawczego w oparciu o program funkcjonalno-użytkowy ( (...)). Jak wskazano po kilkukrotnym aneksowaniu umowy termin zakończenia robót ustalono na dzień 30 października 2013 roku, a termin zakończenia fazy projektowej określono na drugi kwartał 2012 roku jednakże pozwana spółka przedłożyła powódce 14 marca 2012 roku wersję roboczą projektu budowlano-wykonawczego, który nie odpowiadał wymaganiom (...) nie będąc zgodny z założeniami technologicznym programu. Różnica dotyczyła sposobu wykonania instalacji sanitarnej, której przyjęcie w przedstawionym kształcie uniemożliwiłoby skorzystanie z dofinansowania ze środków unijnych. Wobec braku zmiany technologii projektowanej sieci sanitarnej pismem z dnia 15 czerwca 2012 roku strona odstąpiła od umowy z przyczyn leżących po stronie wykonawcy, naliczając jednocześnie karę umowną w wysokości 30 % wynagrodzenia umownego, tj, kwotę 1.923.458,32 zł wyznaczając 30 dniowy termin zapłaty (pozew k. 2-20). Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym z dnia 16 lutego 2016 roku wydanym w sprawie sygn.. akt IX GNc 520/15 Sąd uwzględnił powództwo w w/w zakresie (nakaz k. 542). W sprzeciwie od nakazu zapłaty z dnia 16 marca 2016 roku pełnomocnik (...) sp. z o.o. wniósł o oddalanie powództwa i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów procesu według spisu przedłożonego przed zakończeniem postępowania. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, iż strona powodowa z opóźnieniem przesłała pozwanej warunki przyłączenia oraz, iż po zawarciu umowy powódka nie zgodziła się na budowę kanalizacji pod drogami publicznymi, co wiązało się z wydłużeniem całej sieci. W dalszej części pisma pozwana podkreśliła, iż wszelkie rozwiązania technologiczne przyjęte przez pozwanego w wersji roboczej projektu budowlanego w pełni odpowiadały wymaganiom zamawiającego w stosunku do przedmiotu zamówienia określonym w (...). W ocenie pozwanej przekazana pismem z dnia 30 kwietnia 2012 roku dokumentacja projektowa była zgodna z umową, a żądanie zapłaty kary umownej było bezpodstawne, bezskuteczne i nastąpiło w sposób wadliwy. (...) sp. z o.o. za wykonane prace projektowe wystawiła w dniu 25 czerwca 2012 roku fakturę VAT na kwotę 419.875,20 zł, która nie została opłacona przez powódkę. Pełnomocnik pozwanej podniósł, iż wykonanie kanalizacji na podstawie przygotowanego projektu nie uniemożliwiłoby uzyskania dotacji. W ocenie pozwanej rzeczywistym powodem odstąpienia powódki od umowy była jej zła sytuacja finansowa (sprzeciw od nakazu zapłaty k. 546-563). W dniu 3 czerwca 2016 roku do Sądu Okręgowego wpłynął pozew wzajemny (...) sp. z o.o., w którym spółka domagała się zasądzenia od Gminy T. kwoty 419.875,20 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 26 lipca 2012 roku do dnia zapłaty, a także zasądzenia kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu wzajemnego przywołano te same argumenty co w sprzeciwie od nakazu zapłaty. Podkreślono, iż pozwana (powódka wzajemna) prawidłowo wykonała projekt budowalny sieci wodno-kanalizacyjnej w miejscowości T., za co w dniu 25 czerwca 2012 roku wystawiła fakturę VAT na kwotę 419.875,20 zł, która nie została opłacona (pozew wzajemny k. 812-827). W odpowiedzi na pozew wzajemny powódka (pozwana wzajemna) wniosła o oddalenie powództwa wzajemnego w całości i zasądzenie od pozwanej (powódki wzajemnej) na rzecz powódki (pozwanej wzajemnej) kosztów procesu. Uzasadniając swoje stanowisko Gmina T. podtrzymała wszystkie okoliczności faktyczne, twierdzenia i wnioski, które zostały zgłoszone w pozwie i odpowiedzi na sprzeciw od nakazu zapłaty. Dodatkowo, podniesiono zarzut przedawnienia roszczenia (odpowiedź na pozew wzajemny k. 1510-1518). Dokonując ustaleń faktycznych w sprawie Sąd Okręgowy wskazał , iż w dniu 28 grudnia 2010 roku Gmina T. oraz (...) sp. z o.o. zawarły umowę nr (...), której przedmiotem była budowa sieci kanalizacji sanitarnej i wodociągu z przyłączami w T., w systemie zaprojektuj i zbuduj dla inwestycji „Budowa sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej i przebudowa wodociągu w mieście T. – II etap”. Wynagrodzenie wykonawcy określono na kwotę 6.411.527,73 zł. W § 2 umowy postanowiono, iż zakres robót obejmuje prace projektowe i budowlane wykonane zgodnie z wymogami ustawy prawo budowlane, rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 2 września 2004 roku w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego oraz programu funkcjonalno-użytkowego, będącego załącznikiem nr 11 do specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Także w pkt 3.11 specyfikacji istotnych warunków zamówienia, podkreślono, iż zakres niezbędnych robót został opisany w programie funkcjonalno-użytkowym. Początkowo termin zakończenia robót wynikających z umowy nr (...) określono na 30 października 2012 roku, jednakże ostatecznie aneksem nr (...) termin zakończenia robót przedłużono do 30 października 2013 roku, a czas na opracowanie projektów technicznych wyznaczono na 30 czerwca 2012 roku (II kwartał 2012 roku). W § 10 umowy nr (...) przewidziano kary umowne dla stron. Zgodnie z postanowieniami umowy w przypadku odstąpienia od umowy z przyczyn zawinionych przez wykonawcę (...) sp. z o.o. był zobowiązany do zapłaty gminie T. kary umownej w wysokości 30 % wynagrodzenia umownego za roboty niewykonane. W § 14 umowy przewidziano, iż stronom przysługuje prawo od odstąpienia od umowy m. in. w wypadkach przewidzianych w tytule XVI Kodeksu cywilnego. Integralną częścią umowy nr (...) był program funkcjonalno-użytkowy (dalej również jako (...)). W tym dokumencie zaznaczono, iż w wyniku realizacji projektu powinna zostać przebudowana sieć wodociągowa oraz powinna powstać sieć kanalizacji ciśnieniowej. Projekt „Budowa sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej i przebudowa wodociągu w mieście T. – II etap” w części dotyczącej kanalizacji został podzielony na dwie części. W pierwszej części przewidziano budowę 77 przepompowni indywidualnych oraz 2 przepompownie strefowe, a w drugiej części przewidziano 133 przepompownie indywidualne. W pkt 2 programu funkcjonalno-użytkowego przewidziano, iż wybrane technologie mogą w sposób elastyczny odpowiadać na zmieniające się trendy, a ewentualna rozbudowa sieci nie będzie wymagała dokonania gruntownych zmian. W trakcie analizy szczególna uwaga powinna być skierowana na optymalizację kosztów, natomiast zastosowana technologia powinna charakteryzować się wysoką sprawnością, najniższymi z możliwych kosztami bieżącej eksploatacji, a jednoczenie powinna być już sprawdzona w praktyce. W pkt 1.3 (...) wskazano, iż sieć kanalizacyjna i wodociągowa będą umieszczone w jednym wykopie w celu zmniejszenia kosztów. Po podpisaniu umowy okazało się, iż część trasy instalacji sanitarnej przebiega przez obszar ochrony konserwatorskiej, co miało wiązać się z koniecznością nadzoru archeologicznego podczas prac budowlanych. Konieczna okazała się także zmiana trasy kanalizacji, gdyż gmina nie chciała prowadzić jej pod nowo wyremontowanymi drogami. Sieć sanitarną zaprojektowano więc pod prywatnymi posesjami. Ponadto, gmina zażądała zamontowania systemu automatycznego sczytywania danych z wodomierzy oraz przezroczystych dekli w studzienkach kanalizacyjnych. Powyższe okoliczności nie miały jednak wpływu na wybór technologii w jakiej zaprojektowano sieć kanalizacji. W dniu 14 marca 2012 roku (...) sp. z o.o. przesłała gminie T. wersję roboczą projektu budowlanego. W piśmie z dnia 5 kwietnia 2012 roku burmistrz gminy T. odmówił zaakceptowania przedłożonych dokumentów, podkreślając, iż zaproponowane rozwiązania technologiczne w sieci sanitarnej są inne niż przewidziane w programie funkcjonalno-użytkowym. Wskazano również, iż niedopuszczalne jest wykonanie mniejszej ilości przyłączy wodociągowych oraz kanalizacyjnych. Dnia 30 kwietnia 2012 roku (...) sp. z o.o. przesłała gminie T. dokumentację projektową całej inwestycji. W odpowiedzi burmistrz gminy T. w piśmie z dnia 25 maja 2012 roku ponownie odmówił zaakceptowania projektu budowalnego z uwagi na brak zgodności technologii sieci sanitarnej z wymaganiami (...). W konsekwencji burmistrz poinformował (...) sp. z o.o., iż prośba o podpisanie wniosków o pozwolenie na budowę nie zostanie spełniona do czasu dostosowania projektu budowlanego do założeń (...). Ostatecznie pismem z dnia 15 czerwca 2012 roku Gmina T. odstąpiła od umowy nr (...) na podstawie art. 656 § 1 k.c. i art. 635 k.c. z powodu niedotrzymania terminu wykonania projektu budowlanego zgodnego z prawem budowlanym i programem funkcjonalno-użytkowym. Jednocześnie gmina naliczyła (...) sp. z o.o. karę umowną w wysokości 1.923.458,32 zł, zakreślając 30 dniowy termin do jej zapłaty. Pismem z dnia 25 czerwca 2012 roku (...) sp. z o.o. uznała odstąpienie od umowy za bezzasadne i wystawiła fakturę VAT nr (...) za wykonane prace projektowe na kwotę 419.875,20 zł, żądając zapłaty do dnia 25 lipca 2012 roku Strony umowy nie miały zastrzeżeń do przedstawionego projektu sieci wodociągowej. W dniu 28 kwietnia 2014 roku przed Sądem Rejonowym w Zamościu została przeprowadzona z wniosku Gminy T. próba ugodowa między powódką a pozwaną. Nie doszło wówczas do zawarcia ugody. W dniu 3 czerwca 2014 roku (...) sp. z o.o. wysłała do Sądu Rejonowego w Zamościu wniosek o zawezwanie do próby ugodowej w sprawie zapłaty kwoty 419.875,20 zł. Sąd Okręgowy ustalił, że projekt budowlany przygotowany przez Biotop sp. z o.o. nie pozwalał na stworzenie sieci kanalizacji zgodnej z planem funkcjonalno-użytkowym. W projekcie budowlanym przewidziano grawitacyjno-ciśnieniowy system kanalizacji, podczas gdy w (...) przewidziano kanalizację ciśnieniowo-grawitacyjną. Projekt budowlany przewidywał 25 przepompowni indywidulnych (na 210 przewidzianych w (...)) oraz 7 przepompowni strefowych (na 2 przewidziane). Zaprojektowane średnice rur były mniejsze niż wynikające z (...). W konsekwencji kanalizacja została zaprojektowana w sposób odmienny od założeń (...). Nie oznacza to jednak, iż kanalizacja nie działałaby poprawnie, gdyby została wybudowana zgodnie z przedłożonym projektem budowlanym. Zmiana technologii, w ramach której zaprojektowano wodociąg wykracza poza ramy (...). Pomiędzy 15 czerwca 2012 roku a 30 czerwca 2012 roku nie było możliwe poprawienie dokumentacji technicznej, tak aby odpowiadała wymogom technologicznym (...). Budowa sieci wodociągowej oraz kanalizacyjnej miała być współfinansowana w około 75 % wydatków kwalifikowanych ze środków unijnych. Środki własne gminy miały pochodzić z kredytu z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska w kwocie 2.500.000 zł, ze sprzedaży majątku oraz z podatków i opłat. W wypadku gdyby sieć sanitarna została wykonana w technologii innej niż wskazana w (...), to Gmina T. nie otrzymałaby dotacji lub byłaby ona zmniejszona. Dopuszczalne były jedynie niewielkie odstępstwa od projektu funkcjonalno-użytkowego. Umowa o dofinansowanie z Gminą T. została rozwiązana w marcu 2013 roku, gdyż gmina nie przedłożyła niezbędnej dokumentacji. Sąd Okręgowy wskazał, że powyższy stan faktyczny ustalił przede wszystkim w oparciu o przywołane w uzasadnieniu wyroku dokumenty, a nadto w oparciu o okoliczności bezsporne dotyczące zasadniczo faktu zawarcia umowy nr (...), ustalonego termin do kiedy powinna zostać przygotowana dokumentacja budowlana, faktu odstąpienia od umowy przez powódkę i naliczenia kary umownej, a nadto wystawienia przez pozwaną faktury VAT nr (...) oraz podejmowania prób ugodowych. Sąd uznał za wiarygodne złożone do akt sprawy dokumenty. Za wiarygodne w przeważającej mierze Sąd Okręgowy uznał również zeznania przesłuchanych świadków, z zastrzeżeniem pewnych okoliczności, które nie dotyczyły zgodności projektu budowlanego przygotowanego przez pozwaną z programem funkcjonalno-użytkowym. Podstawą ustaleń faktycznych w sprawie nie były natomiast dwie prywatne opinie sporządzone na zlecenie powódki i pozwanej. W oparciu o wywołaną w toku postępowania opinię z zakresu budownictwa biegłego K. R. Sąd Okręgowy ustalił ostatecznie, że projekt instalacji sanitarnej stworzony przez pozwaną nie odpowiadał wymaganiom technologicznym wynikającym z (...) różniąc się ilością zastosowanych pomp oraz średnicą rur. Sąd Okręgowy wskazał, że spór koncentrował się wokół zgodności projektu budowlanego przygotowanego przez pozwaną z umową nr (...), a w szczególności z założeniami programu funkcjonalno-użytkowego zaś ustalenie powyższego miało zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Opierając się na założeniach art. 31 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznych (w brzemieniu obowiązującym w dniu zawarcia umowy - t.j. Dz.U. 2010 Nr 113, poz. 759 ze zm.) Sąd ustalił, że jeżeli przedmiotem zamówienia jest zaprojektowanie i wykonanie robót budowlanych w rozumieniu ustawy Prawo budowlane, zamawiający opisuje przedmiot zamówienia za pomocą programu funkcjonalno-użytkowego. Program funkcjonalno-użytkowy ma objąć opis zadania budowlanego, w którym podaje się przeznaczenie ukończonych robót budowlanych oraz stawiane im wymagania techniczne, ekonomiczne, architektoniczne, materiałowe i funkcjonalne. W konsekwencji program funkcjonalno-użytkowy stanowi integralną cześć zamówienia publicznego, a co za tym idzie umowy zawartej pomiędzy zamawiającym a wykonawcą. Pomimo, iż pomiędzy stronami została zawarta umowa w formie „zaprojektuj i zbuduj”, to jednak wykonawca był zobowiązany do stosowania się do wytycznych zmawiającego zawartych w (...). Wykonawca miał pewną swobodę w fazie projektowej zgodnie z wytycznymi pkt 2 (...), jednak był zobowiązany dostosować się od technologii określonej przez zamawiającego, w przypadku sieci kanalizacyjnej do technologii ciśnieniowej. Także umowa z dnia 28 grudnia 2010 roku zawarta pomiędzy stronami w § 3 pkt 3 zawiera postanowienie, iż (...) będący załącznikiem nr 11 do specyfikacji istotnych warunków zamówienia określa zakres niezbędnych robót do wykonania. W konsekwencji postanowienia (...) stanowiły integralną część umowy wiążącej strony. Jeśli zatem strony określiły technologię, w której ma być wykonana instalacja sanitarna, to pozwana nie mogła jednostronnie dokonywać zmian tych ustaleń. Strony określiły bowiem ściśle przedmiot zobowiązania, a obowiązkiem wykonawcy było wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego. Według oceny dokonanej przez Sąd Okręgowy nie zmieniała powyższego okoliczność, iż inne rozwiązanie techniczne mogłoby okazać się tańsze dla wykonawcy lub nawet bardziej korzystne dla zamawiającego gdyż zamawiającemu zależało na wykonaniu konkretnego rodzaju kanalizacji tj. kanalizacji w technologii ciśnieniowej, a nie kanalizacji w technologii grawitacyjno-ciśnieniowej. Sąd I instancji ustalił ponadto, że Gmina T. otrzymała dofinansowywanie na budowę sieci sanitarnej, a warunkiem wypłaty środków było wybudowanie wodociągu i kanalizacji zgodnie z (...), zaś opinia biegłego wywołana w sprawie dostarczyła jednoznacznego dowodu na to, że zaprojektowana przez pozwaną sieć kanalizacji nie odzwierciedlała założeń przyjętych w (...). Powołując się na zeznania A. W. – Sąd Okręgowy przyjął także, iż zrealizowanie projektu sprzecznego z (...) pozbawiłoby gminę dofinansowania albo przynajmniej znacznie je ograniczyło. Przyjęte w (...) założenia o wykorzystaniu technologii elastycznej i o niskich kosztach utrzymania nie uprawniały pozwanej do całkowitej zamiany technologii projektowanej sieci sanitarnej z ciśnieniowej na grawitacyjno-ciśnieniową. Pozwana była zobowiązana do zaprojektowania sieci w technologii ciśnieniowej, a dopiero w jej ramach do stosowania jak najefektywniejszych rozwiązań. Z dalszych wywodów Sądu Okręgowego wynika, że w § 14 umowy strony przewidziały, iż przysługuje im prawo od odstąpienia od umowy m. in. w wypadkach przewidzianych w tytule XVI Kodeksu cywilnego (Umowa o roboty budowlane). Zgodnie z art. 656 § 1 k.c. do uprawnienia inwestora do odstąpienia od umowy przed ukończeniem obiektu stosuje się odpowiednio przepisy o umowie o dzieło. Z kolei art. 635 k.c. przewiduje, że jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła. Aby zamawiający mógł skutecznie odstąpić od umowy przyjmujący musi opóźnić się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że obiektywnie nie jest prawdopodobne, aby zdołał je ukończyć w umówionym terminie. Odstąpienie od umowy o dzieło na podstawie art. 635 k.c. możliwe jest także po upływie terminu do wykonania dzieła. Nie są istotne przyczyny, dla których wykonawca opóźnia się | z wykonaniem robót. Zagrożenie, że dzieło nie zostanie wykonane w terminie nie musi być skutkiem okoliczności, za które przyjmujący zamówienie ponosi odpowiedzialność. Istotne jest jednak, aby zagrożenie lub uchybienie terminowości wykonania dzieła nie wynikało z przyczyn leżących po stronie zamawiającego. Zgodnie z ustaleniami Sądu Okręgowego strony ostatecznie określiły termin na przedłożenie przez pozwaną dokumentacji projektowej na dzień 30 czerwca 2012 roku, zaś strona pozwana przesłała całą dokumentację projektową w dniu 30 kwietnia 2012 roku, uznając projekt za kompletny i zgodny z (...), z czym nie zgadzała się strona powodowa. Po wymianie licznej korespondencji co do zbieżności projektu budowlanego z (...) Gmina T. ostatecznie odstąpiła od umowy pismem z dnia 15 czerwca 2012 roku – najdalej zatem na 15 dni przed upływem terminu na ostateczne dostarczenie projektu budowlanego. W wyniku postępowania dowodowego Sąd I instancji ustalił, iż technologia zastosowana w projekcie rzeczywiście nie odpowiadała wymaganiom z (...), powołując się na sporządzoną w sprawie opinię biegłego Sąd przyjął także, iż niemożliwe było poprawienie w ciągu 15 dni dokumentacji budowlanej w ten sposób, aby odpowiadała wymaganiom (...), co przesądziło o zasadności odstąpienia powódki od umowy. Sąd zwrócił uwagę, iż strona powodowa nie udowodniła, kiedy doręczono pozwanej oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Jednakże dokładne określenie tego terminu nie wypływa na samą skuteczność odstąpienia, gdyż pozwana nie kwestionowała otrzymania oświadczenia o odstąpieniu, a samo odstąpienie jest możliwe także po upływie terminu do wykonania dzieła. W konsekwencji – zdaniem Sądu Okręgowego - odstąpienie od umowy było skuteczne. Do skuteczności odstąpienia od umowy nie było konieczne uprzednie wyznaczenie terminu pozwanej do wykonania dzieła. Za nieuzasadnione Sąd I instancji uznał zarzuty pozwanego, iż Gmina T. odstąpiła od umowy jedynie z powodu złej sytuacji finansowej. Sąd przyjął, iż powódka miała uzasadniony powód, aby skutecznie odstąpić od umowy. Dla skuteczności wykonania uprawnienia kształtującego nie miała wpływu sytuacja finansowa powódki, nawet jeżeli jednym z motywów działań powódki rzeczywiście były problemy z budżetem. Ubocznie Sąd Okręgowy wskazywał, iż gmina miała zapewnione finansowanie dla realizacji projektu z dofinansowania ze środków unijnych oraz z kredytu z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska. Powołując się na instytucję kary umownej uregulowanej w art. 483 k.c. Sąd I instancji przyjął, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy. Kara umowna spełnia różnorodne funkcje: odszkodowawczą, stymulacyjną, symplifikacyjną oraz represyjną. Zastrzeżenie kary umownej jest możliwe tylko na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego, zaś zastrzeżenie kary umownej na wypadek niewykonania zobowiązania pieniężnego jest nieważne (W. Popiołek, Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz do art. 483, red. K. Pietrzykowski, Legalis). Kara umowna ma charakter akcesoryjny w stosunku do zobowiązania głównego, nie powstaje, jeżeli okaże się ono z jakichkolwiek powodów nieważne. Akcesoryjność kary umownej nie oznacza jednak, iż wygasa ona wraz z odstąpieniem od umowy. Strony zobowiązania mają kompetencję do tego, aby uregulować skutki prawne rozliczeń powstałych w wyniku odstąpienia od umowy. Mogą zatem zastrzec karę umowną na wypadek uchybienia jednej lub obu stron w spełnieniu świadczenia niepieniężnego, powstałego wskutek odstąpienia od umowy (wyrok SN z dnia 20 października 2006 roku, IV CSK 154/06). Przesłanką powstania zobowiązania do zapłaty kary umownej jest wina dłużnika. Mając na względzie treść art. 471 k.c., wymaga stwierdzenia, iż po stronie dłużnika występuje domniemane winy, co oznacza, że wierzyciel obowiązany jest wykazać naruszenie umowy, natomiast dłużnik musi zaoferować dowody potwierdzające, że naruszenie umowy wynika z przyczyn, za które on odpowiedzialności nie ponosi. Kara umowna należy się wierzycielowi, chociażby nie poniósł on żadnej szkody (M. Gutowski, Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz do art. 483, Legalis). Ubocznie wskazano, iż zgodnie z art. 484 § 2 k.c. miarkowanie kary umownej uzależnione jest od zgłoszenia przez dłużnika zarzutu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia z 23 marca 2006 roku,. V CSK 89/05). Pozwana nie zgłosiła w toku postępowania zarzutu miarkowania kary umownej. Zdaniem Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie zgodnie z 10 § ust. 2 pkt 1 umowy z dnia 28 grudnia 2010 roku w przypadku odstąpienia od umowy z przyczyn zawinionych przez pozwaną, (...) sp. z o.o. był zobowiązany do zapłaty gminie T. kary umownej w wysokości 30 % wynagrodzenia umownego za roboty niewykonane. Odstąpienie od umowy nastąpiło z winy pozwanej, bowiem technologia zastosowana w przedłożonym projekcie budowalny nie była tożsama z tą z (...). Należy przyjąć, iż (...) sp. z o.o. w ogóle nie wykonała umowy łączącej ją z powódką. Pozwana nie tylko nie wykonała prac budowlanych, lecz także nie przedłożyła prawidłowej dokumentacji. Powyższe uzasadniało naliczenie od całego umówionego wynagrodzenia (6.411.527,73 zł) kary umownej w wysokości 1.923.458,32 zł (6.411.527,73 zł x 30%). Zdaniem Sądu I instancji powódka prawidłowo wezwała pozwaną do zapłaty kary umownej pismem z dnia 15 czerwca 2012 roku (k. 658). Powódka wskazała podstawę naliczenia kary umownej, powód naliczenia, jej wysokość oraz termin zapłaty. Zatem wezwanie do zapłaty kary umownej było uzasadnione, skuteczne i nastąpiło w sposób prawidłowy. W ocenie Sądu Okręgowego - nie miały wpływu na zasadność odstąpienia i naliczenia kary umownej podnoszone przez pozwaną zarzuty dotyczące postawy Gminy T. w czasie zawierania i wykonania umowy. Jak przyznała sama pozwana, bez wpływu na zastosowaną technologię pozostawała konieczność projektowania instalacji na terenie prywatnych działek czy objęcie prac budowlanych nadzorem archeologicznym. Podobnie irrelewantne dla zastosowanej technologii były stawiane przez gminę wymagania zastosowania przezroczystych dekli czy zamontowania systemu automatycznego sczytywania danych. Skoro powyższe okoliczności nie miały wpływu na wybór zastosowanej technologii przy projektowaniu kanalizacji, to nie wyłączają one winy pozwanej przy niewłaściwym wykonaniu umowy. Konsekwentnie, pozwana nie udowodniła, iż niewłaściwe niewykonanie umowy nastąpiło z przyczyn, za które nie ponosi odpowiedzialności. Sąd zasądził odsetki ustawowe od żądanej kwoty od dnia 26 lipca 2012 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku, a od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty odsetki ustawowe za opóźnienie. Powódka nie przedstawiła dowodu doręczenia pozwanej pisma z dnia 15 czerwca 2012 roku wzywającego do zapłaty kary umownej w terminie 30 dni. Jednakże, pozwana pismem z dnia 25 czerwca 2012 roku (k. 659) ustosunkowała się do wezwania do zapłaty. W konsekwencji sąd uznał, iż tego dnia pozwana z pewnością dysponowała już wezwaniem do zapłaty, termin płatności upłyną zaś po 30 dniach i pozwana powinna spełnić świadczenie do 25 lipca 2012 roku Żądanie odsetek za wcześniejszy okres podlegało oddaleniu jako nieudowodnione. Rozstrzygając w zakresie powództwa wzajemnego sąd Okręgowy przyjmował, że podlegało oddaleniu w całości. Powódka wzajemna domagała się bowiem zapłaty kwoty 419.875,20 zł za przygotowany projekt budowlany wodociągu i sieci sanitarnej, co miało zostać udokumentowane fakturą VAT nr (...). W ocenie Sądu I instancji zawarta pomiędzy stronami umowa typu ,,zaprojektuj i zbuduj” z dnia 28 grudnia 2010 roku nr (...)- (...) miała charakter umowy o roboty budowlane. Tym samym Sąd nie podzielił stanowiska strony pozwanej wzajemnie, iż umowa miała charakter mieszany – w fazie „zaprojektuj” umowy o dzieło, a w fazie „zbuduj” umowy o roboty budowlane. Pozwana wzajemnie podnosiła, iż elementem przedmiotowo istotnym umowy o roboty budowlane jest projekt budowalny dostarczony przez inwestora, a ten na etapie „zaprojektuj” jeszcze nie istniał. Zgodnie z art. 647 k.c. do obowiązków inwestora należało dokonanie wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności przekazanie terenu budowy i dostarczenie projektu, oraz odebranie obiektu i zapłata umówionego wynagrodzenia. Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, iż dostarczenie projektu budowlanego przez inwestora nie stanowi essentialia negotii umowy o roboty budowlane. Zależnie od woli stron obowiązek dostarczenia projektu budowlanego może obciążać wykonawcę (W. Popiołek, Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz do art. 483, red. K. Pietrzykowski, Legalis). Sąd podzielił pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 listopada 2008 roku, III CSK 184/08: „Cel gospodarczy umowy, jakim jest zrealizowanie określonego przedsięwzięcia inwestycyjnego i osiągniecie rezultatu w postaci obiektu lub kompleksu obiektów zdolnych do zaspokojenia określonych potrzeb społecznych, pozostaje taki sam niezależnie od tego, czy projekt opracowuje inwestor lub wykonawca”. Jako chybiony Sąd Okręgowy ocenił zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwaną wzajemnie z ostrożności procesowej dotyczący żądania zapłaty kwoty 419.875,20 zł wskazując, iż strony zawarły umowę o roboty budowalne, zatem do roszczeń powódki wzajemnej nie ma zastosowania art. 646 k.c. przewidujący dwuletni okres przedawnienia roszczenia wynikających z umowy o dzieło. Roszczenia powódki wzajemnej przedawniały się w ocenie Sądu I instancji zgodnie z ogólnymi regułami dla roszczeń z działalności gospodarczej uregulowanymi w art. 118 k.c., tj. z upływem trzech lat. Mylnie pełnomocnik Gminy T. wskazywał, iż bieg przedawnienia roszczenia powódki wzajemnej należy liczyć od dnia 30 kwietnia 2012 roku. Termin do przedłożenia dokumentacji projektowej przez (...) sp. z o.o. upływał 30 czerwca 2012 roku, a pozwana odstąpiła od umowy pismem z dnia 15 czerwca 2012 roku. Sąd przyjął, iż powódka wzajemna otrzymała to pismo dnia 25 czerwca 2012 roku (k. 659), bowiem w aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego wcześniejsze doręczenie oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Zatem roszczenie powódki wzajemnej przedawniłoby się dopiero z końcem 25 czerwca 2015 roku, jednakże bieg przedawnienia został przerwany wnioskiem (...) sp. z o.o. z dnia 3 czerwca 2014 roku o zawezwanie do próby ugodowej w sprawie zapłaty, a potem kolejny raz pozwem wzajemnym z dnia 3 czerwca 2016 roku. Nawet gdyby przyjąć, iż roszczenie powódki wzajemnej podlegało dwuletniemu terminowi przedawnienia (zgodnie z art. 646 k.c.), to roszczenie i tak nie byłoby przedawnione, bowiem nie upłynął dwuletni termin pomiędzy wypowiedzeniem umowy, a zawezwaniem do próby ugodowej oraz pomiędzy zawezwaniem do próby ugodowej, a złożeniem pozwu wzajemnego. Sąd Okręgowy przyjął, że jak wynika z okoliczności sprawy, przygotowana przez powódkę wzajemną dokumentacja budowlana w zakresie sieci sanitarnej nie była zgodna z (...). Równocześnie strony nie miały zastrzeżeń do projektu sieci wodociągowej. Przygotowane projekty potencjalnie mogłyby zostać wykorzystane przez stronę pozwaną wzajemnie. Należy jednak zwrócić uwagę, iż budowa sieci sanitarnej i wodociągowej miała nastąpić jednocześnie, w jednym wykopie. Wybudowanie jedynie sieci wodociągowej wiązałoby się z koniecznością dokonania ponownie prac ziemnych przy budowie sieci kanalizacyjnej według innego projektu. Ponadto, wybudowanie jedynie wodociągu, bez kanalizacji, uniemożliwiłoby Gminie T. skorzystanie z dofinansowania ze środków europejskich. W konsekwencji należy uznać, iż Gmina T. nie mogła wykorzystać samego projektu wodociągu, bez sprzężonego z nim projektu kanalizacji. Zatem sam projekt wodociągu nie stanowił nawet częściowego wykonania umowy przez powódkę wzajemną. Ostatecznie Sąd Okręgowy uznał, że powódka wzajemna nie wykonała w żadnej części umowy z dnia 28 grudnia 2010 roku, zatem żądanie zapłaty 419.875,20 zł wyrażone w fakturze VAT nr (...) było bezzasadne. W świetle powyższego powództwo wzajemne należało oddalić w całości. Rozstrzygając o kosztach procesu Sąd Okręgowy podniósł, że w myśl art. 100 k.p.c. razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. Powództwo z pozwu głównego zostało uwzględnione w zasadzie w całości, z wyjątkiem części roszczenia odsetkowego, zatem zdaniem Sądu Okręgowego pozwana powinna zwrócić powódce poniesione przez nią koszty procesu. Na koszty procesu powódki z pozwu głównego złożyły się opłata od pozwu – 20.000 zł (k. 523), koszty zastępstwa prawnego – 7.200 zł - zgodnie z § 6 pkt 7 obowiązującego w dniu wniesienia pozwu głównego Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu z dnia 28 września 2002 (t.j. Dz.U. z 2013 roku poz. 490), opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł oraz zaliczka wpłacona przez Gminę T. w kwocie 4.500 zł (k. 1642), łącznie 31.717 zł. Jako, że powództwo z pozwu wzajemnego zostało oddalone w całości stosownie do art. 98 § 1 k.p.c. na rzecz pozwanej wzajemnie należało zdaniem Sądu Okręgowego zasądzić koszty procesu na które złożyły się koszty zastępstwa prawnego zgodnie z § 6 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu z dnia 28 września 2002 roku (t.j. Dz.U. z 2013 roku poz. 490). Sąd I instancji nakazał również ściągnąć od (...) sp. z o.o. kwotę w łącznej wysokości 106.683,62 zł. Złożyły się na nią opłata od pozwu głównego, od której Gmina T. została zwolniona – 76.173 zł, nieuiszczona opłata od pozwu wzajemnego – 20.994 zł oraz wynagrodzenie biegłego tymczasowo pokryte z sum budżetowych Skarbu Państwa – 6.603,62 zł, 2.654,05 zł oraz 258,95 zł. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz na podstawie powołanych wyżej przepisów Sąd Okręgowy orzekł, jak w sentencji zaskarżonego wyroku. Apelację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana (powód wzajemny) zaskarżając wyrok w zakresie punktów I, III, IV, V i VI. Apelujący zarzucił: A. Naruszenie przepisów prawa materialnego: 1) art. 635 k.c. w zw. z art. 656 § 1 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie, albowiem w sprawie nie zaistniały obiektywne przesłanki do odstąpienia od umowy przez powoda z powodu opóźnienia pozwanego w wykonaniu przedmiotu umowy, bowiem: - umowa Nr (...) z dnia 28 grudnia 2010 roku, w jej § 5 ust. 1 pkt 3), określała wyłącznie termin zakończenia robót budowlanych będących jej przedmiotem, tj. budowy sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej i przebudowy wodociągu w mieście T., który był jedynym umownym terminem jej wykonania i tylko w kontekście zachowania przez pozwanego tego terminu mogły być oceniane ustawowe przesłanki odstąpienia od umowy, - zgromadzony materiał dowodowy nie daje jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż na dzień złożenia przez powoda oświadczenia o odstąpieniu od umowy Nr (...) z dnia 28 grudnia 2010 roku termin wykonania robót budowlanych, który upływał dopiero w dniu 30 października 2013 roku, a więc za ponad 16 miesięcy od dnia złożeniu przez Gminę oświadczenia o odstąpieniu od umowy, był w jakikolwiek sposób zagrożony, - to wyłącznie działania powoda, który do dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy, nie sformułował żadnych konkretnych zastrzeżeń uzasadniających jego ogólne twierdzenie o niezgodności przyjętych rozwiązań projektowych sieci kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej z postanowieniami (...), uniemożliwiały wprowadzenie ewentualnych zmian projektowych i uzyskanie prawomocnej decyzji o pozwoleniu na budowę, 2) art. 635 k.c. w zw. z art. 656 § 1 k.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż pozwany opóźnił się z wykonaniem przedmiotu umowy jakim było wykonanie robót budowlanych polegających na budowie sieci kanalizacji sanitarnej i przebudowie wodociągu w mieście T., tak dalece, że nie było prawdopodobne, iż zdoła go ukończyć w umówionym terminie, a w konsekwencji uznanie, iż powód skutecznie, za oświadczeniem złożonym w dniu 15 czerwca 2012 roku, odstąpił od umowy z dnia 28 grudnia 2010 roku Nr (...) i obciążył pozwanego karą umowną, podczas gdy zgromadzony w sprawie material dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia takowego założenia oraz mimo, iż zgodnie z art. 6 k.c. ciężar dowodu w tym zakresie ciążył na powodzie, który w postępowaniu przed Sądem I instancji nie podjął nawet próby wykazania tej okoliczności, 3) art. 644 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji oddalenie powództwa z pozwu wzajemnego, w sytuacji gdy wobec braku przesłanek do odstąpienia od umowy przez powoda na podstawie art. 635 k.c. w związku z art. 656 § 1 k.c., jego oświadczenie z dnia 15 czerwca 2012 roku należy traktować, jako oświadczenie o odstąpieniu od umowy na podstawie art. 644 k.c., 4) art. 484 § 2 k.c. poprzez błędne przyjęcie, iż żądanie oddalenia powództwa z pozwu głównego o zasądzenie kary umownej, nie zawierało w sobie implicite żądania miarkowania kary umownej, 5) art. 65 k.c. poprzez błędną wykładnię postanowień umowy z dnia 28 grudnia 2010 roku Nr (...), w szczególności jej § 5 ust. 1 i nieuprawnione przyjęcie, iż strony w umowie określiły termin opracowania dokumentacji projektowej, wynikające z pominięcia przez Sąd I instancji, iż celem (przedmiotem) umowy było wykonanie przez pozwanego obiektu budowlanego w postaci sieci kanalizacji sanitarnej i przebudowy wodociągu w mieście T. i umowa określała wyłącznie termin zakończenia tych robót, który to termin jest jedynym „terminem umówionym” w myśl postanowień art. 635 k.c., zaś harmonogram rzeczowo - finansowy (opracowany już po zawarciu umowy) określał jedynie terminy zapłaty wynagrodzenia za poszczególne etapy (części) zamówienia. B. Naruszenie przepisów postępowania które miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów polegające na poczynieniu, nieznajdujących uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym ustaleń, iż pozwany zobowiązany był zaprojektować sieć kanalizacji sanitarnej z określonymi w (...): ilością przepompowni indywidualnych oraz średnicą rur, a w konsekwencji nieznajdującego oparcia w zebranym materiale dowodowym przyjęcia niezgodności zaprojektowanej przez pozwanego sieci kanalizacji sanitarnej z (...), wynikające z pominięcia przez Sąd I instancji: - iż pozwany zobowiązany był do zaprojektowania i wybudowania sieci kanalizacji sanitarnej zgodnie z wymogami określonymi w pkt 1.4. (...), określającym jej podstawowe parametry (długość sieci, liczba przepompowani ścieków, liczba osób korzystających z przyłączenia) i zaprojektowana przez pozwanego sieć kanalizacji była zgodna z tymi parametrami, - iż biegły sądowy w sporządzonej opinii oraz w opinii ustnej wskazywał, iż na etapie formułowania (...) nie można określić zarówno dokładnej ilości przepompowni indywidualnych (nie posiadając projektu) oraz iż parametry określone w tabeli 7 i 8 w (...) w zakresie długości i średnicy rurociągów zostały podane przez powoda zbyt szczegółowo, średnica rur nie powinna być określana w (...), albowiem danych tych nie można było wprost przenieść do projektu, a tym samym, iż zapisy w (...) w tej części są jedynie danymi wyjściowymi, a nie dyspozycją projektową do realizacji inwestycji, - wskazanej przez biegłego w ustnej opinii okoliczności, iż szczegółowe rozwiązania technologiczne stosowane przez projektanta winny uwzględniać m.in. uwarunkowania terenowe, co pozwany uczynił w przygotowanym projekcie sieci kanalizacji sanitarnej, w wyniku czego zaprojektował indywidualne przepompownie w ilości wynikającej z tychże uwarunkowań, - iż tabele zamieszczone na str. 7-8 (...), określające zarówno średnice rur, jaki i liczbę przepompowni indywidualnych opracowane zostały przez powoda w oparciu o koncepcję przewidującą zaprojektowanie sieci kanalizacji sanitarnej w drogach, co nie było możliwe na etapie realizacji umowy, z uwagi na treść decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego (dalej decyzji lokalizacyjnej) oraz stanowiska powoda w kwestii przebiegu sieci kanalizacji prezentowanego w trakcie realizacji umowy, co spowodowało, że koncepcja z której pochodzą tabele zwarte w (...) była nieaktualna w momencie projektowania sieci kanalizacji sanitarnej przez pozwanego, - iż pozwany jako projektant, na co wskazywał biegły sądowy m.in. w ustnej opinii, przy projektowaniu sieci kanalizacyjnej, a tym samym przy doborze rozwiązań technologicznych, zobowiązany była uwzględnić warunki określone w decyzjach lokalizacyjnych, które przewidywały zaprojektowanie innej liczby indywidualnych przepompowni niż określone w tabelach (...), jak i uwarunkowania terenowe, które nie uzasadniały zaprojektowania indywidualnych przepompowni w ilości wskazanej w (...), - iż opracowany przez pozwanego projekt sieci kanalizacji sanitarnej został sporządzony zgodnie ze sztuką i wiedzą projektową, zgodnie z wymogami określonymi w pkt 1.4. (...) oraz że zaprojektowana sieć, po jej wybudowaniu byłaby w pełni funkcjonalna, co potwierdził m.in. biegły w ustnych wyjaśnieniach do opinii, -iż sam powód, w toku realizacji umowy wskazywał, iż pozwany jako projektant nie jest ściśle związany wszystkimi parametrami sieci określonymi w (...) (vide pismo z dnia 27 października 2011 roku, w aktach sprawy: „(...) w/w program ( (...)) zawiera adresy obiektów budowlanych, wykaz ulic na których ma być wykonane zadanie oraz mapy. Państwo odnoszą się jedynie do zapisu, że w wyniku projektu powinno powstać proszę zauważyć, że słowo powinno powstać nie jest jednoznaczne, że powstanie. (... ) dziwi nas traktowanie przez Państwa długości sieci w (...) jako podstawowe i jedyne określające zakres zamówienia. (...) przedmiotem zamówienia w systemie zaprojektuj wybuduj jest opracowanie projektu technicznego na podstawie którego można precyzyjnie sporządzić przedmiar robót z którego wynika dokładny zakres robót”, - zaprojektowana przez pozwanego sieć kanalizacji sanitarnej była zgodna z koncepcją przekazaną powodowi za pismem z dnia 31 stycznia 2012 roku (w aktach sprawy) i która została przez niego zaakceptowana, - iż zgodnie z umową, sieć kanalizacji sanitarnej miała zostać wybudowana w technologii ciśnieniowej (§ 2 ust. 1 umowy), a nie jak bezpodstawnie przyjął biegły sądowy w sporządzonej opinii, ciśnieniowo-grawitacyjnej, - iż pozwany jako projektant zobowiązany był przy projektowaniu do uwzględnienia treści decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego, która nie określała ilości przepompowni indywidualnych wskazywanych przez powoda (133 sztuk), ani przez Sąd I instancji (210 sztuk), - iż działania powoda nie miały wpływu na termin realizacji dokumentacji projektowej, w sytuacji gdy zebrany material dowodowy potwierdza, iż powód wprowadził w błąd pozwanego odnośnie posiadania zgód na zaprojektowanie sieci, nie przedstawiając pozwanemu ani jednej zgody, co implikowało po stronie pozwanego konieczność przeprowadzenia długotrwałego procesu zbierania zgód od mieszkańców oraz powód wprowadził pozwanego w błąd odnośnie objęcia terenu ochroną konserwatorską co wymagało uzyskania dodatkowych decyzji i uzgodnień, a tym samym bezpośrednio wpływa na termin opracowania dokumentacji projektowej, 2) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów polegające na poczynieniu nieznajdujących oparcia w zebranym materiale dowodowym ustaleń, iż: - strony w umowie ustaliły termin na opracowanie przez pozwanego dokumentacji projektowej, podczas gdy zawarta umowa określała wyłącznie termin zakończenia wykonywania robót budowlanych, będących jej przedmiotem, zaś terminy pośrednie wynikające z harmonogramu rzeczowo-finansowego ustalone zostały wyłącznie w celu ustalenia terminów rozliczenia wynagrodzenia, zgodnie z § 8 ust. 1 umowy, - wykonanie sieci kanalizacji sanitarnej wg projektu opracowanego przez pozwanego uniemożliwiałoby powodowi skorzystanie z dofinansowania ze środków unijnych, podczas gdy z zeznań świadka A. W. (pracownicy Urzędu Marszałkowskiego w L.) wynika, iż najistotniejszym parametrami branymi pod uwagę przez instytucję finansującą jest długość wybudowanej sieci i liczba przyłączy, zaś opracowana przez pozwanego dokumentacja projektowa w tym zakresie była w pełni zgodna z (...), a tym samym nie występowało jakiekolwiek zagrożenie utraty dofinansowania przez powoda, - tym czy sieć kanalizacji sanitarnej ma charakter ciśnieniowy decyduje liczba pomp oraz średnica rur przesyłających nieczystości, w sytuacji kiedy ciśnienia nie mierzy się w sztukach pomp, a w mmH20, mm Hg, Pa, bar, - projekt dotyczący budowy sieci kanalizacji podzielony został na dwie część (str. 6 uzasadnienia wyroku), zgodnie z tabelami zawartymi na str. 7 i 8 (...), podczas gdy biegły sądowy, w opinii ustnej wskazywał, iż to co powinno być efektem realizacji wynika z pkt 1.4. (...) (pogrubiona czcionka), a nie to co wynika z tabeli zawartych na str. 7 i 8 (...) vide str. 3 protokołu rozprawy z dnia 9 lipca 2018 roku, - opinia biegłego sądowego K. R.