kolejnym piśmie z tej samej daty) podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalenie powództwa w całości. Kurator podkreślił, że zgodnie z art. 73 u.k.w.h. pozwana może podnosić argumenty, które przysługują jej osobiście, jak i te, które przysługują dłużnikowi. Podtrzymała również swoje wcześniejsze stanowisko co do tego, że powodowy bank nie jest wierzycielem hipotecznym, zatem nie przysługuje mu legitymacja do występowania w sprawie i dochodzenia roszczenia od pozwanej jako dłużnika hipotecznego. Powód w piśmie procesowym z 11 maja 2021 r. odniósł się kolejno do zarzutów pozwanej przedstawiając argumentację prawną oraz powołując dowody, adekwatne do podnoszonych przez pozwaną zarzutów. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego 29 sierpnia 2008 r. (nr KRS (...)). Prezesem zarządu spółki upoważnionym do jednoosobowej reprezentacji został A. G.. Prokurentem samoistnym ustanowiony został G. S. – jeden ze wspólników spółki wpisany do KRS. Dowód: odpis z KRS (nr KRS (...)) k. 210-214. 30 grudnia 2010 r. Bank (...) S.A. w W. zawał z (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w P. (KRS nr (...)) umowę pożyczki dla klientów instytucjonalnych o numerze (...). Na mocy umowy Bank udzielił pożyczkobiorcy pożyczki w kwocie 1.000.000 zł na dowolny cel związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, na zasadach określonych w umowie oraz ogólnych warunkach kredytowania klientów instytucjonalnych (§ 1 ust.1). Pożyczka została udzielona na okres od 30 grudnia 2010 r. do 15 grudnia 2025 r. (§ 1 ust. 2). W § 4 ust. 1 postanowiono, że oprocentowanie pożyczki jest zmienne i ustalone w oparciu o stopę referencyjną WIBOR 3M zaokrągloną do drugiego miejsca po przecinku, w każdym okresie stabilizacji w wysokości stopy referencyjnej sprzed 2 dni roboczych przed pierwszym dniem tego okresu stabilizacji oprocentowania, powiększoną o marżę w wysokości:
ezwał (...) sp. z o.o. w P. do zapłaty zadłużenia wynoszącego 845.831,60 zł z dalszymi odsetkami. Przesyłka ta została wysłana na adres spółki, awizowana 12 maja 2014 r. oraz zwrócona do nadawcy 27 maja 2014 r. jako niepodjęta w terminie Dowód: wypowiedzenie umowy k. 549 oraz kserokopia koperty k.
e wniosku, może jednak stosować skróty lub uproszczenia, jednakże nie mogą być one tak daleko idące, że wpis hipoteki umownej nie zawiera w ogóle oznaczenia zabezpieczonych wierzytelności, bowiem wówczas hipoteka nie powstanie [por. Czech T. „Hipoteka. K.”, LexisNexis, 2011, Wydanie: I]. Na tej podstawie – z uwagi na lakoniczną treść wpisów w księdze wieczystej zabezpieczających wierzytelności powoda z tytułu nieoznaczonego kredytu – powództwo zostało oddalone z argumentacją, że nie powstały hipoteki, na które powołuje się strona powodowa. Sąd Apelacyjny w Szczecinie w toku kontroli instancyjnej w postępowaniu wywołanym apelacją powoda przesądził, że hipoteki (zwykła i kaucyjna) powstały oraz zabezpieczają roszczenia z umowy pożyczki z 30 grudnia 2010 r. o numerze (...), zaś odmienne ustalenia odwiodły Sąd Okręgowy od istoty sprawy. Sąd Apelacyjny uchylił zatem wyrok Sądu Okręgowego zalecając w postępowaniu ponownym zbadanie żądania pozwu o zapłatę jako nieobejmującego badania istnienia hipotek, w szczególności zalecił zbadanie żądania należności z tytułu umowy pożyczki zabezpieczonej hipoteką zwykłą jak i należności ubocznych zabezpieczonych hipoteką kaucyjną, z odniesieniem się do zarzutów pozwanej spółki. W postępowaniu ponownym kurator pozwanej spółki w piśmie procesowym z 3 marca 2021 r. (
kolejnym piśmie z tej samej daty) podtrzymał dotychczasowe stanowisko, w tym podnoszone wcześniej zarzuty. Raz jeszcze podkreślił, że zgodnie z art. 73 u.k.w.h. pozwana może podnosić argumenty, które przysługują jej osobiście, jak i te, które przysługują dłużnikowi. Zaakcentował również, że powodowy bank nie jest wierzycielem hipotecznym, zatem nie przysługuje mu legitymacja do występowania w sprawie i dochodzenia roszczenia od pozwanej jako dłużnika hipotecznego. Ten ostatni zarzut – jako najdalej idący – należało rozpoznać w pierwszej kolejności. Rację ma strona pozwana, że w toku procesu (tj. po doręczeniu pozwu, co miało miejsce 19 lipca 2018 r.) Sąd Rejonowy w Szamotułach dokonał w księdze wieczystej nr (...) wpisu nowego wierzyciela hipotecznego: - 15 stycznia 2019 r. dla hipoteki oznaczonej nr 1 (hipoteki umownej zwykłej, wpisanej na sumę 1.000.000 zł, zabezpieczającej „kredyt” z terminem zapłaty 15 grudnia 2025 r.) wpisano nowego wierzyciela hipotecznego - Prokura (...), W., - 13 listopada 2020 r. dla hipoteki oznaczonej nr 2 (hipoteki umownej kaucyjnej, wpisanej na sumę 500.000 zł, zabezpieczającej „odsetki” z terminem zapłaty 15 grudnia 2025 r.) wpisano nowego wierzyciela hipotecznego - Prokura Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą we W.. Do przelewu wierzytelności doszło na podstawie umowy z 21 września 2018 r., mocą której Bank (...) S.A. w W. dokonał na rzecz Prokura Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą we W. przelewu wierzytelności w ramach transakcji sekurytyzacji. Kurator pozwanej powołując się na wpisy nowego wierzyciela hipotecznego w księdze wieczystej wskazywał, że wierzycielem tym nie jest już powodowy bank, co zdaniem kuratora oznacza, iż powodowi nie przysługuje legitymacja do występowania w sprawie i dochodzenia roszczenia od pozwanej jako dłużnika hipotecznego. Stanowisko to pomija jednakże regulację art. 192 pkt 3 k.p.c., zgodnie z którym: zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy, nabywca może jednak wejść na miejsce zbywcy za zezwoleniem strony przeciwnej. W rozpoznawanej sprawie strona przeciwna (tj. pozwana reprezentowana przez kuratora) na rozprawie 15 stycznia 2019 r. nie wyraziła zgody na wejście nabywcy w miejsce zbywcy, jednakże powoływany przez fundusz sekurytyzacyjny fakt ewentualnego nabycia wierzytelności nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy, a w szczególności nie ma wpływu na legitymację procesową czynną dotychczasowego powoda, tj. (...) Bank (...) S.A. w W.. Inaczej mówiąc zbycie w toku sprawy wierzytelności objętej sporem (
pis nowego wierzyciela hipotecznego do księgi wieczystej) nie powoduje po stronie zbywcy utraty legitymacji czynnej w procesie. Podniesiony przez pozwaną zarzut braku legitymacji po stronie powoda jest więc nieuzasadniony. Dla wyjaśnienia dalszych kwestii procesowych wyjaśnienia wymaga, że tytułowi egzekucyjnemu zasądzającemu należność na rzecz zbywcy będzie można nadać klauzulę wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności (art. 788 § 1 k.p.c.), nawet jeżeli tytuł egzekucyjny będzie obejmował uprawnienie wynikające ze stosunku prawnego hipoteki. Uprawnienie ze stosunku hipoteki może przejść bowiem na inną osobę (por. art. 79 ust. 1 u.k.w.h.). Dodać trzeba dla pełnego obrazu, że w orzecznictwie przyjęty został pogląd dotyczący zastosowania art. 788 § 1 k.p.c. także w przypadku zbycia nieruchomości obciążonej hipoteką, a więc w razie zmiany podmiotowej po stronie dłużnika. W uchwale z 8 grudnia 2016 r. wydanej w sprawie III CZP 81/16 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że tytułowi egzekucyjnemu zasądzającemu należność od dłużnika osobistego można nadać klauzulę wykonalności przeciwko nabywcy nieruchomości obciążonej hipoteką zabezpieczającą zasądzoną wierzytelność. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że sytuację prawną właściciela nieruchomości obciążonej, z punktu widzenia art. 788 § 1 k.p.c., należy traktować jako obowiązek w rozumieniu tego przepisu. Z perspektywy procesowej powinność właściciela nieruchomości w stosunku hipoteki sprowadza się do spełnienia świadczenia pieniężnego w granicach wynikających z treści hipoteki (dług rzeczowy). Przepis art. 788 § 1 k.p.c. jest przepisem prawa procesowego, a tym samym konsekwentnie należy uznać, że powinność ta mieści się w pojęciu obowiązku w rozumieniu art. 788 § 1 k.p.c. W następstwie zbycia nieruchomości obciążonej dochodzi bowiem do sytuacji, która jest równoznaczna ze zmianą podmiotową po stronie zobowiązanej w ramach stosunku prawnego hipoteki. Dotyczy to także sytuacji, w której zbywcą jest dłużnik osobisty. Oceniając zarzut pozwanej braku legitymacji czynnej po stronie powodowego banku nie sposób też pominąć, że stanowisko strony pozwanej może być ocenione w kontekście art. 3 k.p.c. jako działanie niezgodne z dobrymi obyczajami procesowymi, kurator pozwanej najpierw nie zgodził się bowiem na wstąpienie do niniejszego procesu nabywcy w miejsce zbywcy, a następnie podniósł zarzut braku legitymacji procesowej czynnej po stronie powoda, wywołany zbyciem wierzytelności i niewstąpieniem nabywcy w miejsce zbywcy. Jak już wyżej wyjaśniono zarzut ten – jako że pomija regulację art. 192 pkt 3 k.p.c. – jest nieuzasadniony, działanie kuratora pozwanej niezgodne z dobrymi obyczajami procesowymi pozostaje więc na uboczu rozważań dotyczących merytorycznego rozstrzygnięcia omawianej kwestii. W dalszej kolejności rozpoznania wymagają zarzuty podniesione przez kuratora pozwanej w odpowiedzi na pozew datowanej na 25 lipca 2018 r. Są to z jednej strony zarzuty dotyczące nieistnienia umowy pożyczki bądź też zarzuty zaspokojenia roszczeń z tej umowy (pozwana zakwestionowała, że dłużnik osobisty podpisał umowę i otrzymał pożyczkę; zaprzeczyła temu, że pożyczka została uruchomiona; zakwestionowała że osoby podpisujące umowę pożyczki były umocowane do działania w imieniu powodowego banku; zaprzeczyła temu, że dłużnik osobisty lub poręczyciel weksla G. S. nie spłacił zaciągniętego kredytu, zaprzeczyła temu, że doszło do wypowiedzenia umowy przez powodowy bank), z drugiej strony pozwana podniosła zarzut przedawnienia świadczeń ubocznych, w tym odsetek i kosztów. Dalsze rozważania poprzedzić należy analizą stanu faktycznego sprawy na tle art. 10 ustawy z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2009 r. Nr 131, poz. 1075), mającego charakter normy intertemporalnej. Analiza ta będzie zmierzała do ustalenia, czy dla hipoteki umownej zwykłej i hipoteki umownej kaucyjnej, o które powód opiera roszczenia w niniejszej sprawie, zastosowanie znajdą przepisy Ustawy o księgach wieczystych i hipotece sprzed nowelizacji dokonanej wskazaną wyżej ustawą, czy też przepisy w brzmieniu po nowelizacji. Ustawa z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw weszła w życie 20 lutego 2011 r. Powodowy bank wywodzi swoje roszczenie z hipoteki umownej zwykłej i hipoteki umownej kaucyjnej, hipoteki te zostały wpisane do księgi wieczystej na wniosek złożony 30 grudnia 2010 r. (wpis nastąpił 12 stycznia 2011 r.). Jest to o tyle istotne, że właśnie data wpływu wniosku o wpis hipoteki (przed lub po 20 lutego 2011 r.) jest decydująca dla ustalenia, czy wpisana na jego podstawie hipoteka będzie hipoteką w rozumieniu przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece zmienionej nowelą z 2009 r., czy też w rozumieniu przepisów dotychczasowych [por. I. H., A. T., K. H.-M., P. K., Ustawa o księgach wieczystych i hipotece oraz przepisy związane. K.. W. 2013]. W rozpoznawanej sprawie wniosek o wpis hipotek został złożony przed dniem 20 lutego 2011 r., co wymaga zastosowania art. 10 ustawy zmieniającej, zgodnie z którym:
7 (w § 7 ust. 7 dotyczy odsetek za opóźnienie, nazywanych przez powoda odsetkami karnymi, dla których podstawą prawną jest art. 481 § 1 k.c.). Jeżeli strony w umowie nie określą wysokości odsetek (zarówno odsetek kapitałowych jak i odsetek za opóźnienie), wierzycielowi należą się odsetki w wysokości odsetek ustawowych. Strony mogą jednakże zastrzec w umowie wysokość odsetek (zarówno odsetek kapitałowych jak i odsetek za opóźnienie), wysokość tych odsetek nie może jednak przekraczać wysokości odsetek maksymalnych. W rozpoznawanej sprawie strony określiły zarówno wysokość odsetek kapitałowych (w sposób opisany w § 4) jak i wysokość odsetek za opóźnienie, które z kolei zostały ustalone w § 7 ust. 7 umowy w wysokości 1,5 stopy odsetek kapitałowych. Przypomnieć w tym miejscu trzeba – jest to bowiem istotne na tle rozważań dotyczących kierowanego wobec dłużnika rzeczowego roszczenia z tytułu odsetek za opóźnienie – że normatywną podstawą oceny hipotek zwykłych wpisanych przed dniem 20 lutego 2011 r. są przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. u.k.w.h. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2011 r. Art. 69 u.k.w.h. w brzmieniu przed dniem 20 lutego 2011 r. stanowił: w granicach przewidzianych w odrębnych przepisach hipoteka zabezpiecza także roszczenia o odsetki nieprzedawnione oraz o przyznane koszty postępowania. Z regulacji tej wynika, że hipoteka zwykła zabezpiecza roszczenia o odsetki nieprzedawnione jedynie „ w granicach przewidzianych w odrębnych przepisach”. W odniesieniu do odsetek kapitałowych w orzecznictwie przyjmowano, że art. 69 u.k.w.h. zakreśla granice zabezpieczenia odsetek, z tym że zabezpieczenie hipoteczne obejmuje tylko odsetki zwłoki i nie dotyczy odsetek kapitałowych; te zaś są hipotecznie zabezpieczone (objęte hipoteką) tylko wtedy, gdy zostały ujawnione we wpisie [por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2004 r.,II CK 81/03]. Podkreślano zarazem, że roszczenie o odsetki określone według zmiennej stopy procentowej nie powinno być zabezpieczone hipoteką zwykłą, lecz jedynie przez wpis hipoteki kaucyjnej, która może zabezpieczać wierzytelności o wysokości nieustalonej (zmiennej) [por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 12 marca 2003 r., III CKN 1026/00]. Mając na uwadze powyższy pogląd przyjąć trzeba, że roszczenie powoda o zapłatę odsetek kapitałowych w wysokości 46.263,40 zł zabezpieczone zostało hipoteką kaucyjną, a nie hipoteką zwykłą. Z kolei w kontekście roszczenia o zapłatę odsetek za opóźnienie w wysokości 201.184 zł wskazać trzeba, że na gruncie przepisów obowiązujących przed dniem 20 lutego 2011 r. w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntował się pogląd, że hipoteka zwykła (inaczej niż hipoteka kaucyjna) obejmuje odsetki ustawowe za opóźnienie w zakresie wskazanym w art. 1025 § 3 k.p.c. (który właśnie stanowi „odrębny przepis” rozumieniu art. 69 u.k.w.h.), nie zabezpiecza natomiast odsetek za opóźnienie ustalonych w umowie kredytowej według zmiennej stopy procentowej, nawet gdyby zostały objęte treścią wpisu do księgi wieczystej. Sąd Najwyższy wywiódł powyższe powołując się na art. 68 u.k.w.h., który w brzmieniu przed 20 lutego 2011 r. stanowił: hipoteka zabezpiecza jedynie wierzytelności pieniężne i może być wyrażona tylko w oznaczonej sumie pieniężnej. Jeżeli wierzytelność zgodnie z prawem została wyrażona w innym pieniądzu niż pieniądz polski, hipotekę wyraża się w tym innym pieniądzu. Sąd Najwyższy wskazał, że tylko w odniesieniu do wierzytelności o odsetki za opóźnienie w wysokości ustawowej spełniony jest wymóg dostatecznego ustalenia, oznaczenia wierzytelności (art. 68 u.k.w.h.), gdyż w chwili wpisu hipoteki do księgi wieczystej znane są podstawowe elementy prawne tej wierzytelności, tj. wysokość świadczenia głównego, stopa procentowa i termin spełnienia świadczenia. W tej sytuacji istnieje zatem możliwość definitywnego określenia zadłużenia dłużnika hipotecznego z tytułu odsetek za opóźnienie ze stałą stopą procentową, aczkolwiek dopiero po dokonaniu wpisu w księdze wieczystej (po upływie odpowiedniego opóźnienia). Element oznaczoności – jak wskazywał Sąd Najwyższy – wbrew podnoszonym w literaturze obawom dotyczy także roszczenia obejmującego ustawowe odsetki za opóźnienie, określane w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 359 § 3 k.c., wprawdzie stopa procentowa tych odsetek może ulec zmianie po dokonaniu wpisu hipotek i w czasie trwania stanu opóźnienia, to jednak należy brać pod uwagę sposób dokonywania tej zmiany i jej prawną transparentność, odsetki te są bowiem wyrażone w odpowiednim akcie normatywnym, a nie w treści podstawowego stosunku kredytowego; inny jest też powód i mechanizm zmiany stopy procentowej w zakresie odsetek ustawowych i umownych. Ostatecznie Sąd Najwyższy wywiódł, że można przyjmować, iż skoro w art. 69 u.k.w.h. stwierdza się, że w granicach przewidzianych w odrębnych przepisach hipoteka zabezpiecza także roszczenia o odsetki nieprzedawnione, to ta formuła odnosi się także do odsetek określonych w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 359 § 3 k.c. [por. uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 20 maja 2005 r.,III CZP 24/05]. Podsumowując: przed dniem 20 lutego 2011 r. w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się ostatecznie pogląd, że hipoteka zwykła obejmuje odsetki ustawowe za opóźnienie w zakresie wskazanym w art. 1025 § 3 k.p.c., nie zabezpiecza natomiast odsetek za opóźnienie ustalonych w umowie według zmiennej stopy procentowej (takich odsetek dotyczy żądanie pozwu w niniejszej sprawie) i to nawet gdyby zostały objęte treścią wpisu do księgi wieczystej, odsetki kapitałowe zaś zabezpiecza tylko wtedy, gdy zostały ujawnione we wpisie [por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2015 r., V CSK 329/14 i powołane tam orzecznictwo: wyroki SN z dnia 24 listopada 1998 r., I CKN 864/98, OSNC 1999, nr 6, poz. 11; z dnia 12 marca 2003 r., (...); z dnia 17 marca 2004 r., II CK 81/03; uchwała z dnia 20 maja 2005 r., III CZP 24/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 60; wyrok z dnia 13 stycznia 2005 r., IV CK 451/04; wyrok z dnia 2 grudnia 2009 r., I (...) 161/09]. W doktrynie przyjmowano natomiast, że hipoteka zwykła, która może być może być wyrażona tylko w „oznaczonej sumie pieniężnej” (w przeciwieństwie do hipoteki kaucyjnej) nie zabezpiecza odsetek za opóźnienie, niezależnie od tego, czy są to odsetki w wysokości określonej umownie, czy odsetki w wysokości ustawowej (tj. takie, których wysokość określana jest w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 359 § 3 k.c.). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać trzeba, że zarówno dochodzone przez powoda odsetki kapitałowe, jak i odsetki za opóźnienie, jedne i drugie zastrzeżone w umowie jako odsetki umowne zmienne (w wysokości określonej umową i zmieniające się w poszczególnych „okresach stabilizacji”) zostały zabezpieczone hipoteką kaucyjną, a nie hipoteką zwykłą. Zgodnie z art. 102 u.k.w.h. w brzmieniu sprzed 20 lutego 2011 r. 1. Wierzytelności o wysokości nie ustalonej mogą być zabezpieczone hipoteką do oznaczonej sumy najwyższej (hipoteka kaucyjna). 2. Hipoteka kaucyjna może w szczególności zabezpieczać istniejące lub mogące powstać wierzytelności z określonego stosunku prawnego albo roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczną, lecz nie objęte z mocy ustawy hipoteką zwykłą. Ponadto stosownie do art. 104 u.k.w.h. hipoteka kaucyjna zabezpiecza odsetki oraz koszty postępowania mieszczące się w sumie wymienionej we wpisie hipoteki. Z kolei zgodnie z art. 104 u.k.w.h wierzyciel nie może powołać się na wpis hipoteki kaucyjnej w celu udowodnienia wierzytelności zabezpieczonej. Z powyższego wynika, że w odróżnieniu od hipoteki zwykłej (art. 69 u.k.w.h.) hipoteka kaucyjna zabezpiecza zarówno odsetki kapitałowe, jak i za opóźnienie, ale tylko wtedy, gdy mieszczą się w wymienionej we wpisie sumie hipoteki. To samo dotyczy kosztów postępowania. Ponadto art. 104 u.k.w.h., jako przepis szczególny odnoszący się do hipoteki kaucyjnej wyłącza zastosowanie art. 69 u.k.w.h. dotyczącego hipoteki w ogólności, określając samodzielnie zakres zabezpieczenia hipoteką przymusową kaucyjną odsetek oraz kosztów postępowania [por. orz. SN z 20 maja 1986 r., III CRN 86/86]. W odróżnieniu od hipoteki zwykłej (por. art. 71 u.k.w.h.) hipoteka kaucyjna nie jest wyposażona w domniemanie istnienia wierzytelności zabezpieczonej, w związku z czym wierzyciel dochodzący realizacji hipoteki musi - na ogólnych zasadach - udowodnić jej istnienie [por. S. K.
7 (który odnosi się również do upływu okresu wypowiedzenia umowy). Strona pozwana w niniejszym procesie nie kwestionowała sposobu wyliczenia odsetek podnosząc jedynie, że zobowiązanie – zarówno co do kwoty głównej jak i co do odsetek – zostało zaspokojone przez dłużnika osobistego bądź przez G. S. (poręczyciela wystawionego przez dłużnika osobistego weksla in blanco, prokurenta i wspólnika spółki będącej dłużnikiem osobistym i zarazem wieloletniego prezesa zarządu pozwanej spółki, będącej dłużnikiem rzeczowym). Odnosząc się z kolei do zarzutu częściowej spłaty roszczeń z umowy pożyczki (czy to kwoty głównej czy to odsetek) wskazać trzeba, że ciężar dowodu w zakresie wykazania faktu częściowej spłaty spoczywał na stronie pozwanej, pozwana nie przytoczyła jednakże jakichkolwiek dowodów dla wykazania tych faktów. W tej sytuacji przyjąć należało, że roszczenie powoda o zapłatę skapitalizowanych odsetek kapitałowych oraz skapitalizowanych odsetek za opóźnienie zabezpieczone hipoteką kaucyjną (znajdujące podstawę prawną odpowiednio w art. 359 § 1 k.c. w zw. z § 4 umowy oraz art. 481 § 1 k.c. w zw. § 7 ust. 7 umowy) jest uzasadnione. Dodatkowo wskazać trzeba, że powód załączył do akt sprawy pisma składane po wypowiedzeniu umowy pożyczki zarówno przez dłużnika osobistego, jak i przez G. S., w których dłużnik osobisty jak i G. S. nie kwestionowali wierzytelności objętych wezwaniami do zapłaty powodowego banku, wnosząc jedynie o rozłożenie ich na raty. W tej sytuacji przyjąć należy, że roszczenie powoda wobec dłużnika rzeczowego o zapłatę skapitalizowanych odsetek kapitałowych i odsetek za opóźnienie w łącznej wysokości 247.447,40 zł, zabezpieczone hipoteką umowną kaucyjną, jest uzasadnione co do zasady i co do wysokości. Dodać trzeba – uprzedzając późniejsze rozważania – że roszczenie to nie jest przedawnione (o czym niżej). Mając na względzie powyższe rozważania na rzecz powoda zasądzono kwotę 793.600 zł (kapitał pożyczki) oraz kwotę 247.447,40 zł (skapitalizowane odsetki kapitałowe oraz odsetki za opóźnienie). Należało przy tym mieć na uwadze, że hipoteka pociąga za sobą ograniczoną odpowiedzialność właściciela obciążonej nieruchomości (dłużnika rzeczowego), w dwóch płaszczyznach: - ograniczenie przedmiotowe: właściciel odpowiada z przedmiotu obciążenia hipotecznego – art. 65 ust. 1 u.k.w.h.; - ograniczenie kwotowe: właściciel odpowiada do określonej kwoty maksymalnej równej sumie hipoteki – art. 68 ust. 2 zdanie 1 u.k.w.h. (zgodnie z którym: hipoteka zabezpiecza wierzytelność do oznaczonej sumy pieniężnej) oraz art. 102 ust. 1 u.k.w.h. (zgodnie z którym: w ierzytelności o wysokości nie ustalonej mogą być zabezpieczone hipoteką do oznaczonej sumy najwyższej). Na płaszczyźnie procesowej dla opisanych wyżej ograniczeń zastosowanie znajduje art. 319 k.p.c., zgodnie z którym: gdy pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może uwzględnić powództwo, zastrzegając pozwanemu prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności. Takie zastrzeżenia zamieszczono więc w wyroku, zaznaczając w pierwszej kolejności – na podstawie art. 319 k.p.c. w zw. z art. 68 ust. 2 zdanie 1 i art. 69 u.k.w.h. – że pozwana odpowiada jedynie z przedmiotu obciążenia hipotecznego (z prawem powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności do prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Szamotułach księga wieczysta (...)), jak również z ograniczeniem do kwoty hipotek, to jest w przypadku hipoteki kaucyjnej do kwoty 500.000 zł (ograniczenie to jest o tyle istotne, że powódka dochodziła dalszych odsetek za opóźnienie, zarówno od zasądzonej kwoty roszczenia głównego wynoszącej 793.600 zł od dnia 30 maja 2017 r., jak i od kwoty skapitalizowanych odsetek wynoszących 247.447,40 zł od dnia wniesienia pozwu, zaś odsetki te również zabezpieczone są hipoteką umowną kaucyjną). Powództwo zostało natomiast oddalone w zakresie kosztów postępowania klauzulowego w wysokości 182,18 zł oraz niespłaconych opłat i prowizji (objętych pkt 4 (...)) w wysokości 819,67 zł, koszty te nie zostały bowiem zabezpieczone ani hipoteką zwykłą, ani hipoteką kaucyjną. W doktrynie wskazuje się, że hipoteka zabezpieczająca z mocy ustawy „koszty postępowania” zabezpiecza koszty postępowania rozpoznawczego, w którym wierzyciel hipoteczny dochodzi od właściciela nieruchomości zaspokojenia zabezpieczonej wierzytelności. Hipoteka obejmuje roszczenia o koszty postępowania we wszystkich instancjach, w tym w postępowaniu kasacyjnym. Hipoteka nie obejmuje natomiast z mocy prawa w ramach „kosztów postępowania” kosztów postępowania egzekucyjnego i kosztów postępowania w sprawie o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu [por. T. C.; K. do ustawy o księgach wieczystych i hipotece, stan prawny: 2014.08.15 oraz powołane tam poglądy doktryny]. Powód domagał się od pozwanej jako dłużnika rzeczowego również odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty kapitału wynoszącej 793.600 zł od 30 maja 2017 r. oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty skapitalizowanych odsetek wynoszących 247.447,40 zł od dnia wniesienia pozwu (od 1 sierpnia 2017 r.). Rozważenia wymaga więc w jakiej dacie wierzytelności powoda wobec dłużnika rzeczowego stały się wymagalne, przy czym rozważania te - z uwagi na odmienne rozwiązania ustawowe - należy przeprowadzić osobno dla wierzytelności zabezpieczonej hipoteką zwykłą oraz dla wierzytelności zabezpieczonej hipoteką kaucyjną. W przypadku wierzytelności zabezpieczonej hipoteką zwykłą należy rozważyć zastosowanie art. 78 u.k.w.h., który w § 1 stanowi: jeżeli wymagalność wierzytelności hipotecznej zależy od wypowiedzenia przez wierzyciela, wypowiedzenie jest skuteczne względem właściciela nieruchomości niebędącego dłużnikiem osobistym, gdy było dokonane w stosunku do niego. W doktrynie wskazuje się, że art. 78 ust. 1 u.k.w.h. umożliwia właścicielowi terminową spłatę takiej wierzytelności i uniknięcie odpowiedzialności za dalsze odsetki lub koszty procesu sądowego, ewentualnie daje czas na przygotowanie środków obrony na wypadek postępowania sądowego. Przepis nie ma natomiast w ogóle zastosowania w przypadku, gdy właściciel obciążonej nieruchomości jest jednocześnie dłużnikiem osobistym. Wskazuje się również, że termin „wypowiedzenie”, o którym mowa w art. 78 u.k.w.h., należy rozumieć szeroko. Chodzi mianowicie o każdą jednostronną czynność, która bezpośrednio prowadzi do tego, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką staje się wymagalna. Wypowiedzenie może polegać na złożeniu oświadczenia woli w wykonaniu uprawnienia kształtującego lub dokonaniu zbliżonej czynności (patrz przykładowo art. 455 k.c.) [por : T. C., (...) K., Wydanie 1, Wyd. LexisNexis W. 2011, str.315)]. Pogląd ten przyjęty został w orzecznictwie, przykładowo Sąd Apelacyjny w Szczecinie w uzasadnieniu wyroku z 7 lipca 2013 r. w sprawie I ACa 796/12 podkreślił, że wypowiedzenie i tym samym wymagalność następuje z chwilą zawiadomienia właściciela nieruchomości (tj. dłużnika rzeczowego), że wierzyciel dokonał wypowiedzenia w stosunku do dłużnika osobistego. W wyroku tym przytoczono poglądy doktryny nawet dalej idące wskazując, iż w doktrynie przyjmuje się, że nawet samo doręczenie przez sąd właścicielowi nieruchomości odpisu pozwu wierzyciela można uznać za równoznaczne z doręczeniem mu oświadczenia w sprawie wypowiedzenia (tak J. Pisuliński, w: System prawa prywatnego, t. 4, s. 875; Komentarz do art. 78 u.k.w.h. opubl. Legalis). Zarazem jednak w doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że nie zawsze stosuje się art.78 u.k.w.h., dotyczy to przypadków, w których zabezpieczona hipoteką wierzytelność staje się automatycznie wymagalna, tj. bez potrzeby dokonywania odrębnej czynności. Automatyczna wymagalność może powstawać z mocy prawa (np. art. 458 k.c.) albo na podstawie postanowień umowy między wierzycielem a dłużnikiem osobistym (np. nadejście oznaczonego terminu spłaty, natychmiastowa wymagalność wskutek naruszenia umowy) [por. T. C.; K. do ustawy o księgach wieczystych i hipotece, stan prawny: 2014.08.15 oraz powoływane tam postanowienie Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 19 czerwca 2013 r., VI GC 79/13, (...) W rozpoznawanej sprawie strony w umowie postanowiły w § 7 ust. 8, że bank może podejmować czynności windykacyjne niezwłocznie w odniesieniu do niespłaconych należności z tytułu rat pożyczki bądź też z upływem okresu wypowiedzenia umowy, po upływie terminów określonych w § 7 ust. 4 (terminy spłaty poszczególnych rat pożyczki)
7 (który odnosi się również do upływu okresu wypowiedzenia umowy). Tym samym dłużnik rzeczowy - mocą postanowień umownych - odpowiada z tytułu odsetek za opóźnienie w płatności poszczególnych rat niezwłocznie po powstaniu tego opóźnienia, bez potrzeby dokonywania odrębnych czynności przez wierzyciela. Z kolei w odniesieniu do opóźnienia w płatności kapitału wymagalnego po wypowiedzeniu umowy - nawiązując do wyżej opisanych poglądów doktryny i orzecznictwa [por raz jeszcze: T. C., (...) K., Wydanie 1, Wyd. LexisNexis W. 2011, str.315 oraz uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 7 lipca 2013 r. I ACa 796/12] - wskazać trzeba, że w rozpoznawanej sprawie powodowy bank wezwał dłużnika rzeczowego do zapłaty pismem z 1 września 2016 r., które obejmuje wezwanie do zapłaty kwoty przysługującej powodowemu bankowi z tytułu hipoteki zwykłej i kaucyjnej, zabezpieczającej wierzytelność z tytułu umowy pożyczki z 30 grudnia 2010 r. nr (...). Co ważne w piśmie tym wskazano, że kapitał wymagalny wynosi 793.600 zł. Umowa pożyczki, dotycząca kwoty 1.000.000 zł, przewidywała spłatę w 179 ratach miesięcznych do grudnia 2025 r., przy czym wysokość rat określona została na kwotę 5.600 zł (z wyjątkiem ostatniej raty wyrównującej). Z wezwania do zapłaty kierowanego do dłużnika rzeczowego wynika więc wprost, że umowa pożyczki wobec dłużnika osobistego została wypowiedziana, w wezwaniu tym kapitał wymagalny wynosi bowiem 793.600 zł, a wezwanie datowane jest przed terminem płatności ostatniej raty. Powyższe wezwanie zostało wysłane pocztą i doręczone pozwanej - dłużnikowi rzeczowemu 13 września 2016 r. (fakt ten nie był przez kuratora pozwanej kwestionowany). Wskazać jednakże trzeba, że materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje na to, że dłużnik rzeczowy miał wiedzę o wypowiedzeniu umowy pożyczki w stosunku do dłużnika osobistego znacznie wcześniej niż w 2016 r. Pozwana spółka, reprezentowana jednoosobowo przez prezesa zarządu G. S., wiedziała o wysokości zadłużenia oraz o wypowiedzeniu umowy pożyczki dłużnikowi osobistemu i nie kwestionowała wysokości roszczeń banku z tego tytułu, o czym świadczy chociażby pismo G. S. (prokurenta i wspólnika dłużnika osobistego, prezesa zarządu dłużnika rzeczowego oraz poręczyciela weksla in blanco wystawionego przez dłużnika osobistego) z 10 lutego 2015 r., w którym przypomina on o zabezpieczeniu rzeczowym, jakim jest hipoteka na nieruchomości położonej w P.. W piśmie tym G. S. zaproponował spłatę w ratach wynoszących w poszczególnych okresach 2.000 zł, 10.000 zł, od 15.000 zł, 25.000 zł, niewątpliwie miał więc już wówczas wiedzę o wypowiedzeniu umowy pożyczki, która przewidywała raty w wysokości 5.600 zł. Tym samym przyjąć należy, że roszczenie powoda o zapłatę odsetek za opóźnienie od kwoty kapitału wymagalnego (793.600 zł) od dnia 30 maja 2017 r. jest od tej daty uzasadnione. Jednakże powód domagał się odsetek za opóźnienie w wysokości odsetek ustawowych (tj. wg stopy określonej w art. 481 § 2 k.c.). W art. 481 § 2 k.c. wskazane zostało, że odsetki za opóźnienie wysokości odsetek ustawowych należą się tylko wówczas, gdy stopa tych odsetek nie została w umowie oznaczona. W rozpoznawanej sprawie strony w umowie oznaczyły stopę odsetek za opóźnienie, określając ją w wysokości 1,5 stopy odsetek kapitałowych (§ 7 ust. 7 w zw. z § 4 umowy). Tym samym roszczenie powoda jest uzasadnione jedynie w wysokości do stopy odsetek umownych za opóźnienie. Zarazem Sąd jest związany żądaniem pozwu i nie może orzekać ponad żądanie (art. 321 § 1 k.p.c.). Dlatego też na rzecz powoda zasądzono - zgodnie z żądaniem - odsetki za opóźnienie w wysokości stopy odsetek ustawowych, ale nie więcej niż określona umową stopa odsetek umownych za opóźnienie. W zakresie żądania powoda o zapłatę odsetek za opóźnienie od wierzytelności zabezpieczonych hipoteką kaucyjną wskazać trzeba, że o ile w doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, iż w przypadku wierzytelności zabezpieczonej hipoteką zwykłą zastosowanie znajduje art. 78 u.k.w.h., to wymagalność wierzytelności zabezpieczonej hipoteką kaucyjną nie zależy od wypowiedzenia przez wierzyciela, jak to ma miejsce przy hipotece zwykłej. Obowiązuje tu ogólny przepis - art. 455 k.c. - według którego świadczenie powinno być spełnione bezzwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania, chyba że termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania. Wyrazem luźnego związku hipoteki kaucyjnej z wierzytelnością jest wyłączenie przepisów (art. 79-83) o przelewie w zastosowaniu do hipoteki kaucyjnej, co oznacza, że przelew wierzytelności zabezpieczonej tą hipoteką następuje według art. 509 k.c. i n. i według przepisów prawa wekslowego (art. 11 i n.) oraz czekowego (art. 14 i n.). Jedynym reliktem zasady akcesoryjności jest konstytutywny charakter wpisu przeniesienia wierzytelności w księdze wieczystej, jeżeli wraz z wierzytelnością ma być przeniesiona hipoteka [por. S. R., K. do art.108 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, Stan prawny: 2009.10.30, L.]. Dłużnik rzeczowy - co już wskazano wyżej - został wezwany do zapłaty pismem z 1 września 2016 r., które obejmuje wezwanie do zapłaty kwoty przysługującej powodowemu bankowi z tytułu hipoteki zwykłej i kaucyjnej, zabezpieczającej wierzytelność z tytułu umowy pożyczki z 30 grudnia 2010 r.nr (...), przy czym wskazano m.in., że: kapitał wymagalny wynosi 793.600 zł, odsetki umowne wynoszą 224.617,82 zł. Powyższe wezwanie zostało wysłane pocztą i doręczone pozwanej 13 września 2016 r. Jak już wyżej wyjaśniono pozwana spółka, reprezentowana jednoosobowo przez prezesa zarządu G. S., wiedziała jednak o wysokości zadłużenia jak również o wypowiedzeniu umowy pożyczki znacznie wcześniej, co więcej nie kwestionowała wysokości roszczeń banku z tego tytułu, o czym świadczy chociażby powoływane wyżej pismo G. S. z 10 lutego 2015 r., w którym przypomina on o zabezpieczeniu rzeczowym, jakim jest hipoteka na nieruchomości położonej w P. i wnosi o rozłożenie roszczeń banku po wypowiedzeniu umowy na raty. Na tej podstawie przyjąć trzeba, że uzasadnione jest roszczenie powoda o zapłatę odsetek za opóźnienie od kwoty skapitalizowanych odsetek wynoszącej 247.447,40 zł od dnia wniesienia pozwu (od 1 sierpnia 2017 r.). Odsetki te zostały zasądzone w wysokości stopy odsetek ustawowych, ale nie więcej niż określona umową stopa odsetek umownych za opóźnienie, z przyczyn wyjaśnionych powyżej. Na koniec rozważenia wymaga podniesiony przez kuratora pozwanej w odpowiedzi na pozew zarzut przedawnienia świadczeń ubocznych (odsetek i kosztów). Zarzut ten – w odniesieniu do odsetek, powództwo o zapłatę kosztów zostało bowiem oddalone – jest nieuzasadniony. W tym względzie podzielić należy argumentację prawną przedstawioną przez powoda w piśmie procesowym z 11 maja 2021 r., dotyczącą zarzutu przedawnienia. Przypomnieć należy w tym miejscu, że wierzytelność o zapłatę odsetek zabezpieczona została hipoteką umowną kaucyjną tzw. „niesamodzielną” („niesamoistną”) współwystępującą z hipoteką zwykłą i zabezpieczającą jedynie roszczenia uboczne nieobjęte z mocy ustawy hipoteką zwykłą, do której zastosowanie znajdują przepisy sprzed nowelizacji, która weszła w życie 20 lutego 2011 r. Przed nowelizacją art. 77 u.k.w.h. obowiązywał w brzmieniu: przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej. Przepisu tego nie stosuje się do roszczenia o odsetki. Zarazem obowiązywał art. 104 u.k.w.h., zgodnie z którym Hipoteka kaucyjna zabezpiecza odsetki oraz koszty postępowania mieszczące się w sumie wymienionej we wpisie hipoteki. Podzielić należy stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z 2 marca 2012 r., II CSK 282/11 - odnoszące się do stanu prawnego sprzed 20 lutego 2011 r. - zgodnie z którym art. 104 u.k.w.h., sprzed uchylenia, jako przepis szczególny odnoszący się do hipoteki kaucyjnej, wyłączał w tym zakresie zastosowanie art. 77 zd. 2 u.k.w.h. w wersji sprzed nowelizacji, odnoszącego się do hipoteki w ogólności. Sąd Najwyższy argumentował, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką kaucyjną podlega ochronie hipotecznej tylko do wysokości sumy wpisanej do księgi wieczystej, nadto zgodnie z art. 104 u.k.w.h. w brzmieniu sprzed uchylenia hipoteka kaucyjna w granicach najwyższej sumy określonej we wpisie zabezpieczała także roszczenia o odsetki ustawowe za opóźnienie i koszty postępowania bez potrzeby dokonywania wpisu w księdze wieczystej, chyba że strony zastrzegły odsetki za opóźnienie w wysokości przewyższającej wysokość odsetek ustawowych. Do zabezpieczonych przez hipotekę kaucyjną odsetek i kosztów postępowania nie miał zastosowania art. 1025 § 3 zd. 2 k.p.c. (sprzed nowelizacji). W sądowym postępowaniu egzekucyjnym podlegały one zaspokojeniu w równym stopniu co roszczenie o świadczenie główne. Tym samym przedawnienie roszczenia w stosunku do dłużnika osobistego o odsetki ustawowe za opóźnienie, zabezpieczone przez hipotekę kaucyjną, nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej. Jak długo hipoteka kaucyjna figuruje w księdze wieczystej, wierzyciel może liczyć na ich zaspokojenie z nieruchomości. Mając na uwadze powyższe na tle rozpoznawanej sprawy przyjąć trzeba, że roszczenie powoda z tytułu odsetek jako zabezpieczone hipoteką umowną kaucyjną nie uległo przedawnieniu. Stan faktyczny sprawy ustalony został w oparciu o dokumenty prywatne, które nie były ostatecznie przez strony kwestionowane pod względem autentyczności, tym samym zostały uznane za wiarygodne dowody w sprawie. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu oraz przy zastosowaniu art. 100 k.p.c. (powód uległ co do nieznacznej części swego żądania), przy czym zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c. pozostawiono szczegółowe wyliczenie kosztów procesu referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.