1 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że postanowienie Regulaminu zawarte w pkt 20 wyznaczające opłatę dodatkową za brak ważnego biletu parkingowego w wysokości ryczałtowej 300 zł, nie określa głównego świadczenia tejże umowy, gdyż nie odnosi się do essentialia negotii umowy najmu miejsca parkingowego. Zgodnie z przepisem art.
nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Co istotne ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art.
W sprawie mieliśmy do czynienia z wzorcem umownym, nadto żadna ze stron nie powołała się na to, iż postanowienia Regulaminu były indywidualnie z nią negocjowane, a tym bardziej okoliczności tej nie wykazała. Nadto z uwagi na adhezyjny charakter umowy okoliczność, iż zapisy Regulaminu nie były indywidualnie uzgodnione nie budziła żadnych wątpliwości. Przechodząc do oceny postanowień Regulaminu dotyczących tzw. opłaty dodatkowej, to zdaniem Sądu przytoczony zapis z pkt 20 Regulaminu ma, w części zastrzegającej opłatę w wysokości 300 zł za braku ważnego biletu parkingowego umieszczonego w widocznym miejscu za przednią szybą pojazdu w sposób umożliwiający jego odczytanie, charakter niedozwolonej klauzuli umownej. Dokonując oceny abuzywności postanowienia pkt 20 Regulaminu parkingu Sąd zbadał istotę ukształtowania praw i obowiązków pozwanego, aby móc uznać je ewentualnie za sprzeczne z dobrymi obyczajami, a także rażąco naruszające interesy strony pozwanej, występującej w sprawie jako konsument. Kontrola w tym zakresie winna zostać dokonana na podstawie stanu faktycznego ustalonego w sprawie. Pojęcia „dobrych obyczajów” oraz „rażącego naruszania interesów konsumenta” mają charakter niedookreślony i ocenny. Postanowienie umowne jest ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami wtedy, gdy za jego pomocą przedsiębiorca kształtuje prawa i obowiązki w sposób, który jest wyrazem nielojalności polegającej na nieuwzględnieniu słusznych interesów konsumenta (uchwała SN z dnia 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, OSNC 2008, nr 7–8, poz. 87, w której stwierdzono, że „działanie odbiegające od przyjętych standardów postępowania przez ukształtowanie stosunku zobowiązaniowego w stanie niewiedzy klienta co do istotnych elementów tego stosunku pozostaje w sprzeczności z dobrymi obyczajami. W doktrynie trafnie akcentowane jest kryterium lojalności kontraktowej”). Kryterium sprzeczności z dobrymi obyczajami ma charakter obiektywny, kodeks cywilny, nie wspomina o przesłance winy, choćby w postaci nienależytej staranności. Klauzula generalna dobrych obyczajów zawiera w swojej treści zasady współżycia społecznego (rozumiane jako normy moralne wiążące w stosunkach międzyludzkich) oraz normy obyczajowe, które nie zawsze dają się kwalifikować jako reguły moralne, a które mogą mieć istotne znaczenie dla obrotu. Istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. Z dobrymi obyczajami kłóci się zatem takie postępowanie, którego celem jest zdezorientowanie konsumenta, wykorzystanie jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego z naruszeniem zasady równości stron. Reasumując chodzi więc o postępowanie, które potocznie jest rozumiane jako nieuczciwe, nierzetelne, sprzeczne z akceptowanymi standardami działania. Z kolei za rażące naruszenie interesów konsumenta uznaje się nieusprawiedliwioną dysproporcję na jego niekorzyść praw i obowiązków wynikających z umowy (wyroki SN z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 832/04; z dnia 27 października 2006 r., I CSK 173/06; z dnia 29 sierpnia 2013 r., I CSK 660/12; z dnia 13 sierpnia 2015 r., I CSK 611/14; z dnia 30 września 2015 r., I CSK 800/14; z dnia 18 grudnia 2013 r., I CSK 149/13; z dnia 8 listopada 2012 r., I CSK 49/12; z dnia 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14). Opłata dodatkowa za brak biletu parkingowego w przedmiotowej sprawie wynosiła 300 zł i miała ona charakter zryczałtowany, niezależny od okoliczności sprawy i tak została wprost wskazana w pkt 20 Regulaminu. Jak ustalono, B. W. i Gmina G. zawarły umowę dzierżawy terenu parkingu samochodowego przy ulicy (...) w G.. Na podstawie tej umowy, która obowiązywała w okresie od 1 kwietnia 2016 roku do 30 grudnia 2017 roku, powód prowadził działalność polegającą na prowadzeniu parkingu. Jednocześnie jak wynika, z informacji zawartych w dokumencie „Wystąpienie pokontrolne” Najwyższej Izby Kontroli (k. 77-85), a co należy uznać także za okoliczność notoryjną nie wymagającą dowodu (art. 228 § 1 k.p.c.), teren parkingu znajdował się poza pasem drogi publicznej, w związku z czym nie mógł zostać objęty strefą płatnego parkowania, a jednocześnie teren ten z każdej strony otoczony był tą strefą, która obejmowała obszar dzielnicy Ś.. Zgodnie z przepisem art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych w brzmieniu z dnia 30 czerwca 2016 roku (Dz.U.2015.460 t.j.), korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za postój pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. W myśl przepisu art. 13b ustawy, opłatę, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, pobiera się za postój pojazdów samochodowych w strefie płatnego parkowania, w wyznaczonym miejscu, w określone dni robocze, w określonych godzinach lub całodobowo (ust.1). Strefę płatnego parkowania ustala się na obszarach charakteryzujących się znacznym deficytem miejsc postojowych, jeżeli uzasadniają to potrzeby organizacji ruchu, w celu zwiększenia rotacji parkujących pojazdów samochodowych lub realizacji lokalnej polityki transportowej, w szczególności w celu ograniczenia dostępności tego obszaru dla pojazdów samochodowych lub wprowadzenia preferencji dla komunikacji zbiorowej (ust. 2). Rada gminy (rada miasta) na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta), zaopiniowany przez organy zarządzające drogami i ruchem na drogach, może ustalić strefę płatnego parkowania (ust. 3). Przepis art. 13f ust. 1 przywołanej ustawy stanowi, że za nieuiszczenie opłat postojowych pobiera się opłatę dodatkową. Rada gminy albo rada miasta określa wysokość takiej opłaty dodatkowej oraz sposób jej pobierania. Przy czym wysokość opłaty dodatkowej nie może przekroczyć 50 zł (art. 13f ust. 2 w/w ustawy). Zgodnie zaś z art. 13h ustawy w przypadku zawarcia umowy o partnerstwie publiczno-prywatnym opłaty, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, art. 13 ust. 2, oraz opłatę dodatkową, o której mowa w art. 13f ust. 1, może pobierać partner prywatny. Opłata dodatkowa za każdorazowe stwierdzenie nieuiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu samochodowego na drogach publicznych na terenie Miasta G. w strefie płatnego parkowania wynosiła w czerwcu 2016 roku 50 zł (Uchwała nr XXXII/680/12 z dnia 29 listopada 2012 r. Rady Miasta G. w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania na drogach publicznych na terenie Miasta G., ustalenia stawek opłat za parkowanie pojazdów samochodowych w tej strefie oraz ustalenia sposobu pobierania opłat, Dz. Urz. Woj. P.. Z 2014 r., poz. 3528), a w przypadku gdy uiszczenie opłaty dodatkowej w kasie zarządu drogi lub przelewem następuje w terminie 3 dni kalendarzowych od dnia nieopłaconego postoju jej wysokość ustalona jest na 35 zł (§ 3 pkt 5 i 6 w/w Uchwały Rady Miasta G.). Zważyć należy, że wysokość tej opłaty od wielu lat pozostawała na tym samym poziomie i nie została zmieniona późniejszą Uchwałą nr XXIV/663/16 Rady Miasta G. z dnia 31 maja 2016 r. zmieniającą uchwałę w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania na drogach publicznych na terenie Miasta G., ustalenia stawek opłat za parkowanie pojazdów samochodowych w tej strefie oraz ustalenia sposobu pobierania opłat. Należy zaznaczyć po raz wtóry, iż chociaż teren parkingu przy ulicy (...) znajdował się poza pasem drogi publicznej, w związku z czym nie mógł zostać objęty strefą płatnego parkowania, to jednocześnie teren ten z każdej strony otoczony był tą strefą, która obejmowała obszar dzielnicy Ś.. Dokonując zatem porównania uregulowań dotyczących parkingów zlokalizowanych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania z uregulowaniem dotyczącym parkingu położonego w G. przy ulicy (...), który został wydzierżawiony powodowi wynika, że opłata dodatkowa za brak biletu parkingowego była sześciokrotnie wyższa niż opłata pobierana w analogicznych sytuacjach przez zarządcę parkingów na drogach publicznych w G.. Prawdą jest, iż teren parkingu według ustaleń dokonanych na podstawie Wystąpienia pokontrolnego NIK nie należał do strefy płatnego parkowania. Nie obejmowały go zatem wprost uregulowania zawarte w przepisach powszechnie obowiązujących, w szczególności art. 13f ust. 2 ustawy o drogach publicznych i Uchwale nr XXXII/680/12 z dnia 29 listopada 2012 r. Rady Miasta G. w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania na drogach publicznych na terenie Miasta G., ustalenia stawek opłat za parkowanie pojazdów samochodowych w tej strefie oraz ustalenia sposobu pobierania opłat. Należy jednak zdaniem Sądu mieć na uwadze, iż obowiązujące wówczas regulacje dotyczące miejskich stref płatnego parkowania stanowiły pewien wzorzec i kryterium dla oceny postanowień Regulaminów parkingów, które swoją dzielność, tak jak pozwany, prowadziły na terenach należących do miasta G., a jedynie oddanych im do korzystania na podstawie umowy dzierżawy. Również specyfika terenu położonego przy ulicy (...), który jak wskazano, z każdej strony otoczony był strefą płatnego parkowania obejmującą obszar całej dzielnicy Ś., przemawia za tym, ażeby klauzule zawarte w Regulaminie powoda oceniać w świetle powszechnie obowiązujących uregulowań dotyczących zasad parkowania pojazdów na terenach miejskich. Po wtóre należy bowiem zaznaczyć, iż teren, na którym pozwany zaparkował swój pojazd nie należy do powoda, a jest własnością gminy. Jedynie fakt, iż nie stanowi on drogi publicznej, zatem nie został objęty z urzędu strefą płatnego parkowania, powoduje, iż do powoda, zgodnie z art. 13h ustawy nie znajdują wprost zastosowania przepisy regulujące wartość maksymalną opłaty dodatkowej należnej za nieprawidłowe parkowanie. Należy także wskazać, że opłata dodatkowa, o której mowa w pkt 20 Regulaminu została zastrzeżona na wypadek stwierdzenia braku ważnego biletu parkingowego umieszczonego w widocznym miejscu za przednią szybą pojazdu w sposób umożliwiający jego odczytanie pracownikowi Zarządcy lub osobie przez niego upoważnionej. Nie jest to zatem opłata dodatkowa za tzw. darmowy za postój, za który najemca nie uiścił wynagrodzenia, zatem element który stanowi essentialia negotii umowy najmu. Opłata ta została zastrzeżona na wypadek niespełniania przez najemcę jednego z dodatkowych obowiązków umownych, a nie postanowienia kształtującego podstawy stosunku najmu, który łączył strony. Powyższa okoliczność ma znaczenie, bowiem w przepisie art. 13f ust. 1 ustawy o drogach publicznych mowa jest, iż opłata dodatkowa należna jest wówczas, gdy najemca nie uiścił opłat postojowych. Powód zastrzegł natomiast opłatę dodatkową w sytuacji stwierdzenia braku ważnego biletu parkingowego umieszczonego w widocznym miejscu za przednią szybą pojazdu w sposób umożliwiający jego odczytanie, zatem znacząco rozszerzył na niekorzyść konsumenta zakres sytuacji, w których można go obciążyć opłatami dodatkowymi. Mając to na uwadze Sąd uznał postanowienia pkt 20 Regulaminu za abuzywne w zakresie w jakim zastrzegały one rażąco wysoką opłatę dodatkową za niewykonanie przez konsumenta obowiązku, który nie stanowił essentialia negotii zawartej umowy. Sąd doszedł do przekonania, iż postanowienia zawarte w tym punkcie Regulaminu są sprzeczne z dobrymi obyczajami, albowiem w sposób rażąco odmienny kształtują obowiązki najemcy miejsc parkingowych, w stosunku do terenów zlokalizowanych w strefach płatnego parkowania, na niekorzyść konsumenta. Sprzeczność ta polega na tym, iż podmiot, który korzystał na podstawie umowy obligacyjnej (dzierżawa) z terenów miejskich, znacznie zmienił zasady dotyczące konsekwencji za nieuiszczenie opłat parkingowych w stosunku do stref płatnego parkowania. Co więcej postąpił on w sposób nieuczciwy, bowiem zakres tej odpowiedzialności rozszerzył o sytuacje, które nie podlegały hipotezie normy prawa powszechnie obowiązującego (art. 13f ust. 1 ustawy o drogach publicznych). Zachowanie to miało miejsce w sytuacji, w której pozycja powoda była nader zbliżona do zarządcy dróg publicznych wchodzących w strefę płatnego parkowania. Dlatego istotnym wzorcem oceny postanowień Regulaminu były powołane przepisy ustawy o drogach publicznych i uchwały Rady Miasta G.. Nadto postanowienia pkt 20 Regulaminu rażąco naruszały interesy konsumentów, bowiem zastrzegały opłatę dodatkową w wartości sześciokrotnie wyższej niż tego rodzaju kary określone w strefie płatnego parkowania, nadto były zastrzeżone za zachowania, które nie stanowił essentialia negotii zawartej umowy. Na marginesie podkreślić należy, że Regulamin obowiązujący na parkingu powoda nie określał wysokości opłat za parkowanie pomimo, iż dyspozycja pkt 8 tego regulaminu stanowi, ż opłata za parkowanie naliczana jest kwotowo z góry, zgodnie z Regulaminem, odpowiednio do przewidywanego czasu trwania umowy najmu miejsca postojowego. Sąd uznał, za rażące naruszenie interesów konsumenta również brak zawarcia w Regulaminie uregulowań dotyczących trybu odwoławczego od decyzji o nałożeniu na Użytkownika parkingu przy ulicy (...) w G. opłaty dodatkowej. Jedyna informacja o możliwości odwołania zawarta była w zawiadomieniu o obowiązku wniesienia opłaty dodatkowej, w którym znajduje się odwołanie do strony internetowej powoda, jako miejsca w którym Użytkownik parkingu może poszukiwać warunków rozpatrywania odwołań. W ocenie Sądu Regulamin nie tylko powinien przewidywać tryb odwoławczy od decyzji o wymierzeniu opłaty dodatkowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy przewidywał ją za stwierdzenie braku ważnego biletu parkingowego umieszczonego w widocznym miejscu za przednią szybą pojazdu w sposób umożliwiający jego odczytanie pracownikowi, ale również różnicować jej wysokość w zależności od okoliczności czy Użytkownik parkingu w ogóle nie dokonał zakupu biletu parkingowego, czy tak jak miało to miejsce w przypadku pozwanego, dokonał zakupu biletu, ale nie zrobił tego niezwłocznie. W przedmiotowej sprawie należy zwrócić uwagę, że pozwany zakupił bilet parkingowy o godz. 10:47, to jest dokładnie o tej samej godzinie, o której zostało wystawione zawiadomienie o obowiązku wniesienia opłaty dodatkowej. Jedynie pomocniczo Sąd dokonał porównania postanowień Regulaminu parkingu przy ulicy (...) w G. z regulaminami innych niestrzeżonych parkingów, to jest parkingu położonego w E. przy ulicy (...) (k. 60-61) oraz parkingu znajdującego się w S. przy ulicy (...) (k. 62-66), które zostały złożone do sprawy przez pozwanego i doszedł do przekonania, że w obu porównywanych regulaminach kara umowna wynosi 100 zł i została zasadniczo ograniczona do sytuacji wyjazdu z parkingu bez opłaty. Wynika z tego, że opłata naliczana na parkingu w G. przy ulicy (...) jest trzykrotnie wyższa niż taka sama opłata stosowana na innych parkingach niestrzeżonych obecnie i jest pobierana już z tytułu braku potwierdzenia uiszczenia opłaty postojowej w widocznym miejscu za szybą pojazdu. W konsekwencji Sąd uznał, że takie ukształtowanie obowiązków Użytkownika parkingu kłóci się z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy, gdyż godzi w zasadę równości stron oraz pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, wobec czego nosi znamiona abuzywności. Sąd oddalił powództwo w całości, gdyż zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por. np. wyrok z dnia 03 października 2019 r. w sprawie C-260/18) klauzule abuzywne nie można zastąpić klauzulami słusznościowymi, czyli odnosząc się do sprawy powoda nie można zasądzić mu kwoty, która zgodnie z normami słusznościowymi byłaby należna za brak niezwłocznego zakupu biletu parkingowego. Trybunał Sprawiedliwości UE nie ma wątpliwości, że nie można dokonywać żadnej modyfikacji wadliwych umów. W przywołanym wyroku wprost wskazał, że art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG z dnia 05 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, którego dyspozycja brzmi, iż Państwa Członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków, stoi na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności, ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, w przypadku gdy strony umowy wyrażą na to zgodę. Dlatego też Sąd nie obniżył należnej powodowi opłaty dodatkowej do kwoty 50 zł. Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art.
i powołanych przepisów, Sąd oddalił powództwo jako niezasadne. ZARZĄDZENIE
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.