świadczenie takie podlega waloryzacji sędziowskiej przy spełnieniu ustawowych jej przesłanek, to jest w razie zaistnienia istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza oraz przy uwzględnieniu interesów obu stron i zasad współżycia społecznego. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w wyroku z dnia 9 czerwca 2000 roku zasadą jest zasądzanie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy w wartości nominalnej. Jak trafnie wskazał Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 27 lutego 2018 roku, proces sądowej waloryzacji świadczenia ab initio pieniężnego, w ramach którego sądowi pozostawiana jest przez ustawodawcę znaczna swoboda jego przeprowadzenia, szczególnie gdy chodzi o dobór miernika waloryzacji oraz określenia ostatecznego jego rozmiaru ilościowego, na podstawie kryterium interesów stron stosunku zobowiązaniowego oraz zasad współżycia społecznego (argument z art.
), ma przede wszystkim służyć temu, aby w jej wyniku przywrócić, chociażby w części, jego pierwotną wartość, zniesioną lub ograniczoną przez nie mogący być obiektywnie przewidzianym, istotny upadek siły nabywczej pieniądza, w okresie pomiędzy powstaniem zobowiązania, a okresem w którym świadczenie stało wymagalne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 lutego 2018 roku, I ACa 991/17, Lex nr 2592945). W realiach niniejszej sprawy Sąd uznał, iż zasadnym jest dokonanie waloryzacji ustalonego przez biegłą odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości powódki. Po pierwsze, w ramach prowadzonej oceny nie sposób tracić z pola widzenia, że źródłem roszczenia w niniejszej sprawie nie był żaden stosunek umowny między stronami, który nakazywałby przyjęcie, że strony akceptowały w pewnych granicach ryzyko związane ze zmianą siły nabywczej pieniądza. Po drugie, powódka wyrażając zgodę na ułożenie na jej nieruchomości linii kabli elektroenergetycznych wskazała, że akceptacja przeprowadzenia tej inwestycji udzielona jest pod warunkiem ustanowienia służebności przesyłu na podstawie odrębnego porozumienia z poprzednikiem prawnym pozwanego przedsiębiorstwa. Na przestrzeni lat – mimo wyraźnego wskazania właściciela nieruchomości – nie podjęto żadnych kroków zmierzających do zalegalizowania korzystania z urządzeń zajmujących nieruchomość powódki. Po trzecie, nie należy również pominąć faktu, że powódka w niniejszym sporze występuje przeciwko podmiotowi profesjonalnemu, który z uwagi na charakter prowadzonej przez siebie działalności, winien dołożyć wszelkich starań, aby we właściwym czasie prawnie uregulować i zadośćuczynić ingerencję w cudze prawo własności. Po czwarte, różnica w nominalnej i zwaloryzowanej wartości wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości powódki wynosi 2.072,4 złotych (13.105 złotych – 11.032,60 złotych), którą – zwłaszcza w odniesieniu do miesięcznych dochodów powódki – należy uznać za uzasadniającą „istotną zmianę siły nabywczej pieniądza” w myśl art.
k.c Wyważając zatem interesy stron, a także sięgając do reguł etycznych, nakazujących chronić usprawiedliwiony prawnie interes słabszego w relacji zobowiązaniowej podmiotu, Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że pozwane przedsiębiorstwo winno zostać obciążone istotną zmianą siły nabywczej pieniądza, co skutkowało ustaleniem wartości należnego wynagrodzenia w wartości zwaloryzowanej zgodnie z opinią uzupełniającą biegłej z zakresu wyceny nieruchomości, to jest w kwocie 13.105 złotych. Nie sposób jednocześnie podzielić argumentacji strony powodowej odnośnie przyjęcia przez biegłą niemiarodajnych do zmian cen nieruchomości wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych opublikowanych w Komunikatach Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W gospodarce rynkowej ceny towarów i usług ulegają nieustannej zmianie: jedne rosną, inne spadają. Z inflacją mamy do czynienia wówczas, kiedy następuje powszechny wzrost cen, a za tę samą kwotę można kupić coraz mniej. Nie powinno więc budzić wątpliwości, iż inflacja jest też podstawowym czynnikiem wpływającym na wzrost cen nieruchomości. W tym zakresie warto odnieść się również do regulacji powołanych przez biegłą z zakresu szacunku nieruchomości, to jest ust. 8.4 Krajowego Standardu Wyceny Specjalistycznej (...) określanie wartości służebności przesyłu i wynagrodzenia za jej ustanowienie oraz wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorców przesyłowych, waloryzacja nominalnych dochodów brutto może zostać dokonana na datę ustalenia wysokości wynagrodzenia stosownymi wskaźnikami. W przypadku określenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości w postępowaniu sądowym, decyzję o waloryzacji w/w składników podejmuje sąd. Zasady waloryzacji określa z kolei art. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, gdzie w ust. 1 wskazano, że waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości dla nieruchomości sklasyfikowanych w rejestrze cen nieruchomości, z uwzględnieniem danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków. W ust. 4 omawianego przepisu zastrzeżono jednak, że w przypadku gdy dla danego rodzaju nieruchomości nie ogłoszono nigdy wskaźnika zmian cen nieruchomości, waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie w tym zakresie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Dotychczas nie zostały z kolei ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego wskaźniki zmian cen nieruchomości niezabudowanych, zatem zastosowanie znajdzie w tym przypadku przepis art. 5 ust. 4 u.g.n., przewidujący waloryzację przy użyciu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych. Nie zasługiwało również na aprobatę żądanie przyznania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości powiększonego o wartość podatku dochodowego od osób fizycznych. Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości powinno być ekwiwalentem korzyści, których właściciel nieruchomości został pozbawiony poprzez obciążenie jego gruntu, uwzględniać musi zarówno zajętą powierzchnię gruntu jak i zakres obciążenia tj. ograniczenia właściciela w możliwości dokonywania określonych działań w stosunku do nieruchomości (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2018 r. V ACa 9/17, Lex nr 2603246). Świadczenia tego nie można utożsamiać z naprawieniem szkody wyrządzonej właścicielowi. Jest swoistą zapłatą za korzystanie z jego rzeczy, którą posiadacz musiałby uiścić, gdyby jego posiadanie oparte było na istniejącej, ważnej podstawie prawnej. Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie wiążę się z faktem wykonywania posiadania samoistnego i jest przychodem właściciela z tzw. innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT. W ocenie Sądu brak jest racjonalnych podstaw do obciążenia przedsiębiorstwa przesyłowego kosztami podatku dochodowego do uiszczenia którego zobowiązany jest właściciel w związku z otrzymaniem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z jego nieruchomości. Nie powinno przecież budzić wątpliwości, iż w przypadku uzyskiwania przez powódkę dochodu ze spornych gruntów na podstawie stosunku umownego (np. najem bądź dzierżawa), również byłaby obciążona obowiązkiem podatkowym, którym nie sposób byłoby wówczas obciążyć drugiej strony umowy. Uwzględniając treść powyższych rozważań, opierając się na ekspertyzach biegłych z zakresu budownictwa i szacunku nieruchomości, Sąd przyjął zwaloryzowaną wartość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości powódki, co w konsekwencji prowadziło do uwzględnienia żądania pozwu jedynie częściowo to jest w wysokości 13.105 złotych. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. W zakresie żądania zasądzenia odsetek istotne jest ustalenie momentu, w którym dłużnik opóźnił się ze spełnieniem świadczenia. O ile powódka przed wytoczeniem powództwa wezwała pozwaną do dobrowolnego spełnienia świadczenia, to przedmiotowe wezwanie (k.25 – 26), co istotne przygotowane przez profesjonalnego pełnomocnika (k.25 – 26), nie wskazywało okresu, w związku z którym wywodzi ona swoje roszczenie z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z jej nieruchomości. W ocenie Sądu nie sposób zatem uznać, że pismo to w sposób dostateczny konkretyzowało roszczenie powódki, pozwalając tym samym przedsiębiorstwu energetycznemu na jego właściwą ocenę. Żądanie w zakresie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości roku zostało sprecyzowane dopiero w pozwie, którego odpis został doręczony stronie pozwanej w dniu 31 lipca 2015 roku (k.35) poprzez wskazanie, że obejmuje ono okres od dnia 8 lipca 2005 roku do dnia 8 lipca 2015 roku. Skoro w tej dacie (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w L. powzięła wiadomość o skierowanym wobec niej roszczeniu, żądanie należności ubocznych pozostawało usprawiedliwione od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu, a więc od dnia 1 sierpnia 2015 roku. Wysokość odsetek została określona na podstawie art. 481 § 2 k.c. z uwzględnieniem zmiany treści przepisu, jaka nastąpiła z dniem 1 stycznia 2016 roku w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 9 października 2015 roku o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015, poz. 1830). Dlatego też w okresie do dnia 31 grudnia 2015 roku przyznano odsetki w wysokości odsetek ustawowych, zaś w okresie od dnia 1 stycznia 2016 roku w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. uznając, że w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek sprzeciwiający się obciążeniu powódki obowiązkiem ich zwrotu na rzecz pozwanej. Po pierwsze, Z. K. wytaczając powództwo w niniejszej sprawie mogła pozostawać w uzasadnionym przekonaniu o słuszności podnoszonych racji. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że roszczenie powódki co do zasady okazało się uzasadnione, lecz jego wysokość została błędnie oszacowana na etapie wytaczania powództwa z uwagi na przyjęcie wartości oraz ceny rynkowej za m 2 zajętej nieruchomości w zawyżonej wysokości. Po drugie, wytaczając powództwo w niniejszej sprawie przy wykorzystaniu pomocy profesjonalnego pełnomocnika należy założyć, że powódka, jako osoba nieposiadająca wykształcenia prawniczego ani doświadczenia w tego rodzaju sprawach, działała w pełnym zaufaniu do wiedzy i fachowości swego reprezentanta. Tym samym ewentualny brak należytej oceny co do ustalenia chociażby zbliżonej do prawidłowej wartości wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości powódki w chwili składania pozwu nie powinien, prowadzić do przeniesienia negatywnych skutków z profesjonalisty na stronę procesu. Po trzecie, należało mieć na względzie sytuację materialną powódki (utrzymywanie się z emerytury w wysokości 1.500 złotych) oraz jej podeszły wiek (88 lat). Po czwarte, koszty procesu wyniosły łącznie 12.612,57 złotych, w tym po stronie powódki w kwocie 6.191,67 złote (1.798 złotych tytułem opłaty sądowej od pozwu, 2.400 tytułem kosztów zastępstwa procesowego - § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, 17 złotych – tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i 1.976,67 złotych tytułem wynagrodzenia biegłych – k. 161, 268, 340), zaś po stronie pozwanej 6.420,90 złotych (2.400 tytułem kosztów zastępstwa procesowego - § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, 17 złotych tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 4.003,90 złotych tytułem wynagrodzenia biegłego). Powódkę, zgodnie z powyższą zasadą powinny obciążać koszty w wysokości 8.072,04 złotych (0,64 x 12.612,57 złotych), skoro jednak faktycznie poniosła koszty w kwocie 6.191,67 złotych, to winna zwrócić na rzecz (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w L. kwotę 1.880,37 złotych (8072,04 złotych – 6191,67 złotych). W świetle powyższych okoliczności Sąd odstąpił od obciążania Z. K. obowiązkiem zwrotu kosztów procesu (w wymiarze 1.880,37 złotych) uznając, że byłoby to sprzeczne z elementarnym poczuciem sprawiedliwości. W toku niniejszego postępowania wygenerowane zostały również koszty sądowe, które tymczasowo poniósł Skarb Państwa w łącznej kwocie 8.966,52 złotych, obejmujące wynagrodzenie biegłych : 5.185,65 złotych (k.161), 2.941,86 złotych (k.268) oraz 839,41 złotych (k.304). Na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Sąd obciążył stronę pozwaną nieuiszczonymi kosztami sądowymi w wysokości 3.228,09 złotych, przy ustalaniu, że zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, stronę powodową winno obciążać 64 % kosztów, zaś stronę pozwaną 36 % (8.966,52 zł x 0,36 = 3.228,09 zł). Kierując się tożsamymi względami co w zakresie nieobciążania powódki zwrotem kosztów procesu na rzecz strony pozwanej, Sąd nie obciążył Z. K. obowiązkiem zwrotu na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi nieuiszczonych kosztów sądowych w wysokości 5.738,83 złotych (8966,52 zł x 0,64 = (...),83). Stosownie do treści art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 398 ze zm) Sąd orzekł o kosztach niewykorzystanej części zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego uiszczonej przez powódkę w dniu 12 października 2020 roku (k.340).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.